Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΚΟΛΟΣΣΑΕΙΣ 1:15

Επομένως, όπως λέει ο Παύλος: «Ένας είναι ο Θεός, και ένας ο μεσίτης μεταξύ Θεού και ανθρώπων, ο άνθρωπος Ιησούς Χριστός». Διότι, αναγνωρίζοντας ως έναν και τον αυτόν τον Χριστό, έστω κι αν άλλοτε παρουσιάζεται ως Λόγος και άλλοτε πάλι ως άνθρωπος εξαιτίας της ενσάρκου οικονομίας, γράφει πάλι σε επιστολή του γι' αυτόν: «Εν τω οποίω έχουμε την απολύτρωση, την άφεση των αμαρτιών. Αυτός είναι εικόνα του Θεού του αοράτου, πρωτότοκος όλης της κτίσεως· διότι εν αυτώ δημιουργήθηκαν τα πάντα, όσα είναι στους ουρανούς και όσα είναι στη γη, τα ορατά και τα αόρατα, είτε Θρόνοι, είτε Κυριότητες, είτε Αρχές, είτε Εξουσίες· τα πάντα έχουν δημιουργηθεί δι' αυτού και γι' αυτόν. Και αυτός υπάρχει πριν από όλα, και τα πάντα συγκρατούνται εν αυτώ».

«Και αυτός είναι η κεφαλή του σώματος της Εκκλησίας, ο οποίος είναι η αρχή, ο πρωτότοκος εκ των νεκρών.» Βλέπεις λοιπόν πάλι πώς, αφού ανέμειξε για εμάς τα θεοπρεπή αξιώματα με τα ιδιώματα της ανθρωπότητας, λέει ότι ο ίδιος είναι και εικόνα του αόρατου Πατέρα, διότι είναι το απαύγασμα και ο χαρακτήρας της υποστάσεώς Του, και τον αποκαλεί πρωτότοκο της κτίσεως, και ομολογεί ότι είναι ο δημιουργός των Θρόνων και των Κυριοτήτων, και γενικά των πάντων. Και πάλι λέει ότι ο ίδιος είναι πρωτότοκος εκ των νεκρών. Εντούτοις, εφόσον εμφανίστηκε ως άνθρωπος στους έσχατους χρόνους, πώς θα μπορούσε να υπάρχει προ πάντων; Και πώς θα φέρει το αξίωμα του δημιουργού; Ή με ποιον τρόπο θα είναι εικόνα του αόρατου Θεού;

Σε άνθρωπο δε, πάλι, που δεν έχει ακόμη γεννηθεί, με ποιον λόγο θα αποδιδόταν το να είναι πρωτότοκος πάσης κτίσεως και πρωτότοκος εκ των νεκρών; Διότι, όπως ακριβώς δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι αρμόζει σε άνθρωπο το να δημιουργεί θεοπρεπώς, έτσι είναι αλλότριο στον Θεό το να πεθαίνει. Αλλά ο Παύλος φαίνεται να αποδίδει και τα δύο σε ένα και το αυτό πρόσωπο.

Και να μην απορείς που λέμε ότι οικειοποιείται τις αδυναμίες της σάρκας μαζί με τη σάρκα, γι' αυτό και τις εξωτερικές ύβρεις, αυτές που του προκλήθηκαν από τη σκαιότητα των Ιουδαίων, τις απέδωσε και πάλι στον εαυτό του, λέγοντας μέσω της φωνής του Ψαλμωδού: «Διαμοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους και για τον ιματισμό μου έριξαν κλήρο.» Και πάλι: «Όλοι όσοι με βλέπουν με χλεύασαν, μίλησαν με τα χείλη τους, κούνησαν το κεφάλι.» Β— Λοιπόν, ακόμη κι αν έλεγε τυχόν: «Εκείνος που έχει δει εμένα έχει δει τον Πατέρα. Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα», και έπειτα προς τους Ιουδαίους: «Γιατί ζητάτε να με σκοτώσετε, έναν άνθρωπο που σας έχει πει την αλήθεια την οποία άκουσα από τον Θεό;» θα παραδεχτούμε ότι και αυτές και εκείνες οι φωνές ανήκουν σε έναν και τον αυτόν; Α— Βεβαιότατα. Διότι ο Χριστός δεν μερίστηκε διόλου, αλλά πιστεύεται από όλους όσους τον προσκυνούν ως ένας και μόνος και αληθινός Υιός. «Διότι η εικόνα του αόρατου Θεού, το απαύγασμα της δόξας της υποστάσεως του Πατέρα, ο χαρακτήρας της ουσίας του», έλαβε μορφή δούλου, όχι ενώνοντας με τον εαυτό του έναν άνθρωπο, όπως ισχυρίζονται, αλλά μάλλον γενόμενος ο ίδιος μέσα σε αυτήν, παραμένοντας και έτσι καθ' ομοίωση προς τον Θεό και Πατέρα. Έγραψε άλλωστε ο πάνσοφος Παύλος: «Διότι ο Θεός, που είπε να λάμψει φως μέσα από το σκοτάδι, είναι αυτός που έλαμψε στις καρδιές μας προς φωτισμό της γνώσης της δόξας του στο πρόσωπο του Χριστού Ιησού.»

Α— Βεβαιότατα λοιπόν, εφόσον είναι αληθής ο Παύλος όταν λέει γι' αυτόν: «Αυτός είναι εικόνα του Θεού του αόρατου, πρωτότοκος όλης της κτίσεως, επειδή εν αυτώ κτίστηκαν τα πάντα, τα ορατά και τα αόρατα, είτε Θρόνοι, είτε Κυριότητες, είτε Αρχές, είτε Εξουσίες, τα πάντα έχουν κτιστεί δι' αυτού και εις αυτόν.»

«Και αυτός υπάρχει πριν από όλα, και τα πάντα συντηρούνται από αυτόν, και αυτός είναι η κεφαλή του σώματος της Εκκλησίας, ο οποίος είναι η αρχή, πρωτότοκος από τους νεκρούς, για να γίνει σε όλα αυτός που κατέχει τα πρωτεία». Διότι, ιδού, με πολλή σαφήνεια λέει ότι η εικόνα του αόρατου Θεού, ο πρωτότοκος όλης της κτίσεως, ορατής και αόρατης, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα και στον οποίο υπάρχουν τα πάντα, δόθηκε ως κεφαλή στην Εκκλησία, και ότι είναι πρωτότοκος από τους νεκρούς. Διότι οικειοποιείται, όπως είπα, τα πάθη της δικής του σάρκας, και «υπέμεινε τον σταυρό, περιφρονώντας την αισχύνη». Διότι δεν λέμε ότι παραδόθηκε για εμάς ένας απλός άνθρωπος, ο οποίος τιμήθηκε μέσω κάποιας άγνωστης συνάφειας με αυτόν, αλλά ο σταυρωμένος είναι ο ίδιος ο Κύριος της δόξης. «Διότι αν γνώριζαν», λέει, «δεν θα σταύρωναν τον Κύριο της δόξης». Έπαθε δε για εμάς και υπέρ ημών κατά σάρκα, σύμφωνα με τις Γραφές, «Αυτός που κατά σάρκα προέρχεται από τους Ιουδαίους, ο οποίος είναι Θεός πάνω από όλα, ευλογητός στους αιώνες. Αμήν». Διότι έτσι έχει γράψει ο ιερότατος Παύλος, όντας κήρυκας και απόστολος και έχοντας μέσα του τον ίδιο τον Χριστό. Εξήγησέ μου όμως επιπλέον και εκείνο, πώς θα κατανοούσαν τα όσα ειπώθηκαν από τον Χριστό προς τη γυναίκα από τη Σαμάρεια: «Εσείς προσκυνάτε αυτό που δεν γνωρίζετε, εμείς προσκυνάμε αυτό που γνωρίζουμε, διότι η σωτηρία προέρχεται από τους Ιουδαίους».

ΛΟΓΟΣ ΚΕ΄. Στο ρητό, «Πρωτότοκος πάσης κτίσεως»· ότι ο Υιός δεν είναι κτίσμα.

Απολογία προς τούτο. Από πού εσείς, λοιπόν, μάθατε να λέτε ότι ο Υιός γεννήθηκε κατά βούληση ή αβουλήτως, ή και γενικότερα να θέτετε τέτοιου είδους ερωτήσεις σε όσους συναντάτε; Από ποια Γραφή το διδαχθήκατε αυτό; Ποιος δε από τους αγίους είπε ότι Αυτός προήλθε από τον Πατέρα είτε κατά βούληση είτε αβουλήτως; Και από ποιον έχουν ειπωθεί τέτοια λόγια; Διότι, ότι ήταν και είναι ο Λόγος του Θεού, το γνωρίσαμε από τη θεία Γραφή. Το δε «αβουλήτως ή μη», μόνο από εσάς το ακούσαμε. Διότι ο Πατέρας αποκαλύπτει τον Υιό από τον ουρανό και λέει: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός»· και διά του Δαβίδ λέει: «Ανέβλυσε η καρδιά μου Λόγον αγαθό»· και ο σοφότατος Ιωάννης λέει: «Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος»· ο Ψαλμωδός απευθυνόμενος πάλι προς τον Πατέρα λέει: «Σε εσένα υπάρχει η πηγή της ζωής, και μέσα στο φως σου θα δούμε φως». Ο Παύλος τον ονομάζει απαύγασμα, και μορφή, και εικόνα του αόρατου Θεού. Και κανείς από αυτούς δεν βρίσκεται να λέει ότι ο Υιός γεννήθηκε αβουλήτως ή κατά βούληση. Αλλά, λέγοντας το «ήταν» και το «είναι», δεν απέδωσαν καμία χρονική αρχή στον δημιουργό των χρόνων. Από πού λοιπόν εσείς λέτε τέτοια πράγματα; Μιλάτε από τη δική σας καρδιά, όπως λέει ο προφήτης, και όχι από το στόμα του Κυρίου.

ΑΛΛΟ, για το ίδιο θέμα. Αν, σύμφωνα με εσάς, όταν ταπείνωσε τον εαυτό του υπερυψώθηκε, και γι' αυτό του χαρίστηκε το όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα, δηλαδή ονομάστηκε Θεός, και γι' αυτό χρίστηκε και ονομάστηκε Υιός, είναι ανάγκη να πούμε ότι πριν από την ταπείνωση ο Λόγος του Θεού δεν ήταν αυτά. Διότι κανείς δεν θα λάμβανε αυτό που ήδη έχει. Και αν πριν από τους χρόνους της ταπείνωσης βρίσκεται να λέει προς κάποιους ο Θεός: «Εγώ είπα: Είστε θεοί, και υιοί του Υψίστου», φαίνεται ότι πολλοί έγιναν υιοί και θεοί πριν από αυτόν. Πώς λοιπόν είναι αληθινό το ότι τα πάντα έγιναν δι' αυτού; Και πώς αυτός υπάρχει πριν από όλα, ενώ έχει πολλούς πριν από αυτόν; Και πώς είναι πρωτότοκος όλης της κτίσης; Και αν προς μίμηση του κατά φύση Υιού θεσπίζονται και οι κατά χάρη, πώς αυτοί προηγούνται του κατά φύση; Και αν μετέχοντας στον Υιό υιοθετούμαστε δι' αυτού, πώς αυτός που μετέχει θα είναι προγενέστερος εκείνου στον οποίο μετέχει και μέσω του οποίου αποκτά την υιοθεσία; Και πώς δεν είναι ανώτερος αυτός που έλαβε αυτήν την ιδιότητα πρώτος από εκείνον που την έλαβε πολλές γενεές αργότερα; Αλλά όλα αυτά αποτελούν μεγάλο παραλογισμό.

ΛΟΓΟΣ ΚΕ'. Στο χωρίο «Πρωτότοκος πάσης κτίσεως», ότι ο Υιός δεν είναι κτίσμα. Αντίρρηση από τους χριστομάχους. Εάν ο Υιός δεν είναι κτίσμα, ισχυρίζονται, δεν θα ονομαζόταν πρωτότοκος πάσης κτίσεως· διότι, επειδή έχει μεγάλη ανωτερότητα σε σχέση με τα δημιουργήματα, έστω και αν είναι ο πρώτος από αυτά και προηγείται όλων, γι' αυτό έχει κληθεί με αυτή την προσωνυμία.

ΑΛΛΟ. Ονομάζεται πρωτότοκος όλης της κτίσεως, όχι ως πρώτος αυτής χρονικά, ούτε ως έχων την ίδια ουσία με τα κτίσματα, αλλά όπως ήδη έχει προειπωθεί, εξαιτίας της συγκατάβασής του προς τα κτίσματα και της ομοίωσής του προς εμάς. Είναι όμως καλό να προσέξουμε και εκείνο, ότι ονομάζεται μονογενής και πρωτότοκος.

ΑΛΛΟ. Εάν, σύμφωνα με τα λόγια του Παύλου, εν αυτώ κτίστηκαν τα πάντα, τότε αυτός θα είναι κάτι άλλο από τα πάντα. Διότι, λέγοντας «τα πάντα», δεν άφησε τίποτα απέξω το οποίο να μην έγινε δι' αυτού. Επομένως, ο Υιός δεν θα είναι κτίσμα, αλλά μάλλον κτίστης των πάντων, όπως ακριβώς έχει γραφτεί. Διότι η θεία Γραφή δεν είπε ότι είναι πρωτότοκος των άλλων κτισμάτων, ώστε να μη νοηθεί ότι όντως προέρχεται από αυτά, αλλά λέει ότι είναι πρωτότοκος πάσης κτίσεως, ώστε εξαιτίας αυτού, για να το πούμε έτσι, εφόσον ολόκληρη μαζί η κτίση τοποθετείται στη μία μεριά, αυτός να πιστεύεται ότι είναι κάτι διαφορετικό από αυτήν. Εκείνος δε που υπάρχει έξω από κάθε κτίση, δεν θα μπορούσε να είναι κτιστής ουσίας, αλλά κάτι διαφορετικό από αυτήν. Γι' αυτό άλλωστε η θεία Γραφή, γνωρίζοντας σαφώς αυτήν την προσοχή, δεν αποκάλεσε τον Ρουβήν πρωτότοκο όλων των τέκνων του Ιακώβ, για να μη θεωρηθεί ότι είναι κάτι διαφορετικό από αυτά, αλλά με πολλή ακρίβεια λέει ότι είναι ο πρωτότοκος του Ιακώβ και των αδελφών του.

ΑΛΛΟ. Εάν, επειδή ο Υιός ονομάζεται πρωτότοκος πάσης κτίσεως, κάποιοι επιχειρούν να τον συγκαταλέξουν στην κτίση, τότε θα περιλαμβάνεται και αυτός μέσα στα πάντα. Εάν όμως κάποιος δεχθεί ότι αυτό ισχύει, τότε θα είναι πρωτότοκος του εαυτού του, διότι, όντας πρωτότοκος πάσης κτίσεως, θα συγκαταλέγεται και ο ίδιος στα πάντα. Επομένως, θα είναι και πρώτος και δεύτερος ως προς τον εαυτό του.

Διότι, αν, λόγω του ότι είναι πρωτότοκος όλης της κτίσης, εννοήσουμε ότι βρίσκεται έξω από όλα, θα είναι ο πρώτος όλων. Αν όμως συγκαταλεχθεί και ο ίδιος μαζί με όλα, χρονικά θα είναι δεύτερος από τον εαυτό του· πρώτος μεν με εκείνον τον τρόπο, δεύτερος δε με αυτόν.

ΑΛΛΟ. Αν, επειδή ονομάζεται πρωτότοκος πάσης κτίσεως, είναι και αυτός ένα από τα κτίσματα, ενώ τα πάντα δημιουργήθηκαν δι' αυτού, τότε, σύμφωνα με τη δική σας άποψη, θα είναι δημιουργός του εαυτού του, και ο δημιουργός δημιουργείται, και μάλιστα από τον ίδιο του τον εαυτό. Διότι, αν συγκαταλέγεται στα πάντα και τα πάντα έγιναν δι' αυτού, τότε αυτό που ειπώθηκε θα είναι αληθινό.

ΑΛΛΟ: Πώς θα μπορούσε να νοηθεί με ευσέβεια το «Πρωτότοκος πάσης κτίσεως». Εξαιτίας της φιλανθρωπίας του Πατέρα, την οποία τρέφει για τα δημιουργήματά του, ο Υιός ονόμασε τον εαυτό του πρωτότοκο όλης της κτίσης, και συγκαταβαίνοντας προς τα δημιουργήματα σχεδόν δεν διστάζει να εντάξει και τον εαυτό του ανάμεσά τους· ώστε, επειδή ακριβώς ονομάζεται πρωτότοκος αυτών, να διασωθούν μέσω αυτού εκείνα που έπονται αυτού. Διότι, αν πρέπει οπωσδήποτε αυτός να είναι πρωτότοκος, θα παραμείνουν οπωσδήποτε και εκείνα των οποίων είναι πρωτότοκος. Είναι, λοιπόν, μονογενής μεν κατά φύση, καθώς είναι ο μόνος που υπάρχει από τον Πατέρα, Θεός από Θεό, φως από φως που ανέλαμψε· πρωτότοκος όμως για χάρη μας, ώστε, σαν να είναι μπολιασμένη σε κάποια αθάνατη ρίζα, όλη η κτίση να έχει αναβλαστήσει από αυτόν που υπάρχει αιώνια. Διότι τα πάντα έγιναν μέσω αυτού, και υφίστανται παντοτινά, και μέσω αυτού διασώζονται.

ΑΛΛΟ. Αν επειδή ονομάζεται πρωτότοκος όλης της κτίσης, θεωρώντας τον κτίσμα κατά φύση, κατατάξουμε τον Υιό στην κτίση, θα είναι μεν πρώτος από αυτήν ως προς τον χρόνο, αλλά συγγενής ως προς τη φύση, και εξαιτίας του ότι είναι κτίσμα θα μοιάζει με όλα τα άλλα. Επομένως, θα είναι συγγενής και με τα άλογα ζώα, τα πτηνά και τα ψάρια. Διότι και αυτά, έστω και αν είναι πολύ μικρά, αποτελούν πάντως μέρη όλης της κτίσης. Αλλά αυτό είναι άτοπο. Επομένως, με ευσέβεια θα νοηθεί ως πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς, εξαιτίας εκείνων που έχουν κληθεί κατά χάρη στην υιοθεσία.

Άλλο. Αντίθεση σύμφωνα με τα επιχειρήματα του Ευνομίου. Εάν ο Υιός είναι αληθινός Θεός, λέει, πώς η Θεία Γραφή τον συγκαταλέγει με τα δημιουργήματα λέγοντας, «Πρωτότοκος όλης της κτίσης;» Διότι είναι απόλυτη ανάγκη να είναι και αυτός τέτοιος κατά τη φύση, όπως ακριβώς είναι και αυτά των οποίων είναι ο πρώτος.

Παύλος. «Ο οποίος είναι εικόνα του Θεού του αοράτου, πρωτότοκος όλης της κτίσεως· διότι εν αυτώ κτίστηκαν τα πάντα, όσα υπάρχουν στους ουρανούς και όσα υπάρχουν πάνω στη γη, είτε ορατά είτε αόρατα, είτε Θρόνοι είτε Αρχές είτε Εξουσίες είτε Κυριότητες, τα πάντα έχουν κτιστεί δι' αυτού και εις αυτόν, και αυτός υπάρχει προ πάντων.» Μέσα δε σε αυτά τα πάντα συμπεριλαμβάνονται οι αιώνες και οι χρόνοι και οι καιροί· επομένως, είναι αΐδιος ο Υιός που υπάρχει και πριν από αυτά.

Στην προς Κολοσσαείς επιστολή: Ευχαριστούμε τον Θεό και Πατέρα, ο οποίος μας κατέστησε ικανούς για τη μερίδα της κληρονομιάς των αγίων στο φως, ο οποίος μας ελευθέρωσε από την εξουσία του σκότους και μας μετέστησε στη βασιλεία της αγάπης του Υιού του, στον οποίο έχουμε την απολύτρωση, την άφεση των αμαρτιών, ο οποίος είναι εικόνα του αόρατου Θεού, πρωτότοκος όλης της κτίσεως.

Προς δε τον Υιό αναφέρει: «Ο θρόνος σου, Θεέ, παραμένει στον αιώνα του αιώνα· ράβδος ευθύτητας είναι η ράβδος της βασιλείας σου.» Αυτός σας ελευθέρωσε από την εξουσία του σκότους και σας μετέφερε στη βασιλεία της αγάπης του Υιού Του, στον οποίο έχουμε την απολύτρωση, την άφεση των αμαρτιών, και ο οποίος είναι η εικόνα του αόρατου Θεού.

Διότι ο Υιός του Θεού δεν παρήχθη από το μη ον στην ύπαρξη, Εκείνος που είναι το απαύγασμα της δόξας, ο χαρακτήρας της υποστάσεως του Πατρός, η ζωντανή σοφία και δύναμη, ο ενυπόστατος Λόγος, η ουσιώδης και τέλεια και ζωντανή εικόνα του αόρατου Θεού· αλλά ήταν πάντοτε μαζί με τον Πατέρα και μέσα σε Αυτόν, γεννημένος από Αυτόν αιώνια και άναρχα. Διότι δεν υπήρξε ποτέ εποχή που να υπάρχει ο Πατέρας και να μην υπάρχει ο Υιός· αλλά ταυτόχρονα υπάρχει ο Πατέρας, ταυτόχρονα και ο Υιός που γεννήθηκε από Αυτόν. Διότι Πατέρας χωρίς Υιό δεν θα μπορούσε να ονομαστεί.

Ως βοηθό μου στον λόγο θα πάρω και πάλι τον θεσπέσιο Παύλο, ο οποίος έγραψε τα εξής: «Ευχαριστώντας τον Θεό και Πατέρα, ο οποίος μας κατέστησε ικανούς να μετέχουμε στη μερίδα της κληρονομίας των αγίων στο φως, αυτόν που μας γλίτωσε από την εξουσία του σκότους και μας μετέφερε στη βασιλεία του αγαπημένου του Υιού, στον οποίο έχουμε την απολύτρωση, την άφεση των αμαρτιών, ο οποίος είναι εικόνα του αόρατου Θεού, πρωτότοκος όλης της κτίσεως, διότι σε αυτόν κτίστηκαν τα πάντα, και αυτά που είναι στους ουρανούς και αυτά που είναι πάνω στη γη, τα ορατά και τα αόρατα, είτε Θρόνοι, είτε Κυριότητες, είτε Αρχές, είτε Εξουσίες, τα πάντα κτίστηκαν δι' αυτού και για αυτόν, και αυτός υπάρχει πριν από όλα, και τα πάντα συγκρατούνται σε αυτόν, και αυτός είναι η κεφαλή του σώματος της Εκκλησίας, αυτός που είναι η αρχή, ο πρωτότοκος από τους νεκρούς, ώστε να γίνει αυτός πρώτος σε όλα, διότι σε αυτόν ευδόκησε να κατοικήσει όλο το πλήρωμα, και δι' αυτού να συμφιλιώσει τα πάντα με τον εαυτό του, φέρνοντας την ειρήνη με το αίμα του σταυρού του, είτε σε αυτά που είναι πάνω στη γη, είτε σε αυτά που είναι στους ουρανούς.» Ιδού, λοιπόν, πάλι ολοφάνερα λέει ότι δι' αυτού και για αυτόν κτίστηκαν τα πάντα, και βέβαια ότι υπάρχει πριν από όλα, και ότι τα πάντα συγκρατούνται σε αυτόν, και λέει ότι αυτός είναι ο πρωτότοκος από τους νεκρούς, ο οποίος έφερε την ειρήνη με το αίμα του τόσο σε αυτά που είναι στους ουρανούς όσο και σε αυτά που είναι πάνω στη γη.

Ο Γολγοθάς ερμηνεύεται ως τόπος κρανίου. Ποιοι άραγε είναι αυτοί που προφητικά ονόμασαν αυτόν τον τόπο Γολγοθά, στον οποίο η αληθινή κεφαλή, ο Χριστός, υπέμεινε τον σταυρό; Όπως λέει ο απόστολος: «ο οποίος είναι εικόνα του αόρατου Θεού». Και λίγο παρακάτω: «Και αυτός είναι η κεφαλή του σώματος της Εκκλησίας». Και πάλι: «Κάθε άνδρα η κεφαλή είναι ο Χριστός». Και πάλι: «ο οποίος είναι η κεφαλή κάθε αρχής και εξουσίας». Η κεφαλή έπαθε στον τόπο του κρανίου. Ω, τι μεγάλη προφητική ονομασία! Διότι σχεδόν το ίδιο το όνομα σου το υπενθυμίζει λέγοντας: Μην προσεγγίζεις τον εσταυρωμένο ως απλό άνθρωπο. Είναι η κεφαλή κάθε αρχής και εξουσίας. Κεφαλή μεν κάθε εξουσίας είναι αυτή που σταυρώθηκε, έχοντας όμως ως κεφαλή τον Πατέρα. Διότι κεφαλή του άνδρα είναι ο Χριστός, και κεφαλή του Χριστού ο Θεός.

Μία λοιπόν είναι η αρχή και εξ αυτής προέρχεται ο Υιός, ακριβής εικόνα, η οποία αποτυπώνει εκ φύσεως τον ίδιο τον Πατέρα και είναι όμοια κατά πάντα τρόπο, διότι είναι Θεός εκ Θεού και Υιός εκ Πατρός, Θεός αληθινός εκ Θεού αληθινού και φως εκ φωτός, αποτελώντας μία θεότητα και ένα αξίωμα. Γι' αυτό λέγει: «Ας δημιουργήσουμε τον άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή μας»· ούτε κατ' εικόνα δική σου, για να μην διαχωρίσει, ούτε κατ' εικόνα δική μου, για να μην τον παρουσιάσει ανόμοιο και άνισο, αλλά κατ' εικόνα δική μας. Και (χρησιμοποιεί) το «ας δημιουργήσουμε», ώστε να μην είναι ξένος ο Πατέρας προς τα δημιουργήματά του, ούτε ο Μονογενής ξένος προς τη δημιουργία. Αλλά ο Πατέρας δημιουργεί μαζί με τον Υιό, και ο Υιός, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα, είναι συνδημιουργός με τον Πατέρα· και λόγω του ότι ο Υιός έχει γεννηθεί από Αυτόν, υπάρχει ένας τέλειος Υιός εκ τέλειου Πατρός και τέλειος Πατέρας τέλειου Υιού, έχοντας την εικόνα της πατρικής τελειότητας, «εικόνα του αόρατου Θεού», όχι πρότυπο εικόνας, ούτε εικόνα εικόνας, ούτε ανόμοιος, αλλά εικόνα του Πατέρα, προκειμένου να δείξει με αλήθεια το απαράλλακτο της γέννησης από τον άναρχο και άχρονο (Πατέρα).

Αυτά για τον Μάρκελλο. 6. Αυτά, λοιπόν, και τα παρόμοια έγραψε ο Μάρκελλος μετά την παρερμηνεία των ρητών από τις Παροιμίες, μιλώντας με αδικία εναντίον του Θεού και υψώνοντας ψηλά το κέρας της αλαζονείας του. Φτάνοντας λοιπόν πέρα από τη μέση του βιβλίου του και παραθέτοντας και πάλι τα λόγια του Αστερίου που λένε: «Διότι άλλος είναι ο Πατέρας που γέννησε από τον εαυτό Του τον Μονογενή Λόγο και πρωτότοκο πάσης κτίσεως, μόνος μόνον, τέλειος τέλειον, βασιλιάς βασιλιά, Κύριος Κύριον, Θεός Θεόν, απαράλλακτη εικόνα της ουσίας, της βουλής, της δυνάμεως και της δόξης Του»—παραθέτοντας λοιπόν αυτά και δυσανασχετώντας με την «απαράλλακτη εικόνα», δηλαδή το ακριβές και σαφές αποτύπωμα της ουσίας του Θεού και των υπολοίπων, αποκαλώντας αυτήν την αντίληψη φαύλη, επισυνάπτει τη δυσαρέσκειά του, γράφοντας τα εξής: «Αυτά τα λόγια ελέγχουν σαφώς τη φαύλη άποψή του περί θεότητος. Διότι, πώς ο Κύριος και Θεός, ο οποίος γεννήθηκε, όπως ο ίδιος προηγουμένως ανέφερε, δύναται ακόμη να είναι εικόνα του Θεού; Διότι άλλο πράγμα είναι η εικόνα του Θεού και άλλο ο Θεός. Επομένως, εάν μεν είναι εικόνα, δεν είναι Κύριος ούτε Θεός, αλλά εικόνα Κυρίου και Θεού· εάν δε είναι όντως Κύριος και όντως Θεός, δεν δύναται πλέον ο Κύριος και Θεός να είναι εικόνα Κυρίου και Θεού». Και στη συνέχεια (προσθέτει): «Δεν θέλει, λοιπόν, να είναι αυτός τίποτα από όσα προείπε· διότι λέει ότι αυτός είναι εικόνα όλων αυτών.

Η δε εικόνα, επειδή είναι εικόνα κάποιου άλλου και όχι του εαυτού της, όπως ακριβώς υποστηρίζεις και εσύ, φέροντας μέσα της τα χαρακτηριστικά του πρωτοτύπου, φανερώνει την ετερότητα, αλλά ετερότητα ως ομοιότητα. Διότι αυτός (ο Υιός) δεν είναι εικόνα του εαυτού του, αλλά κάποιου άλλου, όντας αυτό ακριβώς που είναι, «εικόνα του αοράτου Θεού». Επομένως, ο Υιός είναι εικόνα του Πατέρα, ζωντανή εικόνα του Ζώντος, στην κίνηση και στην ενέργεια, στη δύναμη, στη βούληση και στη δόξα, όχι άψυχη, ούτε ακίνητη, η οποία να έχει το είναι της και να αποτυπώνεται πάνω σε κάτι άλλο, ενώ η ίδια δεν έχει κίνηση μέσα της και από τον εαυτό της. Και είναι εικόνα απαράλλακτη, χωρίς η απαραλλαξία (η απόλυτη ταύτιση) να τον καθιστά Πατέρα, αλλά Υιό απολύτως ακριβή.» Εδώ ολοκληρώνονται τα γραφόμενα του Ακακίου.

Διότι, αφού η Σοφία είπε «εγώ, η σοφία, κατεσκήνωσα μαζί με τη βουλή» και τα εξής, και αφού μετέβη στον λόγο περί του «δι' ου» (διότι είπε «δι' εμού οι βασιλείς» και το «εάν σας αναγγείλω τα όσα γίνονται δι' εμού, θα θυμηθώ να απαριθμήσω τα από αιώνος») και αφού είπε «ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών αυτού για τα έργα του, προ του αιώνος με εθεμελίωσε, και προ πάντων με γεννά», αντί μεν της λέξεως «αρχή» έλαβε ο Απόστολος τη λέξη «πρώτος», αντί δε του «με γεννά» τη λέξη «τόκος», και αντί ολόκληρης μαζί της φράσεως «με έκτισε ως αρχή των οδών αυτού και με γεννά» έλαβε το «πρωτότοκος πάσης κτίσεως», αντί δε του «εθεμελίωσε» το «εν αυτώ εκτίσθησαν τα πάντα», και αντί του «δι' εμού τα από αιώνος», το «είτε θρόνοι είτε κυριότητες είτε αρχές είτε εξουσίες· τα πάντα δι' αυτού και εις αυτόν έχουν κτιστεί».

Εφόσον, λοιπόν, όλες οι αποστολικές λέξεις εξισώνονται επακριβώς με αυτές που αφορούν τη σοφία, δηλαδή το «αρχή» με το «πρώτος» και το «γεννά» με το «τόκος», και το «με έκτισε αρχή των οδών του για τα έργα του» με το «πρωτότοκος πάσης κτίσεως», ενώ αντί του «με θεμελίωσε» υπάρχει το «εν αυτώ εκτίσθη», και αντί του «δι' εμού τα από αιώνος» το «τα πάντα δι' αυτού», είναι φανερό ότι και η «εικόνα» δεν ενέχει την έννοια του πάθους, αλλά έχει χρησιμοποιηθεί αντί του «εγώ είμαι η σοφία», και όπως η σοφία του σοφού είναι υιός, ουσία από ουσία, έτσι και η εικόνα της ουσίας είναι όμοια. Γι' αυτό και νοήθηκε ως «εικόνα του αόρατου Θεού» η σοφία, η οποία είναι ο Υιός. Και έχουμε όλες τις λέξεις να εξισώνονται: αντί για τον «σοφό» υπάρχει ο «Θεός», αντί για τη «σοφία» η «εικόνα», αντί για την «αρχή» ο «πρώτος», αντί για το «γεννά» ο «τόκος», και αντί για όλα μαζί, λέμε: αντί του «με έκτισε αρχή των οδών του για τα έργα του και με γεννά», χρησιμοποιείται το «πρωτότοκος πάσης κτίσεως», αντί του «με θεμελίωσε» το «εν αυτώ εκτίσθη», και αντί του «δι' εμού» το «τα πάντα δι' αυτού και εις αυτόν».

Είναι φανερό, λοιπόν, ότι εκείνους οι οποίοι ακούνε πως ο Υιός είναι «εικόνα του αόρατου Θεού» και επιχειρούν με τόση αναίδεια να διαστρεβλώσουν με σοφίσματα την κατ' ουσίαν ομοιότητα του Υιού προς τον Πατέρα, τους ελέγχει σε όλα ότι έχουν πέσει σε πλάνη όχι βέβαια μόνο ο Παύλος, αλλά επιπλέον και ο Ιωάννης, ο όντως υιός της βροντής, ο οποίος με τη χαρακτηριστική του μεγαλοφωνία, σαν μέσα από κάποια σύννεφα των αινιγμάτων της σοφίας, εξέπεμψε σε εμάς κατά παρόμοιο τρόπο την ευσεβή έννοια περί του Υιού. 8. Διότι παρατήρησε ότι και αυτός, όσα διδάχθηκε από τη σοφία, αυτά παρέδωσε στο Ευαγγέλιο που μας κήρυξε.

Και εάν κάποιος, ακούγοντας τον Υιό ως «εικόνα του Θεού του αοράτου», ταυτίσει την εικόνα με τον αόρατο Θεό, μη ομολογώντας Τον κατ' αυτόν τον τρόπο αληθινά ως Υιό, ας είναι ανάθεμα. Και εάν κάποιος, ακούγοντας τον μονογενή Υιό ως «εικόνα του αοράτου Θεού», ισχυριστεί ότι ο Υιός είναι ανόμοιος και κατ' ουσίαν, αν και είναι εικόνα του αοράτου Θεού, του οποίου νοείται ως εικόνα και κατ' ουσίαν, μη αποκαλώντας Τον έτσι αληθινά Υιό, ας είναι ανάθεμα.

Επειδή όμως στη σύνοδο κάποιοι άλλους από εμάς ύβρισαν, άλλους φίμωσαν μην επιτρέποντάς τους να μιλήσουν, άλλους τους απέκλεισαν παρά τη θέλησή τους, και είχαν μαζί τους καθαιρεμένους από διάφορες επαρχίες, ενώ έφεραν μαζί τους και εκείνους που είχαν κατασταθεί παρά τους κανόνες, με αποτέλεσμα η σύνοδος να γεμίσει από παντού με ταραχή, όπως ακριβώς διαπίστωσαν αυτοπροσώπως τόσο ο λαμπρότατος κόμης Λεωνάς όσο και ο λαμπρότατος ηγεμόνας της επαρχίας Λαυρίκιος, εξαιτίας αυτού διακηρύσσουμε ότι δεν εγκαταλείπουμε την εκτεθείσα αυθεντική πίστη στα Εγκαίνια της Αντιοχείας, προβάλλοντάς την, στην οποία μάλιστα και οι ίδιοι οι πατέρες μας κατά τον καιρό εκείνο συμφώνησαν ως προς το εξεταζόμενο ζήτημα· επειδή όμως το «ομοούσιον» και το «ομοιοούσιον» αναστάτωσαν πολλούς κατά τα παρελθόντα έτη και μέχρι σήμερα, αλλά και έως τώρα λέγεται ότι κάποιοι καινοτομούν εισάγοντας το «ανόμοιον» του Υιού προς τον Πατέρα, για τον λόγο αυτόν αποβάλλουμε το «ομοούσιον» ως ξένο προς τις Γραφές, ενώ το «ανόμοιον» το αναθεματίζουμε, και όλους όσοι τυγχάνουν να είναι τέτοιοι τους θεωρούμε ξένους προς την Εκκλησία. Το «όμοιον» όμως του Υιού προς τον Πατέρα το ομολογούμε με σαφήνεια, σύμφωνα με τον απόστολο που λέει περί του Υιού: «ο οποίος είναι εικόνα του αόρατου Θεού». Ομολογούμε δε και πιστεύουμε σε έναν Θεό, Πατέρα Παντοκράτορα, τον Ποιητή ουρανού και γης, ορατών και αοράτων.

Έτσι συμβαίνει και με το άγιο Πνεύμα. Σε αυτόν δε τον περίφημο Αέτιο, δεν φάνηκε σωστό ούτε καν το να θεωρεί τον Υιό όμοιο με τον Πατέρα. Εμείς όμως, μη στηριζόμενοι μόνο στο «όμοιο», με το να παραμένουμε σταθεροί στη συγκρότηση της πίστεως και στο να τιμούμε αληθώς την Τριάδα, ομολογούμε την αλήθεια. Διότι και ο άργυρος μοιάζει με τον κασσίτερο, και ο χρυσός με τον χαλκό, και ο μόλυβδος με τον σίδηρο, και οι πολύτιμοι λίθοι προσομοιάζουν με το γυαλί, και το «όμοιο» δεν δηλώνει τη φύση, αλλά την εξωτερική απεικόνιση. 3. Εδώ, λοιπόν, κι εμείς, σχετικά με τη Γραφή, η οποία ομολογεί ότι ο Υιός είναι «εικόνα του αόρατου Θεού», έχοντας κατανοήσει με ακρίβεια –μέσω θείας δωρεάς– τη δύναμη της θείας Γραφής, η οποία είπε στους Φαρισαίους «δεν γνωρίζετε τις Γραφές ούτε τη δύναμη του Θεού», γνωρίζουμε [λοιπόν] ότι η σχέση αυτή είναι διττή· και, αντλώντας τη χρήση του όρου από τα ανθρώπινα για να παραστήσουμε το νόημα της φράσης, τη δηλώνουμε. Διότι γίνεται λόγος και για εικόνα του ανθρώπου, η οποία 〈είναι όμοια και〉 δεν είναι όμοια. Διότι η μεν πρώτη απεικονίζεται μέσω χρωμάτων, η δε άλλη προκύπτει μέσω της ομοουσιότητας εκ της γεννήσεως, καθώς ο γεννηθείς υιός φέρει τα χαρακτηριστικά του γένους σε σχέση με τον πατέρα, και έτσι το απείκασμα βρίσκεται πλέον 〈μέσω της〉 ταυτότητας, της ομοουσιότητας και του ακριβούς αποτυπώματος.

Γι' αυτό, ο βλαστός, που είναι όμοιος από όμοιο και ίσος από ίσο, έχει κατανοηθεί από εμάς μέσω της πίστης όχι με κάποια σωματική έννοια, αλλά ως Θεός από Θεό, Φως από Φως και ενυπόστατος Λόγος του Πατρός, διασώζοντας την αμετάβλητη δόξα του πρωταρχικού, με το να μην είναι το πρωταρχικό αίτιο του εαυτού του, αλλά να γεννά από τον εαυτό του το ίσο με άχραντη και ακατάληπτη ουσία, ομοουσίως το ουσιώδες και ενυπόστατο θείο γέννημα, το οποίο είναι εικόνα όχι άψυχη, αλλά που χαρακτηρίζει το γένος του Πατρός, όπως λέει η Θεία Γραφή, η οποία τοποθετεί το γέννημα στο ίδιο επίπεδο ισότητας με τον γεννήτορα, λέγοντας: «εικόνα του αοράτου Θεού». Και για να μην νομίσει κανείς ότι η εικόνα διαφέρει από την ταυτότητα, ο ίδιος ο Πατέρας, προνοώντας για τη διόρθωση της δικής μας ζωής, πριν από αυτόν τον λόγο είπε το «ας ποιήσουμε άνθρωπο σύμφωνα με τη δική μας εικόνα και ομοίωση», χωρίς να διαχωρίσει τον εαυτό του από τον Υιό, αλλά εκφέροντας μια δυϊκή και ομώνυμη λέξη, το «ας ποιήσουμε άνθρωπο», για να υποδηλώσει δύο, τον εαυτό του και τον Υιό, ή θα έλεγα και το Άγιο Πνεύμα. Και ως προς την ισότητα της εικόνας, παρεμβάλλοντας το μη ανόμοιο μέσω δύο λέξεων, ανέφερε μεν μία «εικόνα», αλλά με το «δική μας» δήλωσε τον δυϊκό αριθμό, ώστε ο άνθρωπος που δημιουργήθηκε να μην γίνει εικόνα σύμφωνα με την εικόνα του ενός, αλλά σύμφωνα με την ομοιότητα και την ισότητα των δύο, για να γίνει απολύτως σαφές ότι το πρωταρχικό παραμένει σε ταυτότητα και αναλλοίωτο στον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα.

Αλλά και πάλι σε άλλο σημείο το ίδιο Ευαγγέλιο αναφέρει: [«και βρέθηκε να έχει συλλάβει προτού συνευρεθούν», ή και «γέννησε και δεν τη γνώρισε», ή και] «γέννησε τον υιό της τον πρωτότοκο» [και «δεν τη γνώριζε»], και «δεν τη γνώρισε, έως ότου γέννησε τον υιό της τον πρωτότοκο». Και δεν γνωρίζουν όσοι επαγγέλλονται ότι αναλύουν τα νοήματα των Γραφών και επιχειρούν να περιεργάζονται τα υψηλά και βαθύτατα ζητήματα, ότι η ερμηνεία έχει ως εξής. Διότι, εάν η Μαρία γεννούσε ξανά, θα έπρεπε να αναφερθούν και τα ονόματα των άλλων αδελφών. Εάν όμως 〈αποκαλείται πρωτότοκος〉, επειδή ο Μονογενής είναι «πρωτότοκος πάσης κτίσεως», μην ταράζεσαι. Διότι δεν είπε ότι γέννησε τον πρωτότοκό της, αλλά «δεν τη γνώρισε έως ότου γέννησε τον υιό της», και δεν είπε «τον πρωτότοκό της», αλλά «τον πρωτότοκο». Διότι με τη φράση «τον υιό της» υπέδειξε 〈το〉 ότι γεννήθηκε από αυτήν κατά σάρκα, ενώ στην προσωνυμία του πρωτοτόκου δεν προσέθεσε πλέον το «της», αλλά μόνο «πρωτότοκο». Διότι αυτός είναι που αναφέρεται από τον απόστολο ως «πρωτότοκος πάσης κτίσεως», μη όντας ενταγμένος στην κτίση, αλλά έχοντας γεννηθεί προ της κτίσεως. Διότι δεν τον ονόμασε «πρωτόκτιστο», αλλά «πρωτότοκο», καθώς η ανάγνωση διαχωρίζεται προς το ορθότερο και ασφαλέστερο, με το να αναφέρει πρώτα το «πρωτότοκος» και έπειτα να παρουσιάζει την κτίση ως υποδεέστερη.

Γι' αυτό και ο ίδιος ο Θεός Λόγος, ο Πρωτότοκος όλης της κτίσεως, αφού υποσχέθηκε εκ των προτέρων και είπε, «Στο όνομά μου θα υψωθεί το κέρας αυτού», μεταδίδοντας τη δική του ονομασία και το δικό του αξίωμα σε εκείνον που επρόκειτο να προέλθει από το σπέρμα του Δαβίδ, θα τον καταστήσει πρωτότοκο, ώστε και αυτός που γεννήθηκε κατά σάρκα από το σπέρμα του Δαβίδ να ονομαστεί Υιός Θεού, και να αποκληθεί Πρωτότοκος εξαιτίας της συνάφειάς του με τον Μονογενή του Θεού. Διότι αυτά ήταν τα μέσα με τα οποία υποσχέθηκε ότι θα τον υψώσει, λέγοντας: «Στο όνομά μου θα υψωθεί το κέρας αυτού». Επειδή το δικό του όνομα ο μονογενής Υιός του Θεού το απέδωσε στον κατά σάρκα υιό του Δαβίδ, αναγορεύοντας και αυτόν Πρωτότοκο και Υιό του Θεού.

Αλλά αυτά μεν αφορούν το αναφερόμενο ζήτημα· επισημαίνοντας δε συγχρόνως και τα περί των αιρετικών οπαδών του Σαβελλίου, οι οποίοι βρίσκονταν σε έξαρση στην εποχή του, αναφέρει τα εξής: «Διότι, σχετικά με τη διδασκαλία που ανακινήθηκε τώρα στην Πτολεμαΐδα της Πενταπόλεως, η οποία είναι ασεβής και εμπεριέχει πολλή βλασφημία για τον Παντοκράτορα Θεό και Πατέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, καθώς και πολλή απιστία για τον μονογενή Υιό Του, τον πρωτότοκο όλης της κτίσεως, τον ενανθρωπήσαντα Λόγο, και έλλειψη συναίσθησης για το Άγιο Πνεύμα, επειδή ήλθαν σε εμένα και από τις δύο πλευρές και γραπτά υπομνήματα και αδελφοί προκειμένου να συζητήσουν, απέστειλα ορισμένα κείμενα, όπως μπόρεσα, με τη βοήθεια του Θεού, καθοδηγώντας με πιο διδακτικό τρόπο, των οποίων τα αντίγραφα σου έστειλα».

Ἀλλὰ αὐτὰ ἂς λάβουν ἐδῶ ἕνα τέλος, καθὼς ἀποτελοῦν ἀποδείξεις τῆς θείας δυνάμεως ποὺ ἐνεργοῦσε στοὺς προφῆτες τῶν Ἑβραίων. Εἶναι καιρός, λοιπόν, νὰ πειθόμαστε στὴ διδασκαλία τους, ὡς ἀνδρῶν ἔνθεων καὶ σοφῶν, ποὺ δὲν ἔγιναν τέτοιοι μὲ ἀνθρώπινο τρόπο ἀλλὰ μὲ τὴν ἔμπνευση τοῦ θείου Πνεύματος, καὶ νὰ ἐκπαιδευόμαστε στὰ δόγματά τους καὶ στὶς εὐσεβεῖς καὶ ἀλάνθαστες θεολογίες τους, χωρὶς νὰ ἔχουμε πλέον τὴν ἀμφιβολία μήπως τυχὸν εἰσάγουν κάτι ξένο πρὸς τὴν ἀρετὴ καὶ τὴν ἀλήθεια. Ἐμπρός, λοιπόν, ἀφοῦ ἀναλάβουμε πάλι τὸν λόγο ἀπὸ τὴν ἀρχή, ἂς ἐπιβεβαιώσουμε τὴ θεολογία τῶν Εὐαγγελίων περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ μέσα ἀπὸ τὴν προφητικὴ μαρτυρία. Ἡ εὐαγγελικὴ μαρτυρία, λοιπόν, θεολογεῖ ὡς ἑξῆς γιὰ τὸν Χριστό: «Ἐν ἀρχῇ ἦταν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦταν πρὸς τὸν Θεό, καὶ Θεὸς ἦταν ὁ Λόγος. Τὰ πάντα ἔγιναν δι’ αὐτοῦ, καὶ χωρὶς αὐτὸν δὲν ἔγινε οὔτε ἕνα»· τὸν ὀνομάζει, ἐπίσης, φῶς νοερό, τὸν ὀνομάζει καὶ Κύριο, ὅπως ἀκριβῶς καὶ Θεό. Καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος, ἐξάλλου, ὡς μαθητὴς καὶ ἀπόστολος τοῦ Χριστοῦ, συμφωνεῖ μὲ τὴ θεολογία αὐτή, ἀναφέροντας τὰ ἑξῆς γιὰ αὐτόν: «Ὁ ὁποῖος εἶναι εἰκόνα τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου, πρωτότοκος ὅλης τῆς κτίσεως, διότι ἐν αὐτῷ κτίστηκαν τὰ πάντα, τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, εἴτε θρόνοι εἴτε κυριότητες εἴτε ἀρχὲς εἴτε ἐξουσίες. Τὰ πάντα δι’ αὐτοῦ καὶ εἰς αὐτὸν ἔχουν κτιστεῖ, καὶ αὐτὸς εἶναι πρὸ πάντων, καὶ τὰ πάντα δι’ αὐτοῦ συγκρατοῦνται». Ἔχει κληθεῖ ἐπίσης «Θεοῦ δύναμις» καὶ «Θεοῦ σοφία».

Η πριν από τα γενητά θεία και πανάρετη ουσία, η νοερή και πρωτότοκη εικόνα της αγενήτου φύσεως, ο γνήσιος και μονογενής Υιός του Θεού των όλων, ο οποίος έχει πολλά ονόματα και για τον οποίο θεολογούμε με πάρα πολλές προσηγορίες, στο παρόν κείμενο τιμάται με το αξίωμα και την προσηγορία της σοφίας. Έχουμε δε διδαχθεί να τον ονομάζουμε Λόγο του Θεού και φως και ζωή και αλήθεια και, πάνω από όλα, «Χριστό, Θεού δύναμη και Θεού σοφία». Ήδη, λοιπόν, στο προκείμενο κείμενο ο ίδιος ομιλεί για τον εαυτό του, ως ζώσα και αυθυπόστατη σοφία του Θεού, μέσω του σοφότατου Σολομώντα: «Εγώ, η σοφία, κατοίκησα μαζί με τη σύνεση, και εγώ επικαλέστηκα τη γνώση και την κατανόηση», λέγοντας και όσα ακολουθούν αυτά. Αλλά και έχοντας αναλάβει τη διοίκηση και την πρόνοια των όλων, προσθέτει: «Μέσω εμού οι βασιλείς βασιλεύουν και οι άρχοντες θεσπίζουν δικαιοσύνη· μέσω εμού οι μεγιστάνες δοξάζονται». Έπειτα, αφού είπε ότι θα μνημονεύσει τα προαιώνια, προσθέτει λέγοντας: «Ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του, προ του αιώνος με εθεμελίωσε». Με τα λόγια αυτά διδάσκει ταυτόχρονα ότι και ο ίδιος είναι γενητός και δεν ταυτίζεται με τον αγένητο, έχοντας ουσιωθεί πριν από κάθε αιώνα και έχοντας προβληθεί ως θεμέλιο όλων των γενητών πραγμάτων. Γι' αυτό είναι εύλογο ότι ο θείος απόστολος, ορμώμενος από αυτό, λέει γι' αυτόν: «ο οποίος είναι εικόνα του αοράτου, πρωτότοκος όλης της κτίσεως, διότι σε αυτόν κτίστηκαν τα πάντα, αυτά που βρίσκονται στον ουρανό και αυτά που βρίσκονται επί της γης».

Διότι έχει αποκληθεί πρωτότοκος όλης της κτίσεως σύμφωνα με το χωρίο «ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του». Και εύλογα θα μπορούσε να νοηθεί ως εικόνα του Θεού, εφόσον τυγχάνει γέννημα της αγέννητης φύσεως· αυτό λοιπόν το ομολογεί στο προκείμενο κείμενο μέσα από όσα λέει: «πριν εδραιωθούν τα όρη», και «πριν από όλους τους λόφους με γεννά», εξού και τον αναγορεύουμε μονογενή Υιό και πρωτότοκο Λόγο του Θεού, όντας ο ίδιος με τη Σοφία που δηλώνεται εδώ.