Πατερικές αναφορές στο ΑΜΩΣ 8:11

«Και από τις χώρες τούς συγκέντρωσε, από ανατολή και δύση, και από βορρά και θάλασσα». Αυτό δεν έχουμε διδαχθεί ότι συνέβη κατ' αυτόν τον τρόπο στην περίπτωση των Ιουδαίων· διότι αυτοί ζουν διασκορπισμένοι σε ολόκληρη την οικουμένη. Αντιθέτως, την Εκκλησία που προήλθε από τα έθνη την κάλεσε και τη συγκέντρωσε σε όλα τα μέρη της οικουμένης, ανατολικά και δυτικά, νότια και βόρεια, και τέτοιες συνάξεις πιστών μπορεί κανείς να δει παντού στη γη και στη θάλασσα. Στην περίπτωση των Ιουδαίων, βέβαια, αυτό συνέβη μόνο αμυδρά, όταν κάποιοι επέστρεψαν από τη Βαβυλώνα, και λίγοι συγκεντρώθηκαν εκείνο τον καιρό από την Αίγυπτο και τα γειτονικά έθνη. «Πλανήθηκαν στην έρημο, σε τόπο άνυδρο». Διότι για όσους προέρχονταν από τα έθνη, η ζωή ήταν προηγουμένως άνυδρη και άγονη· και πλανήθηκαν, καθώς ως εθνικοί παρασύρονταν αλόγιστα προς τα άφωνα είδωλα, όντας αποξενωμένοι από την πολιτεία του Ισραήλ, ενώ η ψυχή τους κατέρρεε από την πείνα και τη δίψα, εξαιτίας της στέρησης της λογικής τροφής και του πνευματικού ποτού, σύμφωνα με το χωρίο: «Όχι πείνα για άρτο, ούτε δίψα για νερό, αλλά πείνα για να ακούσουν τον λόγο του Κυρίου». Αλλά και η Βαβυλώνα ήταν έρημη και άνυδρη. Διότι ήταν έρημη από Θεό, και το πλήθος των Ιουδαίων που βρισκόταν εκεί υπό δουλεία είχε στερηθεί την πνευματική άρδευση. Και εκείνοι από τα έθνη που πίστεψαν ζούσαν ομοίως σε έρημο και άνυδρο τόπο, «μη έχοντας ελπίδα και όντας άθεοι», όπως λέει ο Απόστολος. «Οδό για πόλη κατοικίας δεν βρήκαν».

Πεινώντας και διψώντας, η ψυχή τους εξαντλήθηκε μέσα τους. Λιμός θείας διδασκαλίας πίεζε και τους μεν και τους δε. Διότι οι Ιουδαίοι, όντας δούλοι στη Βαβυλώνα, στερήθηκαν τους ιερείς και δεν μπορούσαν να εκπληρώσουν τη λατρεία σύμφωνα με τον νόμο· τα έθνη, από την άλλη πλευρά, ούτε τον θείο νόμο δέχθηκαν ούτε απόλαυσαν πνευματική διδασκαλία, με τα οποία οι ψυχές από τη φύση τους τρέφονται. Αυτόν ακριβώς τον λιμό απείλησε ο Θεός να φέρει στους Ιουδαίους: «Διότι θα επιφέρω», είπε, «λιμό πάνω στη γη, όχι λιμό άρτου». Και έκκραξαν προς τον Κύριο μέσα στη θλίψη τους, και τους λύτρωσε από τις ανάγκες τους. Οι πιο ευσεβείς από τους Ιουδαίους προσέφεραν την ικεσία τους στον Θεό· και αυτό μας το διδάσκει η προφητεία του Δανιήλ, διότι και ο ίδιος, καθώς και ο Ανανίας, ο Αζαρίας και ο Μισαήλ, ικετεύοντας υπέρ πάντων, εκζήτησαν το θείο έλεος. Τα έθνη, αντιθέτως, στέναζαν παλεύοντας με παντοειδείς συμφορές και παραδίδονταν σε απαρηγόρητες οιμωγές και θρήνους, μη έχοντας την ελπίδα της αναστάσεως· ωστόσο, δεν ζήτησαν από τον Θεό των όλων την απαλλαγή από τα δεινά που τα κατείχαν.

Γι' αυτόν τον λόγο, το να μη συμμετέχει κανείς σε μια τέτοια τράπεζα προκαλεί λιμό. Άκου, λοιπόν, τον Θεό που απειλεί με αυτό, και το εξαγγέλλει ως κόλαση και τιμωρία: «Διότι θα στείλω σε αυτούς», λέει, «όχι λιμό για άρτο, ούτε δίψα για ύδωρ, αλλά λιμό για να ακούσουν τον λόγο του Κυρίου». Πώς λοιπόν δεν είναι παράλογο να κάνουμε και να μηχανευόμαστε τα πάντα προκειμένου να αποκρούσουμε τον σωματικό λιμό, ενώ τον λιμό της ψυχής να τον επισύρουμε εκούσια, αν και είναι πολύ βαρύτερος, καθόσον η ζημία αφορά σπουδαιότερα πράγματα; Όχι, σας παρακαλώ και σας ικετεύω, ας μη λαμβάνουμε τόσο κακές αποφάσεις για τους εαυτούς μας, αλλά από κάθε ασχολία και μέριμνα ας προτιμάται η παρουσία μας εδώ. Διότι τι τόσο σπουδαίο κερδίζεις, πες μου, απουσιάζοντας από τη σύναξη, όσο ζημιώνεις και τον εαυτό σου και ολόκληρο τον οίκο σου; Διότι ακόμη και αν βρεις ολόκληρο θησαυρό γεμάτο χρυσό, και εξαιτίας αυτού απουσιάσεις, υπέστης μεγαλύτερη ζημία, και τόσο μεγαλύτερη, όσο ανώτερα είναι τα πνευματικά από τα αισθητά αγαθά.

Γι' αυτόν τον λόγο είμαστε ταπεινωμένοι σε ολόκληρη τη γη εξαιτίας των αμαρτιών μας, και σε εμάς έφτασαν τα τέλη των αιώνων, όπως είναι γεγραμμένο· και οι ποιμένες έγιναν λύκοι, και τα πρόβατα είναι συντριμμένα· και ο λιμός βρίσκεται προ των πυλών, όχι λιμός άρτου και δίψα ύδατος, αλλά λιμός ακροάσεως του λόγου του Θεού. Κανείς, λοιπόν, από όσους ελπίζουν στον Κύριο ας μην απελπίζεται. Μην αποθαρρύνεστε, επομένως, έχοντας πάντοτε ενώπιόν σας Εκείνον που είπε: «Είμαι μαζί σας».

βʹ. Θαρρείτε, λοιπόν· διότι ο Κύριος δεν θα αφήσει τις ψυχές των δικαίων να λιμοκτονήσουν. Περί αυτού του λιμού λέγει ο Κύριος διά του προφήτη: Και θα συμβεί τις ημέρες εκείνες, θα επιφέρω λιμό επί της γης· όχι λιμό άρτου, ούτε δίψα ύδατος, αλλά λιμό για την ακρόαση του λόγου του Θεού. Και θα περιτρέξουν από ανατολών έως δυσμών, αναζητώντας τον λόγο του Κυρίου. Βλέπεις ότι δεν ομιλεί περί άρτου;

Από τον προφήτη Αμώς· και θα συναθροιστούν δύο ή τρεις πόλεις σε μία πόλη για να πιουν νερό και δεν θα ξεδιψάσουν. Τι υποδηλώνουν οι πόλεις; Ως πόλεις εδώ πρέπει να εκλάβουμε τις ψυχές, διότι, όπως ακριβώς συγκροτούνται από οικίες, έτσι είναι και δεκτικές των αρετών· ως δύο δε πόλεις, τις ψυχές που έχουν οικοδομηθεί διά της πράξεως και της θεωρίας· και ως τρεις, εκείνες που κατορθώνουν τη θεολογία διά της ακράδαντης πίστεως. Επειδή, λοιπόν, ο προφήτης το έθεσε αυτό εν είδει κατάρας, σημαίνει ότι, όταν επέλθει λιμός, όχι άρτου και ύδατος, αλλά λιμός ακροάσεως του λόγου του Κυρίου, ακόμη και αν οι ψυχές αυτές φθάσουν στο μέτρο των προειρημένων αρετών, εάν όμως αμελήσουν, φαίνονται μεν να αναζητούν τη γνώση, αλλά επειδή δεν μετέρχονται την πράξη, αποτυγχάνουν· και ακόμη κι αν δίνουν την εντύπωση ότι συνάγονται σε μία πόλη, δηλαδή στον διδάσκαλο, δεν εμπίμπλανται από γνώση· διότι ούτε και σε αυτόν δίδεται η χάρις της διδασκαλίας, ώστε να δύναται να ποτίσει με τη θεία γνώση τους ενδεείς.

Επειδή στο βιβλίο των Βασιλειών είναι γραμμένο ότι ο Θεός παρακίνησε τον Δαβίδ να απαριθμήσει τον λαό, ενώ στο βιβλίο των Παραλειπομένων αναφέρεται ο διάβολος, πώς λοιπόν θα αποδειχθεί ότι η Θεία Γραφή συμφωνεί με τον εαυτό της; Επειδή ο Απόστολος ονομάζει τον διάβολο θεό αυτού του αιώνα, σύμφωνα με αυτό το νόημα πρέπει να εκληφθεί το χωρίο των Βασιλειών. Ή και με άλλον τρόπο: επειδή χωρίς την πρόνοια του Θεού τίποτα δεν γίνεται, αλλά τα πάντα συμβαίνουν είτε κατά ευδοκίαν, είτε κατ' οικονομίαν, είτε κατά συγχώρησιν, αυτό που είναι γραμμένο στις Βασιλείες, ότι δηλαδή ο Θεός τον παρακίνησε, είναι ευσεβές να το εννοήσουμε αντί του «παραχώρησε» (επέτρεψε), ενώ στα Παραλειπόμενα αναφέρει τον διάβολο ως αυτόν που ενέργησε και έγινε ο αίτιος. Εβδομήντα χιλιάδες, εξάλλου, είναι αυτοί που πέφτουν νεκροί, είτε όσοι βρέθηκαν με το μέρος του Αβεσσαλώμ είτε όσοι κατείχοντο από το πάθος της οίησης και της υπερηφάνειας. Κατά δε την πνευματική θεωρία, αυτό σημαίνει ότι κάθε Δαβίδ, ο οποίος γεννά λογισμό έπαρσης όχι από εσωτερική διάθεση αλλά από συναρπαγή, αφού μετανοήσει, παρακαλεί τον Θεό, και τότε νεκρώνονται οι λογισμοί που αφορούν τα χρονικά και πρόσκαιρα πράγματα· διότι ο αριθμός εβδομήντα υποδηλώνει τη χρονική κίνηση εξαιτίας του εβδομαδιαίου κύκλου. Γι' αυτόν τον λόγο, είναι προτιμότερο να αποφύγει κανείς την καταδίωξη από τους εχθρούς δαίμονες και τον λιμό της ακοής του λόγου του Κυρίου.

Και για τον εαυτό σου βεβαίως εξασφαλίζεις το αιώνιο φως (διότι παρομοιάστηκες προηγουμένως στον λόγο με τον ήλιο) και στα άστρα, δηλαδή στον κλήρο σου, και στη σελήνη, δηλαδή σε αυτήν εδώ την εκκλησία, η οποία λαμβάνει από εσένα το λαμπρό φως. Και είθε για πολύ καιρό να καταυγάζεις το στερέωμα της εκκλησίας, όχι διασχίζοντας λοξή και αποκλίνουσα πορεία, όπως αυτός ο αισθητός ήλιος, αλλά ακολουθώντας απολύτως ευθεία πορεία όσο είναι δυνατόν, ή, ακόμα κι αν δεν κινείσαι σε ευθεία γραμμή, πορευόμενος πάντως σαν τον ήλιο και κατορθώνοντας με την άνιση πορεία το ίσο και το ωφέλιμο. Όχι για να πάθουν κακό οι Γαβαωνίτες, ένα μικρό έθνος και μικρό στρατόπεδο που καταπίεζε τον Ισραήλ, αλλά για να θερμάνεις με το φως της ένθεης διδασκαλίας αυτόν εδώ τον ανταρκτικό πόλο, που έχει παγώσει από το ψύχος της στέρησης του λόγου του Κυρίου, ανατέλλοντας τις περισσότερες φορές χωρίς νέφη και ολόλαμπρος, αλλά, εάν χρειαστεί, υπερισχύοντας και από εκείνα που σε επισκιάζουν και εκπέμποντας ακτίνες θείας γνώσεως επί δικαίων και αδίκων, σε αυτούς που ζουν αμαρτωλά και σε αυτούς που ζουν θεάρεστα, αναζωπυρώνοντας και τους μεν και τους δε εξίσου με το πυρ των θείων διδαχών. Αυτό συνεύχεται μαζί μου και ο παριστάμενος λαός και λέει: γένοιτο, γένοιτο.

Και ο Θεός, δείχνοντας πόσο μεγάλη συμφορά και ολέθριος θάνατος είναι αυτό το άκρως αξιοθρήνητο, απειλεί διά του προφητικού στόματος: Θα δώσω σε αυτούς, λέγει, πείνα και δίψα· όχι πείνα για άρτο ούτε δίψα για νερό, αλλά πείνα του να ακούσουν τον λόγο του Κυρίου.

Διότι θα τους δώσω, λέει, όχι πείνα για ψωμί, ούτε δίψα για νερό, αλλά πείνα για να ακούσουν τον λόγο του Θεού. Είναι λοιπόν πραγματικά φοβερό, αν δεν αφιερώσουμε όλον τον αγώνα μας για το πρώτο. Γι' αυτό και τώρα σας παρακαλώ και ικετεύω και δέομαι: σταθείτε γενναία στον αγώνα της υποταγής σας, υπομένοντας τον καύσωνα της ημέρας και την παγωνιά της νύχτας, και νοητά και αισθητά, αλλά κυρίως νοητά. Είναι παρόν το πυρ της επιθυμίας, το οποίο ανάβει περισσότερο από τη χαλδαϊκή κάμινο από τον αόρατο Ναβουχοδονόσορα. Μας επιτίθενται τα υπόλοιπα πάθη, το ένα μετά το άλλο, διαμελίζοντας και παρασύροντας την ελεεινή ψυχή: ο θυμός, η οργή, η μνησικακία, η υπερηφάνεια, η ακηδία και η χαύνωση, η εμπαθής προσκόλληση και η φιλαυτία, και το μεγαλύτερο από τα κακά, η απιστία. Χρειαζόμαστε πολλή ανδρεία και μεγαλοψυχία, πολλή και ακούραστη δύναμη και ισχύ, υπομονή, μακροθυμία, νήψη και εγρήγορση, ώστε με αυτά να μπορέσουμε να αποκρούσουμε τους πειρασμούς που επικρέμονται εναντίον μας και τους δόλους του διαβόλου, για να μην κάμψουμε το γόνατο στον Βάαλ, για να μην προσκυνήσουμε την εικόνα των παθών, για να μην χάσουμε όσα καλώς αποκτήσαμε, για να μην γκρεμίσουμε αυτά που με τη δύναμη του Θεού οικοδομήσαμε.

Κατήχηση Δ'. Περί της προστασίας της πόλεως της ψυχής μας από τα πονηρά επιτηδεύματα διά της τηρήσεως των θείων εντολών. Αδελφοί και πατέρες, δεινή μεν είναι και η αταξία που έχει δημιουργηθεί τώρα μεταξύ των χριστιανών, καθώς προαναφέραμε, και εικάζουμε ότι και τα επακόλουθα θα είναι κακά και γεμάτα τραγωδίες· δεν φοβάμαι όμως τόσο πολύ εγώ ο ταλαίπωρος αυτήν, ακόμη κι αν κάποιος ακονίσει ξίφη εναντίον μου, ακόμη κι αν μου καταφέρει πληγές, ακόμη κι αν μου επιβάλει εξορία, ακόμη κι αν προτείνει θάνατο, αρκεί μόνο να είναι υπέρ του αγαθού Θεού και της αλήθειας· αλλά φοβάμαι και τρέμω τη διαβολική επήρεια που εγείρεται μέσα στην ταπεινή μου ψυχή, όταν η αμαρτία βασιλεύει στο θνητό μου σώμα, ξεσηκωμένη ενάντια στην αρετή με το πλήθος των αναρίθμητων παθών που στρατεύονται υπό την εξουσία της. Και τούτο είναι φοβερό για εμένα, το βέλος της ηδονής, διότι δεν τραυματίζει τη σάρκα, αλλά την καρδιά· και τούτο είναι φρικτό για εμένα, το αίμα, το οποίο δεν διαρρέει στη γη από ξίφος, αλλά εκχέεται στην ψυχή από αόρατο μαχαίρι, καθώς και την πείνα εκείνη, όπως ψάλλει ο προφήτης, που δεν είναι πείνα άρτου ούτε νερού, αλλά του να ακούσει κανείς τον λόγο του Κυρίου.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ 115η. Ότι πρέπει να σταθούμε γενναία στον αγώνα της υποταγής, και για το ότι πρέπει να προσέχουμε τις διδασκαλίες των θεοφόρων πατέρων και να μην χάσκουμε μπροστά στα μάταια και πρόσκαιρα πράγματα. Αδελφοί μου και πατέρες, οφείλουμε να σας δίνουμε κάθε φορά το σιτηρέσιο, τόσο το πνευματικό όσο και το σωματικό. Αλλά εάν μεν δεν σας δώσουμε το πνευματικό, δεν βλέπω να δυσανασχετούν κάποιοι· εάν όμως δεν σας δώσουμε το σωματικό, δυσανασχετούν πάρα πολύ, αν και η ανάγκη για το δεύτερο δεν είναι τόσο μεγάλη όσο για το πρώτο. «Διότι θα τους στείλω», λέει, «όχι πείνα για ψωμί, ούτε δίψα για νερό, αλλά πείνα για να ακούσουν τον λόγο του Θεού». Είναι λοιπόν πραγματικά φοβερό, εάν δεν διεξάγουμε όλον τον αγώνα μας για το πρώτο. Γι' αυτό και τώρα, παρακαλώ και ικετεύω και δέομαι, σταθείτε γενναία στον αγώνα της υποταγής σας, υποφέροντας τον καύσωνα της ημέρας και την παγωνιά της νύχτας, και νοητά και αισθητά, αλλά μάλλον νοητά. Είναι παρούσα η φωτιά της επιθυμίας, η οποία αναφλέγεται περισσότερο από τη χαλδαϊκή κάμινο από τον αόρατο Ναβουχοδονόσορα. Μας επιτίθενται και τα υπόλοιπα πάθη, το ένα μετά το άλλο, διαμελίζοντας και παρασύροντας την ελεεινή ψυχή: ο θυμός, η οργή, η μνησικακία, η υπερηφάνεια, η ακηδία και η χαύνωση, η εμπαθής προσκόλληση και η φιλαυτία, και το μεγαλύτερο από τα κακά, η απιστία.

Έτσι, λοιπόν, έζησαν όλοι οι άγιοι, με τέτοιες προθέσεις θριάμβευσαν τον θεϊκό τους πόθο· ο μεν Ιερεμίας λέγοντας: «Εγώ όμως δεν κουράστηκα να σε ακολουθώ, και ημέρα ανθρώπου δεν επιθύμησα, Κύριε»· ο δε Δαβίδ: «Τι να ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα μου έχει ανταποδώσει; Ποτήρι σωτηρίας θα λάβω, και το όνομα του Κυρίου θα επικαλεστώ»· ο Απόστολος πάλι λέγοντας: «Διότι σε εμάς δόθηκε από τον Θεό για χάρη του Χριστού, όχι μόνο να πιστεύουμε σε αυτόν, αλλά και να πάσχουμε για αυτόν». Ομοίως και οι απόστολοι, όταν μαστιγώθηκαν, χαίρονταν, λέει η Γραφή, «Επειδή αξιώθηκαν να υποστούν ατίμωση για το όνομα του Χριστού». Και γενικά ο καθένας από τους αγίους με τέτοια λόγια φανερώνει τον έρωτά του προς τον Χριστό. Γι' αυτό λοιπόν και εμείς, αδελφοί, ας ακούμε με προθυμία τα λεγόμενα, και ας αγαπάμε με αγάπη τον αγαπητό Θεό μας, ευχαριστώντας τον πάντοτε για όλα τα αγαθά που μας έκανε, επειδή μας εξέλεξε εξαρχής για σωτηρία μέσω του αγιασμού της παρούσας αφιέρωσης· επειδή μας χάρισε να τον λατρεύουμε με ορθόδοξη πίστη, και να μην παρασυρόμαστε μέσα στην πλάνη· διότι πόσοι έχουν πλανηθεί εξαπατώμενοι «από τον δόλο των ανθρώπων, με πανουργία, σύμφωνα με τις μεθοδείες της πλάνης»! Πόσοι λιμοκτονούν «όχι από πείνα για ψωμί ούτε από δίψα για νερό, αλλά από πείνα για να ακούσουν τον λόγο του Θεού», σύμφωνα με τα γεγραμμένα!

Μάθε δε ότι πατρίδα των προφητών είναι η Συναγωγή των Ιουδαίων, στην οποία ατιμάζονται οι προφήτες· διότι δεν γίνονται δεκτοί· εμείς όμως οι αλλότριοι τους δεχθήκαμε· διότι η χήρα, εννοώ η Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη, δέχθηκε τον Ηλία, δηλαδή τον προφητικό λόγο, όταν έγινε νοητός λιμός στην Ιουδαία, λιμός του να ακούσουν τον λόγο του Θεού· και για αυτήν τη χήρα λέει ο προφήτης, ότι είναι περισσότερα τα τέκνα της έρημης παρά αυτής που έχει τον άνδρα· και πάλι ότι η στείρα γέννησε επτά, και η πολύτοκη εξασθένησε. «Και κατέβηκε στην Καπερναούμ, πόλη της Γαλιλαίας· και τους δίδασκε τα Σάββατα· και εκπλήσσονταν για τη διδασκαλία του, διότι ο λόγος του είχε εξουσία· και στη Συναγωγή υπήρχε ένας άνθρωπος που είχε πνεύμα ακάθαρτου δαιμονίου· και έκραξε με δυνατή φωνή, λέγοντας: Άχ, τι σχέση υπάρχει μεταξύ μας και σε σένα, Ιησού Ναζαρηνέ; Ήρθες να μας καταστρέψεις; Γνωρίζω ποιος είσαι: Ο άγιος του Θεού. Και τον επιτίμησε ο Ιησούς, λέγοντας: Σώπασε και έβγα από αυτόν· και αφού το δαιμόνιο τον έριξε στη μέση, βγήκε από αυτόν, χωρίς να τον βλάψει καθόλου. Και έπεσε έκπληξη σε όλους· και συζητούσαν μεταξύ τους, λέγοντας:

Όλα αυτά συνολικά ο νεότερος τα κατασπατάλησε. Και ποια είναι η αιτία; Το ότι αποδήμησε σε χώρα μακρινή. Διότι, όταν ο άνθρωπος αποστατήσει από τον Θεό και απομακρύνει τον εαυτό του από τον θείο φόβο, κατασπαταλά όλα τα θεία δώρα. Όσο βρισκόμαστε κοντά στον Θεό, δεν πράττουμε τίποτα τέτοιο που να είναι άξιο απώλειας, σύμφωνα με το χωρίο: «Έβλεπα τον Κύριο ενώπιόν μου πάντοτε, διότι βρίσκεται στα δεξιά μου, για να μην κλονιστώ». Όταν όμως βρεθούμε μακριά Του και γίνουμε αποστάτες, και πράττουμε και παθαίνουμε τα χειρότερα, σύμφωνα με το: «Ιδού, όσοι απομακρύνουν τους εαυτούς τους από Εσένα, θα καταστραφούν». Διασκόρπισε, λοιπόν, την περιουσία εύλογα. Διότι η μεν αρετή έχει έναν όρο και είναι κάτι ενιαίο. Η δε κακία είναι πολυσχιδής και προκαλεί πολλές πλάνες, όπως, για παράδειγμα, της ανδρείας είναι ένας ο όρος: το να χρησιμοποιεί κανείς το θυμικό όταν πρέπει, όπως πρέπει και προς εκείνους που πρέπει. Της κακίας, όμως, τα είδη είναι δύο: η δειλία και η θρασύτητα. Βλέπεις πώς διασκορπίζεται ο λόγος και χάνεται η ενότητα της αρετής; Και αφού δαπανήθηκε αυτή η περιουσία, και εφόσον ο άνθρωπος δεν πορεύεται πλέον σύμφωνα με τον λόγο, εννοώ τον φυσικό νόμο, ούτε ακολουθεί τον γραπτό νόμο, ούτε ακούει τους προφήτες, επέρχεται ισχυρός λιμός, όχι λιμός άρτου, αλλά λιμός του να ακούσει τον λόγο του Κυρίου. Και αρχίζει να στερείται, επειδή δεν φοβάται τον Κύριο, αλλά βρίσκεται μακριά από Αυτόν. Διότι για εκείνους που φοβούνται τον Κύριο δεν υπάρχει καμία στέρηση.

«Παν ό,τι μου δίδει ο Πατήρ, θα έλθει προς εμένα· και εκείνον που έρχεται προς εμένα δεν πρόκειται να τον αποβάλω· διότι έχω κατέλθει από τον ουρανό, όχι για να πράξω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με απέστειλε». Επειδή οι Ιουδαίοι, ως γήινοι, νόμιζαν ότι ο Κύριος ομιλεί περί αισθητού άρτου, και για τον λόγο αυτόν επέμεναν και τον αναζητούσαν, ο Κύριος τους ελέγχει και δεικνύει ότι, όσο μεν υπέθεταν ότι η τροφή ήταν αισθητή, προέτρεχαν· όταν όμως μάθουν ότι είναι πνευματική, δεν θα προστρέξουν πλέον, λέγοντας: «Εγώ είμαι ο άρτος της ζωής». Δεν είπε, άρτος τροφής, αλλά, «ζωής». Διότι, επειδή τα πάντα είχαν νεκρωθεί, μας εζωοποίησε μέσω του εαυτού του ο Κύριος, ο οποίος είναι άρτος, καθόσον πιστεύουμε ότι το προζύμι του ανθρωπίνου φυράματος οπτήθηκε στο πυρ της θεότητος· άρτος δε ζωής όχι συνήθους, αλλά μεταμορφωμένης, και η οποία δεν διακόπτεται από τον θάνατο. Εκείνος δε που πιστεύει σε τέτοιον άρτο, δεν πρόκειται να πεινάσει, ούτε να λιμοκτονήσει από πείνα για να ακούσει τον λόγο του Θεού, ούτε θα διψάσει νοητή δίψα, η οποία προκύπτει από τη στέρηση του ύδατος του βαπτίσματος και του αγιασμού του Πνεύματος. Διότι ο μεν αβάπτιστος έχει δίψα και ξηρότητα πολλή, καθώς στερείται το άγιο ύδωρ που αναψύχει· ο δε βαπτισμένος, έχοντας το Πνεύμα, πάντοτε ζωογονείται δι' αυτού.