Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 4:13

Και αν δεν είναι τολμηρό να το πούμε, ίσως και εκείνοι, βλέποντας το κάλλος του νυμφίου μέσω της νύμφης, θαύμασαν αυτό που είναι σε όλα τα όντα αόρατο και ακατάληπτο. Διότι αυτόν που «Κανείς δεν έχει δει ποτέ», όπως λέει ο Ιωάννης, ούτε «μπορεί κανείς να δει», όπως μαρτυρεί ο Παύλος, αυτός έκανε την Εκκλησία δικό του σώμα και, μέσω της προσθήκης όσων σώζονται, οικοδομεί τον εαυτό του με αγάπη, «Μέχρι να καταντήσουμε όλοι σε τέλειο άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού». Εάν λοιπόν η Εκκλησία είναι σώμα του Χριστού, και κεφαλή του σώματος είναι ο Χριστός, ο οποίος μορφοποιεί το πρόσωπο της Εκκλησίας με τον δικό του χαρακτήρα, ίσως για αυτόν τον λόγο οι φίλοι του νυμφίου, βλέποντας προς αυτήν, αιχμαλωτίστηκαν στην καρδιά, επειδή μέσα της βλέπουν καθαρότερα τον αόρατο. Όπως ακριβώς εκείνοι που αδυνατούν να δουν τον ίδιο τον δίσκο του ήλιου, αλλά τον κοιτάζουν μέσα από την αντανάκλασή του στο νερό, έτσι και εκείνοι βλέπουν τον Ήλιο της δικαιοσύνης μέσα στην Εκκλησία σαν σε καθαρό κάτοπτρο, τον οποίο κατανοούν μέσω αυτού που φαίνεται. Γι' αυτόν τον λόγο, δεν ειπώθηκε μόνο μία φορά στη νύμφη από τους φίλους το «εκαρδίωσας ημάς» (το οποίο σημαίνει ότι, μέσω του εαυτού σου, μας εμφύσησες ψυχή και διάνοια για την κατανόηση του φωτός), αλλά και πάλι επαναλαμβάνουν τον ίδιο λόγο, προσδίδοντας αξιοπιστία στα λεγόμενα μέσω της επανάληψης· διότι λένε επαναλαμβάνοντας ότι «Εκαρδίωσας ημάς με ένα από τα μάτια σου».

Αφού δε παρουσίασε αυτά τα νοήματα με αινιγματικό τρόπο, προάγει τον λόγο στο σαφέστερο, λέγοντας ότι ο Θεός έθεσε στην εκκλησία αποστόλους και προφήτες και διδασκάλους και ποιμένες για τον καταρτισμό των αγίων, για το έργο της διακονίας, για την οικοδομή του σώματος του Χριστού, μέχρι να φτάσουμε όλοι στην ενότητα της πίστεως και της επιγνώσεως του Υιού του Θεού, σε άνδρα τέλειο, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού. Και πάλι λέει, ας αυξήσουμε τα πάντα προς αυτόν, ο οποίος είναι η κεφαλή, ο Χριστός, από τον οποίο όλο το σώμα, καθώς συναρμολογείται και συνδέεται μέσω κάθε αρμού της πνευματικής επιχορηγίας, σύμφωνα με την ενέργεια που αναλογεί στο μέτρο του κάθε ενός μέρους ξεχωριστά, πραγματοποιεί την αύξηση του σώματος, ώστε να οικοδομείται το ίδιο εν αγάπη. Επομένως, εκείνος που αποβλέπει προς την εκκλησία, βλέπει απευθείας τον Χριστό, ο οποίος οικοδομεί και μεγαλύνει τον εαυτό του μέσω της προσθήκης εκείνων που σώζονται. Εκείνη, λοιπόν, που αφαίρεσε το πέπλο από τα μάτια της, βλέπει με καθαρό οφθαλμό το ανέκφραστο κάλλος του Νυμφίου και, εξαιτίας αυτού, τρώθηκε από το ασώματο και διάπυρο βέλος του έρωτα. Διότι η κορυφωμένη αγάπη ονομάζεται έρωτας, για τον οποίο κανείς δεν αισθάνεται ντροπή όταν η τόξευσή του δεν στρέφεται προς τη σάρκα, αλλά μάλλον καυχάται για το τραύμα του, όταν δεχθεί στα βάθη της καρδιάς την αιχμή του άυλου πόθου. Αυτό ακριβώς έκανε και αυτή, λέγοντας στις νεάνιδες: «Είμαι πληγωμένη από αγάπη».

ο οποίος τότε θα παύσει να οικοδομεί τον εαυτό του, όταν η αύξηση και η τελείωση του σώματός του φθάσει στο οικείο μέτρο, και δεν θα λείπει πλέον από το σώμα αυτό που προστίθεται διά της οικοδομής, αφού όλοι θα έχουν εποικοδομηθεί πάνω στο θεμέλιο των προφητών και των αποστόλων και θα έχουν προστεθεί στην πίστη, όταν, καθώς λέει ο απόστολος, καταντήσουμε όλοι στην ενότητα της πίστεως και της επιγνώσεως του Υιού του Θεού, σε τέλειο άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού.

Και πώς, πάλι, θα μπορούσε να τέρπεται με τη δόξα των προγόνων ή των γονέων του, αυτός που έχει καταπατήσει εντελώς την προσκόλληση στο σώμα, και που αισθάνεται ως βάρος ακόμη και αυτό το ίδιο το περίβλημα της ψυχής, δηλαδή τη σάρκα, θεωρώντας την εμπόδιο στους ταχύτατους δρόμους της αρετής; Πώς, εξάλλου, θα επιθυμούσε να επαινείται για τη σωματική του ανάπτυξη και αναστροφή, ή για κάποια επιδεξιότητα, ή τέχνη, ή για οποιαδήποτε άλλη αξιοκαταφρόνητη βιωτική ασχολία, αυτός που ανατράφηκε από την πρώτη παιδική του ηλικία και αυξήθηκε με τη μελέτη των θείων Γραφών, που ποτίστηκε από τα αέναα ρεύματα της χάριτος, και έφθασε, για να εκφραστούμε αποστολικά, στο μέτρο της ηλικίας του Χριστού; Γνωρίζοντας, λοιπόν, εμείς ότι ο μέγας Πατέρας μας δεν χαίρεται να μεγαλύνεται με τέτοια πράγματα, όπως οι σαρκικοί άνθρωποι με καταγέλαστους επαίνους, ας προσπαθήσουμε να τον εξυμνήσουμε, έστω και μετρίως, μέσα από τους δικούς του κόπους· διότι ο λόγος δεν έχει από τη φύση του τη δυνατότητα να επεκτείνεται σε πράγματα που ξεπερνούν τη δύναμή του. Για να μην εμποδίσει, λοιπόν, η σιωπή τον πόθο μας, αλλά ούτε πάλι, βαδίζοντας σε μονοπάτι ξένο προς τους Πατέρες, να παρεκκλίνουμε από τη βασιλική οδό περιπλανώμενοι σε παράδρομους, θα φιλοτεχνήσουμε τον λόγο μας με το κατάλληλο μέτρο.

Γι' αυτό και η φύση των νηπίων, καθώς γεννιέται και έρχεται από το σκοτάδι στο φως, φανερώνει αμέσως ότι έχει την ψυχή κατά τον τύπο του Θεού και Πατέρα, η οποία είναι μεν εν δυνάμει νοερή και έχει μέσα της τον λόγο και τον νου· καθώς δε το σώμα σταδιακά προοδεύει και αυξάνεται, εμφανίζει σε δεύτερο χρόνο τον λόγο, και αυτόν όχι μονομιάς ούτε ξαφνικά, αλλά ψελλίζοντας στην αρχή, σαν να σκιαγραφεί και να προμηνύει τη διά της σαρκός γέννηση του Λόγου· και η παρουσία του νου φανερώνεται, όταν το νήπιο προκόψει σε τέλειο άνδρα.

Πρέπει λοιπόν πάντοτε να προάγει κανείς τον εαυτό του σε τέλειο άνδρα κατά τον απόστολο: «Μέχρι να φθάσουμε όλοι στην ενότητα της πίστεως και της επιγνώσεως του Υιού του Θεού, σε τέλειο άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού, ώστε να μην είμαστε πλέον νήπια, που κλυδωνίζονται και περιφέρονται από κάθε άνεμο της διδασκαλίας με την πανουργία των ανθρώπων, που μεθοδεύει την πλάνη, αλλά, ζώντας την αλήθεια, να αυξηθούμε σε όλα προς Αυτόν, ο οποίος είναι η κεφαλή, ο Χριστός»· και αλλού ο ίδιος λέει: «Μη συμμορφώνεστε με τον αιώνα τούτο, αλλά να μεταμορφώνεστε με την ανακαίνιση του νου σας, ώστε να διακρίνετε ποιο είναι το θέλημα του Θεού, το αγαθό και ευάρεστο και τέλειο», ονομάζοντας τέλειο θέλημα του Θεού το να διαμορφωθεί η ψυχή από την ευσέβεια, την οποία ανθίζει σε ύψιστο κάλλος η χάρις του Πνεύματος, όταν αυτή συμπράττει με τους κόπους εκείνου που διαμορφώνεται. Η μεν ανάπτυξη του σώματος ως προς το ύψος δεν εξαρτάται καθόλου από εμάς· διότι η φύση δεν ρυθμίζει το μέγεθος σύμφωνα με τη θέληση και την επιθυμία του ανθρώπου, αλλά με τη δική της ορμή και αναγκαιότητα· αντίθετα, το μέτρο και το κάλλος της ψυχής κατά την ανανέωση της αναγέννησης, το οποίο παρέχει η χάρις του Πνεύματος μέσω της προθυμίας αυτού που τη δέχεται, εξαρτάται από τη δική μας θέληση. Διότι όσο περισσότερο εντείνεις τους αγώνες υπέρ της ευσέβειας, τόσο συναυξάνεται και το μέγεθος της ψυχής, μέσα από τους αγώνες και τους κόπους, για τους οποίους δίνει εντολή και ο Κύριός μας λέγοντας.

Έστρεψε πάλι τον λόγο προς τον Κύριο· διότι τα έτη του, τα οποία έζησε εν σαρκί, υπάρχουν σε γενεά γενεών, επειδή έχει την πολιτεία του άρτια και ολοκληρωμένη. Γι' αυτό και ο Παύλος, θέλοντας να παρουσιάσει αυτούς που βρίσκονται σε τελειότητα, έλεγε: Μέχρι να φτάσουμε όλοι σε τέλειο άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού. «Αυτοί θα απολεστούν, εσύ όμως παραμένεις.» Ορθά απέδωσε το πρόσωπο στη δημιουργία του Θεού, ώστε να μην απολεστούν εντελώς, επειδή τυγχάνουν να είναι ποιήματα του Θεού, αλλά να παλαιώνονται μεν ως απολύτως κτιστά, και να μεταβάλλονται δε ως κτισμένα από τον Θεό.

γ΄. Βλέπεις το αξίωμα; Καθένας οικοδομεί, καθένας καταρτίζει, καθένας διακονεί. Μέχρι να φθάσουμε, λέει, όλοι στην ενότητα της πίστεως και της επιγνώσεως του Υιού του Θεού, σε άνδρα τέλειο, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού. Εδώ ως ηλικία εννοεί την τέλεια επίγνωση. Διότι, όπως ακριβώς ο ώριμος άνδρας στέκεται σταθερός, ενώ ο νους των παιδιών περιφέρεται άστατα, έτσι συμβαίνει και με τους πιστούς. Στην ενότητα, λέει, της πίστεως. Δηλαδή, μέχρι να αποδειχθεί ότι όλοι έχουμε μία πίστη. Διότι αυτό είναι η ενότητα της πίστεως: όταν όλοι είμαστε ένα, όταν όλοι επιγινώσκουμε με τον ίδιο τρόπο τον σύνδεσμο. Μέχρι τότε οφείλεις να εργάζεσαι, εφόσον γι' αυτόν τον σκοπό έλαβες το χάρισμα, για να οικοδομείς τους άλλους. Πρόσεχε μην καταστρέψεις τον εαυτό σου, φθονώντας τον άλλον. Ο Θεός σε τίμησε και σε όρισε, ώστε να καταρτίζεις τον συνάνθρωπό σου. Διότι και ο απόστολος γι' αυτό τον σκοπό υπήρχε, και ο προφήτης γι' αυτό προφήτευε και έπειθε, και ο ευαγγελιστής γι' αυτό ευαγγελιζόταν, καθώς και ο ποιμένας και ο διδάσκαλος· όλοι τους είχαν αναλάβει ένα έργο. Μη μου αναφέρεις, επομένως, τη διαφορά των χαρισμάτων· όλοι είχαν ένα έργο.

Έπειτα, εκθέτοντας την απόδειξη του σκότους και της μωρίας, πρόσθεσε: «Αντάλλαξαν τη δόξα του άφθαρτου Θεού με ομοίωμα εικόνας φθαρτού ανθρώπου, και πτηνών, και τετράποδων, και ερπετών». Αλλά όλο αυτό το σκότος η πίστη, όταν εισήλθε, το διέλυσε από την ψυχή εκείνου που την υποδέχθηκε. Και όπως ακριβώς ένα πλοίο, που κλυδωνίζεται από την ορμή των ανέμων και κατακλύζεται από την έγερση των κυμάτων, μία άγκυρα που ρίχνεται το σταθεροποιεί από παντού και το ριζώνει στη μέση του πελάγους, έτσι ακριβώς και τον δικό μας νου, όταν τον κλυδωνίζουν οι λογισμοί που προσπίπτουν από έξω, η πίστη, εισερχόμενη πιο ασφαλής από άγκυρα, τον απαλλάσσει από το ναυάγιο, αγκυροβολώντας το σκάφος με την πλήρη βεβαιότητα της συνειδήσεως σαν σε γαλήνιο λιμάνι. Και αυτό ακριβώς δηλώνοντας πάλι ο Παύλος έλεγε, ότι για αυτόν τον λόγο έδωσε ο Θεός αποστόλους προς καταρτισμό των αγίων, μέχρι να φτάσουμε όλοι στην ενότητα της πίστεως και της επιγνώσεως του Υιού του Θεού· ώστε να μην είμαστε πλέον νήπια, που κλυδωνίζονται και παρασύρονται από κάθε άνεμο. Βλέπεις το κατόρθωμα της πίστεως, ότι όπως μία ασφαλής άγκυρα, έτσι διώχνει την τρικυμία; Αυτό λοιπόν γράφει και ο ίδιος πάλι σε επιστολή του προς τους Εβραίους, λέγοντας τα εξής για την πίστη: «Αυτήν την έχουμε ως άγκυρα της ψυχής, ασφαλή και βεβαία, η οποία εισέρχεται στο εσωτερικό του καταπετάσματος».

Διότι και αυτά που πρόκειται να λεχθούν σήμερα είναι συγγενικά με όσα ελέχθησαν τότε. Όπως ακριβώς δηλαδή εκείνα ανέστελλαν τη ραθυμία στη ζωή μας και διόρθωναν την ολιγωρία μας ως προς τα έργα, έτσι και όσα θα λεχθούν τώρα θα μπορούσαν να μας καταστήσουν ασφαλέστερους ως προς την ακριβή τήρηση των δογμάτων· ώστε να είμαστε από κάθε άποψη ολοκληρωμένοι, φθάνοντας σε τέλειο άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας, σύμφωνα με τον θείο Απόστολο. Τότε θεραπεύσαμε το σώμα σας, τώρα ιατρεύουμε την κεφαλή· τότε μέσω των λόγων του Ιερεμία, τώρα μέσω των ρημάτων του Παύλου.

Έτσι ενήργησε και ο Θεός, όχι σαν τους δουλεμπόρους, αλλά σαν τους πατέρες που δείχνουν στοργική φροντίδα: πρώτα μας υπέβαλε στις δοκιμασίες, παραδίδοντάς μας στην παρούσα θλίψη σαν σε παιδαγωγούς και δασκάλους, ώστε, αφού διαπαιδαγωγηθούμε μέσω αυτών, αφού γίνουμε συνετοί, αφού επιδείξουμε τέλεια υπομονή και διδαχθούμε κάθε πνευματική σοφία, αποκτώντας έπειτα την κατάλληλη πνευματική κατάσταση, να κληρονομήσουμε τη βασιλεία των ουρανών. Πρώτα μας προετοίμασε ώστε να είμαστε ικανοί για τη διαχείριση του πλούτου που μας δίνεται, και τότε μας τον εμπιστεύεται. Διότι, εάν δεν είχε ενεργήσει έτσι, η παροχή του πλούτου δεν θα ήταν δωρεά, αλλά κόλαση και τιμωρία. Όπως ακριβώς ένα παιδί ανόητο και άσωτο, το οποίο αναλαμβάνει την πατρική κληρονομιά, καταστρέφεται από αυτήν ακριβώς την κληρονομιά, επειδή δεν διαθέτει την επαρκή φρόνηση για τη διαχείριση των χρημάτων· εάν όμως γίνει συνετό, πράο, σώφρον και εγκρατές, διαχειριζόμενο ορθά τα πατρικά αγαθά, καθίσταται χάρη σε αυτά λαμπρότερο και πιο δοξασμένο· το ίδιο αναγκαστικά συμβαίνει και σε εμάς. Όταν δεχθούμε την πνευματική σύνεση, όταν φτάσουμε όλοι στην κατάσταση του τέλειου άνδρα, στο μέτρο της πνευματικής ηλικίας, τότε μας παραδίδει όλα όσα έχει υποσχεθεί· τώρα όμως μας διαπαιδαγωγεί σαν μικρά παιδιά, με παρηγοριά και παραμυθία. Και δεν είναι μόνο αυτό το κέρδος από το γεγονός ότι προηγούνται οι θλίψεις, αλλά υπάρχει και ένα άλλο, όχι μικρότερο από τούτο.

Όταν πλέον φθάσουμε σε τέλειο άνδρα και στο μέτρο της ηλικίας, και μεταβούμε στον ακήρατο βίο, τότε μας εγχειρίζει εκείνον τον κλήρο. Προς το παρόν όμως συνέταξε διαθήκη, και μας άφησε τα έγγραφα, και μας είπε τι πρέπει να πράττουμε για να επιτύχουμε την κληρονομιά, ώστε να μην εκπέσουμε ούτε να αποκληρωθούμε. Εάν όμως κάποιον τον ανησυχεί το ότι δεν είμαστε ακόμη τέλειοι, και αμφιβάλλει για τα λεγόμενα, ας ακούσουν τον Παύλο που λέει: «Όταν ήμουν νήπιο, μιλούσα ως νήπιο, σκεφτόμουν ως νήπιο, λογιζόμουν ως νήπιο· όταν όμως έγινα άνδρας, κατήργησα τα του νηπίου»· ομιλώντας για τον παρόντα και τον μέλλοντα αιώνα. Και πάλι: «Μέχρι να καταντήσουμε όλοι σε τέλειο άνδρα, σε μέτρο ηλικίας». Διότι στον παρόντα βίο, λέει, ανατρεφόμαστε μέσα σε αυτήν την κτίση σαν να βρισκόμαστε σε κάποια τροφό· όταν όμως πρόκειται να οδηγηθούμε στην οικία του Δεσπότη, απεκδυόμενοι τα ενδύματα της φθοράς και αναλαμβάνοντας την αφθαρσία, μεταβαίνουμε σε άλλη κληρονομία. Αυτή η διαθήκη απείλησε να καταστήσει πολλούς απόκληρους, εάν αναδειχθούν ανάξιοι των όρων που έχουν αναγραφεί σε αυτήν.

Και μου φαίνεται πως εξαιτίας τέτοιων φωνών των προφητών έχει πει ο Σωτήρας μας: Πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που εσείς βλέπετε, και δεν τα είδαν, και να ακούσουν αυτά που εσείς ακούτε, και δεν τα άκουσαν. Σε γενεά γενεών τα έτη σου. Έστρεψε πάλι τον λόγο προς τον Κύριο. Διότι τα δικά Του έτη, τα οποία διήλθε εν σαρκί, βρίσκονται σε γενεά γενεών, καθώς είχε πολιτεία άρτια και ολοκληρωμένη· γι' αυτό και ο Παύλος, θέλοντας να παρουσιάσει αυτούς που βρίσκονται σε τελειότητα, έλεγε: Μέχρι να φτάσουμε όλοι στο επίπεδο του τέλειου άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού. Στην αρχή εσύ, Κύριε, θεμελίωσες τη γη, και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί. Αυτοί θα καταστραφούν, εσύ όμως παραμένεις.

Ότι ο γάμος αποτελεί συγκατάβαση. Εσύ όμως τα κατακρίνεις αυτά, θα πει κανείς. Σε καμία περίπτωση δεν τα κατακρίνω· διότι ο Θεός τα παραχώρησε και υπήρξαν χρήσιμα στην εποχή τους. Λέω όμως ότι είναι μικρά, και αποτελούν κατορθώματα μάλλον παιδιών παρά ανδρών. Και για τον λόγο αυτό, ο Χριστός, θέλοντας να μας καταστήσει τέλειους, διέταξε να αποβάλουμε εκείνα, σαν παιδικά ενδύματα που δεν μπορούν ούτε να ντύσουν τον τέλειο άνδρα ούτε να κοσμήσουν το μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού, και διέταξε να περιβληθούμε με άλλα πιο ευπρεπή και πιο τέλεια από εκείνα, όχι νομοθετώντας αντίθετα προς τον εαυτό Του, αλλά ακολουθώντας τον με απόλυτη συνέπεια. Διότι, αν και τα προστάγματα αυτά είναι ανώτερα από τα προηγούμενα, εντούτοις ο σκοπός του Νομοθέτη είναι ο ίδιος. Ποιος είναι λοιπόν αυτός; Να περικόψει την κακία της ψυχής μας και να την οδηγήσει στην τέλεια αρετή. Εάν, λοιπόν, αυτό επιδίωκε, το να επιτάξει ανώτερα από τα προηγούμενα δεν σημαίνει ότι αντιφάσκει, αλλά αντίθετα, το να μας αφήσει παντοτινά στα ίδια και να μην μας απαλλάξει ποτέ από εκείνη την ευτέλεια, αυτό θα αποτελούσε σφοδρή εναντίωση προς τον ίδιο Του τον εαυτό.

Σύντομη προτροπή, ισοδύναμη με όσα έχουν ειπωθεί εκτενώς. Ανεβαίνετε, ανεβαίνετε, βάζοντας πρόθυμα στην καρδιά σας την επιθυμία για αναβάσεις, αδελφοί, ακούγοντας εκείνον που λέει: Ελάτε να ανεβούμε στο όρος του Κυρίου και στον οίκο του Θεού μας, ο οποίος κάνει τα πόδια μας σαν του ελαφιού και μας στήνει στα ψηλά, για να νικήσουμε στον δρόμο του. Τρέξτε, σας παρακαλώ, μαζί με εκείνον που λέει: Ας αγωνιστούμε μέχρι να φτάσουμε όλοι στην ενότητα της πίστεως και της επιγνώσεως του Θεού, σε τέλειο άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού, ο Οποίος, αφού βαπτίστηκε σε ηλικία τριάντα ετών κατά την ορατή ηλικία, κατέλαβε την τριακοστή βαθμίδα στη νοερή κλίμακα, εφόσον ο Θεός είναι αγάπη. Σε Αυτόν ανήκει ο ύμνος, η κυριαρχία, η δύναμη, σε Αυτόν υπάρχει η αιτία όλων των αγαθών, και υπήρχε, και θα υπάρχει στους ατελεύτητους αιώνες.

Επειδή λοιπόν κατέβηκε από τον ουρανό, ανεβαίνει υπεράνω όλων των ουρανών· έχοντας κατέβει όχι μόνο στη γη, αλλά και κάτω από τη γη. Και κατέβηκε γι' αυτόν τον λόγο, ώστε τα πάντα να είναι γεμάτα από τη θεότητα. «Και αυτός έδωσε άλλους μεν ως αποστόλους, άλλους ως προφήτες, άλλους ως ευαγγελιστές και άλλους ως ποιμένες και διδασκάλους, για τον καταρτισμό των αγίων στο έργο της διακονίας, προς οικοδομή του σώματος του Χριστού, μέχρι να φτάσουμε όλοι στην ενότητα της πίστεως και της επιγνώσεως του Υιού του Θεού, σε τέλειο άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού· ώστε να μην είμαστε πλέον νήπιοι, που κλυδωνίζονται και παρασύρονται από κάθε άνεμο διδασκαλίας, μέσα από την απάτη των ανθρώπων και την πανουργία τους που μεθοδεύει την πλάνη».

Αποβάλλοντας, λοιπόν, κάθε κακία και μισώντας όλα τα έργα του παλαιού ανθρώπου, τα οποία φθείρονται σύμφωνα με τις επιθυμίες της απάτης, σαν νεογέννητο βρέφος πόθησε να πιεις το λογικό και άδολο γάλα των αρετών, ώστε με αυτό να αυξηθείς, και να φτάσεις στην επίγνωση των εντολών του Υιού του Θεού, σε άνδρα τέλειο, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού. Έτσι δεν θα είσαι πλέον νήπιος στο φρόνημα, κλυδωνιζόμενος και περιφερόμενος στη ζάλη και την τρικυμία των παθών, αλλά στη μεν κακία θα είσαι νήπιος, ενώ προς το αγαθό θα έχεις τον νου σταθερό και παγιωμένο. Να πορεύεσαι επάξια της κλήσεως με την οποία κλήθηκες, τηρώντας τις εντολές του Κυρίου, αποτινάσσοντας από πάνω σου και αποξενώνοντας τη ματαιότητα της προηγούμενης διαγωγής σου, όπως πορεύονται τα έθνη στη ματαιότητα του νου τους, τα οποία είναι σκοτισμένα στη διάνοια και αποξενωμένα από τη δόξα του Θεού, υποταγμένα στις επιθυμίες τους και στις άλογες ορμές. Εσύ, όμως, όπως ακριβώς προσήλθες στον ζωντανό και αληθινό Θεό, έτσι λοιπόν να πορεύεσαι και ως υιός φωτός.

Αρχικά, αφού ατενίσαμε προς τον ουρανό, επικαλεστήκαμε τον Θεό και προσθέσαμε «ας γίνει το θέλημά σου, Κύριε, και όχι το δικό μας», καθίσαμε. Έπειτα, επειδή όλοι με προέτρεψαν και με αξίωσαν να μιλήσω πρώτος, ξεκινώντας από τον Θεό και ορίζοντάς τον ως επόπτη του λόγου, έδειξα ότι εκ φύσεως είναι ένας και ένα κόσμο δημιούργησε, μία εκκλησία αγγέλων συγκρότησε εξ αρχής στους ουρανούς, έναν παράδεισο φύτεψε και έναν άνθρωπο έπλασε, και ότι σε τέτοιο βαθμό υπεραγαπά την ένωση των καλών, ώστε, μετά την αποστασία του αγγέλου και τη μηχανουργία του διχασμού στη γη, αυτός ο ίδιος, ο Ένας της Τριάδος, χάριν της ενώσεως των πάντων ενανθρώπησε και, αφού συγκρότησε μία εκκλησία πρωτοτόκων στους ουρανούς, εκεί μεν ο ίδιος συνυπάρχει με τους αγίους, ως η ακρότατη ένωση των πάντων, άφησε δε και στις επί γης εκκλησίες τους αρχιερείς των ορθοδόξων να τηρούν τη θέση του και να εκπληρώνουν το θέλημά του, των οποίων πρώτος μεταξύ των ζώντων είναι ο νυν οικουμενικός πατριάρχης, ο οποίος, μιμούμενος αυτόν τον εκ φύσεως Κύριο και Διδάσκαλο και συνάγοντας τους πάντες στην ενότητα της πίστεως, όσο του είναι δυνατόν, έχοντας συγκατανεύσει και στις δικές σας αξιώσεις, απέστειλε εμάς, τους οποίους ήδη βλέπετε, διψώντας σφόδρα για την ένωση της εκκλησίας, και όχι μόνον αυτός, αλλά μαζί του και ο κράτιστος και αγιώτατος βασιλεύς μας.

Επομένως, ας κατανοήσουμε ότι η χάρη του Πνεύματος μας έχει δωρηθεί τέλεια για την εκπλήρωση όλων των εντολών, χωρίς να δέχεται καμία προσθήκη από εμάς, αλλά η ίδια παρέχοντας σε εμάς την προσθήκη για την κατά Χριστόν αύξηση, ενδυναμώνοντας μέχρι θανάτου τους δικούς της εργάτες, «μέχρι να φθάσουμε όλοι στην ενότητα της πίστεως και της επιγνώσεως του Υιού του Θεού, σε άνδρα τέλειο, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού», σύμφωνα με την πνευματική ακολουθία που προαναφέραμε.

Διότι, λέγει, «όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, ντυθήκατε τον Χριστό». Ο Χριστός δε, όντας τέλειος Θεός, δώρισε σε αυτούς που βαπτίστηκαν την τέλεια χάρη του Πνεύματος, η οποία δεν δέχεται κάποια προσθήκη από εμάς, αλλά αποκαλύπτεται και φανερώνεται σε εμάς ανάλογα με την τήρηση των εντολών, και μας παρέχει αύξηση της πίστεως μέχρις ότου «καταντήσουμε όλοι στην ενότητα της πίστεως, σε τέλειο άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού». Εάν λοιπόν του προσφέρουμε κάτι, έχοντας αναγεννηθεί, αυτό βρισκόταν ήδη από Αυτόν και εξαιτίας Του κρυμμένο μέσα μας, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου, ή ποιος έγινε σύμβουλός Του, ή ποιος Του έδωσε πρώτος κάτι, ώστε να του ανταποδοθεί;»

Γι' αυτό, εκείνος που επιθυμεί «να φτάσει σε άνδρα τέλειο, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος», σύμφωνα με τη Γραφή, δεν οφείλει να προτιμά όλες τις διακονίες έναντι της προσευχής, ή να τις αναλαμβάνει στην τύχη χωρίς να υπάρχει ανάγκη, ούτε, όταν αυτές προκύπτουν από κάποια ανάγκη και κατ' οικονομίαν Θεού, να τις παραμερίζει και να τις απορρίπτει με το πρόσχημα της προσευχής, αλλά οφείλει να αναγνωρίζει τη διαφορά και να υπηρετεί την οικονομία του Θεού χωρίς δογματισμούς.

Και παρακάτω πάλι: Και αυτός έδωσε άλλους μεν ως αποστόλους, άλλους ως προφήτες, άλλους ως ευαγγελιστές και άλλους ως ποιμένες και διδασκάλους, για τον καταρτισμό των αγίων στο έργο της διακονίας, για την οικοδομή του σώματος του Χριστού, μέχρι να φτάσουμε όλοι στην ενότητα της πίστεως και της επιγνώσεως του Υιού του Θεού, σε τέλειο άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού, ώστε να μην είμαστε πλέον νήπιοι, που κλυδωνίζονται και παρασύρονται από κάθε άνεμο της διδασκαλίας, εξαιτίας της δολιότητας των ανθρώπων, με πανουργία προς μεθόδευση της πλάνης, αλλά, ακολουθώντας την αλήθεια με αγάπη, να αυξηθούμε σε όλα προς αυτόν, ο οποίος είναι η κεφαλή, ο Χριστός, από τον οποίο ολόκληρο το σώμα, καθώς συναρμολογείται και συνδέεται διαμέσου κάθε άρθρωσης που το τροφοδοτεί, σύμφωνα με την ενέργεια του κάθε ενός μέλους χωριστά, πραγματοποιεί την αύξηση του σώματος για την οικοδομή του με αγάπη.

Διότι λέγει ο Απόστολος ότι θα φθάσουν όλοι —προφανώς οι σωζόμενοι— σε άνδρα τέλειο, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού, στον οποίο είναι αποκρυμμένοι οι θησαυροί της σοφίας και της γνώσεως, και όταν αυτοί φανερωθούν, το «εκ μέρους» θα καταργηθεί. Διερωτώνται ορισμένοι πώς θα είναι η κατάσταση εκείνων που θα αξιωθούν την τελειότητα στη βασιλεία του Θεού, εάν δηλαδή θα εξελίσσεται με προκοπή και μετάβαση ή θα παραμένει στην εν στάσει ταυτότητα, καθώς και πώς πρέπει να εννοούμε ότι θα είναι τα σώματα και οι ψυχές. Σχετικά με αυτό, λοιπόν, θα μπορούσε κάποιος να απαντήσει στοχαστικά ότι, όπως ακριβώς στη σωματική ζωή ο λόγος της τροφής είναι διττός —αφενός για την αύξηση και αφετέρου για τη συντήρηση όσων τρέφονται, διότι μέχρι να φθάσουμε στην τέλεια σωματική ηλικία τρεφόμαστε για αύξηση, όταν όμως το σώμα σταματήσει την κατά μέγεθος ανάπτυξή του δεν τρέφεται πλέον για αύξηση, αλλά για συντήρηση—, έτσι και στην περίπτωση της ψυχής ο λόγος της τροφής είναι διττός.

Διότι τρέφεται προκόπτοντας στις αρετές και στις θεωρίες, μέχρις ότου, έχοντας υπερβεί όλα τα όντα, φτάσει στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού. Όταν βρεθεί σε αυτό, παύει κάθε προκοπή που επιτελείται μέσω ενδιαμέσων με σκοπό την πρόοδο και την αύξηση, καθώς τρέφεται πλέον άμεσα με το είδος εκείνο της άφθαρτης τροφής που υπερβαίνει τη νόηση –και ίσως γι' αυτό υπερβαίνει και την αύξηση–, προς διατήρηση της θεοειδούς τελειότητας που της δόθηκε και προς φανέρωση των άπειρων λαμπροτήτων της τροφής εκείνης. Σύμφωνα με αυτήν, δεχόμενη να εγκατοικήσει μέσα της το να υπάρχει πάντοτε καλώς και αναλλοίωτα, γίνεται Θεός κατά μέθεξη της θείας χάρης, αφού η ίδια έχει παύσει όλες τις ενέργειες του νου και των αισθήσεων, και έχει συναναπαύσει μαζί της και τις φυσικές ενέργειες του σώματος, το οποίο συνθεώνεται με αυτήν σύμφωνα με τη μέθεξη της θέωσης που του αναλογεί, ώστε να φανερώνεται μόνο ο Θεός και μέσα από την ψυχή και μέσα από το σώμα, επειδή τα φυσικά γνωρίσματά τους έχουν νικηθεί από την υπερβολή της δόξας. πθ'. Αναζητούν μερικοί από τους φιλομαθείς με ποιον τρόπο θα υφίσταται η διαφορά των αιώνιων μονών και των υποσχέσεων: άραγε κατά τοπική υπόσταση, ή κατά την έννοια της ιδιαίτερης πνευματικής ποιότητας και ποσότητας που χαρακτηρίζει κάθε μονή; Και σε άλλους μεν φαίνεται ορθό το πρώτο, σε άλλους δε το δεύτερο. Εκείνος όμως που έχει κατανοήσει τι σημαίνει το «η βασιλεία του Θεού είναι μέσα σας» και τι σημαίνει το «υπάρχουν πολλές μονές κοντά στον Πατέρα», θα ταχθεί μάλλον με το δεύτερο. ϟ'.

Αυτά ας λεχθούν από εμάς με αυτόν τον τρόπο, αναλόγως των δυνάμεών μας στην κατανόηση και την έκφραση. Εάν όμως κάποιος θέλει πάλι να πει ότι σε αυτά προτυπώνονται οι διάφοροι βαθμοί των πιστών της Εκκλησίας και, ας πούμε, οι διαθέσεις τους, άνδρες είναι εκείνοι που έχουν φθάσει, στο μέτρο του εφικτού, στην ηλικία του πληρώματος του Χριστού και που κατορθώνουν την αρετή από αγάπη, με ελεύθερη προαίρεση. Παίδες και παιδίσκες είναι εκείνοι που, από φόβο για τις επαπειλούμενες αιώνιες κολάσεις, υποβάλλονται στο βάρος της πρακτικής φιλοσοφίας. Ψάλτες είναι εκείνοι που εξηγούν ορθά τον λόγο περί της πρακτικής και θεραπεύουν τα πάθη των άλλων. Ψαλτωδοί είναι εκείνοι που φανερώνουν μέσω της θεωρίας το κάλλος της γνώσης των θείων λόγων και αποδιώχνουν από τους άλλους την άγνοια σαν να ήταν σκοτάδι. Καμήλες είναι εκείνοι που εξημερώνουν μέσω του λόγου τη στρεβλότητα του φρονήματος προς την αρετή. Ίπποι είναι εκείνοι που διατρέχουν καλώς το στάδιο του κατά Θεόν βίου. Ημίονοι είναι εκείνοι που είναι μεικτοί ως προς το ήθος και επιδεικνύουν αβλαβώς τον φιλόσοφο βίο μέσα στην κοινωνία. Όνοι, δηλαδή υποζύγια, είναι εκείνοι που μοχθούν στην πρακτική ζωή και δέχονται τον λόγο να επιβαίνει σε αυτούς μέσω της θεωρίας. Διότι, εάν κάποιος τους συγκεντρώσει αυτούς, θα συναθροίσει το πλήρωμα της αγίας Εκκλησίας, το οποίο είναι στολισμένο με πολλά κάλλη της αρετής και διά μέσου πολλών προσώπων.

Και ο μέγας Παύλος λέει: «Στον καθένα μας δόθηκε η χάρη σύμφωνα με το μέτρο της δωρεάς του Χριστού». Έπειτα, αναπτύσσοντας τη δωρεά του Χριστού, λέει: «Αυτός έδωσε άλλους μεν ως αποστόλους, άλλους ως προφήτες, άλλους ως ευαγγελιστές, άλλους ως ποιμένες και δασκάλους, για τον καταρτισμό των αγίων στο έργο της διακονίας, για την οικοδομή του σώματος του Χριστού, μέχρι να φτάσουμε όλοι μαζί» —δηλαδή όχι ο καθένας ξεχωριστά, αλλά θα ήταν ευκταίο έστω και όλοι μαζί— «στην ενότητα της πίστης και στην επίγνωση του Υιού του Θεού, δηλαδή στο να γίνουμε τέλειος άνθρωπος, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού». Και πάλι αλλού λέει: «Στον καθένα δίνεται η φανέρωση του Πνεύματος για το κοινό συμφέρον. Διότι σε άλλον δίνεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον λόγος γνώσης σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον πίστη με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον χαρίσματα θεραπειών με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον ενέργειες θαυματουργικών δυνάμεων, σε άλλον προφητείες, σε άλλον διάκριση πνευμάτων, και σε άλλον διάφορα είδη γλωσσών. Όλα όμως αυτά τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα, το οποίο τα μοιράζει ξεχωριστά στον καθένα όπως ακριβώς θέλει». Δώρα λοιπόν λαμβάνουμε από το Πνεύμα του πληρώματος του Χριστού, όχι το ίδιο το Πνεύμα και πλήρωμα.

Αυτό όμως που επιδιώκεται τώρα από εμάς είναι το να υπερισχύουμε όλων στην κακία και να βρισκόμαστε υπεράνω όλων όσων διαθέτουν τη σοφία του Θεού, έστω κι αν μας σκεπάζει το σκοτάδι της άγνοιας. Και το χειρότερο, να μην ονομάζεται η αρετή αρετή, ούτε το καλό καλό, ούτε ο ήλιος φως, μέσα από τα οποία εξοικειωνόμαστε με τα καλά και με τον Θεό καθώς ζούμε και απαλλασσόμαστε από τα επίγεια, αλλά να θεωρούνται αυτά ανοησία και παραφροσύνη και διαταραχή της λογικής. Γι' αυτόν τον λόγο θα μιλήσω, λέει, για να αναπαυθώ, ανοίγοντας τα χείλη μου· διότι είμαι γεμάτος από λόγια και με πιέζει εσωτερικά το πνεύμα μου, και η κοιλιά μου είναι σαν δεμένος ασκός με μούστο που βράζει ή σαν ραγισμένο φυσερό του σιδερά. Διότι ούτε εγώ πρόκειται να ντραπώ άνθρωπο για χάρη του δικαίου, ούτε θα δειλιάσω μπροστά σε θνητό· διότι δεν ξέρω να προσωποληπτώ· ειδάλλως και εμένα θα με φάνε οι σκόροι. Εάν βεβαίως ο Θεός και Πατέρας εργάζεται μέχρι τώρα για τη σωτηρία των θνητών και ο Υιός αυτό επιθυμεί, ανυψώνοντας από τη γη με το δεξί Του χέρι εκείνους που Τον αγάπησαν, ποιος είναι αυτός που λέει ότι δεν ανέρχεται σε τέλειο άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού, εκείνος που επιλέγει να κοπιάζει για την αρετή; Και αν ισχύει αυτό, πώς να μην είναι ο τελικός σκοπός; Και αν δεν ισχύει αυτό, τότε γιατί βαπτιστήκαμε; Και γιατί καλούμαστε να μεταλάβουμε τα άγια ως άγιοι από τον ιερουργό;

Το δε δέντρο της γνώσης του καλού και του κακού είναι η διάγνωση της πολυσχιδούς θεωρίας, όπως ακριβώς άριστα φιλοσοφήθηκε και θεωρείται σωστό και από άλλους πριν από εμάς. Αυτή δε είναι η επίγνωση της δικής μας κατασκευής και φύσης, η οποία είναι μεν καλή για εκείνους που έχουν ανέλθει στον τέλειο άνδρα και στο μέτρο της ηλικίας του Χριστού μέσω της πλήρους απάθειας και της σοφίας του Πνεύματος, και οι οποίοι από την ίδια αυτή τη θεωρία και την ομορφιά της φύσης ανάγονται στη μεγαλουργία του Δημιουργού, για τους οποίους, επειδή με την πάροδο του χρόνου έχουν προχωρήσει σε σταθερή έξη της αρετής, δεν υφίσταται ούτε και συμβαίνει καμία εκτροπή από το καλό, καθώς έχουν εδραιωθεί με ασφάλεια στη θεία θεωρία. Για όσους όμως είναι ακόμη νέοι και πιο άπληστοι στην επιθυμία δεν είναι καλή, εξαιτίας του ότι δεν έχουν ακόμη σταθερά εδραιωθεί στη βάση της αρετής με την επιμονή και την προσήλωση στα καλά έργα. Σε αυτούς, λόγω της αβεβαιότητας της παραμονής τους στο αγαθό, δεν συμφέρει η θεωρία και η κατανόηση του δικού τους σώματος, διότι έχει τη δύναμη να παρασύρει προς το μέρος της και να περισπάσει τον ασταθή, ρίχνοντάς τον σε απρεπείς σκέψεις, κινήσεις και ενθυμήσεις.

Έτσι λοιπόν, αυτούς που είναι τέλειοι στη γνώση, στον λόγο και στην αρετή, εκείνους, λέω, που έχουν ανέλθει στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού και έχουν αποκτήσει τον νου Του μέσα από την άκρα καθαρότητά τους, ούτε η απαγορευμένη γεύση ενός τέτοιου φυτού μπορεί να τους βλάψει, έστω κι αν ονομάζεται γνώση του καλού και του πονηρού. Αντίθετα μάλιστα, και ως το πιο παράδοξο, τρυγούν ώριμο σταφύλι από βάτο και ρόδο από αγκάθια. Για όσους όμως είναι ακόμα νέοι, άπειροι και αφώτιστοι, ακόμα και η ίδια η μετάληψη του καλού γίνεται πολλές φορές πρόξενος θανάτου, όπως ακριβώς η τροφή του άρτου για τα νήπια που δεν έχουν απογαλακτιστεί ακόμα και οι ακτίνες του ήλιου για όσους πάσχουν στα μάτια τους, όπως άλλωστε ο λόγος προχωρώντας απέδειξε παραπάνω με πολλούς τρόπους.

Για μένα, λοιπόν, επίσκοπος είναι εκείνος, όπως έχω πει και όπως νομίζω πως είναι η αλήθεια, ο οποίος, αφού καθάρισε τον νου του από κάθε άγνοια μέσω της άφθονης μετοχής του στο Άγιο Πνεύμα, και αφού φωτίστηκε πλουσιοπάροχα από τις υπέρφωτες ελλάμψεις Του και ανήλθε στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού, φτάνοντας στην τελειότητα ως τέλειος άνδρας, έχει αποκτήσει και τον δικό Του νου με τη γνώση της θεαρχικής μετοχής, όπως λέει και ο βαθύς στα θεία Διονύσιος στο έβδομο κεφάλαιο της «Ουράνιας Ιεραρχίας»: «Συνοψίζοντας, λοιπόν, θα έλεγα εύλογα και τούτο, ότι η μετοχή στη θεαρχική γνώση είναι και κάθαρση και φωτισμός και τελείωση· διότι αφενός αποκαθαίρει, τρόπον τινά, από την άγνοια, μέσω της γνώσης των τελειότερων μυήσεων που χορηγείται κατά τάξη, αφετέρου φωτίζει με την ίδια τη θεία γνώση, δια της οποίας και καθαρίζει εκείνον που δεν είχε εποπτεύσει προηγουμένως όσα τώρα φανερώνονται μέσω της υψηλότερης έλλαμψης, και τέλος τελειοποιεί, πάλι με το ίδιο φως, μέσω της μόνιμης (καθ' έξιν) γνώσης των πιο φωτεινών μυήσεων». Αυτό δε δεν το είπα παρεμπιπτόντως, αλλά με μεγάλη ακρίβεια. Διότι ο ιεράρχης είναι μύστης των κρυφών μυστηρίων του Θεού, ο οποίος διδάσκει σε καθέναν από τους πιστούς αναλόγως τις γνώσεις των θείων πραγμάτων και τις ιερές έξεις και δυνάμεις τους.

100. Η αποκατάσταση στον άλλο κόσμο μετά τη λύση του σώματος, για καθέναν από τους ενάρετους που αγωνίζεται νομίμως, προκόβει μετριοπαθώς και τελειούται φθάνοντας στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού, γίνεται σαφής και φανερή από την πληροφορία και την ενέργεια του Πνεύματος. Η δε χαρά είναι αιώνια μέσα σε αΐδιο φως, η μακαριότητα εκείνης της καταστάσεως, και χαρά ακατάπαυστη περιβάλλει τις καρδιές όσων αγωνίζονται νομίμως εδώ, και τους καταφιλεί η ευφροσύνη του Αγίου Πνεύματος, η οποία, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, δεν θα αφαιρεθεί από αυτούς. Επομένως, εκείνος που αξιώθηκε από αυτήν εδώ τη ζωή την έλευση του Παρακλήτου, και εντρύφησε στους καρπούς Του με την καλλιέργεια των αρετών, και πλούτισε με τα θεία χαρίσματά Του, όντας γεμάτος από χαρά και από κάθε αγάπη, αφού προφανώς έχει απομακρυνθεί κάθε φόβος, λυτρώνεται με χαρά από τα δεσμά του σώματος και με χαρά αναχωρεί από τα ορατά πράγματα, από την αίσθηση των οποίων είχε ήδη ελευθερωθεί ενόσω ζούσε. Και αναπαύεται σε ανεκλάλητη χαρά φωτός, εκεί όπου βρίσκεται η κατοικία όλων όσοι ευφραίνονται, έστω και αν το σώμα, νιώθοντας συχνά ωδίνες κατά τη λύση και τη διακοπή της ενώσεώς του με την ψυχή, σε ορισμένες περιπτώσεις υποφέρει, όπως οι γυναίκες που δυστοκούν.

μαʹ. Τρεις είναι οι βαθμίδες για όσους πραγματοποιούν τις προόδους των τελειοποιών αναβάσεων: η καθαρτική, η φωτιστική, και η μυστική, η οποία είναι και τελειοποιός. Και η μεν πρώτη αφορά τους αρχάριους, η δεύτερη τους μέσους, και η τρίτη τους τελείους. Διότι, ανεβαίνοντας με τη σειρά μέσα από αυτές τις τρεις βαθμίδες ο επιμελής πιστός, αυξάνει την κατά Χριστόν ηλικία του, και φθάνει «εις άνδρα τέλειον, εις μέτρον ηλικίας του πληρώματος του Χριστού». μβʹ. Η καθαρτική βαθμίδα ανήκει σε εκείνους που ήδη εισάγονται στους ιερούς αγώνες. Και χαρακτηριστικό της γνώρισμα είναι η αποβολή της μορφής του χοϊκού ανθρώπου, η απελευθέρωση από κάθε προσκολλημένη στην ύλη κακία, και η ένδυση του καινούργιου ανθρώπου, ο οποίος ανακαινίζεται δια του Αγίου Πνεύματος.

Όταν δε φθάσουν στην ηλικία των νεανίσκων και τρέφονται με τη στερεή τροφή της θεωρίας των όντων, έχοντας γυμνασμένα τα αισθητήρια της ψυχής, λέγεται ότι προκόπτουν σε ηλικία και χάρη, και ότι κάθονται ανάμεσα στους πρεσβυτέρους, και τους αποκαλύπτουν τα βαθιά μυστήρια μέσα από το σκοτάδι. Όταν πάλι φθάσουν στην κατάσταση του τέλειου άνδρα, και τελειωθούν στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού, λέγεται ότι κηρύττουν σε όλους τον λόγο της μετανοίας, και διδάσκουν τους λαούς τα σχετικά με τη βασιλεία των ουρανών, και σπεύδουν προς το πάθος. Διότι αυτός είναι ο τελικός σκοπός καθενός που έχει τελειωθεί στις αρετές, ώστε, αφού διέλθει όλες τις ηλικίες του Χριστού, να καταλήξει στο πάθος των πειρασμών, ακολουθώντας τον δικό Του σταυρό.

Επειδή λοιπόν, έχοντας αυτήν την κατάσταση επί δύο χρόνια, ξεπέρασε καλώς το μέσο στάδιο και ανήλθε στο τέλειο μέσω της σοφίας, και αφού παρατήρησε τις φύσεις των όντων με το μάτι της θεωρίας, γνώρισε τους λόγους τους, εξαιτίας των οποίων έλαβαν άνωθεν την κίνηση, η γλώσσα του τρανώνεται από το Πνεύμα και εκστομίζει αγαθούς λόγους εν μέσω της εκκλησίας του Χριστού. Όταν λοιπόν ο ποιμένας και διδάσκαλος είδε τον μαθητή να έχει ανέλθει σύντομα με τη θέρμη του Πνεύματος σε άνδρα τέλειο, στο μέτρο της ηλικίας του Χριστού, σκέφτεται ορθά να τον τοποθετήσει ως λύχνο που ήδη καίει πάνω στη λυχνία της εκκλησίας των πιστών, για να φέγγει σε όλους όσους βρίσκονται σε αυτήν το φως της γνώσεως που φώτισε τον ίδιο.

Επειδή δε όλα αυτά είχαν ρυθμιστεί καλώς από τον θαυμαστό Συμεών, και συγκέντρωσε και συγκρότησε καλά το ποίμνιο του Χριστού και ανέδειξε αξιόλογους μαθητές, που ζέουν κατά το πνεύμα και υπηρετούν ολόψυχα τον Κύριο, επειδή όμως τον λυπούσαν σφόδρα οι μέριμνες και η φροντίδα των πραγμάτων αυτών, καθώς τον απέσπων από την κάλλιστη και προσφιλή ησυχία, σκέφτεται, κινούμενος από το θείο πνεύμα, να προνοήσει για το κοινόβιο και τους μαθητές κατά την παλαιά παράδοση, και να εξασφαλίσει για τον εαυτό του το ανενόχλητο στο εξής, ώστε να απολαύσει ξανά την αγαπημένη του ησυχία όπως και πρώτα. Διότι κυριαρχούσε στην ψυχή του ο έρωτας της ησυχίας, και μολονότι αναστρεφόταν εν μέσω θορύβων, τον διατηρούσε αλλοιωμένο με την ανώτερη θεία αλλοίωση. Με την κρίση λοιπόν του πατριάρχη Σεργίου, αποχωρεί μεν εκουσίως ο ίδιος από την ηγουμενία, και προχειρίζει ως ηγούμενο αντί αυτού τον μαθητή του Αρσένιο, ο οποίος είχε μόλις αυξήσει την κατά Χριστόν ηλικία, φθάνοντας στην πνευματική ωριμότητα του τέλειου άνδρα και όντας πλέον ικανός να ποιμαίνει το ποίμνιο του Χριστού. Ο ίδιος δε ξεχωρίζει για τον εαυτό του μία γωνία, προσβλέποντας στα χέρια του μαθητή του σαν ένας από τους υπολοίπους αδελφούς, από χριστομίμητη ταπείνωση.

Η χάρις του Παναγίου Πνεύματος είθε να είναι μαζί σου, οδηγώντας σε σε κάθε ευθύτητα, δίδοντάς σου σοφία και σύνεση, και προάγοντάς σε πάντοτε από γνώση σε γνώση και από δόξα σε τελειότερη δόξα, μέχρις ότου φθάσεις σε τέλειο άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού· στον οποίο πρέπει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση μαζί με τον Πατέρα και το Πανάγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Πόσοι έφτασαν στη δεύτερη ηλικία, και πόσοι, αφού προχώρησαν μέχρι τη μέση ηλικία και αύξησαν μέσα τους τον έρωτα της αρετής, έπειτα αναχώρησαν από τη ζωή; Από την άλλη, πόσοι αιμοχαρείς και δόλιοι και ασεβείς και παράνομοι άνδρες τελείωσαν τον βίο τους μέσα σε ευημερία και μακροζωία; Για τους οποίους έχει γραφτεί: «Η αδικία τους θα αναβλύσει σαν από το πάχος της ευμάρειας, και θα βρεθούν σε αυτούς πλήρεις ημέρες»· αυτά, λοιπόν, δεν έχουν ειπωθεί για τη μακροβιότητα, για να μη φανεί ότι η θεία Γραφή αντιφάσκει και προς τον εαυτό της και προς την πραγματικότητα· αλλά η πληρότητα των ημερών και η πρόοδος σε αυτήν θα πρέπει να νοείται σύμφωνα με την τελειότητα της αρετής και τις αναβάσεις προς αυτήν. Ο Δανιήλ, λοιπόν, χωρίς να έχει ακόμη ξεπεράσει την εφηβική ηλικία —διότι ήταν δώδεκα ετών όταν εξέδωσε την αδιάφθορη κρίση υπέρ της Σωσάννας— προσωνυμείται «άνδρας επιθυμιών», και οποιοσδήποτε κατόρθωσε τη διπλή αγάπη και πούλησε την κοσμική του περιουσία και ακολούθησε τον Χριστό σύμφωνα με το θείο παράγγελμα, έφτασε σε τέλειο άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού· έτσι, και η μείωση των ημερών στο μισό και η άκαιρη έκπτωση από τη ζωή θα πρέπει να ερμηνεύεται ανάλογα με τη στέρηση της αρετής.

Διότι αυτό που έχει ειπωθεί για τον Χριστό, ότι δηλαδή το παιδίον αυξανόταν και ενδυναμωνόταν στο πνεύμα, και η χάρις του Θεού ήταν επάνω του· και πάλι: «Και ο Ιησούς προέκοπτε στη σοφία, την ηλικία και τη χάρη»· αυτό πρέπει να γίνεται και σε εμάς, ώστε και εμείς να αυξανόμαστε και να προκόβουμε όχι περισσότερο σωματικά παρά πνευματικά. Μάλλον δε, από τη σωματική προκοπή να μεταβαίνουμε πάντοτε στην πνευματική, και να καθιστούμε την πρώτη προϋπόθεση για τη δεύτερη, λησμονώντας μεν όσα βρίσκονται πίσω, σύμφωνα με την αποστολική προτροπή, και επεκτεινόμενοι προς όσα βρίσκονται εμπρός, προετοιμάζοντας αναβάσεις στην καρδιά μας, και προχωρώντας από δύναμη σε δύναμη και από δόξα σε δόξα, μέχρις ότου φθάσουμε σε τέλειο άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού.

Έτσι λοιπόν, αφού απογαλακτίστηκε όπως ταιριάζει σε παιδί αλλά και σε άγιο, ως υιός υπήρξε υπάκουος μέχρις ενός σημείου στον κατά φύσιν πατέρα του —επειδή ούτε αυτό είναι ξένο προς τους δικούς μας θεσμούς— ενώ εξ ολοκλήρου είχε αφοσιωθεί στον κατά χάριν Πατέρα, από τον οποίο γνώριζε ότι απολάμβανε και μεγαλύτερη πρόνοια. Και έχοντας αυτή τη γνώση, ανέθετε τη ζωή του όχι μόνο στον άρτο που χορηγείται από τη γη, αλλά πολύ περισσότερο στο θείο ρήμα που κατεβαίνει από τον ουρανό και τρέφει τους αγγέλους. Ήδη ήταν πραγματικά «Μελέτιος», μελετώντας τον νόμο του Κυρίου ημέρα και νύχτα και φιλοτιμούμενος να κάνει τις θείες μαρτυρίες συνεχή του μελέτη. Διότι απέρριψε κάθε παιχνίδι με τα άλλα παιδιά, και ο ίδιος, αν και ήταν ακόμη εντελώς παιδί, επιδίωκε τη σύνεση των γερόντων. Και συχνάζοντας τακτικά στην εκκλησία, άκουγε με ευχαρίστηση τα θεία λόγια και απολάμβανε μέχρι χορτασμού αυτή την τροφή, μέσω της οποίας επρόκειτο να προκόψει κατά Θεόν. Και καθώς προχωρούσε στην ηλικία, αυξανόταν ταυτόχρονα σε σοφία και χάρη, πορευόμενος από δύναμη σε δύναμη και από δόξα σε δόξα, μέχρις ότου φθάσει στο στάδιο του τέλειου άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού.

Εφεσίους 4,13 «Του πληρώματος». Διότι δεν γίνεται ο οποιοσδήποτε μέρος του όλου «πληρώματος», δηλαδή του «σώματος του Χριστού», αλλά εκείνος που έχει φθάσει σε «άνδρα τέλειο» της επιγνώσεώς Του, και σε «μέτρο ηλικίας» άξιο «του πληρώματος του Χριστού». Εφεσίους 4,16 «Από τον οποίο όλο το σώμα», δηλαδή οι πιστοί, «συναρμολογούμενο και συνδεόμενο πραγματοποιεί την αύξησή» του για τη δική του «οικοδομή» και τελειότητα, και όχι χάριν κάποιου άλλου. Όσο για το «με αγάπη», σημαίνει ότι κανένα άλλο καλό δεν συγκροτείται και δεν τελειοποιείται χωρίς αγάπη, και προπαντός η κατά την πίστη ενότητα και συναρμογή. Αλλά πώς συναρμολογούνται και συνδέονται οι πιστοί; «Διαμέσου κάθε επαφής», λέει, ώστε να μην ενώνεται ο ένας με αυτόν και ο άλλος με εκείνον, αλλά όλοι με όλους· διότι διαμέσου της συναφής όλων συντελείται η κοινή αύξηση όλου του σώματος. Και από πού πηγάζει αυτή η επαφή και η συνάφεια; Προέρχεται από την «επιχορήγηση» του Χριστού, λέει· και επιχορήγηση είναι, επειδή μαζί με τις άλλες ευεργεσίες Του και τη μεταξύ τους συνάφεια ο ίδιος την επιχορηγεί. Όσο για το «κατ' ενέργειαν», σημαίνει ότι όχι μόνο η ικανότητα προς τη συνάφεια, αλλά και αυτή καθεαυτήν η συνένωση αποτελεί μέρος της ίδιας επιχορήγησης.