Σωφρόνιος Ἱεροσολύμων – Εἰς τὰ Θεοφάνια

Ποῦ νῦν Ἄρειός ἐστιν καὶ Εὐνόμιος οἱ τὸν μονογενῆ δεινῶς πολεμήσαντες καὶ μὴ εἶναι αὐτὸν ὁμοούσιον πατρὶ τῷ τεκόντι λυττήσαντες, ἵνα καὶ νῦν θεασάμενοι τὸν υἱὸν ὑπὸ πατρὸς μαρτυρούμενον, ὡς εἴη ἀγαπητὸς αὐτοῦ υἱὸς διὰ ταὐτότητα φύσεως, αἰδεσθῶσιν αὐτοῦ τὴν θεότητα, τὴν οὐκ ἄλλην οὖσαν παρὰ τὴν πατρὸς καὶ τοῦ πνεύματος; μία γὰρ τῆς μακαρίας τριάδος ἡ θεότης καθέστηκε, καθὰ καὶ οὐσία μία καὶ φύσις πεπίστευται.

Ποῦ νῦν ὁ μιαρός ἐστι Μακεδόνιος ὁ πνευματομάχου κληρώσας ἀξίως καὶ καλῶς τὸ ἐπώνυμον, ἵνα καὶ νῦν ἴδῃ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀπὸ τοῦ πατρὸς ἐπὶ τὸν υἱὸν κατερχόμενον καὶ τὴν ἀχώριστον μονὴν ἐπ’ αὐτῷ ποιησάμενον, ὅπως καὶ τὸ τῆς οὐσίας ἀχώριστον ἔργῳ δηλώσῃ καὶ πράγματι, ἵνα κἂν νῦν ὁ παγκάκιστος ἔμαθεν, ὡς συγγενές ἐστι καὶ ὁμότιμον πατρὶ καὶ υἱῷ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὁμοούσιόν τε καὶ ὁμόφυλον καὶ τῆς αὐτῆς ἀμφοῖν κοινωνοῦν ἀπαραλλάκτως καὶ ἀμερίστως θεότητος, καὶ τῆς πνευματομάχου λύττης λοιπὸν ἀποπαύσοιτο;

Ποῦ νῦν ἐστιν ὁ θεομάχος Νεστόριος, ὁ ἕνα τῆς μακαρίας τριάδος Χριστὸν ὁμολογεῖν μὴ βουλόμενος, ἀλλὰ ψιλὸν αὐτὸν εἰσηγούμενος ἄνθρωπον καὶ ἕνα τῶν καθ’ ἡμᾶς δυσφήμῳ διηγούμενος στόματι, καὶ διὰ τοῦτο οὐδένα τῆς τριάδος εἰπεῖν ἀνεχόμενος, ἀλλ’ ἕτερον παρὰ τὴν τριάδα βεβήλως δεχόμενος καὶ τετράδα προσώπων, ὡσαύτως δὲ καὶ ὑποστάσεων, λυττῶν τοῖς ληρήμασιν, ἵνα κἂν νῦν ὁ πανάθλιος ἔμαθεν, ὡς ὄντως τριὰς ἡ τριὰς καὶ τετρὰς οὐδέποτε γέγονεν, οὐδὲ μετέπειτα γίγνεται (εἷς γὰρ καὶ μόνος πατὴρ καθέστηκεν ἅγιος, καὶ εἶς υἱὸς πέφηνεν ἅγιος, καὶ πνεῦμα ἓν καὶ μόνον ἅγιον ἔγνωσται, καὶ διὰ τοῦτο ὁ μὲν πατὴρ βαπτιζομένῳ τῷ υἱῷ μεμαρτύρηκε, τὴν φυσικὴν αὐτῷ προσμαρτυρήσας ἀγάπησιν καὶ δι’ αὐτῆς τὸ ταὐτὸν τῆς θεότητος, καίτοι σῶμα ἦν τὸ ὁρώμενον καὶ τότε βαπτιζόμενον ὕδατι καὶ τὴν πατρικὴν μαρτυρίαν δεχόμενον, ἀλλ’ οὐ κεχωρισμένον θεότητος, οὔτε τῆς πρὸς αὐτὴν φυσικῆς ἀπερρηγμένον ἑνώσεως· τὸ δὲ πνεῦμα τὸ ἅγιον περιστερᾶς ἐν εἴδει καθίπταται καὶ τὸν μαρτυρούμενον τῷ βλέποντι δείκνυσιν, ἐπ’ αὐτὸν τῇ πτήσει γενόμενον καὶ ἀπ’ αὐτοῦ μηδαμῶς ἀνιπτάμενον, ἀλλὰ μένον ἐπ’ αὐτὸν εἰς ἀεὶ διὰ τὴν εἰς αὐτὸν τμηθῆναι μὴ δυναμένην συγγένειαν καὶ τὸ ταὐτοειδὲς τῆς μιᾶς ὁμοῦ καὶ φυσικῆς ἁγιότητος), ἵνα κἄν νῦν ὁ ἐπάρατος ἔμαθεν, ὡς οὐκ ἄλλος ἦν ὁ υἱὸς ὁ Ἰορδάνου βαπτιζόμενος ὕδατι καὶ ἄλλος υἱὸς ὁ ἔξω διατελῶν τοῦ βαπτίσματος, ὃς καὶ πατρὶ καὶ τῷ πνεύματι κατὰ φύσιν ἦν ὁμοούσιος, ἀλλ’ εἶς Χριστὸς καὶ εἶς μονογενὴς καὶ εἶς υἱὸς καὶ εἶς ἐτύγχανε κύριος ὁ τότε σαρκικῶς βαπτιζόμενος, καθὸ ἐξ ἡμῶν λόγος ὢν καὶ σῶμα τὸ ἡμῖν ὁμοούσιον ἔσχηκε, καὶ εἷς ἦν καὶ ὁ αὐτὸς ἀόρατός τε καὶ ὁρώμενος, ἀσχημάτιστος καὶ σχῆμα φέρων ἀνθρώπινον, Θεὸς καὶ σάρξ, λόγος καὶ σῶμα, φυσικὴν συνάφειαν ἔχοντα καὶ σύνθεσιν τὴν καθ’ ὑπόστασιν φέροντα, ἥτις καὶ ἕνα Χριστὸν ἡμῖν καὶ υἱὸν ἀποδείκνυσι καὶ οὐ δυάδα Χριστῶν καὶ υἱῶν τὸ παράπαν νοεῖν ὑποτίθεται, καὶ σῴζει μὲν ἑκατέρας τὸ διάφορον φύσεως, ἀναιρεῖ δὲ διὰ τῶν δύο προσώπων καὶ υἱῶν τὸ διάφορον;

ὁ γὰρ τῆς ἀρρήτου λόγος ἑνώσεως οὐκ ἀγνοεῖ μὲν τὴν διαφορὰν καὶ διάκρισιν, οὐδὲ τῶν ἑνωθεισῶν οὐσιῶν τὸ ἀσύγχυτον, ἐξίστησι δὲ διαμπὰξ τὴν διαίρεσιν καὶ σὺν αὐτῇ τὴν Νεστορίου τοῦ διαιροῦντος κακόνοιαν, καὶ ἕνα ἡμῖν υἱὸν καὶ Χριστὸν παρατίθεται, τὸν τέλειον Θεὸν καὶ τέλειον ἄνθρωπον τὸν αὐτὸν γνωριζόμενον, τὸν καὶ τότε μὲν ὕδασι δι’ ἡμᾶς βαπτιζόμενον καὶ μετὰ ταῦτα δὲ βαπτίζοντα πνεύματι, τὸν ὑπὸ πατρὸς μὲν φωνῇ θεϊκῇ μαρτυρούμενον, ὑπὸ δὲ πνεύματος εἴδει περιστερᾶς τῇ καταπτήσει δεικνύμενον.

Ποῦ νῦν Εὐτυχής ἐστιν ὁ θεήλατος, ὁ σῶμα μὴ θέλων ἀνθρώπινον ἐσχηκέναι Χριστὸν καὶ τοῖς ἀνθρώποις ἡμῖν ὁμοούσιον, ἀλλ’ ἀσώματον εἰσηγούμενος καὶ μὴ εἶναι λυττῶν κατὰ ἀλήθειαν ἄνθρωπον; ἐλύπει γὰρ αὐτὸν ἡ ἀλήθεια, ἐπειδὴ ψευδολογίας ὑπῆρχε διδάσκαλος· πῶς γὰρ ἄσαρκος ὢν ἐβαπτίζετο, ἢ πῶς σῶμα μὴ ἔχων ἡμῖν ὁμοούσιον τὴν κεφαλὴν ὑπετίθει τῇ χειρὶ τοῦ βαπτίζοντος; σωμάτων γὰρ ἡ ἀφὴ γνωρίζεται, τὸ δὲ ἀνέπαφον καὶ ἔξω γνωρίζεται σώματος, τάχα δὲ καὶ τὸ σχῆμα διώσοιτο καὶ τὸ τριχῇ διαστατὸν ἀπαρνήσοιτο· τοιοῦτον γάρ ἐστι τὸ ἀσώματον.

Ἀλλ’ ὄντως Λόγος καὶ Θεὸς ὁ ἀσώματος· ἐν γαστρὶ τῆς θεοτόκου παρθένου γενόμενος, ἐξ ἀχράντων αὐτῆς καὶ παρθενικῶν αἱμάτων τὸ σῶμα προσείληφε, καὶ τοῦτο ἑαυτῷ καθ’ ὑπόστασιν ἥνωσεν, ἐμψυχωμένην λογικὴν ψυχὴν κατὰ ἀλήθειαν· τούτῳ γὰρ καὶ πᾶς ἄνθρωπος ἀναντιρρήτως γνωρίζεται.

Οὕτως ὁ Λόγος ἀσπόρως γενόμενος ἄνθρωπος καὶ κυοφορίας τῆς ἡμῶν ἀνασχόμενος, καὶ ἀληθῶς ἀποτίκτεται, τέλειος ὢν ὁ αὐτὸς ἐν θεότητι καὶ τέλειος ἐν ἀνθρωπότητι, καὶ θεοτόκον αὑτοῦ τὴν γεννήτριαν δείκνυσι καὶ παρθένον, ὡς ἦν μετὰ γέννησιν, μένουσαν (ἐπεὶ πάντα Θεῷ δυνατά), εἶς μένων υἱὸς ἔξω συγχύσεως καὶ εἶς μένων Χριστὸς ἐκτὸς διαιρέσεως, ἐκ δύο μὲν ἔχων τὴν ἕνωσιν φύσεων, θεότητός τε καὶ ἀνθρωπότητος, καὶ ἐν δύο γνωριζόμενος φύσεσι, θεότητί τε καὶ ἀνθρωπότητι, καὶ οὔτε ἐκεῖ πάσχων ἀνάχυσιν, ἐκ δύο λεγόμενος φύσεων, οὔτε ἐνταῦθα μερισμὸν ὑφιστάμενος, ἐν δυσὶ γνωριζόμενος φύσεσιν.

Οὕτως οὖν καὶ τότε βαπτίζεται, Θεὸς μὲν ἀφανῶς πιστευόμενος διὰ τὴν ὀφθαλμοῖς οὐ βλεπομένην θεότητα, ἄνθρωπος δὲ καθ’ ἡμᾶς θεωρούμενος καὶ ἁφῇ χειρὸς ψηλαφώμενος καὶ οὕτως ὑπέχων τὴν ὑπερτάτην κεφαλὴν τοῦ βαπτίζοντος τῇ χειρί· Θεὸς οὐρανῶν, ὁ αὐτὸς ἀναφὴς καὶ ἀκράτητος, ἁπτὸς ὁ αὐτὸς ὑπῆρχε καὶ κάτοχος σώματι καὶ οὐ φαντασίᾳ φαινόμενος ἄνθρωπος, ὡς ὁ μιαρὸς Εὐτυχὴς τερατεύεται καὶ πρὸ αὐτοῦ Μανιχαῖος λελύττηκε καὶ οἱ τούτων ἐκμανῶς ζηλοῦντες Ἀκέφαλοι, ἵνα τούτοις ὁ βδελυρὸς διδασκόμενος, ὡς σῶμα εἶχε Χριστὸς τὸ ἡμέτερον, μηκέτι παραφρονεῖν καταδέχοιτο, ὡς εἴη Χριστὸς τὸ πρὸς ἡμᾶς φυγὼν ὁμοούσιον καὶ ἄλλου τινὸς κοινωνίαν δεξάμενος σώματος· εἰ γὰρ ὁμολογεῖ κατὰ ἀλήθειαν ἐν Ἰορδάνῃ Χριστοῦ γενέσθαι τὸ βάπτισμα, ὁμολογεῖται καὶ τὸ σῶμα τοῦ Λόγου, περὶ ὃ καὶ τὸ βάπτισμα γέγονεν. Ὁ γὰρ Λόγος σώματος γυμνωθεὶς οὐ βαπτίζεται, ἀλλὰ ἀληθῶς σεσαρκωμένος τὸ βάπτισμα δέχεται· δι’ ἡμᾶς γὰρ τοὺς ἀνθρώπους βεβάπτισται, ἵνα, καθάρας τὴν φύσιν ἡμῶν καὶ τὰ ὕδατα, τελείαν καὶ τὴν σωτηρίαν ἡμῖν πραγματεύσηται. Καὶ οὐ τούτου γενομένου χάριν ὁ Λόγος καὶ Θεὸς καθ’ ἡμᾶς γεγονὼς ἐβαπτίσθη, ἐπειδή περ αὐτὸς πρὸς Νικόδημον ἔφασκε, τὴν ἡμῶν δημιουργῶν ἀναγέννησιν, ὡς, “ἐὰν μή τις γεννηθῇ δι’ ὕδατός τε καὶ πνεύματος, οὐ δύναται εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ”.