Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Β΄ 12:13

Είπες: «Εάν αποστραφείς και στενάξεις, τότε θα σωθείς». Επειδή λοιπόν «κοπίασα στον στεναγμό μου, έως πότε;» Και όχι μόνο στενάζω, αλλά και κλαίω και δακρύζω και με δάκρυα λερώνω την κλίνη μου, λέγοντας: «Κάθε νύχτα θα λούζω την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου. Έως πότε;» Και το «Έως πότε;» δεν το έλεγε επειδή δυσανασχετούσε, αλλά επειδή περίμενε να μάθει το πέρας των πειρασμών και το τέλος των θλίψεων. Διότι ούτε για να του συγχωρηθεί η αμαρτία έλεγε το «Έως πότε;». Επειδή αυτός που άκουσε: «Και ο Κύριος συγχώρησε το αμάρτημά σου», δεν θα έλεγε το «Έως πότε;» σαν να απιστούσε. Και εκείνος που είχε πει: «Είπα: Θα εξομολογηθώ την ανομία μου εναντίον του εαυτού μου στον Κύριο, και εσύ συγχώρησες την ασέβεια της καρδιάς μου», δεν θα έλεγε το «Έως πότε;» αναφορικά με την άφεση των αμαρτιών.

Αλλά επειδή έλαβε μεν τη συγχώρεση των αμαρτιών του, πάλευε όμως επί πολλά χρόνια με θλίψεις και πειρασμούς, και αφού υποβλήθηκε σε εγχείρηση για τη σήψη της αμαρτίας, δέχθηκε για πολύ καιρό τους καυτηριασμούς των πειρασμών και τα πικρά φάρμακα των θλίψεων, παρακαλεί τον ιατρό για την απόσυρση αυτών των πολύ πικρών φαρμάκων: «Και συ, Κύριε, έως πότε;» Ο μαθητής σου Νάθαν έκανε γρήγορα την εγχείρηση λέγοντας: «Και ο Κύριος συγχώρησε το αμάρτημά σου». Επειδή λοιπόν εκείνος δεν καθυστέρησε, ας μην καθυστερείς και εσύ με τα πολύ πικρά φάρμακα των θλίψεων: «Και συ, Κύριε, έως πότε;» Έως πότε θα με πολεμά ο Αβεσσαλώμ; Έως πότε αυτός που προήλθε από εμένα θα στρέφεται εναντίον μου; Έως πότε δεν θα με δικαιώνεις απέναντι στον Αχιτόφελ; Έως πότε τα στρατεύματα που ήταν υπό τις διαταγές μου θα εξοπλίζονται εναντίον μου στο πλευρό του τυράννου; «Επίστρεψε, Κύριε, λύτρωσε την ψυχή μου· σώσε με ένεκα του ελέους σου» ...

Αμέσως προσέτρεξε στο φάρμακο· είδε το τραύμα· κατέφυγε στον ιατρό. «Αμάρτησα», λέει, και αμέσως επήλθε η ίαση. «Και ο Κύριος εξάλειψε το αμάρτημά σου». Διότι τι προτιμάς, να καταλογιστεί στους οσίους ένα αμάρτημα ή η πολλή δικαιοσύνη; Διέπραξε αμαρτία, αλλά έπραξε και πολλές δικαιοσύνες. Τι είναι δίκαιο ενώπιον του δίκαιου Θεού, να θυμηθεί τα λίγα ή να λησμονήσει τα πολλά; Ας στηθεί η ζυγαριά, και με το μέτρο που μετράμε, με αυτό θα μετρηθούμε. Εάν τα αμαρτήματα είναι περισσότερα, ας θεωρηθεί αμαρτωλός· εάν όμως είναι περισσότερα τα δίκαια έργα, ας θεωρηθεί δίκαιος.

Το δίδαγμα της ιστορίας αρμόζει σε όλους· διότι, αν και έδειξε αδυναμία ως άνθρωπος και διαπιστώνεται ότι υπέπεσε σε κάτι το απροσδόκητο, εντούτοις απέδειξε ότι τα σφάλματα των αγίων επιδέχονται ταχεία επανόρθωση. <Και είπε ο Δαβίδ στον Νάθαν: Αμάρτησα στον Κύριο.> Του Κυρίλλου, από την ερμηνεία στον 50ό ψαλμό. Εδώ θαύμασέ μου τον μακάριο Δαβίδ: ..., θρήνησε για την αμαρτία του. <Και βέβαια ο γιος σου που σου γεννήθηκε, εξάπαντος θα πεθάνει.>

Αλλά ο βασιλιάς Δαβίδ [ο πορφυροφόρος] δεν αγανάκτησε. Διότι δεν έδωσε προσοχή σε αυτόν που του μιλούσε, αλλά σε Αυτόν που τον έστειλε. Δεν τον γέμισε με αλαζονεία το πλήθος των στρατιωτών που τον περιστοίχιζε, διότι αναλογιζόταν τον αγγελικό στρατό του Κυρίου, και αγωνιούσε βλέποντας τον Αόρατο σαν να ήταν ορατός. Και λέει προς αυτόν που ήρθε, ή μάλλον μέσω αυτού προς Εκείνον που τον έστειλε, απαντώντας: Αμάρτησα ενώπιον του Κυρίου. Βλέπεις την ταπεινοφροσύνη του βασιλιά, βλέπεις την εξομολόγηση. Μήπως είχε ελεγχθεί από κάποιον; Μήπως πολλοί γνώριζαν το γεγονός; Γρήγορα διαπράχθηκε το έργο, και ο προφήτης αμέσως παρουσιάστηκε ως κατήγορος, και αυτός που έσφαλε ομολογεί το κακό, και επειδή ομολόγησε με ειλικρίνεια, έλαβε ταχύτατη τη θεραπεία. Διότι ο προφήτης Νάθαν, που τον είχε απειλήσει, λέει αμέσως: Και ο Κύριος παραμέρισε την αμαρτία σου. Βλέπεις την ταχύτατη μεταβολή του φιλάνθρωπου Θεού.

Ο μεν προφήτης λοιπόν έτσι τον παρηγόρησε, ο δε μακάριος Δαβίδ, αν και άκουσε ξεκάθαρα ότι ο Κύριος παρέγραψε το αμάρτημά σου, δεν εγκατέλειψε τη μετάνοια ο βασιλιάς. Αλλά ντύθηκε με σάκο αντί για πορφύρα, και αντί για χρυσοποίκιλτους θρόνους, ο βασιλιάς καθόταν πάνω σε στάχτη και χώμα.

Και λέει προς αυτόν που ήλθε, απαντώντας δι' αυτού προς Εκείνον που τον απέστειλε: Αμάρτησα στον Κύριο. Βλέπεις την ταπεινοφροσύνη του βασιλιά; Βλέπεις την εξομολόγηση; Διότι μήπως γνώριζε αν θα υπήρχε έλεγχος; Μήπως το γνώριζαν οι πολλοί; Η πράξη διαπράχθηκε γρήγορα, κανένας προφήτης δεν ήταν παρών, κανένας έλεγχος δεν υπήρχε· και όμως εκείνος ομολογεί το κακό.

Επειδή ομολόγησε με ειλικρίνεια, έλαβε ταχύτατη θεραπεία. Και πάλι ο Νάθαν, ο οποίος τον ήλεγξε, είπε: Και ο Κύριος παραμέρισε την αμαρτία σου. Βλέπεις την ταχύτατη μεταβολή του θυμού; Όμως, παροξύνοντας παρόξυνες τους εχθρούς του Κυρίου. Είχες πολλούς εχθρούς, αλλά σε φρουρούσε η σωφροσύνη. Τώρα όμως τους παρόξυνες εξαιτίας της αμαρτίας που διέπραξες.

ΙΒʹ. Αλλά, αν και εκείνος βέβαια είπε, «Ο Κύριος αφαίρεσε το αμάρτημά σου», ο βασιλιάς δεν σταμάτησε τη μετάνοια· φόρεσε σάκο αντί για πορφύρα, και αντί για χρυσόκολλους θρόνους καθόταν πάνω σε στάχτη και στο χώμα· αλλά και ως τροφή είχε τη στάχτη, όπως λέει ο ίδιος: «Διότι έφαγα στάχτη σαν ψωμί».

Έλα και στον Δαβίδ· δες τον μακάριο πώς όπλισε τον εαυτό του με νηστείες και ψαλμωδίες, λάβε .. δεν πέθανε μαζί με την αμαρτία· διότι αυτό είναι το πιο σπουδαίο, το να μην πεθαίνει κανείς μαζί με την αμαρτία. Ήλθε .. ιατρός του τραύματος .. επειδή αμάρτησες .. αλλά όχι ο βασιλιάς Δαβίδ, αυτός που ήταν ντυμένος με την πορφύρα· διότι συλλογιζόταν τον αγγελικό στρατό του Κυρίου, και έβλεπε τον Αόρατο σαν να ήταν ορατός· όταν ήλθε ο προφήτης, ή μάλλον μέσω αυτού .. αληθινή εξομολόγηση ... είχε ήδη ελεγχθεί από κάποιον, διότι δεν γνώριζαν πολλοί το πράγμα, επειδή διαπράχθηκε βιαστικά. Ο προφήτης παρουσιάστηκε αμέσως, έλεγχος και εκείνος ... θεραπεία της απειλής. Διότι ο Νάθαν που τον ήλεγξε, αμέσως πρόσθεσε: Και ο Κύριος, λέει, αφαίρεσε το αμάρτημά σου .. τους εχθρούς σου· διότι πολλούς εχθρούς είχες εξαιτίας της δικαιοσύνης σου, αλλά σε φρουρούσε η σωφροσύνη· έχοντας όμως προδώσει το μεγαλύτερο όπλο, έχεις τους εχθρούς έτοιμους να επαναστατήσουν εναντίον σου. Ο μεν προφήτης λοιπόν έτσι τον παρηγορούσε [πρβλ. I. loc.].

Ο δε μακάριος Δαβίδ, αν και άκουσε ρητά ότι παραμερίστηκε το αμάρτημά του .. δεν καθόταν μόνο πάνω σε στάχτη, αλλά είχε και τη στάχτη ως τροφή του, όπως .. τα μάτια που επιθύμησαν· διότι θα λούζω, λέει, κάθε νύχτα την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα [βρέχω] το στρώμα μου. Παρότι οι άρχοντες τον παρακαλούσαν. .. Εάν λοιπόν ο βασιλιάς εξομολογούνταν με αυτόν τον τρόπο .. σχεδόν επικαλούμενος τη βοήθεια Εκείνου που θα ανέβαινε στους ουρανούς από εκεί [και] ως λυτρωτή, και ... πικρά .. αυτόν, διότι γνώριζε ότι σε εκείνον που συγχωρεί θα του συγχωρεθεί.

«Συνέσεως του Δαβίδ»: Ο προφήτης συνετίζει, δηλαδή διδάσκει τα μέλλοντα, καθώς και για το βάπτισμα και για εκείνους που σώζονται μέσω αυτού. «Μακάριοι»: Αναφέρεται σε εκείνους που σώζονται διά του βαπτίσματος, μακαρίζοντάς τους. «Μακάριος ανήρ»: Αναφέρεται στον κυριακό άνθρωπο, τον οποίο προσέλαβε ο Χριστός· διότι σε αυτόν και μόνο δεν βρέθηκε αμαρτία. «Ουδέ έστιν»: Αναφέρεται στον Χριστό και Θεό. Διότι γι' αυτόν έχει γραφτεί: «και δεν βρέθηκε δόλος στο στόμα του». «Ότι εσίγησα»: Αναφέρεται στον Αδάμ· διότι επί πολλά χρόνια κατασάπηκαν μέσα στην αμαρτία, αλλά ο Χριστός πέθανε υπέρ αυτού και τον ανέστησε. «Από του κράζειν»: Διότι όλη την ημέρα ο Χριστός (ο Κύριος) ήταν απλωμένος πάνω στον σταυρό για χάρη του Αδάμ. «Ότι ημέρας και νυκτός»: Διότι μέσα στη νύχτα παραδόθηκε ο Κύριος, και την ημέρα σταυρώθηκε. Διότι αυτά που χρωστούσε ο Αδάμ, ο Χριστός τα ξεπληρώνει. «Εστράφην»: Όταν άκουσε ο Αδάμ από τον Θεό: «αγκάθια και τριβόλους θα σου αναβλαστήσει η γη». Αυτά όμως τα κατέκαψε ο Χριστός, φορώντας τον ακάνθινο στέφανο. «Την ανομίαν»: Εδώ ο προφήτης οδύρεται· διότι ονομάζει ανομία τον φόνο και αμαρτία τη μοιχεία. Ούτε λοιπόν αυτήν απέκρυψε εξομολογούμενος, ούτε εκείνη. «Είπα: εξαγορεύσω»: Επειδή ο Δαβίδ είπε: «Αμάρτησα στον Κύριο». «Και συ αφήκας»: Επειδή ο Νάθαν είπε: «Και ο Κύριος αφαίρεσε το αμάρτημά σου».

Διότι, λειτουργώντας ως πλοίο για τον ναυαγό, μετέφερε τον ξένο δια μέσου της θάλασσας και του βυθού και μεγάλου φόβου και, για να μην διαφθείρει τον ξένο στα έγκατα της κοιλίας του, απέδωσε σώα την παρακαταθήκη, παραδίδοντάς την στον Δεσπότη που την είχε εμπιστευθεί. Νήστεψε ο Δαβίδ και, δια της νηστείας και της μετανοίας, του συγχώρησε ο Θεός την αμαρτία με τη γυναίκα του Ουρία. Νήστεψε ο Ηλίας σαράντα ημέρες και έλαβε τα κλειδιά των ουρανών και, όταν θέλησε, εμπόδισε τη βροχή και, όταν θέλησε, την έφερε δια νηστειών και προσευχών.

Και ο Δαβίδ, ο άνθρωπος κατά την καρδιά του Θεού, ο οποίος εξαιτίας των αρετών του αξιώθηκε από το σπέρμα του να φέρει την επαγγελία των πατέρων, και να ανατείλει από αυτόν ο Χριστός για τη σωτηρία όλης της οικουμένης, δεν τιμωρήθηκε για τη μοιχεία με μία γυναίκα, όταν με τα μάτια του είδε την ομορφιά της και δέχτηκε το βέλος στην ψυχή του; Διότι εξαιτίας αυτού ο Θεός ήγειρε εναντίον του πόλεμο μέσα από τον ίδιο του τον οίκο, και εκείνος που προήλθε από την οσφύ του τον καταδίωκε, και αυτά συνέβησαν, παρόλο που αυτός είχε μετανοήσει με πολλά δάκρυα, ώστε να βρέξει το κρεβάτι του, και ενώ ο Θεός του είχε πει μέσω του προφήτη: Ο Κύριος αφαίρεσε το αμάρτημά σου.

Για τον λόγο αυτόν, ο Θεός ξεσήκωσε εναντίον του πόλεμο μέσα από τον ίδιο του τον οίκο, και αυτός που προήλθε από την οσφύ του τον καταδίωξε. Και αυτά συνέβησαν παρόλο που εκείνος είχε μετανοήσει με πολλά δάκρυα, σε σημείο να βρέχει το κρεβάτι του με τα δάκρυά του, και ενώ ο Θεός του είχε πει μέσω του προφήτη: «Ο Κύριος αφαίρεσε την αμαρτία σου».

Υπήρχε κάποιος πλούσιος και κάποιος φτωχός· και ο πλούσιος είχε πολλά κοπάδια βοδιών και αγέλες. Ο φτωχός, από την άλλη, είχε μόνο μία αμνάδα, η οποία έπινε από το ποτήρι του, έτρωγε από το τραπέζι του και κοιμόταν στον κόρφο του· στο σημείο αυτό καταδεικνύεται η γνήσια αγάπη του άνδρα προς τη γυναίκα του. Όταν όμως ήλθε κάποιος ξένος, ο πλούσιος λυπήθηκε να προσφέρει από τα δικά του και, αφού πήρε την αμνάδα του φτωχού, την έσφαξε. Είδες πώς εδώ υφαίνει το δράμα, έχοντας το νυστέρι κρυμμένο μέσα στο σφουγγάρι; Τι κάνει λοιπόν ο βασιλιάς; Νομίζοντας ότι εκδίδει απόφαση εναντίον κάποιου άλλου, επέβαλε μια οξύτατη απόφαση. Διότι τέτοιοι είναι οι άνθρωποι: εναντίον των άλλων λαμβάνουν και εκδίδουν τις αποφάσεις τους με ευχαρίστηση και απότομα. Και τι λέει ο Δαβίδ; «Ζει Κύριος, άξιος θανάτου είναι ένας τέτοιος άνθρωπος, και θα ανταποδώσει την αμνάδα στο τετραπλάσιο». Τι κάνει λοιπόν ο Νάθαν; Δεν μαλάκωσε την πληγή επί πολλή ώρα, αλλά αμέσως την αποκαλύπτει, και επέφερε οξύτατη την τομή, για να μην αφαιρέσει την αίσθηση του πόνου: «Εσύ είσαι αυτός, βασιλιά». Τι λέει τότε ο βασιλιάς; «Αμάρτησα στον Κύριο». Δεν είπε: «Ποιος είσαι εσύ που με ελέγχεις; Ποιος σε απέστειλε να ομιλείς με τόση παρρησία; Και με ποια τόλμη το έπραξες αυτό;». Τίποτα τέτοιο δεν είπε, αλλά αναγνώρισε την αμαρτία του. Και τι λέει; «Έχω αμαρτήσει στον Κύριο».

Πολύν χρόνο ανάλωσε ο μακάριος Σαμουήλ παρακαλώντας για τον Σαούλ, και πολλές νύχτες πέρασε αγρυπνώντας για τη σωτηρία εκείνου που αμάρτησε. Ο Θεός όμως, παραβλέποντας τον χρόνο αυτό (διότι η μετάνοια αυτού που αμάρτησε δεν συμπορεύθηκε με την ικεσία του προφήτη), λέει προς τον δικό του προφήτη: «Έως πότε εσύ θα πενθείς για τον Σαούλ, ενώ εγώ τον έχω απορρίψει;» Το «έως πότε» φανερώνει τον χρόνο και την επιμονή εκείνου που ικετεύει· και απέρριψε ο Θεός τον χρόνο της ικεσίας του προφήτη, επειδή η μετάνοια του βασιλιά δεν συνέδραμε τη μεσιτεία του δικαίου. Στον μακάριο Δαβίδ, όμως, ο οποίος δέχθηκε τον έλεγχο της αμαρτίας δια του αγίου προφήτη Νάθαν, και αμέσως μπροστά στην απειλή απέδειξε γνήσια επιστροφή, λέγοντας, «Αμάρτησα στον Κύριο», αμέσως ένας μόνο λόγος, που εκφράστηκε γνήσια σε μια στιγμή, έφερε ολοκληρωτικά τη σωτηρία σε εκείνον που μετανόησε· διότι αμέσως η διόρθωση πρόλαβε την καταδικαστική απόφαση.

Αμάρτησε ο Δαβίδ· κυοφόρησε η γυναίκα, και κανένας έλεγχος δεν επακολούθησε την αμαρτία, αλλά μετά τη γέννηση του βρέφους που προήλθε από την αμαρτία, αποστέλλεται ο ιατρός της αμαρτίας. Γιατί όμως δεν τον διόρθωσε αμέσως μόλις αμάρτησε; Επειδή γνωρίζει ότι στην κορύφωση των αμαρτημάτων η ψυχή εκείνων που αμαρτάνουν τυφλώνεται, διότι έχουν κουφαθεί τα αυτιά όσων είναι βυθισμένοι στο βάθος της αμαρτίας. Αναβάλλει, λοιπόν, να προσφέρει τη βοήθεια όσο το πάθος βρίσκεται σε έξαρση, και μετά από τόσο χρόνο έρχεται ο έλεγχος· και μέσα σε μια στιγμή του χρόνου, ακολουθεί η μετάνοια και η άφεση. Και ο Κύριος συγχώρησε την αμαρτία σου. Ω της οικονομίας Εκείνου που απείλησε!

Αλλ' ο Δαβίδ δεν έπραξε έτσι· αλλά πώς; Μετά την κατηγορία που διατυπώθηκε από τον Νάθαν σχετικά με τη Βηρσαβεέ, λέει: «Αμάρτησα στον Κύριο». Είδες συντετριμμένη καρδιά; Είδες ταπεινωμένη ψυχή; Είδες πώς ακόμη και οι πτώσεις των αγίων είναι ωφέλιμες; Διότι, όπως ακριβώς τα ωραία σώματα ακόμη και κατά την περίοδο της ασθένειας μας φανερώνουν πολλά ίχνη της ομορφιάς τους, έτσι και οι ψυχές των αγίων, ακόμη και μέσα στα ίδια τους τα παραπτώματα, φέρουν τα γνωρίσματα της δικής τους αρετής. Και μολονότι εκείνος μεν κατηγορούνταν μέσα στα ανάκτορα από τον προφήτη, παρουσία πολλών ανθρώπων· τούτος δε βρισκόταν μέσα στα άδυτα του ναού και δέχτηκε τον έλεγχο χωρίς μάρτυρες· αλλά ούτε και έτσι δεν αποδέχθηκε την επίπληξη.

Κάποιος έφαγε κρέας, και κατέληξε στη φθορά· κάποιος έφαγε νοήματα, και οδηγήθηκε στην αφθαρσία. Κάποιος έφαγε κρέας, και ανέδωσε πολλή δυσωδία· κάποιος έφαγε νοήματα πνευματικής ευωδίας, και ανέβλυσε πολλή αρετή, και ευφράνε τον πλησίον του. Επειδή, λοιπόν, ο προφήτης έτρωγε τέτοια νοήματα, έλεγε: «Ανέβλυσε η καρδιά μου λόγο αγαθό». Σαλεύονται πάλι τα κύματα, αλλά η διάνοια ας παραμένει σταθερή· σείονται τα σώματα, αλλά η ακοή ας είναι ατάραχη. Βλέπετε, λοιπόν, και προσέχετε με ακρίβεια τα λεγόμενα. Είδατε χθες τον βασιλιά και προφήτη να πολεμά, να πέφτει, να σηκώνεται, να νικά, να στεφανώνεται, να ανακηρύσσεται. Είδατε την αμαρτία να επέρχεται και να σφαγιάζεται μέσω της μετανοίας. Σαν αρκούδα επιτέθηκε η αμαρτία και τον κατέβαλε, αλλά εισήλθε η μετάνοια και τον ανέστησε. Το φάρμακο των τραυμάτων, η ελπίδα της σωτηρίας. Είδατε τον προφήτη να εισέρχεται και να ελέγχει τον προφήτη. Είδατε τον βασιλιά να υπομένει με φιλοσοφία τον έλεγχο, να δέχεται την τομή, να απαλλάσσεται από τη σήψη. Είδατε τη φιλανθρωπία του Δεσπότη να λάμπει και να ζωοποιεί τον νεκρό. Τον είδατε να λέει: «Αμάρτησα στον Κύριο»· και τον προφήτη να του λέει: «Και ο Κύριος συγχώρεσε το αμάρτημά σου».

Ελέησέ με, Θεέ, κατά το μέγα έλεός σου· και κατά το πλήθος των οικτιρμών σου εξάλειψε το ανόμημά μου. [Και στον θειότατο Δαβίδ, και στον αιχμάλωτο λαό, και σε όσους από εμάς βρίσκονται σε δεινή κατάσταση, αρμόζουν τα προκείμενα λόγια. Διότι τα μεγάλα τραύματα έχουν ανάγκη από ισόμετρα φάρμακα. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ικετεύει ο μέγας Δαβίδ να εκχυθεί επάνω του ολόκληρο το έλεος, ώστε εκκενώνοντας όλη την πηγή των οικτιρμών να εξαλείψει τα ίχνη της αμαρτίας. Ευλόγως δε αποκαλεί το πλημμέλημα ανόμημα· διότι ενέχει διπλή την παράβαση του νόμου.] Εξάλειψε το ανόμημά μου. Άκουσες τον προφήτη να λέει: Και ο Κύριος αφαίρεσε το αμάρτημά σου. Τι περισσότερο λοιπόν ζητάς;

Διότι, τι είναι η αμαρτία μπροστά στη φιλανθρωπία του Δεσπότη; Ένας ιστός αράχνης. Φυσάει ο άνεμος, και ο ιστός της αράχνης διαλύεται· θέλει ο Θεός, και δεν καταλύεται η αμαρτία; Αυτά τα λέω, όχι για να σας κάνω πιο αμελείς, αλλά για να σας οδηγήσω στην πίστη μιας μεγαλύτερης προσδοκίας και μιας αγαθότερης ελπίδας. Ποτέ μην απελπίζεσαι, άνθρωπε· να απελπίζεσαι μόνο για εκείνον που έχει απελπιστεί για τον ίδιο του τον εαυτό. Αναλογίσου, λοιπόν, αυτόν τον μεγάλο προφήτη, τον Δαβίδ εννοώ, ο οποίος μετά τη χάρη του Πνεύματος, μετά την παρρησία του προς τον Θεό, μετά από το πλήθος των κατορθωμάτων, μετά από τόσα τρόπαια, αναφωνεί και λέει: «Ελέησέ με, ο Θεός, κατά το μέγα έλεός σου». Άπλωσα τον εαυτό μου στο πέλαγος της φιλανθρωπίας του Δεσπότη. Και τι θέλεις; Πες μου. Άκουσες τον προφήτη να λέει: «Και ο Κύριος αφαίρεσε το αμάρτημά σου». Τι περισσότερο ζητάς;

Και λέγοντας αυτά δεν κατηγορώ τον προφήτη, αλλά αναγγέλλω την ταχεία μετάνοιά του. Εξάλλου, έπρεπε ο προφήτης να εκπληρώσει το γεγραμμένο: «Πες εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς»· διότι αυτό ακριβώς τον δικαίωσε. Λέγοντας δηλαδή: «Αμάρτησα στον Κύριο». Αλλά ήλθε ο προφήτης Νάθαν και είπε: «Και ο Κύριος αφαίρεσε το αμάρτημά σου».

Αμάρτησα στον Κύριο. Βλέπεις ακόμη και μέσα στην ασθένεια την ευγένεια της ψυχής; Δεν του είπε: «Ω, άθλιε και ταλαίπωρε», ούτε θέλησε να τον ελέγξει φανερά. Τι λέει λοιπόν ο βασιλιάς; Αμάρτησα στον Κύριο. Και τι λέει ο προφήτης; Και ο Κύριος αφαίρεσε το αμάρτημά σου. Ταχεία είναι η μετάνοια, αλλά ταχύτερη η συγχώρηση. Πες εσύ πρώτος τις ανομίες σου, λέει, για να δικαιωθείς. Με πράξεις αμάρτησες, με λόγια μετανόησε.

Είδες πώς έλυσε ο Θεός την καταδίκη του προφήτη; Ομολόγησε εσύ πρώτος τις ανομίες σου, για να δικαιωθείς. Αλλά ας αναδράμουμε στην αρχή. Ψαλμός του Δαβίδ, όταν εισήλθε προς αυτόν ο προφήτης Νάθαν. Εδώ φανερώνεται η ευγνωμοσύνη του και η συγχώρησή του. Δες λοιπόν, έμαθες πώς θεραπεύθηκε και ποιο φάρμακο δέχθηκε. Όταν δε ο Θεός δικαιώνει, ποιος κατακρίνει; Διότι δεν είπε, «Εγώ συγχωρώ», αλλά, «ο Κύριος αφαίρεσε το αμάρτημά σου». Έτεμε το έλκος, θεράπευσε το τραύμα.

«Δεν πρόκειται να πεθάνεις», λέγει. Αφού είπε αυτά, αναχώρησε. Θέλω λοιπόν να καταδείξω στη συνέχεια και την ευγνωμοσύνη του, και τη διόρθωση της διανοίας του, ποια συγχώρηση έλαβε για το αμάρτημά του, ποια άφεση βρήκε για το παράπτωμά του.

Διότι, πράγματι, όταν ήλθε ο Ουρίας από το πεδίο της μάχης και ανήγγειλε στον βασιλιά τη νίκη του πολέμου, ο βασιλιάς, θέλοντας να αποκρύψει από τον αδικημένο άνδρα ότι είχε διαπράξει μοιχεία με τη γυναίκα του, κατέβαλε τόση προσπάθεια για να κρύψει την αμαρτία, ώστε έφτασε στο σημείο να συμπλέξει τη μοιχεία με φόνο. Και έπειτα από αυτά, αναδείχθηκε φιλόσοφος μέσα από τη μετάνοια· αυτός που προηγουμένως απέκρυπτε το αμάρτημά του οδηγήθηκε στη μετάνοια. Και μετά τη συγχώρηση που χορηγήθηκε με την ευδοκία του Θεού, αφού προσήλθε ο προφήτης και του είπε ότι «ο Κύριος αφαίρεσε το αμάρτημά σου, δεν θα πεθάνεις», όχι μόνο δεν αποκρύπτει πλέον το πάθος, αλλά και στη συνέχεια το κατέστησε ολοφάνερο σε όλες τις γενεές. Μάλιστα, έγραψε ψαλμό, ώστε να μάθουν και οι μεταγενέστεροι πόση τραγωδία κρύβει μέσα του το πάθος. Διότι, όταν ήλθε η μετάνοια, έφερε μαζί της και την παρρησία. «Εγώ σώθηκα», λέγει· «γιατί να μη σωθούν και άλλοι μέσα από τη δική μου διήγηση; Ο Θεός με συγχώρησε. Γι' αυτό τα γράφω αυτά, για να γνωρίσουν και την πληγή και το φάρμακο».

Έτσι καθιστάς τον Θεό ίλεω· έτσι κάνεις και τον εαυτό σου πιο απρόθυμο στο να περιπέσει στα ίδια. Όταν όμως πρόκειται να αναζητάς ανύπαρκτες προφάσεις και να απαλλάσσεις την ψυχή από τον φόβο, την καθιστάς πιο πρόθυμη στο να μολυνθεί και πάλι με τα ίδια, και εξοργίζεις τον Θεό περισσότερο. Διότι σε κανέναν από όσους αμαρτάνουν δεν λείπει κάποια αναίσχυντη πρόφαση. Επειδή και ο φονιάς έχει τη δυνατότητα να ρίξει το φταίξιμο στον θυμό, και ο κλέφτης στη φτώχεια, και ο μοιχός στην επιθυμία, και κάποιος άλλος στην εξουσία· αλλά αυτές είναι παράλογες προφάσεις, που δεν παρέχουν καμία εύλογη δικαιολογία. Διότι δεν είναι εκείνα που προκαλούν τις αμαρτίες, αλλά οι προαιρέσεις εκείνων που αμαρτάνουν. Και το ότι ευθύνονται αυτές, θα το καταστήσω φανερό μέσα από αυτούς που προσέχουν. Διότι, όταν βλέπουμε κάποιον άλλον άνθρωπο, και να ζει μέσα στη φτώχεια, και να έχει επιθυμίες, και να υπόκειται στις ανάγκες της φύσης, και όμως να μην αμαρτάνει, ποια δικαιολογία θα έχουν οι άλλοι; Γι' αυτό κάποιος σοφός είπε πολύ ορθά τα εξής: «Ποιος θα επιβάλει μάστιγες στη διάνοιά μου, ώστε να μη με λυπηθούν για τα εξ αγνοίας αμαρτήματά μου;». Δες τον Δαβίδ, ο οποίος δεν προφασιζόταν την ώρα που αμάρτησε, αλλά έλεγε: «Αμάρτησα στον Κύριο».

Και τι λέγεις; Πες μου. Άκουσες τον προφήτη να λέει: «Και ο Κύριος αφαίρεσε το αμάρτημά σου». Τι περισσότερο ζητάς; «Δεν ζητώ μόνο αυτό», λέει, «αλλά ζητώ την ωραιότητά μου, ζητώ την παρρησία μου: Πλύνε με ακόμη περισσότερο από την ανομία μου». Βλέπεις τι ζητά; Ζητά ακόμη μεγαλύτερη λαμπρότητα και μεγαλύτερη καθαρότητα. Και τι προσφέρεις, ω Δαβίδ, για να ζητάς αυτά; «Τι προσφέρω; Το ότι εγώ αναγνωρίζω την ανομία μου». Αυτό προσφέρεις; Και ποιος άνθρωπος δεν αναγνωρίζει την αμαρτία του; Ναι, λέει, πόσοι είναι αυτοί που αμαρτάνουν και συμπεριφέρονται με θράσος; Πόσοι προκαλούν θλίψη στους συνανθρώπους τους και δεν πενθούν; Αντίθετα, «εγώ γνωρίζω την ανομία μου, και η αμαρτία μου βρίσκεται διαρκώς ενώπιόν μου». Ω, ευγένεια ψυχής! Δεν παρέδωσε στη λήθη τη μνήμη της αμαρτίας του, αλλά, μολονότι αυτή συγχωρήθηκε, την αποτύπωσε στη συνείδησή του σαν σε εικόνα. Και δες τι συμβαίνει: Εάν εσύ τη θυμάσαι, ο Θεός δεν τη θυμάται· εάν όμως εσύ την ξεχάσεις, ο Θεός τη θυμάται. Έπραξες κάποιο κακό; Να το θυμάσαι, ώστε ο Δεσπότης σου να το ξεχάσει.

Αλλά τι είσαι; Βασιλιάς; Και ο Δαβίδ βασιλιάς ήταν· και εισήλθε σε αυτόν ο προφήτης Νάθαν και τον ήλεγξε για την αμαρτία που είχε διαπράξει. Μήπως φέρθηκε τυραννικά ο βασιλιάς; Μήπως εξέδωσε απόφαση εναντίον του προφήτη; Δεν ομολογούσε και μέσα στο βασιλικό του αξίωμα τη δουλεία του, λέγοντας: «Αμάρτησα στον Κύριο»; Και ο προφήτης, βλέποντας τη μετάνοιά του, του λέει: «Ο Κύριος αφαίρεσε την αμαρτία σου». Ταχεία η μετάνοια, ταχύτερη η συγχώρηση. Μήπως ο βασιλιάς στάθηκε στον εαυτό του και είπε: «Είμαι βασιλιάς, είμαι ντυμένος με πορφύρα και φορώ διάδημα, και έχω τόξα και βέλη και ασπίδες και κράνη και στρατιώτες υπερασπιστές· και αυτόν τον πένητα θα φοβηθώ, και δεν τον φονεύω, αλλά τον ανέχομαι;» Αλλά τίποτε από αυτά δεν είπε. Αντιθέτως, αν και ήταν βασιλιάς, γνώριζε ότι αμάρτησε, και γι' αυτό μετανόησε, επειδή γνώριζε ότι διέπραξε βαρύ αμάρτημα. Μήπως τον εμπόδισε το βασιλικό αξίωμα;

Διότι, μόλις άκουσε τη φωνή του προφήτη να λέει: «Εσύ είσαι, βασιλιά», αμέσως εξομολογήθηκε: «Αμάρτησα στον Κύριο». Και ο Νάθαν απάντησε: «Και ο Κύριος αφαίρεσε το αμάρτημά σου, δεν πρόκειται να πεθάνεις». Ω Νάθαν, τι τόλμησες να αποφανθείς; Διότι πρόκειται να κατηγορηθείς από τον υπερόπτη Ναυάτο, ο οποίος θα έλεγε: «Στον Θεό αμάρτησε ο Δαβίδ, σε Αυτόν και εξομολογήθηκε. Και από πού γνωρίζεις εάν έλαβε συγχώρεση, ώστε να αφαιρέσεις εσύ το αμάρτημα; Πρώτα μάθε το, και τότε παράσχε την άφεση της αμαρτίας». Ο Νάθαν όμως λέει: «Σε εμένα εμπιστεύθηκε ο Θεός να αναλάβω την πλήρη θεραπευτική φροντίδα του Δαβίδ. Διότι, εάν δεν ήθελε να τον συγχωρήσει μέσω εμού, δεν θα με είχε αποστείλει σε αυτόν». Ποιος κατηγορεί τον ιατρό που περιθάλπει έναν άρρωστο άνθρωπο, και δεν τον ευχαριστεί αποδίδοντάς του αμοιβές;

Και ίσως για αυτόν τον λόγο ο μέγας εκείνος δίκαιος καθόταν στην κοπριά έξω από την πόλη. Διότι τότε, αφού απέκτησε την τέλεια ταπεινοφροσύνη, είπε με βαθιά συναίσθηση της ψυχής του: «Εξουθένωσα τον εαυτό μου και έλιωσα· και θεώρησα τον εαυτό μου χώμα και στάχτη». Βρίσκω ότι εκείνος ο Μανασσής αμάρτησε ανάμεσα στους ανθρώπους όσο κανένας άλλος, και μόλυνε τον ναό του Θεού με είδωλα και ολόκληρη τη λατρεία· για χάρη του, ακόμη και αν όλος ο κόσμος νήστευε, δεν θα μπορούσε να προσφέρει τίποτα το αντάξιο, αλλά η ταπείνωση μπόρεσε να θεραπεύσει τα ανίατα σε αυτόν. «Διότι αν ήθελες θυσία, θα την προσέφερα στον Θεό», λέει ο Δαβίδ, «σε ολοκαυτώματα (δηλαδή σώματα μέσω της νηστείας) δεν θα ευαρεστηθείς». «Θυσία στον Θεό» και τα υπόλοιπα είναι γνωστά σε όλους. «Αμάρτησα στον Κύριο», αναβόησε κάποτε προς τον Θεό η μακαρία ταπείνωση, εξαιτίας μοιχείας και φόνου, και αμέσως άκουσε: «Ο Κύριος αφαίρεσε το αμάρτημά σου».

ΤΙΤΛΟΣ Γ΄. — Περί μετανοίας και εξομολογήσεως. «Είπε ο Ιούδας: Δικαιώθηκε η Θάμαρ, επειδή δεν της έδωσα τον γιο μου, τον Σηλώμ. Και δεν συνευρέθηκε πλέον μαζί της.» «Είπε ο Νάθαν στον Δαβίδ: Αυτά λέει ο Κύριος: Ιδού, εγώ θα εγείρω εναντίον σου συμφορές, και θα πάρω τις γυναίκες σου μπροστά στα μάτια σου, και θα τις δώσω στον πλησίον σου· διότι εσύ έπραξες κρυφά. Και είπε ο Δαβίδ στον Νάθαν: Αμάρτησα ενώπιον του Κυρίου. Και είπε ο Νάθαν: Και ο Κύριος παραμέρισε την αμαρτία σου.» «Καθώς ταπεινώθηκε ο Αχαάβ ενώπιον του Κυρίου, και περπατούσε κλαίγοντας, και έσκισε τα ενδύματά του, και φόρεσε σάκο στο σώμα του, και νήστεψε. Την ημέρα που θανάτωσε τον Ναβουθαί, είπε ο Κύριος στον Ηλία: Δεν θα επιφέρω το κακό στις ημέρες του Αχαάβ, επειδή ταπεινώθηκε ενώπιόν μου, αλλά στις ημέρες του γιου του θα επιφέρω το κακό.» «Εσύ, Κύριε, σύμφωνα με το πλήθος της αγαθότητάς σου, υποσχέθηκες μετάνοια και άφεση στους αμαρτωλούς για σωτηρία.» «Εάν υπάρξουν χίλιοι θανατηφόροι άγγελοι, κανένας από αυτούς δεν πρόκειται να τον πληγώσει, εάν βάλει στον νου και στην καρδιά του να επιστρέψει στον Κύριο.» «Απεκδύσου τους ρύπους, και δεν θα φοβηθείς, και τον κόπο σου θα ξεχάσεις· σαν κύμα που πέρασε, και δεν θα τρομάξεις· και η προσευχή σου θα ανατείλει σαν τον αυγερινό.» «

Διότι νόμιζε ότι δίκαζε ξένη υπόθεση, και διακήρυξε το δίκαιο με πολλή λαμπρότητα. Διότι δεν υπήρχε συναισθηματική προσκόλληση για να μην πει την αλήθεια· αλλά οργίστηκε αυθόρμητα, και εκφέρει το δίκαιο. «Θα πεθάνει από ρομφαία», λέει, «και θα αποζημιώσει την αμνάδα στο τετραπλάσιο». Και δεν διατάζει σύμφωνα με τον νόμο· διότι ο νόμος δεν προστάζει τον κλέφτη να επιστρέψει τα τετραπλάσια· αυτός όμως ξεπέρασε και τον ίδιο τον νόμο. Έβγαλε, λοιπόν, απόφαση, και η δίκη είχε ολοκληρωθεί. Πετάει τότε το προσωπείο, και λέει ο προφήτης: «Εσύ είσαι, βασιλιά». Τι απάντησε λοιπόν αυτός; «Αμάρτησα στον Κύριο». Βλέπεις την ευγένεια της ψυχής του ακόμη και μέσα στην αρρώστια (της αμαρτίας); Διότι δεν του είπε: «Άθλιε και ταλαίπωρε, από πού πήρες το θάρρος και σε ποιον στηρίχθηκες, και μπήκες μέσα με τόση παρρησία, και γεμάτος από αλαζονεία και έπαρση, θέλησες να ελέγξεις τόσο φανερά τον βασιλιά;»

Αλλά τι λέει ο βασιλιάς; Αμάρτησα στον Κύριο. Τι απαντά λοιπόν εκείνος; Και ο Κύριος αφαίρεσε το αμάρτημά σου. Ταχεία η μετάνοια, ταχύτερη η συγχώρηση. Πες εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς. Με τις πράξεις παρόξυνες, με τα λόγια μετανόησε.

Αυτά τα λέω, για να τα ακούσουν οι αμαρτωλοί και όσοι έχουν υποπέσει σε αμαρτήματα. «Αμάρτησα στον Κύριο», και Εκείνος συγχώρησε το αμάρτημά σου. Εσύ μεν είπες, «Ρομφαία θα πέσει επάνω του», αλλά εσύ δεν πρόκειται να πεθάνεις. Ερωτεύθηκες πόρνη και πόρνευσες; Θέλεις να μετανοήσεις; Μην προσθέτεις αμαρτία στην αμαρτία.

Αλλά είσαι βασιλιάς; Και ο Δαβίδ βασιλιάς υπήρξε, αλλά όταν αμάρτησε, και προσήλθε σε αυτόν ο προφήτης Νάθαν και τον ήλεγξε για την αμαρτία που διέπραξε, ομολόγησε το σφάλμα του και είπε: Αμάρτησα στον Κύριο. Και ο Νάθαν, βλέποντας την ταχεία μετάνοια, του λέει: Και ο Κύριος συγχώρησε το αμάρτημά σου. Διότι επειδή η μετάνοια ήταν άμεση, αμεσότερη υπήρξε και η συγχώρηση. Αλλά θα πεις: Είμαι νεότερος.

Ψαλμός 50ός. Ψαλμός του Δαβίδ, όταν εισήλθε προς αυτόν ο προφήτης Νάθαν, αφού εκείνος είχε εισέλθει προς τη Βηρσαβεέ, τη σύζυγο του Ουρία. Δηλώνει ξεκάθαρα ότι, εξαιτίας της μοιχείας που διέπραξε με τη Βηρσαβεέ του Ουρία, συνέταξε αυτόν τον ψαλμό, αφού ελέγχθηκε από τον προφήτη Νάθαν και είπε το: «Αμάρτησα στον Κύριό μου». «Ελέησέ με, Θεέ, κατά το μέγα έλεός σου και κατά το πλήθος των οικτιρμών σου εξάλειψε το ανόμημά μου».

Ας λέμε τις δικές μας αμαρτίες και όχι των άλλων: «λέγε εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς», —τις δικές σου και όχι των άλλων. «Αμάρτησα, έλεγε ο Δαβίδ, στον Κύριό μου». Βλέπετε πώς στην εξομολόγησή του ο Προφήτης δεν αναφέρει άλλο πρόσωπο.

Δεν ακούγατε εμένα που έλεγα: «Να γίνετε άγιοι, επειδή εγώ είμαι άγιος», ενώ εσείς παραμείνατε στην ακαθαρσία των μολυσμών και των ανομιών σας;» Και προς μεν τις γυναίκες θα πει: «Δεν ακούγατε στις εκκλησίες εκείνους που διάβαζαν και έλεγαν: «Βίος της αγίας Πελαγίας, της άλλοτε πόρνης», «Βίος της οσίας Μαρίας της Αιγυπτίας, της άλλοτε ασώτου», «της Θεοδώρας της μοιχαλίδας και έπειτα θαυματουργού», και πάλι: «της Ευφροσύνης της παρθένου που μετονομάστηκε σε Σμάραγδο», και: «της Ξένης, της όντως ξένης και θαυμαστής»; Δεν ακούσατε πώς εγκατέλειψαν και γονείς και πλούτο και τους ίδιους τους μνηστήρες, και με ευτέλεια και ταπείνωση με υπηρέτησαν και έγιναν άγιες; Γιατί λοιπόν κι εσείς δεν μιμηθήκατε αυτές και τις παρόμοιες, οι πόρνες τις πόρνες, οι άσωτες τις άσωτες, οι παντρεμένες τις παντρεμένες που αμάρτησαν, και οι παρθένες τις παρθένες και όμοιές σας;» Προς δε τους άνδρες βασιλείς και άρχοντες ομοίως θα πει: «Δεν ακούγατε πώς ο Δαβίδ, αφού αμάρτησε, και όταν πήγε σε αυτόν ο προφήτης Νάθαν και τον έλεγξε για την αμαρτία του, δεν αντιμίλησε, δεν οργίστηκε, δεν έκρυψε το αμάρτημά του, αλλά σηκώθηκε από τον θρόνο, έπεσε στη γη μπροστά σε όλο τον λαό και είπε: «Αμάρτησα στον Κύριό μου!» και δεν σταμάτησε ημέρα και νύχτα να κλαίει και να θρηνεί;»