Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ 4:17

Όλα δε αυτά λέγονταν με τόσο υλικό και σωματικό τρόπο, προσαρμοσμένα στις ιουδαϊκές ακοές, ως προς το βαθύτερο νόημά τους όμως σημαίνουν τη μετέωρη πορεία τους διαμέσου του αέρα, η οποία οδηγεί στους ουρανούς. Αυτήν ακριβώς ερμηνεύοντας σαφέστερα ο θείος Απόστολος έλεγε: «θα αρπαγούμε μέσα σε νεφέλες για να προϋπαντήσουμε τον Κύριο στον αέρα· και έτσι πάντοτε θα είμαστε μαζί με τον Κύριο».

Γι' αυτό ακριβώς, γνωρίζοντας καλά ότι μετά τα λυπηρά θα μεταβώ στον τόπο της θαυμαστής σκηνής, έως τον οίκο του Θεού, με φωνή αγαλλιάσεως και δοξολογίας από ήχο εορταστών, αυτά θυμήθηκα· και δεν έχασα την ελπίδα μου, αλλά μέσα μου εξέχεα την ψυχή μου. Και επειδή τέτοιες ελπίδες έτρεφε μέσα του, εύλογα παρηγορεί τον εαυτό του και λέει: «Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου, και γιατί με αναστατώνεις; Έλπισε στον Θεό, διότι θα τον δοξολογήσω ως σωτηρία του προσώπου μου και Θεό μου»· διότι ενθαρρύνει τον εαυτό του και τον προέτρεπε να υπομένει γενναία τα παρόντα θλιβερά. Λέγοντας δε ο Σύμμαχος, «Ότι θα προσέλθω στη σκηνή, θα μεταφερθώ έως τον οίκο του Θεού, με φωνή ευφημίας και δοξολογίας πλήθους που πανηγυρίζει»· ή κατά τον Ακύλα, «Αινέσεως και ευχαριστίας πλήθους που εορτάζει»· φανερώνει ποιο θα είναι το τέλος εκείνων που στον παρόντα βίο υπομένουν γενναία καθετί που επέρχεται. Διότι αυτούς θα τους υποδεχθεί το τρισμακάριο τέλος, η θαυμαστή σκηνή του Θεού και ο εσώτατος οίκος Του, στον οποίο οι άξιοι, μεταφερόμενοι και υψούμενοι μετέωροι από τις αγγελικές δυνάμεις, θα εισαχθούν. Αυτά ακριβώς γνωρίζοντας και ο Απόστολος έλεγε: «Θα αρπαγούμε μέσα σε νεφέλες για να προϋπαντήσουμε τον Κύριο στον αέρα, και έτσι θα είμαστε πάντοτε μαζί με τον Κύριο».

Το πώς δε θα μεταφερθούν το παρουσιάζει λέγοντας: με ευφροσύνη και αγαλλίαση. Θα κατανοήσεις δε πώς έχει ειπωθεί αυτό, παραθέτοντας την αποστολική ρήση που λέει: Θα αρπαγούμε μέσα σε νεφέλες για να προϋπαντήσουμε τον Κύριο στον αέρα, και έτσι πάντοτε θα είμαστε μαζί με τον Κύριο. Διότι οι παρθένοι δεν θα έλθουν ούτε θα απέλθουν προς τον Βασιλιά από μόνες τους, αλλά θα μεταφερθούν, καθώς άλλοι θα τις οδηγούν· δηλαδή θείοι άγγελοι θα τις μετεωρίζουν και θα τις ανυψώνουν, προκειμένου να καταστήσουν ευχερή την πορεία τους προς τα άνω. Θα μεταφερθούν δε με ευφροσύνη και αγαλλίαση, και θα εισαχθούν στον ναό του Βασιλιά, αξιωνόμενες τον βασιλικό οίκο της βασιλείας των ουρανών. Ναός δε είναι ο οίκος του Θεού· επομένως, ο Θεός είναι ο Βασιλιάς στον οποίο οδηγούνται. Τις οδηγούν δε και εκείνοι που τους παρέδωσαν τις διδασκαλίες, τόσο ο Νόμος όσο και οι προφήτες: Αντί των πατέρων σου γεννήθηκαν σε σένα υιοί.

Μετά δε την απαλλαγή από τα επίγεια, οι μεν θεοφιλείς θα έχουν ως κατοικία τον ουρανό, αφού υψωθούν στα ανώτερα και αρπαγούν μέσα σε νεφέλες σε συνάντηση του Κυρίου, και έτσι θα βρίσκονται πάντοτε μαζί με τον Κύριο. Οι δε ασεβείς και οι αμαρτωλοί θα κατέβουν στα κατώτατα της γης. Έχοντάς τα αυτά υπόψη του, ο Απόστολος έλεγε: «Εκείνος που κατέβηκε στα κατώτερα της γης, αυτός είναι που ανέβηκε υπεράνω όλων των ουρανών, για να γεμίσει τα πάντα». Διότι και μέχρι τα κατώτατα της γης κατέβηκε ο Σωτήρας και Κύριός μας, για να γεμίσει τα πάντα με τη σωτήρια δύναμή Του. Αυτό φανερώνει και στον Ιώβ ο Κύριος όταν του ομιλεί, λέγοντας: «Ήλθες στη γη της θάλασσας, και περπάτησες στα ίχνη της αβύσσου. Σου ανοίγονται με φόβο οι πύλες του θανάτου, και οι πυλωροί του άδη, βλέποντάς σε, έφριξαν». Όμως, Αυτός μεν κατέβηκε μέχρις εκεί κάτω, για να αξιώσει ελευθερίας τις ψυχές των αγίων που από παλιά κρατούνταν εκεί· οι δε ασεβείς, αφού κατέλθουν στα κατώτατα της γης, θα παραδοθούν στην εξουσία της ρομφαίας.

Έτσι, λοιπόν, και το «κάθισε στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου» και το «τον οποίο πρέπει ο ουρανός να δεχθεί μέχρι τους χρόνους της αποκαταστάσεως» δεν έχει λεχθεί με την έννοια ότι δεν θα υπάρχει πλέον μετά από αυτά, αλλά με την έννοια ότι πρόκειται, κατά τον καιρό της συντέλειας, να εγερθεί από τον πατρικό θρόνο και να πραγματοποιήσει δεύτερη κάθοδο από τον ουρανό, για την οποία διδάσκει ο απόστολος λέγοντας: «ότι ο ίδιος ο Κύριος με πρόσταγμα, με φωνή αρχαγγέλου και με σάλπιγγα Θεού, θα κατέβει από τον ουρανό, και οι νεκροί εν Χριστώ θα αναστηθούν πρώτοι, έπειτα εμείς που ζούμε και απομένουμε, θα αρπαγούμε μαζί με αυτούς μέσα σε νεφέλες για να προϋπαντήσουμε τον Κύριο στον αέρα· και έτσι πάντοτε θα είμαστε μαζί με τον Κύριο». Πρέπει, επομένως, ο Σωτήρας να παραμένει στον ουρανό και να κάθεται στα δεξιά του Πατρός «έως τη συντέλεια», και κατά την ίδια τη συντέλεια των πάντων, πραγματοποιώντας την ένδοξη και δεύτερη παρουσία του, θα παραλάβει τους αγίους του για να είναι πάντοτε μαζί του, όχι μέχρι κάποιο χρονικό διάστημα, αλλά στον άπειρο αιώνα· διότι λέει: «έτσι πάντοτε θα είμαστε μαζί με τον Κύριο». Επομένως, οι άγιοι, αφού θα είναι πάντοτε μαζί του, θα απολαύσουν τη βασιλεία του στην εξαγγελθείσα βασιλεία των ουρανών. Αλλά ο γενναίος αυτός, μην κατανοώντας αυτά, μολονότι ο θείος απόστολος έχει πει για τον Σωτήρα μας το: «διότι πρέπει αυτός να βασιλεύει, μέχρις ότου θέσει τους εχθρούς κάτω από τα πόδια του».

Η μεν νοητή φύση λοιπόν, επειδή είναι χωρισμένη από το βαρύ σώμα, εννοώ αυτό το συμπαγές που ρέπει προς τη γη, πορεύεται προς τον άνω κλήρο, διατρίβοντας στους ανάλαφρους και αιθέριους τόπους με ελαφριά και ευκίνητη φύση. Η άλλη όμως, εξαιτίας της συγγένειας του σώματός μας προς το γεώδες, σαν κάποιο ίζημα ιλύος, έχει λάβει κατ' ανάγκην αυτόν τον επίγειο βίο. Δεν γνωρίζω βέβαια τι ακριβώς οικονομεί το θείο θέλημα μέσω αυτών: είτε το να οικειωθεί ολόκληρη την κτίση, ώστε ούτε η κάτω μερίδα να μείνει άμοιρη από τα ουράνια ύψη, ούτε ο ουρανός να στερηθεί εντελώς τα επίγεια, προκειμένου να υπάρξει μέσω του ανθρώπινου πλάσματος μια αμοιβαία μετοχή των στοιχείων που νοούνται στο καθένα από τα δύο, ώστε και το νοερό στοιχείο της ψυχής, το οποίο θεωρείται συγγενές και ομόφυλο με τις επουράνιες δυνάμεις, να κατοικεί μέσα σε γήινα σώματα, και αυτή η γεώδης σάρκα, κατά την αποκατάσταση των πάντων, να μετοικήσει μαζί με την ψυχή στον ουράνιο χώρο (διότι θα αρπαγούμε, όπως λέει ο απόστολος, μέσα σε νεφέλες για να προϋπαντήσουμε τον Κύριο στον αέρα, και έτσι θα είμαστε πάντοτε μαζί με τον Κύριο)· είτε, λοιπόν, αυτό οικονομεί η σοφία του Θεού είτε κάτι άλλο πέρα από αυτό, ολόκληρη η λογική φύση μοιράστηκε και χωρίστηκε σε αυτή τη διπλή ζωή: η μεν ασώματη έλαβε ως κλήρο της την ουράνια μακαριότητα, η δε, μέσω της σάρκας, επιστρέφει στη γη εξαιτίας της οικειότητάς της προς αυτήν.

Διότι δεν ισχυρίζομαι ότι ο Προφήτης ονόμασε γη των ζώντων αυτήν εδώ τη γη, η οποία βλασταίνει όλα τα θνητά όντα και διαλύει πάλι μέσα της κάθε γένος που προήλθε από αυτήν· αλλά γνωρίζει μια γη των ζώντων την οποία δεν πάτησε ο θάνατος· στην οποία δεν χαράχτηκε δρόμος αμαρτωλών, η οποία δεν δέχθηκε πάνω της κανένα ίχνος κακίας, την οποία δεν κατέτεμε με το άροτρο της πονηρίας εκείνος που σπέρνει τα ζιζάνια, η οποία είναι άγονη από τριβόλια και αγκάθια· στην οποία υπάρχει το ύδωρ της αναπαύσεως, και ο τόπος της χλόης, και η πηγή που χωρίζεται σε τέσσερα ρεύματα, και η άμπελος που καλλιεργείται από τον Θεό των όλων, και όσα άλλα ακούμε μέσω αινιγμάτων από τη θεόπνευστη διδασκαλία. Εάν λοιπόν έχουμε κατανοήσει την υψηλή γη που νοείται υπεράνω των ουρανών, πάνω στην οποία έχει ιδρυθεί η πόλη του βασιλέως, για την οποία ελέχθησαν δεδοξασμένα πράγματα, καθώς λέει ο Προφήτης, δεν θα παραξενευόμαστε πλέον δικαιολογημένα για την τάξη της αλληλουχίας των μακαρισμών. Διότι δεν θα ήταν λογικό, νομίζω, να προτείνεται ως ευλογία αυτή εδώ η γη στις ελπίδες εκείνων που πρόκειται να αρπαγούν, καθώς λέει ο Απόστολος, μέσα σε νεφέλες προς προϋπάντηση του Κυρίου στον αέρα, ώστε να είναι έτσι πάντοτε μαζί με τον Κύριο. Ποια ανάγκη υπάρχει, λοιπόν, πλέον για την κάτω γη, για εκείνους των οποίων η ζωή, σύμφωνα με τις ελπίδες τους, βρίσκεται στα ουράνια ύψη;

Διότι θα αρπαγούμε μέσα σε νεφέλες για να προϋπαντήσουμε τον Κύριο στον αέρα, και έτσι θα είμαστε πάντοτε μαζί με τον Κύριο. Ας δούμε όμως ποιας αρετής έπαθλο αποτελεί η κληρονομιά εκείνης της γης. Διότι μακάριοι, λέγει, είναι οι πράοι, επειδή αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη.

«Δεν θα κοιμηθούμε όλοι, όλοι όμως θα μεταμορφωθούμε, σε μία στιγμή, σε ριπή οφθαλμού, με την έσχατη σάλπιγγα.» Διότι, όταν το πλήρωμα της ανθρώπινης φύσεως, όπως φρονώ, φθάσει στο τέλος του σύμφωνα με το προγνωσθέν μέτρο, επειδή δεν θα υπολείπεται πλέον τίποτα για την αύξηση του αριθμού των ψυχών, εδίδαξε ότι σε ένα ακαριαίο χρονικό σημείο θα συντελεσθεί η μεταβολή των όντων. Ονόμασε «άτομο» και «ριπή οφθαλμού» εκείνο το αμερές και αδιάστατο πέρας του χρόνου, διότι δεν είναι πλέον δυνατόν σε εκείνον που θα έχει φθάσει στο έσχατο και ακρότατο όριο του χρόνου να υποστεί αυτή την περιοδική μεταβολή μέσω του θανάτου, επειδή κανένα χρονικό τμήμα δεν απομένει πλέον πέραν αυτού του άκρου. Αντιθέτως, μόλις ηχήσει η σάλπιγγα της αναστάσεως, η οποία αφυπνίζει τους νεκρούς και μεταβάλλει ακαριαία σε αφθαρσία όσους έχουν απομείνει στη ζωή, καθ' ομοίωσιν εκείνων που μεταμορφώνονται μέσω της αναστάσεως, το βάρος της σαρκός δεν θα ρέπει πλέον προς τα κάτω, ούτε θα καθηλώνει τον όγκο του σώματος στη γη, αλλά θα κινείται μετέωρο μέσα στον αέρα. «Διότι θα αρπαγούμε», λέγει, «μέσα σε νεφέλες για να προϋπαντήσουμε τον Κύριο στον αέρα, και έτσι θα είμαστε πάντοτε μαζί με τον Κύριο.» Επομένως, ας αναμείνει κανείς τον χρόνο ο οποίος αναγκαίως παρατείνεται παράλληλα με την αύξηση του ανθρωπίνου γένους.

Το σώμα, λοιπόν, που έχει καθαρθεί πρέπει να αγαπάται, όχι η σκωρία που αποβάλλεται. Διότι είναι αληθές αυτό που λέει η θεία φωνή: «Εάν η επίγεια κατοικία του σκηνώματός μας καταλυθεί, τότε θα βρούμε οικοδομή που δημιουργήθηκε από τον Θεό, κατοικία αχειροποίητη και αιώνια στους ουρανούς», άξια να γίνει κατοικητήριο του Θεού εν Πνεύματι. Και ας μην επιχειρήσει κανείς να μου περιγράψει χαρακτήρα, σχήμα και είδος εκείνης της αχειροποίητης κατοικίας, κατ' ομοιότητα των μορφών που μας φανερώνονται τώρα και οι οποίες μας διακρίνουν τον έναν από τον άλλον με τα ιδιαίτερα γνωρίσματά τους. Διότι, εφόσον δεν μας έχει κηρυχθεί από τα θεία λόγια μόνο η ανάσταση, αλλά η θεία Γραφή εγγυάται ότι πρέπει και να μεταβληθούν εκείνοι που θα έχουν ανακαινισθεί διά της αναστάσεως, είναι απόλυτη ανάγκη να παραμένει εντελώς κρυφό και άγνωστο το σε τι ακριβώς θα μεταμορφωθούμε, επειδή κανένα υπόδειγμα όσων ελπίζουμε δεν μπορεί να παρατηρηθεί στον παρόντα βίο. Διότι τώρα, καθετί το παχύ και στερεό έχει εκ φύσεως την τάση προς τα κάτω, τότε όμως η μεταποίηση του σώματος θα τείνει προς τα άνω, καθώς λέει ο Λόγος ότι, μετά την αλλαγή της φύσεως σε όλους όσοι θα έχουν επανέλθει στη ζωή διά της αναστάσεως, «θα αρπαγούμε μέσα σε νεφέλες για να συναντήσουμε τον Κύριο στον αέρα, και έτσι θα είμαστε πάντοτε μαζί με τον Κύριο».

Διότι «ιδού», λέει, «εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός»· από εκεί, λοιπόν, που εσείς απομακρυνθήκατε, αφού γίνατε σάρκα και αίμα εξαιτίας της αμαρτίας, εκεί πάλι σας ανέλαβε και σας επανέφερε Εκείνος που για χάρη μας κοινώνησε σάρκα και αίμα. Και έτσι έγινε δικός μας Πατέρας και Θεός, από τον οποίο προηγουμένως είχαμε αποξενωθεί εξαιτίας της αποστασίας. Επομένως, ο Κύριος ευαγγελίζεται αυτή την αγαθή ευεργεσία μέσω των όσων ειπώθηκαν, και τα λόγια αυτά δεν αποτελούν απόδειξη της ταπεινότητας του Υιού, αλλά ευαγγέλιο της δικής μας καταλλαγής με τον Θεό. Διότι αυτό που συνέβη στον κατά Χριστόν άνθρωπο, αποτελεί κοινή χάρη για την ανθρώπινη φύση. Επειδή, όπως ακριβώς βλέποντας το σώμα, που ρέπει προς τα κάτω και βαραίνει προς τη γη, να ανυψώνεται μέσα από τον αέρα προς τους ουρανούς, πιστεύουμε σύμφωνα με τον λόγο του αποστόλου ότι και εμείς θα αρπαγούμε μέσα σε νεφέλες για να προϋπαντήσουμε τον Κύριο στον αέρα, έτσι και τώρα, έχοντας ακούσει ότι ο αληθινός Θεός και Πατέρας έγινε Πατέρας και Θεός της δικής μας απαρχής, δεν αμφιβάλλουμε πλέον ότι ο Ίδιος έγινε και δικός μας Πατέρας και Θεός, καθώς μάθαμε ότι θα εισέλθουμε στον ίδιο εκείνο τόπο, όπου εισήλθε για χάρη μας ως πρόδρομος ο Χριστός. Το ότι δε η χάρη αυτή μηνύεται μέσω μιας γυναίκας, είναι και αυτό σύμφωνο με το νόημα που έχει αποδοθεί.

Διότι του χαρίζει την εν Χριστώ αιώνια ζωή, την ανώδυνη, την άνοση, την άλυπη, την πραγματικά αθάνατη. Διότι, όπως ακριβώς τον θάνατο της ψυχής, δηλαδή την παράβαση και την αμαρτία, ακολούθησε αργότερα ο θάνατος και η αποσύνθεση στη γη και η μετατροπή σε χώμα, και με τον σωματικό θάνατο πάλι η καταδίκη της ψυχής στον άδη, έτσι και την ανάσταση της ψυχής, που είναι η επιστροφή προς Αυτόν μέσω της υπακοής στις θείες εντολές, θα την ακολουθήσει αργότερα η ανάσταση του σώματος, το οποίο θα ενωθεί και πάλι με την ψυχή. Και αυτήν την ανάσταση θα ακολουθήσει η πραγματική αφθαρσία και η αιώνια συμβίωση των αξιωθέντων με τον Θεό, οι οποίοι θα έχουν γίνει πνευματικοί αντί για σαρκικοί και θα ζουν στον ουρανό σαν άγγελοι του Θεού. Διότι, λέει, «θα αρπαγούμε μέσα σε νεφέλες για να προϋπαντήσουμε τον Κύριο στον αέρα, και έτσι θα είμαστε πάντοτε μαζί με τον Κύριο». Διότι, όπως ακριβώς ο Υιός του Θεού, αφού έγινε άνθρωπος από φιλανθρωπία, πέθανε κατά σάρκα, και ενώ η ψυχή Του χωρίστηκε από το σώμα, δεν χωρίστηκε από τη θεότητα, γι' αυτό και, αφού ανέστησε το σώμα Του, το ανέλαβε στον ουρανό μέσα σε δόξα, έτσι θα συμβεί και με όσους έζησαν εδώ σύμφωνα με το θέλημα του Θεού· διότι, όταν χωρίζονται από το σώμα, εφόσον δεν χωρίζονται από τον Θεό, κατά την ανάσταση θα αναλάβουν και το σώμα τους προς τον Θεό, εισερχόμενοι μαζί με ανείπωτη χαρά εκεί όπου εισήλθε ως πρόδρομος για εμάς ο Ιησούς και συναπολαμβάνοντας τη δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί εν Χριστώ.

Ο Δαμασκηνός, ο σοφός στα θεία, εορτάζοντας με τον λόγο του το μέγα θέαμα της μεταμορφώσεως του Κυρίου, «αυτά είναι», λέει, «όσα μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν. Έτσι και στον μέλλοντα αιώνα θα είμαστε πάντοτε μαζί με τον Κύριο, βλέποντας τον Χριστό να αστράφτει με το φως της θεότητας». Και μετά από λίγα: «Δεν υπάρχει έννοια που να εικάζει το μέτρο της υπεροχής του· αυτό το φως έχει τα νικητήρια έναντι κάθε φύσεως». Και πάλι: «Φωνή του Πατρός έρχεται από τη νεφέλη και δόξα διηνεκής και αιώνια δεικνύεται». Ο Ανδρέας δε, ο λαμπρότατος φωστήρας της Κρήτης, λέει: «Ο Κύριος άστραψε υπερβολικά πάνω στο όρος, όχι επειδή έγινε τότε πιο λαμπρός ή ανώτερος από τον εαυτό του, άπαγε, αλλά, αυτό που ήταν και πρωτύτερα, αυτό ακριβώς θεωρούνταν πραγματικά από τους μαθητές που τελειοποιούνταν και μυούνταν στα υψηλότερα».

Για το οποίο αναφέρει ο θείος Ιωάννης ο Δαμασκηνός: «Αυτά είναι “εκείνα που μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, τα οποία ετοίμασε ο Θεός για όσους τον αγαπούν”. Έτσι, στον μέλλοντα αιώνα “πάντοτε θα είμαστε μαζί με τον Κύριο”, βλέποντας τον Χριστό να αστράφτει με το φως της θεότητας».

Πώς όμως ο μέγας Διονύσιος λέει, «όταν δε γίνουμε άφθαρτοι και αθάνατοι και φθάσουμε στη χριστοειδή και μακαριότατη κατάσταση, 'πάντοτε θα είμαστε μαζί με τον Κύριο', σύμφωνα με τον λόγο της Γραφής, πληρούμενοι από την ορατή θεοφάνειά του μέσα σε ολόαγνες θεωρίες, καθώς εκείνη θα μας καταυγάζει με ολόλαμπρες μαρμαρυγές, όπως τους μαθητές κατά την θειοτάτη εκείνη μεταμόρφωση»; Πώς εξάλλου ο Κύριος θα έλθει πάλι, σύμφωνα με τον μέγα Αθανάσιο, «ακτινοβολώντας από το άγιο σώμα του που έλαβε από την Μαρία την ανείπωτη δόξα, όπως ακριβώς την έδειξε εν μέρει στο όρος», και σύμφωνα με τον Γρηγόριο τον Θεολόγο, «έτσι όπως εμφανίστηκε στους μαθητές στο όρος ή όπως αποκαλύφθηκε, αφού η θεότητα υπερνίκησε την σάρκα», εάν εκείνο το φως δεν είναι κοινό και σε όλους τους άλλους αγίους, αλλά είναι κατά τρόπο απόρρητο ορατό μόνο στους τρεις από τους αποστόλους;

Κεφάλαιο 11. Απόδειξη, από όσα παρέθεσε ο Ακίνδυνος από τον μέγα Διονύσιο και από όσα έγραψε ο ίδιος από μόνος του, ότι εμείς μεν πρεσβεύουμε μία θεότητα, ενώ αυτός δύο, διαφορετικής φύσεως, άνισες και εντελώς αποκομμένες μεταξύ τους. Αλλά η βλασφημία του Ακινδύνου ενάντια στο υπερκόσμιο και προκόσμιο φως αποτελεί μια δική του συνεισφορά στην κακοδοξία του Βαρλαάμ, επαυξάνοντας και επιβεβαιώνοντας τις ασεβείς ύβρεις εκείνου ενάντια στο φως της Μεταμορφώσεως του Κυρίου. Στα επόμενα, αφού έγινε το φερέφωνο εκείνου και υιοθέτησε σαφώς τα δικά του, ισχυρίζεται ότι «εμείς έχουμε πλανηθεί» και από τον μέγα Διονύσιο, ο οποίος γράφει: «τότε δε, όταν γίνουμε άφθαρτοι και αθάνατοι και φθάσουμε στη χριστοειδή και μακαριότατη κατάληξη, πάντοτε θα είμαστε μαζί με τον Κύριο σύμφωνα με το αγιογραφικό λόγιο, χορταίνοντας την ορατή θεοφάνειά Του με ολόαγνες θεωρίες, καθώς θα μας περιλάμπει με ολόφωτες μαρμαρυγές, όπως τους μαθητές σε εκείνη τη θειότατη Μεταμόρφωση, και μετέχοντας στη νοητή Του φωτοδοσία με απαθή και άυλο νου, καθώς και στην υπέρ νουν ένωση μέσα στις άγνωστες και μακάριες ελλάμψεις των υπερλαμπρών ακτίνων».

Τι συνέβη λοιπόν μετά από αυτά; «Κατέβηκε αυτός δικαιωμένος», λέει ο Κύριος, «παρά ο άλλος· διότι καθένας που υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί, ενώ εκείνος που ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί». Διότι, όπως ακριβώς ο διάβολος είναι η ίδια η αλαζονεία και η υπερηφάνεια είναι το χαρακτηριστικό του κακό, γι' αυτό όταν αυτή αναμειχθεί, νικά και συμπαρασύρει στην πτώση κάθε ανθρώπινη αρετή, έτσι και η ταπείνωση ενώπιον του Θεού είναι αρετή των αγαθών αγγέλων και νικά κάθε ανθρώπινη κακία που εμφανίζεται σε αυτόν που έχει σφάλει. Διότι η ταπείνωση αποτελεί το όχημα της ανάβασης προς τον Θεό, κατά τον τύπο εκείνων των νεφελών που πρόκειται να ανυψώσουν προς τον Θεό εκείνους που θα βρίσκονται στους ατελεύτητους αιώνες μαζί με τον Θεό, όπως ακριβώς προφήτευσε ο απόστολος λέγοντας: «θα αρπαγούμε μέσα σε νεφέλες σε προϋπάντηση του Κυρίου στον αέρα, και έτσι θα είμαστε πάντοτε μαζί με τον Κύριο». Διότι η ταπείνωση μοιάζει με κάποια νεφέλη, η οποία συγκροτείται μέσω της μετάνοιας, αναβλύζει από τα μάτια ρεύματα δακρύων, ξεχωρίζει τους άξιους από τους ανάξιους, τους ανυψώνει και τους παρουσιάζει στον Θεό, έχοντας δικαιωθεί δωρεάν εξαιτίας της ευγνωμοσύνης της προαίρεσής τους.

Αρχή αυτής της μίμησης για εμάς είναι το άγιο βάπτισμα, το οποίο αποτελεί τύπο της ταφής και της ανάστασης του Κυρίου, μέσο δε είναι ο ενάρετος βίος και η σύμφωνα με το Ευαγγέλιο πολιτεία, και τέλος είναι η νίκη κατά των παθών μέσω των πνευματικών αγώνων, η οποία μας προσφέρει τη ζωή την ανώδυνη, την ανώλεθρη και την ουράνια, όπως ακριβώς λέει σε εμάς και ο απόστολος ότι, «αν ζείτε σαρκικά, πρόκειται να πεθάνετε· αν όμως με το Πνεύμα θανατώνετε τις πράξεις του σώματος, θα ζήσετε». Μιμούνται, λοιπόν, όσοι ζουν κατά Χριστόν την ένσαρκη πολιτεία του· πεθαίνει βέβαια ο καθένας στον καιρό του, επειδή και Εκείνος πέθανε κατά σάρκα, σύμφωνα με την οποία και θα αναστηθούν όπως Εκείνος, δεδοξασμένοι και άφθαρτοι, έστω και όχι τώρα, αλλά όταν έρθει ο καιρός, οπότε και θα αναληφθούν, όπως ακριβώς λέει και αυτό ο Παύλος, «διότι θα αρπαγούμε», λέει, «μέσα σε νεφέλες για να προϋπαντήσουμε τον Κύριο στον αέρα, και έτσι θα είμαστε πάντοτε μαζί με τον Κύριο».

Αφού λοιπόν αποχωρίστηκε από αυτούς σωματικά (διότι κατά τη θεότητα ήταν μαζί τους) σύμφωνα με την υπόσχεσή του προς αυτούς, υπερυψώθηκε και κάθισε στα δεξιά του Πατρός μαζί με το δικό μας φύραμα. Όπως λοιπόν εκείνος έζησε και πέθανε και αναστήθηκε και αναλήφθηκε, έτσι και εμείς ζούμε και πεθαίνουμε και θα αναστηθούμε όλοι. Δεν θα αξιωθούμε όμως όλοι την ανάληψη, παρά μόνο εκείνοι για τους οποίους η ζωή είναι ο Χριστός και το να πεθάνουν για αυτόν είναι κέρδος, όσοι πριν από τον θάνατο σταύρωσαν την αμαρτία μέσω της μετάνοιας και της ευαγγελικής πολιτείας. Διότι μόνο αυτοί μετά την κοινή ανάσταση θα αναληφθούν μέσα σε νεφέλες για να προϋπαντήσουν τον Κύριο στον αέρα. Διότι και αυτόν, όταν αναλαμβανόταν, τον υποδέχθηκε μια νεφέλη, όπως εξιστόρησε ο Λουκάς στις Πράξεις των Αποστόλων. Αλλά όπως οι μαθητές μετά την ανάληψη, παρότι δεν τον έβλεπαν αισθητά αλλά με τα μάτια της ψυχής, ωστόσο τον προσκύνησαν, έτσι ας αναπαυθούμε στην ειρήνη, ειρηνεύοντας και με τον εαυτό μας και μεταξύ μας (διότι Ιερουσαλήμ ερμηνεύεται ειρήνη), και ευρισκόμενοι στο δικό μας εσωτερικό υπερώο, δηλαδή τον νου, παραμένοντας σε αυτό και προσευχόμενοι, ας καθαρίσουμε τους εαυτούς μας από τους εμπαθείς και χαμερπείς λογισμούς.

Ισχυρίζονται δε αυτοί που πολεμούν ενάντια σε τέτοιου είδους φωτισμό και φως, ότι όλα τα φώτα που έχουν αποκαλυφθεί από τον Θεό στους αγίους είναι συμβολικές οπτασίες και αινίγματα κάποιων άυλων και νοητών πραγμάτων, τα οποία φανερώνονται κατ' οικονομίαν και φανταστικά σύμφωνα με τις εκάστοτε περιστάσεις· και συκοφαντούν τον άγιο Διονύσιο τον Αρεοπαγίτη, ισχυριζόμενοι ότι δήθεν συμφωνεί με αυτούς, παρόλο που αυτός σαφώς αναφέρει ότι το φως που περιέλαμψε τους μαθητές κατά την θειοτάτη μεταμόρφωση θα μας περιαυγάζει στον μέλλοντα αιώνα «με ολόλαμπρες μαρμαρυγές» αδιάλειπτα και ατελεύτητα, εφόσον θα είμαστε «πάντοτε μαζί με τον Κύριο», σύμφωνα με την υπόσχεση. Αφού λοιπόν όλα τα σύμβολα και τα αινίγματα σχηματίζονται ανάλογα με τις εκάστοτε περιστάσεις, εμφανίζονται και εξαφανίζονται, και πότε υπάρχουν, πότε δεν υπάρχουν, ή μάλλον κάποιες φορές φαίνονται αλλά στην πραγματικότητα σχεδόν ποτέ δεν υφίστανται κυριολεκτικά, πώς δεν θα είναι εντελώς διαφορετικό και ελεύθερο από αυτά το ολόλαμπρο τούτο και θειότατο φως, το οποίο υπάρχει πάντοτε, υφίσταται πραγματικά και παραμένει αναλλοίωτο;

Ο μέγας Διονύσιος λέει ότι αυτό το φως είναι απλό, ασχημάτιστο, υπερφυές, υπερούσιο, δηλαδή ότι υπάρχει πάνω από όλα τα όντα. Πώς λοιπόν είναι δυνατόν κάτι τέτοιο να είναι αισθητό ή συμβολικό; Διότι αυτός, επειδή επρόκειτο να γράψει ιερώς περί του φωτός, ως ασφαλής θεατής, μύστης και τελετουργός αυτού του φωτός, λέει: «Τώρα μεν οι ένθεοι καθοδηγητές μας, μας παρέδωσαν τα νοητά μέσω των αισθητών, τα υπερούσια μέσω των όντων, και την υπερφυή και ασχημάτιστη απλότητα μέσω της ποικιλίας των μεριστών συμβόλων. Όταν όμως γίνουμε άφθαρτοι και αθάνατοι και φτάσουμε στη χριστοειδή και μακαριότατη κατάσταση, θα είμαστε πάντοτε μαζί με τον Κύριο, κατά το αγιογραφικό λόγιο, απολαμβάνοντας την ορατή θεοφάνειά του σε πανάγνες θεωρίες, καθώς θα μας περιαυγάζει με ολόλαμπρες αστραπές, όπως ακριβώς τους μαθητές κατά την θειότατη εκείνη μεταμόρφωση». Βλέπεις ότι αυτό το φως δεν είναι μόνο πάνω από τις αισθήσεις, αλλά και πάνω από όλα τα όντα, και ότι αυτή η θεωρία είναι υπερφυής;

Αυτό είναι, λοιπόν, εκείνο το φως, σύμφωνα με τον μέγα Διονύσιο, το οποίο περιέλαμψε τους εκλεκτούς των αποστόλων πάνω στο όρος· διότι λέει: «Όταν γίνουμε άφθαρτοι και αθάνατοι και φτάσουμε στη χριστοειδή και μακαριότατη κατάληξη, θα είμαστε πάντοτε μαζί με τον Κύριο, σύμφωνα με την Αγία Γραφή, χορταίνοντας από την ορατή του θεοφάνεια σε ολόαγνες θεωρίες, η οποία θα μας περιλάμπει με ολόλαμπρες μαρμαρυγές, όπως τους μαθητές κατά την θειότατη εκείνη μεταμόρφωση». Αυτό το φως, λοιπόν, είναι θεϊκό, όπως είπε και ο Ιωάννης στην Αποκάλυψη και όπως συμφωνούν όλοι οι άγιοι. Και ο Γρηγόριος, που φέρει το όνομα της θεολογίας, λέει: «Θα έρθει βέβαια με το σώμα, κατά τα λεγόμενά μου, αλλά τέτοιος όπως φανερώθηκε στους μαθητές στο όρος ή όπως αποκαλύφθηκε, όταν η θεότητα υπερνίκησε τη σάρκα». «Αλλά εκείνο το φως», λέει, «ήταν αισθητό και ορατό μέσω του αέρα, το οποίο συνέβη τότε για έκπληξη και αμέσως εξαφανίστηκε, και ονομάζεται θεότητα ως σύμβολο της θεότητας».

Βέβαια, ούτε αυτό το σύμβολο είδαν απλώς οι μαθητές του Κυρίου, εάν δεν είχαν λάβει προηγουμένως οφθαλμούς που δεν είχαν πριν, έτσι ώστε «από τυφλοί να γίνουν βλέποντες», σύμφωνα με τον θείο Ιωάννη τον Δαμασκηνό, και να δουν εκείνο το άκτιστο φως, ώστε, αν και έγινε αντιληπτό με τα μάτια, εντούτοις έγινε αντιληπτό με μάτια που είχαν καταστεί ανώτερα των φυσικών οφθαλμών και τα οποία αντιλαμβάνονταν το πνευματικό φως με πνευματική δύναμη. Έτσι, ταυτόχρονα αισθητό και υπεραισθητό είναι εκείνο το φως, το απόρρητο, το απρόσιτο, το άυλο, το άκτιστο, το θεοποιό, το αΐδιο, η λαμπρότητα της θείας φύσεως, η δόξα της θεότητος, η μεγαλοπρέπεια της ουράνιας βασιλείας. Ένα τέτοιο φως λοιπόν σου φαίνεται ότι είναι ξένο προς τη θεότητα, ένα αισθητό και κτιστό σύμβολο και «ορατό μέσω του αέρα»; Αλλά ως προς το ότι δεν είναι ξένο, αλλά φυσικό γνώρισμα της θεότητος, άκουσε πάλι τον σοφό στα θεία Δαμασκηνό που λέει: «Το ωράισμα της θείας δόξας δεν το είχε επίκτητο, όπως ο Μωυσής, αλλά προερχόταν από την έμφυτη θεία δόξα και λαμπρότητα»· και πάλι: «Στον μέλλοντα αιώνα θα είμαστε πάντοτε μαζί με τον Κύριο, βλέποντας τον Χριστό να αστράφτει με το φως της θεότητος· αυτό το φως κατέχει τα νικητήρια έναντι κάθε φύσεως»· και πάλι: «Παίρνει μαζί του τους κορυφαίους των αποστόλων ως μάρτυρες της δικής του δόξας και θεότητος· και αποκαλύπτει σε αυτούς τη δική του θεότητα», η οποία βρίσκεται επέκεινα των πάντων, τη μόνη υπερτελή και προτέλεια.

«Διότι αυτό σας το λέμε βασισμένοι στον λόγο του Κυρίου, ότι εμείς που ζούμε και απομένουμε μέχρι την παρουσία του Κυρίου, δεν θα προηγηθούμε από εκείνους που έχουν κοιμηθεί, επειδή ο ίδιος ο Κύριος με πρόσταγμα, με φωνή αρχαγγέλου και με σάλπιγγα Θεού θα κατέβει από τον ουρανό, και οι νεκροί εν Χριστώ θα αναστηθούν πρώτοι, έπειτα εμείς που ζούμε και απομένουμε, μαζί με αυτούς θα αρπαγούμε μέσα σε νεφέλες για να προϋπαντήσουμε τον Χριστό στον αέρα, και έτσι θα είμαστε πάντοτε μαζί με τον Κύριο.» Αυτά, αγαπητέ μου αδελφέ Θεόφιλε, στα προσφέρω εν συντομία από αγάπη προς τον Κύριο, έχοντας αντλήσει από τις άγιες γραφές σαν από εύοσμα άνθη, και έχοντας πλέξει ένα επουράνιο στεφάνι, ώστε, φυλάγοντας με πίστη τα όσα έχουν γραφτεί και προβλέποντας τα όσα πρόκειται να γίνουν, να διατηρήσεις τον εαυτό σου απρόσκοπτο και ενώπιον του Θεού και ενώπιον των ανθρώπων, «προσμένοντας τη μακάρια ελπίδα και την επιφάνεια του Θεού και σωτήρα μας», κατά την οποία, αφού αναστήσει τους αγίους, θα ευφρανθεί μαζί με αυτούς δοξάζοντας τον Πατέρα, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Ας αφυπνιστούμε λοιπόν, αγαπητοί, και ας αποβλέψουμε προς εκείνη την επάνοδο. Διότι και ο Παύλος λέγει: «Ο ίδιος ο Κύριος θα κατέλθει από τον ουρανό με πρόσταγμα, με φωνή αρχαγγέλου· και εμείς οι ζωντανοί, όσοι απομένουμε, θα αρπαγούμε μέσα σε νεφέλες προς προϋπάντηση του Κυρίου στον αέρα», αλλά όχι όλοι. Διότι για το ότι δεν θα αρπαγούμε όλοι, αλλά κάποιοι θα παραμείνουν, ενώ άλλοι θα αρπαγούν, άκουσε τι λέγει ο Χριστός: Τότε θα βρεθούν δύο γυναίκες να αλέθουν στον μύλο· η μία παραλαμβάνεται, και η άλλη εγκαταλείπεται· και δύο θα βρίσκονται σε μία κλίνη· ο ένας παραλαμβάνεται, και ο άλλος εγκαταλείπεται. Τι υποδηλώνει αυτό το αίνιγμα; Τι σημαίνει αυτό το απόρρητο μυστήριο; Με τον μύλο μάς υπέδειξε όλους εκείνους που ζουν μέσα στην πενία και την ταλαιπωρία· με την κλίνη δε και την ανάπαυση, υποδήλωσε όλους όσους ζουν μέσα στον πλούτο και την τιμή. Και θέλοντας να δείξει ότι και από τους πένητες κάποιοι σώζονται και κάποιοι χάνονται, είπε ότι και από εκείνες που βρίσκονται στον μύλο, η μία παραλαμβάνεται, και η άλλη εγκαταλείπεται· και από εκείνους που βρίσκονται στην κλίνη, ο ένας παραλαμβάνεται, και ο άλλος εγκαταλείπεται, δηλώνοντας ότι οι μεν αμαρτωλοί εγκαταλείπονται εδώ και αναμένουν την τιμωρία, ενώ οι δίκαιοι αρπάζονται στις νεφέλες.

Διότι, όπως ακριβώς όταν ένας βασιλιάς εισέρχεται σε μία πόλη, εκείνοι που κατέχουν αξιώματα και εξουσίες, και έχουν μεγάλη παρρησία απέναντί του, βγαίνουν έξω από την πόλη και τον προϋπαντούν, ενώ οι κατάδικοι και οι καταδικασμένοι κρατούνται φρουρούμενοι μέσα, περιμένοντας την απόφαση του βασιλιά· έτσι και όταν έλθει ο Κύριος, εκείνοι μεν που έχουν παρρησία Τον προϋπαντούν στον αέρα, ενώ οι κατάδικοι και όσοι έχουν συναίσθηση των πολλών τους αμαρτημάτων περιμένουν εδώ τον Κριτή. Τότε και εμείς θα αρπαγούμε· αλλά δεν είπα το «εμείς» συγκαταλέγοντας τον εαυτό μου σε όσους θα αρπαγούν· διότι δεν είμαι τόσο αναίσθητος και ασύνετος, ώστε να αγνοώ τα δικά μου αμαρτήματα. Εάν, μάλιστα, δεν φοβόμουν μήπως ταράξω τη χαρά της σημερινής εορτής, θα είχα κλάψει πικρά φέρνοντας στον νου μου αυτόν τον λόγο, επειδή ακριβώς θυμήθηκα και τις δικές μου αμαρτίες. Επειδή όμως δεν θέλω να συγχύσω την ευφροσύνη της παρούσας εορτής, εδώ θα ολοκληρώσω τον λόγο μου, αφήνοντας έντονη μέσα σας τη μνήμη εκείνης της ημέρας, ώστε ούτε ο πλούσιος να υπερηφανεύεται για τον πλούτο του, ούτε ο φτωχός να θρηνεί τον εαυτό του για τη φτώχεια του· αλλά ο καθένας, ανάλογα με τον έλεγχο της συνειδήσεώς του, να πράττει είτε το ένα είτε το άλλο. Διότι ούτε ο πλούσιος είναι μακάριος, ούτε ο φτωχός αξιοθρήνητος· αλλά όποιος αξιωθεί εκείνης της αρπαγής μέσα στις νεφέλες, αυτός είναι μακάριος και τρισμακάριος, έστω και αν είναι ο φτωχότερος όλων· όπως ακριβώς εκείνος που θα αποκλειστεί είναι αξιοθρήνητος και τρισάθλιος, έστω και αν είναι ο πλουσιότερος όλων.

Γι' αυτό έλεγε στους μαθητές του ο Κύριος ότι «έρχομαι προς εσάς, και θα σας παραλάβω, ώστε όπου είμαι εγώ να είστε και εσείς, και την οδό προς τα εκεί όπου εγώ πηγαίνω τη γνωρίζετε»· αυτή λοιπόν είναι η παραγγελία του, ότι θα έλθει και θα τους παραλάβει, και όχι μόνο αυτούς, αλλά και όσους πίστεψαν σε αυτόν μέσω του λόγου τους και φύλαξαν τις εντολές του, όπως ακριβώς έλεγε και ο Παύλος γράφοντας στους Θεσσαλονικείς, ότι «ο ίδιος ο Κύριος με πρόσταγμα, με φωνή αρχαγγέλου και με σάλπιγγα Θεού θα κατέλθει από τον ουρανό, και οι νεκροί εν Χριστώ θα αναστηθούν πρώτοι, έπειτα εμείς οι ζωντανοί που απομένουμε, θα αρπαγούμε μαζί με αυτούς μέσα σε νεφέλες για να προϋπαντήσουμε τον Κύριο στον αέρα, και έτσι πάντοτε θα είμαστε μαζί με τον Κύριο»· αυτή λοιπόν είναι η επαγγελία του μεγάλου Βασιλέως που λέει ότι «έρχομαι προς εσάς»· εννοεί τον εαυτό του, και πάλι λέει προς αυτούς, «για να τρώτε», αναφέρει, «και να πίνετε μαζί μου στο τραπέζι μου»· αυτή λοιπόν είναι η επαγγελία της αθανάτου τραπέζης, το να αρπαγούν δηλαδή μέσα σε νεφέλες και να είναι πάντοτε μαζί με τον Θεό. «Τότε επέστρεψαν», λέει, «οι απόστολοι από το όρος που ονομάζεται των Ελαιών, το οποίο είναι κοντά στην Ιερουσαλήμ». Διότι από παλαιά αναφέρει ο προφήτης: «και θα σταθούν τα πόδια του πάνω στο όρος των Ελαιών προς ανατολάς, απέναντι από την Ιερουσαλήμ».

Διότι τότε το δώρο θα είναι αναφαίρετο, χωρίς να μεσολαβεί πλέον ο θάνατος, αλλά θα υπάρχει διηνεκής και παρατεταμένη ζωή. Επειδή θα ηχήσει η σάλπιγγα, λέγει, και οι νεκροί εν Χριστώ θα αναστηθούν άφθαρτοι και άτρεπτοι, κατά μίμηση του Δεσπότου. Και όπως ακριβώς τον ανέλαβε μια νεφέλη, έτσι και εμείς, σύμφωνα με τη φωνή του Παύλου, θα αρπαγούμε μέσα σε νεφέλες. Και όπως εκείνος ανέβηκε με αλαλαγμό και με φωνή σάλπιγγας, με τον ίδιο τρόπο και εμείς, μέσω της αρχαγγελικής σάλπιγγας, αφού αποτινάξουμε το νέφος του θανάτου σαν ύπνο, θα βρεθούμε μαζί με τον αρχηγό της ζωής. Και έτσι, λέγει, θα είμαστε πάντοτε μαζί με τον Κύριο, έχοντας το φρόνημα του Κυρίου και έχοντας τηρήσει τις εντολές του. Είθε δε όλοι μας να αξιωθούμε εκείνης της μακάριας φωνής: «Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ, σε λίγα στάθηκες πιστός, σε πολλά θα σε καταστήσω· είσελθε στη χαρά του Κυρίου». Σε αυτόν ανήκει η δόξα και το κράτος, εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

δʹ. Τα πάντα για εμάς βρίσκονται στους ουρανούς, και ο Σωτήρας και η πόλη, και οτιδήποτε άλλο θα μπορούσε να πει κανείς· διότι λέει: «Από τον οποίο και προσδοκούμε ως Σωτήρα τον Κύριο Ιησού Χριστό». Και αυτό αποτελεί δείγμα της φιλανθρωπίας του. Ο Ίδιος πάλι έρχεται προς εμάς, δεν μας ανασύρει εκεί από μακριά, αλλά έρχεται, μας παραλαμβάνει και αναχωρεί μαζί μας· και αυτό συνιστά πολύ μεγάλη τιμή. Διότι, αν ήρθε σε εμάς όταν ήμασταν εχθροί του, πολύ περισσότερο θα έρθει τώρα που έχουμε γίνει φίλοι του. Δεν αναθέτει το έργο αυτό σε αγγέλους, ούτε σε δούλους, αλλά έρχεται ο Ίδιος πάνω στις νεφέλες για να μας προσκαλέσει στο βασίλειό του. Ίσως δε και οι δικοί του, επειδή τιμώνται από αυτόν, θα ανυψωθούν δια των νεφελών. Διότι «και εμείς», λέει, «θα αρπαγούμε μέσα σε νεφέλες», όσοι τον τιμούμε, «και έτσι θα είμαστε πάντοτε μαζί με τον Κύριο». Ποιος άραγε θα βρεθεί να είναι ο πιστός και φρόνιμος δούλος; Ποιοι άραγε είναι εκείνοι που θα αξιωθούν τόσων μεγάλων αγαθών; Και πόσο αξιοθρήνητοι είναι εκείνοι που εκπίπτουν από αυτά;

Εγώ αγαπώ τη Ρώμη γι' αυτόν τον λόγο, μολονότι θα μπορούσα να την επαινέσω και από άλλες πλευρές: και για το μέγεθός της, και για την αρχαιότητά της, και για την ομορφιά της, και για το πλήθος των κατοίκων της, και για την ισχύ της, και για τον πλούτο της, και για τα πολεμικά της κατορθώματα· όμως, αφήνοντας κατά μέρος όλα τα άλλα, γι' αυτό τη μακαρίζω, διότι (ο Παύλος) και ενόσω ζούσε τους έγραφε, και τόσο πολύ τους αγαπούσε, και όταν βρέθηκε κοντά τους συνομίλησε μαζί τους, και εκεί τελείωσε τον βίο του. Γι' αυτό και η πόλη είναι περίφημη για το γεγονός αυτό περισσότερο, παρά για όλα τα υπόλοιπα· και, σαν ένα σώμα μεγάλο και ισχυρό, έχει ως δύο λαμπερούς οφθαλμούς τα σώματα αυτών των αγίων. Δεν είναι ο ουρανός τόσο λαμπρός, όταν ο ήλιος εκπέμπει τις ακτίνες του, όσο η πόλη των Ρωμαίων, η οποία εκπέμπει αυτές τις δύο λαμπάδες σε ολόκληρη την οικουμένη. Από εκεί θα αρπαγεί στους ουρανούς ο Παύλος, από εκεί και ο Πέτρος. Αναλογιστείτε και νιώστε ιερό δέος για το τι είδους θέαμα πρόκειται να αντικρίσει η Ρώμη, όταν ο Παύλος θα αναστηθεί ξαφνικά από τον τάφο εκείνο μαζί με τον Πέτρο, και θα υψωθεί προς προϋπάντηση του Κυρίου· τι είδους ρόδο θα προσφέρει στον Χριστό η Ρώμη, με τι είδους δύο στεφάνια περιβάλλεται η πόλη, με τι χρυσές αλυσίδες είναι ζωσμένη, τι είδους πηγές κατέχει. Γι' αυτά τα πράγματα θαυμάζω την πόλη, όχι για τον άφθονο χρυσό, όχι για τους κίονες, όχι για την άλλη μεγαλοπρέπεια, αλλά γι' αυτούς εδώ τους στύλους της Εκκλησίας.

Για ποιο λόγο, λοιπόν, λέει: «Τους κεκοιμημένους»; Επομένως, δεν ομιλεί περί της καθολικής, αλλά περί μιας μερικής αναστάσεως. «Θα φέρει τους κεκοιμημένους διά του Ιησού», λέγει· και σε πολλά σημεία εκφράζεται κατ' αυτόν τον τρόπο. «Διότι αυτό σας το λέμε βασιζόμενοι στον λόγο του Κυρίου, ότι εμείς οι ζώντες, οι οποίοι θα έχουμε απομείνει κατά την παρουσία του Κυρίου, δεν πρόκειται να προηγηθούμε από τους κεκοιμημένους»· ομιλώντας περί των πιστών, αναφέρει: «και οι κεκοιμημένοι εν Χριστώ»· και πάλι: «Οι νεκροί θα αναστηθούν». Έπειτα, ο λόγος του δεν αφορά μόνο την ανάσταση, αλλά τόσο την ανάσταση όσο και την τιμή εν δόξη. Την ανάσταση, λοιπόν, θα την απολαύσουν όλοι, λέγει· αλλά εν δόξη δεν θα βρεθούν όλοι, παρά μόνον «οι εν Χριστώ». Επειδή, λοιπόν, θέλει να τους παρηγορήσει, δεν τους παρηγορεί μόνο με αυτό, αλλά και με την πολλή τιμή και με την ταχύτητα, διότι εκείνο (περί της αναστάσεως) το εγνώριζαν ήδη. Το ότι, πράγματι, θέλει να τους παρηγορήσει με την τιμή, φαίνεται όταν προχωρώντας λέγει: «Και πάντοτε θα είμαστε μαζί με τον Κύριο»· και ότι: «Θα αρπαχθούμε μέσα σε νεφέλες».

ΟΜΙΛΙΑ Η΄. Διότι σας λέμε τούτο σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, ότι εμείς οι ζωντανοί, που θα έχουμε απομείνει μέχρι την Παρουσία του Κυρίου, δεν πρόκειται να προηγηθούμε των κεκοιμημένων. Επειδή ο ίδιος ο Κύριος με πρόσταγμα, με φωνή αρχαγγέλου και με σάλπιγγα Θεού θα κατέβει από τον ουρανό, και οι νεκροί εν Χριστώ θα αναστηθούν πρώτοι. Έπειτα, εμείς οι ζωντανοί που θα έχουμε απομείνει, θα αρπαγούμε μαζί τους μέσα σε νεφέλες για να προϋπαντήσουμε τον Κύριο στον αέρα, και έτσι θα είμαστε πάντοτε μαζί με τον Κύριο.

Τι σημαίνει, «Στην έσχατη σάλπιγγα»; Δείχνει εδώ ότι θα ηχήσουν πολλές σάλπιγγες, και κατά την έσχατη θα κατεβεί ο Κριτής. Και οι νεκροί εν Χριστώ, λέει, θα αναστηθούν πρώτοι, έπειτα εμείς οι ζωντανοί που απομένουμε, θα αρπαχτούμε μαζί τους μέσα σε νεφέλες για να προϋπαντήσουμε τον Κύριο στον αέρα, και έτσι θα είμαστε πάντοτε μαζί με τον Κύριο. Ώστε, να παρηγορείτε ο ένας τον άλλον με τα λόγια αυτά. Αν λοιπόν πρόκειται να κατεβεί, για ποιον λόγο θα αρπαχτούμε; Για λόγους τιμής. Διότι, όταν ένας βασιλιάς εισέρχεται σε μία πόλη, οι μεν έντιμοι βγαίνουν για να τον προϋπαντήσουν, ενώ οι κατάδικοι παραμένουν μέσα περιμένοντας τον κριτή· και όταν καταφθάνει ένας φιλόστοργος πατέρας, τα μεν παιδιά του, και όσοι είναι άξιοι να ονομάζονται παιδιά του, βγαίνουν έξω πάνω σε άμαξα για να τον δουν και να τον καταφιλήσουν, ενώ οι υπηρέτες που έχουν σφάλλει παραμένουν μέσα. Μεταφερόμαστε πάνω στο όχημα του Πατέρα· διότι και Εκείνον μέσα σε νεφέλες τον ανέλαβε, και εμείς μέσα σε νεφέλες θα αρπαχτούμε. Βλέπεις πόση είναι η τιμή; Και την προϋπάντηση την κάνουμε ενώ Εκείνος κατεβαίνει, και το μακαριότερο από όλα, έτσι θα είμαστε διαρκώς μαζί Του. Ποιος θα αναγγείλει τα θαυμαστά έργα της δυνάμεως του Κυρίου και θα κάνει ακουστές όλες τις αινέσεις Του; Πόσων αγαθών αξίωσε το ανθρώπινο γένος! Πρώτοι ανασταίνονται εκείνοι που έχουν πεθάνει, και έτσι γίνεται από όλους μαζί η προϋπάντηση.

Επειδή, για να φανεί ότι δεν φθονεί, αυτά λέγονταν στους παλαιούς, και για το γαϊδούρι και για διάφορα άλλα, διότι ήταν νήπια· σε εμάς όμως, επειδή θέλει να μην έχουμε καμία ασχολία με αυτά, δεν φρόντισε καθόλου να μας τα γνωρίσει. Αλλά τι μαθαίνουμε; Αυτό ακριβώς που δεν έμαθαν εκείνοι· διότι όλα εκείνα ήταν μικρά. Εκείνα όμως που εμείς μάθαμε είναι τα εξής: ότι θα αναστηθούμε, ότι θα γίνουμε αθάνατοι, ότι θα γίνουμε άφθαρτοι, ότι η ζωή δεν έχει τέλος, ότι τα πάντα θα παρέλθουν, ότι θα αρπαχθούμε μέσα σε νεφέλες, ότι οι πονηροί θα υποστούν κόλαση, και μύρια άλλα πέραν αυτών, και τίποτα δεν είναι ψεύδος. Δεν είναι πολύ καλύτερο να γνωρίζουμε αυτά, παρά το ότι βρέθηκε το χαμένο γαϊδούρι; Ιδού, πήρες το γαϊδούρι, ιδού, το βρήκες· ποιο το όφελος; Δεν θα το χάσεις πάλι με κάποιον άλλον τρόπο; Διότι, ακόμη κι αν εκείνο δεν σε αφήσει, εσύ θα το αφήσεις με τον θάνατο. Αντιθέτως, τα πράγματα που εγώ ανέφερα, εάν θέλουμε να τα κρατήσουμε, τα κατέχουμε παντοτινά. Αυτά λοιπόν ας επιδιώκουμε, από αυτά ας κρατιόμαστε: από τα μόνιμα, τα βέβαια. Ας μη δίνουμε προσοχή σε μάντεις, ούτε σε χρησμολόγους, ούτε σε αγύρτες, παρά μόνο στον Θεό, ο Οποίος γνωρίζει τα πάντα με σαφήνεια και κατέχει τη γνώση των συμπάντων· και έτσι θα γνωρίζουμε όλα όσα πρέπει να γνωρίζουμε, και θα επιτύχουμε όλα τα αγαθά.

Του ιδίου στον 96ο ψαλμό: «Ο Κύριος εβασίλευσε, ας αγαλλιάσει η γη και ας ευφρανθούν νησιά πολλά», δηλαδή ο άνθρωπος και η Εκκλησία. Και στο χωρίο «ημέρα στην ημέρα αναβλύζει λόγο». Διότι, εάν δεν είχε συμβεί κάποιο χαρμόσυνο αγαθό, οι προφήτες δεν θα αναφωνούσαν: «Ο Κύριος εβασίλευσε». Αλλά, επειδή με τη βασιλεία του Χριστού καταλύθηκε η αμαρτία, ντροπιάστηκε ο διάβολος, οι δαίμονες τράπηκαν σε φυγή, συντρίφτηκαν τα κεντριά του θανάτου, και τότε ο κλειστός για τον Αδάμ παράδεισος άνοιξε, τα αγκάθια των αμαρτημάτων μας ξεράθηκαν, ο τρίβολός μου ξεριζώθηκε, και τριπλή χάρη τέθηκε στο κεφάλι μου, λύθηκε η αρχαία μου κατάρα, δεν φοβάμαι πλέον όταν ακούω: «γη είσαι και στη γη θα επιστρέψεις»· διότι στο βάπτισμα απέβαλα τη γη και ντύθηκα τον ουρανό, και στο εξής ακούω: «ουρανός είσαι και στους ουρανούς θα επιστρέψεις· ο Κύριος εβασίλευσε, ας αγαλλιάσει η γη και ας ευφρανθούν νησιά πολλά». Δεν κείτομαι πλέον στα έγκατα της γης, δεν κρατούμαι πια σε εκείνα τα άδυτα και σκοτεινά και χωρίς φως ταμεία και τους περιβόλους του διαβόλου στον Άδη· πρέπει πλέον να ανεβώ στις νεφέλες και να ανέλθω στον ουρανό μέσω της χάριτος του Χριστού που εβασίλευσε. Και ο λόγος αυτός δεν είναι αμάρτυρος: «διότι θα αρπαγούμε μέσα σε νεφέλες, βροντοφωνάζει ο Παύλος, για να προϋπαντήσουμε τον Κύριο, και έτσι θα είμαστε πάντοτε μαζί με τον Κύριο»· «Ο Κύριος εβασίλευσε, ας αγαλλιάσει η γη, και ας ευφρανθούν νησιά πολλά.»

ΙΓ΄. Πρόσεχε, γι' αυτό σχετικά με αυτήν την προίκα προλέγει: μου έγραψε μέσα στην προίκα ανάσταση σωμάτων, αφθαρσία. Διότι η αφθαρσία δεν ακολουθεί πάντοτε την ανάσταση, αλλά αυτά τα δύο ήταν ξεχωριστά. Επειδή πολλοί αναστήθηκαν και πάλι πέθαναν, όπως ο Λάζαρος και τα σώματα των αγίων. Αλλά εδώ δεν συμβαίνει έτσι, παρά υπάρχει ανάσταση, αφθαρσία, η χορεία μαζί με τους αγγέλους, η προϋπάντηση του Υιού μέσα στις νεφέλες, και το «Έτσι πάντοτε θα είμαστε μαζί με τον Κύριο», η απαλλαγή από τον θάνατο, η ελευθερία από την αμαρτία, η καταπόντιση του θανάτου. Ποια είναι αυτά; Εκείνα που «μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, αυτά που ετοίμασε ο Θεός για όσους τον αγαπούν». «Αγαθά μου δίνεις τα οποία δεν γνωρίζω;». Απαντά: «Ναι· εδώ σε αρραβωνιάζομαι, εδώ οφείλεις να με αγαπάς». «Γιατί δεν μου δίνεις την προίκα εδώ;». «Όταν θα έλθεις προς τον Πατέρα μου, όταν θα έλθεις στις βασιλικές αυλές. Εγώ ήλθα προς εσένα, και όχι εσύ προς εμένα. Ήλθα, όχι για να μείνεις, αλλά για να σε πάρω και να ανεβώ. Μη ζητάς εδώ την προίκα· τα πάντα βρίσκονται στην ελπίδα, τα πάντα στην πίστη». «Και δεν μου δίνεις τίποτε εδώ;». Απαντά: «Λάβε αρραβώνα, ώστε να με πιστέψεις για το μέλλον· λάβε τις προγαμιαίες δωρεές, λάβε και τα δώρα της μνηστείας». Γι' αυτό ο Παύλος λέει: «Διότι σας αρραβώνιασα».

Άλλος μεταφράζει: «Θα περιπατήσω». Αυτό φανερώνει και ο Παύλος λέγοντας: «Και εμείς θα αρπαγούμε μέσα σε νεφέλες για να προϋπαντήσουμε τον Κύριο στον αέρα, και έτσι θα είμαστε πάντοτε μαζί με τον Κύριο». Και ορθώς είπε: «Σε χώρα ζώντων». Διότι εκείνη είναι η πραγματική ζωή, απαλλαγμένη από τον θάνατο, η οποία έχει τα αγαθά της αμιγή. «Όταν καταργήσει», λέει, «κάθε αρχή και κάθε εξουσία και δύναμη, ο έσχατος εχθρός που καταργείται είναι ο θάνατος».

Ϛ΄. Γι' αυτό ακριβώς έλεγε: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά». Άκουσε πάλι, με διαφορετικό τρόπο, το πώς παρουσίασε φανερά αυτά τα βραβεία και τα έπαθλα, και τα έδειξε μπροστά στα μάτια μας. Υποσχέθηκε ανάσταση σωμάτων, αφθαρσία, την προϋπάντηση στον αέρα, την αρπαγή μέσα σε νεφέλες· αυτά τα απέδειξε στην πράξη. Πώς και με ποιον τρόπο; Αφού πέθανε, αναστήθηκε· γι' αυτό και για σαράντα ημέρες συναναστράφηκε μαζί τους, για να τους βεβαιώσει και να τους δείξει σε τι κατάσταση πρόκειται να βρίσκονται τα σώματά μας μετά την ανάσταση. Και πάλι, λέγοντας μέσω του Παύλου ότι «θα αρπαγούμε μέσα σε νεφέλες για να τον προϋπαντήσουμε στον αέρα», απέδειξε και αυτό με τα έργα του.

Εάν δε θελήσουμε να εξετάσουμε και τον μελλοντικό αγώνα, τον μεν (μοναχό) θα τον δούμε λαμπρό και περίβλεπτο να αρπάζεται μέσα σε νεφέλες προς προϋπάντηση του Κυρίου στον αέρα, σύμφωνα με τον καθοδηγητή και διδάσκαλο αυτού του σωτηριώδους βίου και κάθε αρετής· ο δε βασιλιάς, εάν μεν αποδειχθεί ότι άσκησε την εξουσία του με δικαιοσύνη και φιλανθρωπία (πράγμα το οποίο είναι πολύ σπάνιο), θα αξιωθεί μικρότερης σωτηρίας και τιμής· διότι δεν είναι το ίδιο, δεν είναι καθόλου το ίδιο, ένας χρηστός βασιλιάς και ένας μοναχός που ζει απόλυτα προσηλωμένος στη λατρεία του Θεού. Εάν όμως αποδειχθεί πονηρός και σκληρός, έχοντας γεμίσει τη γη με πολλά δεινά, ποιος θα μπορούσε να περιγράψει τις συμφορές από τις οποίες θα βρεθεί να κυριεύεται, καιγόμενος στη φωτιά, μαστιγωνόμενος, βασανιζόμενος, υπομένοντας τέτοια πάθη, τα οποία ούτε με λόγια μπορούν να ειπωθούν, ούτε στην πράξη είναι ανεκτά; Αναλογιζόμενοι και διδασκόμενοι όλα αυτά, δεν πρέπει να θαυμάζουμε τους πλουσίους· διότι και εκείνος που έχει αναδειχθεί άρχοντάς τους, ούτε στο ελάχιστο δεν μπορεί να πλησιάσει την αρετή του μοναχού. Όταν λοιπόν δεις κάποιον πλούσιο στολισμένο με πολυτελή ενδύματα, καλλωπισμένο με χρυσάφι, να φέρεται πάνω σε άμαξες και να κάνει λαμπρές δημόσιες εμφανίσεις, μην τον μακαρίσεις αυτόν τον άνθρωπο· διότι ο πλούτος είναι πρόσκαιρος, και ό,τι φαντάζει ωραίο, φθείρεται και χάνεται μαζί με αυτήν την επίγεια ζωή. Όταν όμως δεις έναν μοναχό να βαδίζει μόνος, ταπεινός, πράος, ήσυχος και ήμερος, να ζηλώσεις αυτόν τον άνδρα, να γίνεις μιμητής της δικής του φιλοσοφίας, και να προσευχηθείς να γίνεις παρόμοιος με αυτόν τον δίκαιο· διότι, όπως λέγει, «Ζητείτε, καὶ δοθήσεται ὑμῖν».

Έπειτα εμείς που ζούμε και απομένουμε, θα αρπαγούμε μαζί με αυτούς μέσα σε νεφέλες για να προϋπαντήσουμε τον Κύριο στον αέρα, και έτσι θα είμαστε πάντοτε μαζί με τον Κύριο. Επομένως, να παρηγορείτε ο ένας τον άλλον με τα λόγια αυτά.» ΚΕΦΑΛ. Ε΄. «Σχετικά δε με τους χρόνους και τους καιρούς, αδελφοί, δεν έχετε ανάγκη να σας γράφει κανείς. Διότι εσείς οι ίδιοι γνωρίζετε με ακρίβεια ότι η ημέρα του Κυρίου έρχεται όπως ακριβώς ο κλέφτης μέσα στη νύχτα. Διότι, όταν θα λένε, "Ειρήνη και ασφάλεια", τότε επέρχεται πάνω τους αιφνίδια καταστροφή, όπως οι πόνοι της γέννας στην έγκυο γυναίκα, και δεν πρόκειται να ξεφύγουν.