Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 6:16

Ως προς τα σύμβολα του σχήματος υπολείπεται λίγο· διότι το σχήμα δεν είναι τίποτα, λέει ο θείος Εφραίμ, χωρίς το έργο, όπως ακριβώς και το έργο χωρίς το σχήμα δεν προσφέρει τίποτα στην κατάσταση των μοναχών, αλλά το έργο που γίνεται χωρίς υποταγή είναι κοσμικό· και είναι φανερό από εδώ, από τα σημεία του σχήματος, ότι ο μοναχός φέρει τα σύμβολα κατά το πρότυπο των αγγέλων, και στρατεύεται στον επουράνιο βασιλιά ενδεδυμένος την πανοπλία του Θεού, και παρατάσσεται πάντοτε ενάντια στις αρχές και τις εξουσίες του σκότους· διότι περιβάλλεται τον θώρακα της δικαιοσύνης, την αρμονική πράξη όλων των αισθητών αρετών, και καθώς η καθεμία συνδέεται με την άλλη σαν τους κρίκους, αναλαμβάνοντας δε τον θυρεό της πίστεως, δηλαδή την εν πνεύματι φωτιστική έξη της ψυχής της θεοειδούς καταστάσεως, εννοώ τη σωφροσύνη, και φορώντας την περικεφαλαία του σωτηρίου, η οποία είναι η φωτεινή και καθαρή φρόνηση του Πνεύματος, και ακονίζοντας πάντοτε τη μάχαιρα του Πνεύματος εναντίον των εχθρών, η οποία είναι η ανδρεία του θυμικού· διότι πάντοτε ο αληθινός μοναχός πολιτεύεται και εξοπλίζεται σύμφωνα με το σχήμα των όπλων του, ώστε να μη φανεί ότι φέρει ξένο σχήμα, σύμφωνα με τους πατέρες· και αν κάποιος εξετάσει το σχήμα της μοναχικής πολιτείας και της συμβολικής ιεραρχίας, θα βρει ότι τα σύμβολα αρμόζουν στην αλήθεια· και έχοντας τα σχήματα των αρετών ως τύπο της εν πνεύματι κατάστασης της ψυχής, όπως θέσπισαν οι θείοι πατέρες, ώστε, σύμφωνα με το σχήμα και τον βίο και την αλήθεια, να έχουμε και τους τρόπους ισότιμους.

ΤΟΓ΄. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΥΠΟΔΙΑΚΟΝΟ ΠΑΛΛΑΔΙΟ. Περί του να υπομένουμε γενναία κάθε πειρασμό. Αν οι πύλες του άδη, οι οποίες είναι όλα τα πεπυρωμένα βέλη του Πονηρού, δεν κατισχύουν της αμώμου και ορθής πίστεως, και ο κίνδυνος, η γυμνότητα και ο θάνατος δεν μπορούν να μας χωρίσουν από τον Χριστό· για ποιο λόγο, θαυμάσιε, δυσφορείς να υπομένεις τις μικρές προσβολές που υφίστασαι για τον Χριστό; Στάσου, λοιπόν, εδραίος, και οι μεν πειρασμοί που έχουν ήδη έλθει θα σβήσουν, ενώ αυτοί που σχεδιάζονται θα εξαφανιστούν πριν καν εκδηλωθούν.

Ας μην σε πλανήσουν ασεβείς άνδρες. [cod. f. 7. a.] Αναφέρεται στα μυστήρια που συνέβησαν στον Χριστό από τους Ιουδαίους, και στο πώς ο Ιούδας απέκτησε κοινό βαλάντιο με τους Ιουδαίους, καταλήγοντας να σχιστεί στη μέση. Ας καταλάβουμε την πολύτιμη περιουσία του, και ας γεμίσουμε τους οίκους μας με λάφυρα. [cod. f. 8. a.] Η περιουσία του δικαίου είναι η σοφία και η φρόνηση, την οποία ιδιοποιούνται οι ασεβείς, πείθοντας τον δίκαιο να πράξει κάτι από τα απαγορευμένα, ώστε ο νους του, τυφλωμένος από την αμαρτία, να εκπέσει από αυτά τα άγια αποκτήματα. Αυτό θα μπορούσαν να το πουν και εκείνοι που είπαν: «Αυτός είναι ο κληρονόμος, ελάτε να τον σκοτώσουμε και να κατασχέσουμε την κληρονομιά του». Και οι δαίμονες λεηλατούν αυτούς που νικούν, αφαιρώντας τους τη θεία πανοπλία, την περικεφαλαία του σωτηρίου, τον θώρακα και τη μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού. Και οίκοι τους θα μπορούσαν να είναι οι εκκλησίες εκείνων που πράττουν την πονηριά, τις οποίες επιθυμούν να γεμίσουν με λάφυρα.

Διότι η καταδικαστική απόφαση δεν προηγήθηκε της ερώτησης. Επειδή, αν και η αμαρτία ήταν φανερή, για να πείσει όλους εμάς τους παρισταμένους ότι δίκαια επιβάλλει την ποινή, γι' αυτό προβαίνει στην ερώτηση, λέγοντας τα εξής: «Γιατί γέμισε ο σατανάς την καρδιά σου, ώστε να πεις ψέματα στο Άγιο Πνεύμα και να υπεξαιρέσεις μέρος από το αντίτιμο του κτήματος; Όσο έμενε απούλητο, δεν παρέμενε δικό σου; Και όταν πουλήθηκε, δεν βρισκόταν στην εξουσία σου; Δεν είπες ψέματα σε ανθρώπους, αλλά στον Θεό». Τι έπαθε λοιπόν εκείνος μόλις άκουσε αυτά τα λόγια; Έπεσε κάτω και ξεψύχησε. Είδες πώς και οι απόστολοι έχουν ξίφος; Όταν ακούσεις τον Παύλο να λέει: «Πάνω από όλα να κρατάτε τη μάχαιρα του Πνεύματος, η οποία είναι ο λόγος του Θεού», να θυμηθείς αυτήν εδώ την απόφαση, ότι πουθενά δεν υπήρχε ξίφος, κι όμως ο ιερόσυλος έπεσε χτυπημένος από τον λόγο. Είδες μάχαιρα ακονισμένη και γυμνή; Πουθενά σίδερο, πουθενά λαβή, πουθενά χέρια· αλλά αντί για χέρι η γλώσσα, η οποία έβγαλε τα λόγια αντί για μάχαιρα, και αμέσως τον κατέσφαξε. Μετά από αυτόν εισήλθε η γυναίκα του, και εκείνος ήθελε να της δώσει μια αφορμή απολογίας, μια ευκαιρία για συγχώρεση· γι' αυτό τη ρωτά πάλι: «Πες μου, αντί αυτού του ποσού πουλήσατε το κτήμα;».

Διότι πολλές είναι οι μεθοδείες αυτού, δηλαδή οι τρόποι με τους οποίους επιχειρεί να υποσκελίσει τους πιο ράθυμους, και πρέπει κανείς να τις γνωρίζει αυτές με ακρίβεια, ώστε να διαφύγει από τις λαβές του και να μην του αφήσει καμία δυνατότητα παρείσδυσης, αλλά και να επιδεικνύει ακρίβεια στη γλώσσα, και ασφάλεια στους οφθαλμούς, και καθαρότητα στη διάνοια, και να βρίσκεται συνεχώς σε αγωνιστική εγρήγορση, σαν να του επιτίθεται κάποιο θηρίο που επιχειρεί να τον κατασπαράξει. Γι' αυτόν τον λόγο και εκείνη η ουρανομήκης ψυχή, ο διδάσκαλος των εθνών, η γλώσσα της οικουμένης, αυτός που μεριμνούσε με κάθε τρόπο για τη σωτηρία των μαθητών του, αφού είπε: «Αναλάβετε την πανοπλία του Θεού», πρόσθεσε πάλι, περιφράσσοντάς μας από παντού και καθιστώντας μας αήττητους, τα εξής λόγια: «Σταθείτε, λοιπόν, έχοντας περιζωσμένη την οσφύ σας με την αλήθεια, και έχοντας ενδυθεί τον θώρακα της πίστεως, και έχοντας υποδηθεί τα πόδια σας με την ετοιμασία του ευαγγελίου της ειρήνης. Πάνω από όλα, αναλάβετε τον θυρεό της πίστεως, με τον οποίο θα μπορέσετε να σβήσετε όλα τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού· και δεχθείτε την περικεφαλαία του σωτηρίου, και τη μάχαιρα του Πνεύματος, η οποία είναι ο λόγος του Θεού».

Είδες πώς περιφρούρησε όλα τα μέλη, και, όπως ακριβώς κάποιος που πρόκειται να μας οδηγήσει σε πόλεμο, έτσι πρώτα μεν μας ασφάλισε με τη ζώνη, ώστε να μας είναι εύκολος ο δρόμος, έπειτα μας έντυσε με τον θώρακα, για να μην πληττόμαστε από τα βέλη, και ασφάλισε τα πόδια, και από παντού μας περιέφραξε με την πίστη; Διότι αυτή, λέει, αυτή θα μπορέσει να σβήσει και τα πυρωμένα βέλη του πονηρού. Και ποια είναι τα βέλη του διαβόλου; Οι πονηρές επιθυμίες, οι ακάθαρτοι λογισμοί, τα ολέθρια πάθη, ο θυμός, η βασκανία, ο φθόνος, η οργή, το μίσος, η επιθυμία των χρημάτων και κάθε άλλη ραθυμία. Όλα αυτά, λέει, θα μπορέσει να τα σβήσει η μάχαιρα του Πνεύματος.

Ομιλία ΚΔ΄. Σταθείτε, λοιπόν, έχοντας ζωστεί τη μέση σας με την αλήθεια, και έχοντας ενδυθεί τον θώρακα της δικαιοσύνης, και έχοντας φορέσει στα πόδια σας την ετοιμασία του Ευαγγελίου της ειρήνης· επιπλέον όλων αυτών, αναλάβετε τον θυρεό της πίστεως, με τον οποίο θα μπορέσετε να σβήσετε όλα τα πεπυρωμένα βέλη του Πονηρού, και δεχθείτε την περικεφαλαία της σωτηρίας, καθώς και τη μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού.

«Πάνω απ' όλα αναλαμβάνοντας τον θυρεό της πίστεως». Με τον όρο πίστη εδώ δεν εννοεί τη γνώση, διότι αλλιώς δεν θα την τοποθετούσε τελευταία, αλλά τη χάρη, διά της οποίας επιτελούνται τα σημεία. Και εύλογα ονομάζει την πίστη θυρεό· διότι, όπως ακριβώς εκείνος προτάσσεται μπροστά από ολόκληρο το σώμα, λειτουργώντας ως τείχος, έτσι ακριβώς συμβαίνει και με την πίστη· διότι τα πάντα υποχωρούν σε αυτήν. «Με τον οποίο θα μπορέσετε», λέγει, «να σβήσετε όλα τα πυρωμένα βέλη του Πονηρού». Διότι τίποτα δεν μπορεί να διαπεράσει αυτόν τον θυρεό.

Διότι άκουσε τον Χριστό που λέει προς τους μαθητές: «Εάν έχετε πίστη σαν κόκκο σινάπεως, θα πείτε στο βουνό αυτό, μετακινήσου από εδώ εκεί, και θα μετακινηθεί». Πώς όμως θα αποκτήσουμε την πίστη; Όταν κατορθώσουμε εκείνα. Και ως «βέλη του Πονηρού» εννοεί τους πειρασμούς και τις άτοπες επιθυμίες. Πολύ ορθά μάλιστα πρόσθεσε το «πεπυρωμένα»· διότι τέτοιας λογής είναι οι επιθυμίες. Εάν λοιπόν η πίστη πρόσταξε δαίμονες, πολύ περισσότερο επιβάλλεται και στα πάθη της ψυχής. «Και να δεχθείτε», λέει, «την περικεφαλαία του σωτηρίου»· δηλαδή, της σωτηρίας σας. Διότι τους θωρακίζει σαν να τους οδηγεί σε πόλεμο. «Και τη μάχαιρα του Πνεύματος, η οποία είναι ο λόγος του Θεού».

Πάνω από όλα, λέει, αφού αναλάβετε τον θυρεό της πίστεως. Τι σημαίνει, «Πάνω από όλα»; Και στην αλήθεια, και στη δικαιοσύνη, και στην ετοιμασία του Ευαγγελίου. Δηλαδή, όλα αυτά την έχουν ανάγκη. Γι' αυτό πρόσθεσε: Και δεχθείτε την περικεφαλαία του σωτηρίου, δηλαδή, μέσω αυτής θα μπορέσετε πλέον να βρεθείτε σε ασφάλεια και να διαφύγετε κάθε κίνδυνο.

γ΄. Και όχι μόνο αυτό, αλλά θα δεχθούμε και τη μάχαιρα του Πνεύματος, ώστε να μην προφυλασσόμαστε πλέον μόνο από όσα εκτοξεύονται εναντίον μας, αλλά να πλήττουμε και τον ίδιο τον διάβολο. Διότι μια ψυχή που δεν έχει απελπιστεί για τον εαυτό της, ούτε δέχεται τα πυρωμένα βέλη, θα σταθεί με πολλή προθυμία απέναντι στον Εχθρό, θα διαρρήξει τον θώρακά του με αυτήν τη μάχαιρα, με την οποία και ο Παύλος τον διέρρηξε και αιχμαλώτισε τα νοήματά του· θα κατακόψει και θα αποκεφαλίσει τον δράκοντα. «Το οποίο είναι το ρήμα του Θεού». Όταν λέει ρήμα του Θεού εδώ, εννοεί το πρόσταγμα ή το κέλευσμα· αυτό ακριβώς που έλεγαν παντού και οι απόστολοι όταν θαυματουργούσαν στο όνομα του Ιησού Χριστού. Αρκεί μόνο και εμείς να τηρούμε σε όλα τα προστάγματα του Θεού· διότι εάν τα πράττουμε, μέσω αυτών θα τον εξολοθρεύσουμε και θα σκοτώσουμε τον δράκοντα, το σκολιό φίδι. Και παρατήρησέ μου εδώ τη σύνεση του Παύλου. Επειδή, δηλαδή, είπε: «Θα μπορέσετε να σβήσετε τα πυρωμένα βέλη του διαβόλου», για να μην τους γεμίσει με υπερηφάνεια, δείχνει ότι περισσότερο από όλα για τον σκοπό αυτόν έχουν ανάγκη τον Θεό. Διότι τι λέει; «Με κάθε προσευχή και δέηση». Σαν να έλεγε: Αυτά θα γίνουν, και θα κατορθώσετε τα πάντα εάν προσεύχεστε· αλλά όταν προσέρχεσαι, ποτέ να μην παρακαλάς μόνο για τον εαυτό σου, και έτσι θα βρεις τον Θεό ίλεω. «Προσευχόμενοι», λέει, «με κάθε προσευχή και δέηση σε κάθε καιρό, εν πνεύματι, και αγρυπνώντας γι' αυτό ακριβώς με κάθε επιμονή, και με δέηση για όλους τους αγίους».

Ο διάβολος δεν είναι τόσο εύστοχος ώστε να μπορέσει να φτάσει σε τέτοιο ύψος, αλλά τι συμβαίνει; Ρίχνει βέβαια τα βέλη του, διότι είναι αναίσχυντος· δεν πετυχαίνει όμως τον στόχο του, αλλά το βέλος επιστρέφει σε αυτόν άπρακτο, και όχι μόνο άπρακτο, αλλά και στο ίδιο του το κεφάλι· διότι πρέπει οπωσδήποτε να πλήξει κάπου αυτό που ρίχνεται από εκείνον. Όπως ακριβώς, λοιπόν, αυτό που ρίχνεται από τους ανθρώπους, ή πλήττει εκείνον εναντίον του οποίου βάλλεται, ή κάποιο πτηνό, ή τοίχο, ή ένδυμα, ή ξύλο, ή διαπερνά τον ίδιο τον αέρα, έτσι και το βέλος του διαβόλου πρέπει βέβαια οπωσδήποτε να πλήξει κάπου, και αν δεν πλήξει τον βαλλόμενο, τότε έπληξε οπωσδήποτε εκείνον που το έστειλε. Και αυτό μπορεί να το αντιληφθεί κανείς από πολλές περιπτώσεις, ότι, δηλαδή, όταν εμείς δεν πληγούμε, τότε πλήττεται οπωσδήποτε εκείνος· φέρνω ως παράδειγμα τούτο: επιβουλεύθηκε τον Ιώβ, δεν τον έπληξε, αλλά επλήγη ο ίδιος· επιβουλεύθηκε τον Παύλο, δεν τον έπληξε, αλλά επλήγη ο ίδιος. Και παντού μπορεί να δει κανείς να συμβαίνει αυτό, εάν έχουμε πνευματική εγρήγορση. Διότι, ακόμη και όταν ο διάβολος πλήξει, πλήττεται· πολύ δε περισσότερο, όταν, εξοπλίζοντας και οχυρώνοντας τους εαυτούς μας εναντίον του με τα ξίφη και τον θυρεό της πίστεως, βρισκόμαστε σε ασφάλεια, ώστε να παραμένουμε απόρθητοι. Βέλος, εξάλλου, του διαβόλου είναι η πονηρή επιθυμία. Προπάντων η οργή· είναι πυρ, είναι φλόγα, συναρπάζει, εξολοθρεύει, κατακαίει· εμείς, όμως, ας τη σβήσουμε με τη μακροθυμία και την ανοχή.

Όποιος βλέπει τους οφθαλμούς του, καθιστά τον οφθαλμό της ψυχής του ωραιότερο, καθυποτάσσει την κοιλιά, γεμίζει από πνευματική φιλοσοφία και πολλή συμπόνια, και μπορεί να μαλακώσει ακόμη και μια αδαμάντινη ψυχή. Με αυτά αρδεύεται η Εκκλησία, με αυτά τα δάκρυα φυτεύονται οι ψυχές· κι αν ακόμη υπάρχει φωτιά, αυτά τα δάκρυα έχουν τη δύναμη να τη σβήσουν, τόσο την αισθητή όσο και τη σωματική· αυτά τα δάκρυα σβήνουν τα πεπυρωμένα βέλη του Πονηρού. Ας φέρνουμε, λοιπόν, στη μνήμη μας τα δάκρυά του, και θα περιφρονήσουμε όλα τα παρόντα.

Πρόσεξε πώς εξήγησε τι σημαίνει το να αγρυπνεί κανείς και να νήφει: το να έχει, λέει, τον θώρακα της πίστεως και της αγάπης. Και δεν εννοεί την οποιαδήποτε πίστη, αλλά τη ζέουσα, την ειλικρινή, αυτήν που καθιστά ακατανίκητους όσους την προβάλλουν ως προστασία. Όπως ακριβώς τον θώρακα τίποτα δεν μπορεί να τον διαπεράσει εύκολα, αλλά αποτελεί ένα αφανές τείχος για το στήθος· έτσι και εσύ περίβαλε την ψυχή σου με την πίστη και την αγάπη, και κανένα από τα πυρωμένα βέλη του διαβόλου δεν θα μπορέσει να καρφωθεί πάνω της.

Διότι τον στρατιώτη τον εμψυχώνει μεν η φήμη του γενναίου πολεμιστή, πολύ περισσότερο όμως η εικόνα και η θέα του, και μάλιστα όταν, εισερχόμενος στην ίδια τη σκηνή του γενναίου μαχητή, δει το ξίφος ματωμένο, το κεφάλι του εχθρού να κείτεται, τα λάφυρα να κρέμονται ψηλά, το νωπό αίμα να στάζει από τα χέρια εκείνου που έστησε το τρόπαιο, και παντού να βρίσκονται δόρατα, ασπίδες, τόξα και όλη η υπόλοιπη πανοπλία. Γι' αυτόν τον λόγο έχουμε συγκεντρωθεί και εμείς εδώ. Διότι ο τάφος των μαρτύρων είναι στρατιωτική σκηνή· και αν ανοίξεις τα μάτια της πίστης, θα δεις να βρίσκεται εδώ ο θώρακας της δικαιοσύνης, ο θυρεός της πίστης, η περικεφαλαία του σωτηρίου, η περικνημίδα του Ευαγγελίου, η μάχαιρα του Πνεύματος, και το ίδιο το κεφάλι του διαβόλου πεταμένο καταγής. Διότι, όταν βλέπεις έναν δαιμονισμένο άνθρωπο να κείτεται ανάσκελα δίπλα στον τάφο του μάρτυρα και να σφαδάζει, δεν βλέπεις τίποτε άλλο παρά το κομμένο κεφάλι του Πονηρού. Επειδή ακόμη και τώρα αυτά τα όπλα παραμένουν δίπλα στους στρατιώτες του Χριστού, και όπως ακριβώς οι βασιλείς θάβουν τους αριστείς πολεμιστές μαζί με τα όπλα τους, έτσι έπραξε και ο Χριστός, και τους έθαψε μαζί με τα όπλα τους, ώστε και πριν από την ανάσταση να δείξει όλη τη δόξα και τη δύναμη των αγίων. Γνώρισε, λοιπόν, την πνευματική τους πανοπλία, και θα αναχωρήσεις από εδώ έχοντας αποκομίσει τα μέγιστα.

Για τον σταυρό και τον ληστή, και περί της δεύτερης παρουσίας του Χριστού, και περί της συνεχούς προσευχής υπέρ των εχθρών. Ομιλία Α΄. Α΄. Σήμερα ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός βρίσκεται πάνω στον σταυρό, και εμείς γιορτάζουμε, για να μάθεις ότι ο σταυρός αποτελεί εορτή και πνευματική πανήγυρη. Διότι παλαιότερα μεν ο σταυρός ήταν όνομα καταδίκης, τώρα όμως έγινε αντικείμενο τιμής· παλαιότερα ήταν σύμβολο κατάκρισης, τώρα όμως είναι υπόθεση σωτηρίας. Αυτός, πράγματι, έγινε για εμάς πρόξενος αμέτρητων αγαθών, αυτός μας απάλλαξε από την πλάνη, αυτός φώτισε εμάς που βρισκόμασταν στο σκοτάδι· αυτός μας συμφιλίωσε με τον Θεό ενώ βρισκόμασταν σε πόλεμο μαζί Του, εμάς τους αποξενωμένους μας έκανε οικείους, ενώ ήμασταν μακριά μας έφερε κοντά· αυτός αποτελεί την εξάλειψη της έχθρας, αυτός είναι η διασφάλιση της ειρήνης, έγινε για εμάς θησαυρός αμέτρητων αγαθών. Εξαιτίας αυτού δεν πλανιόμαστε πλέον στις ερημιές· διότι γνωρίσαμε την αληθινή οδό· δεν ζούμε πλέον έξω από τα βασίλεια· διότι βρήκαμε τη θύρα· δεν φοβόμαστε τα πυρωμένα βέλη του διαβόλου· διότι είδαμε την πηγή.

Διότι, εάν μία γυναίκα που παρακαλούσε υπέρ των Ιουδαίων κατόρθωσε να καταστείλει τον βαρβαρικό θυμό, πολύ περισσότερο ο δικός μας δάσκαλος, δεόμενος υπέρ μιας τέτοιας πόλεως και μαζί με μία τόσο μεγάλη Εκκλησία, θα μπορέσει να πείσει αυτόν τον πραότατο και ημερώτατο βασιλέα. Διότι, εάν έλαβε την εξουσία να συγχωρεί τα αμαρτήματα προς τον Θεό, πολύ περισσότερο θα μπορέσει να εξαλείψει και να αφανίσει αυτά που έγιναν εις βάρος ανθρώπου. Είναι και αυτός άρχοντας, και μάλιστα άρχοντας σεμνότερος από εκείνον. Διότι οι ιεροί νόμοι έφεραν και υπέταξαν στα δικά του χέρια ακόμη και αυτή την ίδια τη βασιλική κεφαλή· και όταν πρέπει να δοθεί κάτι καλό άνωθεν, ο βασιλέας συνηθίζει να καταφεύγει στον ιερέα, και όχι ο ιερέας στον βασιλέα. Έχει και αυτός θώρακα, τον θώρακα της δικαιοσύνης, έχει και ζώνη, αυτήν της αληθείας, έχει και υποδήματα πολύ πιο σεμνά, αυτά του Ευαγγελίου της ειρήνης, έχει και μάχαιρα, όχι από σίδερο, αλλά από το Πνεύμα· έχει και στέφανο τοποθετημένο στο κεφάλι του. Πιο λαμπρή είναι αυτή η πανοπλία, πιο σεμνά τα όπλα, μεγαλύτερη η παρρησία, περισσότερη η ισχύς. Ώστε και λόγω του κύρους της εξουσίας του, και λόγω της δικής του μεγαλοψυχίας, και πριν από όλα τα άλλα, λόγω της ελπίδας του στον Θεό, θα συνομιλήσει με τον βασιλέα με πολλή παρρησία και με πολλή σύνεση.

Κατέστησε τη σάρκα εύπειθη, σου χάρισε όπλα, θώρακα δικαιοσύνης, ζώνη αλήθειας, κράνος σωτηρίας, ασπίδα πίστεως, μάχαιρα του Πνεύματος, σου έδωσε αρραβώνα, με το σώμα του σε τρέφει, με το αίμα του σε ποτίζει, σου ενεχείρισε τον σταυρό ως δόρυ, δόρυ που ποτέ δεν λυγίζει· εκείνον τον έδεσε, τον έριξε κατά γης. Επομένως, είναι πλέον αδικαιολόγητη η ήττα σου, και δεν έχεις καμία δικαιολογία αν πληγείς. Διότι έχεις αμέτρητα εφόδια για να νικήσεις. Η παγίδα συντρίφθηκε, και εμείς σωθήκαμε. Η βοήθειά μας βρίσκεται στο όνομα του Κυρίου, ο οποίος εποίησε τον ουρανό και τη γη. Βλέπεις τι είδους στρατηγό έχεις; Τι είδους βασιλιά; Τον δημιουργό ολόκληρου του σύμπαντος; Αυτόν που με έναν λόγο έφερε στην ύπαρξη τόσα σώματα, τόσο όγκο, τόσο μέγεθος; Μην καταπέσεις, στάσου γενναία· τίποτα δεν εμποδίζει να στηθεί λαμπρό το τρόπαιό σου. Γνωρίζοντας λοιπόν αυτά, αγαπητοί, ας βρισκόμαστε σε πνευματική εγρήγορση, ας αγωνιζόμαστε, ας μην κοιμόμαστε, αλλά, αφού στιλβώσουμε τα όπλα μας και δυναμώσουμε την προθυμία μας, ας πλήττουμε ακατάπαυστα τον εχθρό, ώστε, αφού κατακτήσουμε λαμπρή τη νίκη, με πολλή δόξα να απολαύσουμε τη βασιλεία των ουρανών· την οποία είθε όλοι μας να αξιωθούμε να επιτύχουμε, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων.

Διότι θέλω να μιλήσω στους απόντες σαν να είναι παρόντες. Τέτοια είναι άλλωστε η πονεμένη ψυχή· έστω και αν δεν ακούνε οι εγκαλούμενοι, μιλάει προς αυτούς σαν να είναι παρόντες και να ακούνε. Έτρεξες, λοιπόν, να ακούσεις τις σάλπιγγες, πες μου; Μαζί με τους ανδροφόνους, μαζί με τους αγύρτες, μαζί με τους παράφρονες και μανιώδεις Ιουδαίους; Δεν άκουσες τον Χριστό που λέει: «Όποιος κοιτάξει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, την έχει ήδη μοιχεύσει μέσα στην καρδιά του»; Διότι, όπως ακριβώς το ακόλαστο βλέμμα διαπράττει μοιχεία, έτσι και η άκαιρη ακρόαση κατεργάζεται ασέβεια. Αλλά επιθυμείς να ακούσεις σάλπιγγα. Άκουσε λοιπόν την πνευματική σάλπιγγα του Παύλου, η οποία βοά από τους ουρανούς και λέει: αναλάβετε την πανοπλία του Θεού· περιζωστείτε τη μέση σας με την αλήθεια, ενδυθείτε τον θώρακα της δικαιοσύνης, υποδηθείτε στα πόδια σας την ετοιμασία του ευαγγελίου της ειρήνης, αναλάβετε τον θυρεό της πίστεως, την περικεφαλαία του σωτηρίου και τη μάχαιρα του Πνεύματος.

ΟΜΙΛΙΑ ΣΤ΄. Ομιλία που εκφωνήθηκε στον ναό των Αποστόλων κατά την ημέρα της μνήμης του βασιλιά Θεοδοσίου, προς αυτούς που αποκαλούν τους εαυτούς τους Καθαρούς, αφού είχαν ήδη μιλήσει άλλοι δύο επίσκοποι. α΄. Πόσο ωραίο είναι το ζεύγος αυτών που μίλησαν, εκ των οποίων ο ένας σέρνει την κιβωτό με τα βόδια, και ο άλλος προσφέρει τις απαρχές των λόγων. Διότι, αν και είναι διαφορετική η ηλικία τους, είναι κοινό το είδος της πνευματικής τους καλλιέργειας. Μάλλον, όμως, ούτε η ηλικία τους είναι διαφορετική· διότι και ο νέος διαθέτει τη σταθερότητα του γέροντα, και ο ηλικιωμένος το σφρίγος και την ακμή του νέου· ώστε δεν θα έκανε λάθος κανείς αν τους αποκαλούσε και τους δύο και πρεσβύτες και νέους, όχι με βάση την κατάσταση της ηλικίας τους, αλλά με βάση τη διάθεση του φρονήματός τους. Ας καταθέσουμε, λοιπόν, και εμείς τη δική μας συνεισφορά. Διότι βλέπω ότι η ακοή σας είναι αχόρταγη, και το χρέος που οφείλουμε στον μακάριο Θεοδόσιο δεν είναι τυχαίο, όχι επειδή ήταν βασιλιάς, αλλά επειδή ήταν ευσεβής· όχι επειδή ήταν ντυμένος με την πορφύρα, αλλά επειδή είχε ενδυθεί τον Χριστό, ένδυμα που δεν παλιώνει ποτέ, και είχε φορέσει τον θώρακα της δικαιοσύνης, και τα υποδήματα του ευαγγελίου της ειρήνης, και τη μάχαιρα του πνεύματος, και την ασπίδα της πίστεως, και την περικεφαλαία του σωτηρίου. Με αυτά τα όπλα κατέλυσε τους τυράννους, και τον πρώτο και τον τελευταίο. Διότι τον πρώτο, αφού τον συνέλαβε αβίαστα και αναίμακτα, έστησε τρόπαιο, χωρίς να χάσει ούτε ένα μικρό μέρος του στρατοπέδου του· ενώ τον δεύτερο, όταν συνήφθη η μάχη, τον καθαίρεσε μόνος του.

Επομένως, με θάρρος ας αποδυθούμε στα παλαίσματα· διότι μας περιέβαλε με όπλα πιο λαμπερά από κάθε χρυσό, πιο ισχυρά από κάθε αδάμαντα, πιο θερμά και σφοδρά από κάθε φωτιά, πιο ελαφριά από κάθε αέρα. Διότι η φύση αυτών των όπλων δεν βαραίνει τα γόνατα, αλλά αναπτερώνει τα μέλη και τα ανυψώνει, και ακόμη και αν θελήσεις να πετάξεις προς τον ουρανό με τα όπλα αυτά, τίποτα δεν σε εμποδίζει. Διότι είναι καινή η φύση των όπλων, επειδή καινός είναι και ο τρόπος αυτής της μάχης· διότι, ενώ είμαι άνθρωπος, αναγκάζομαι να πυγμαχώ με δαίμονες, και ενώ περιβάλλομαι από σάρκα, παλεύω εναντίον ασώματων δυνάμεων. Γι' αυτόν τον λόγο, ο Θεός έφτιαξε τον θώρακά μου όχι από σίδηρο, αλλά από δικαιοσύνη· γι' αυτό μου κατασκεύασε τον θυρεό όχι από χαλκό, αλλά από πίστη. Έχω και ακονισμένη μάχαιρα, το ρήμα του Πνεύματος. Εκείνος εκτοξεύει βέλη εναντίον μου, εγώ έχω μάχαιρα· εκείνος είναι τοξότης, εγώ είμαι οπλίτης.

Κατά τον ίδιο ακριβώς τρόπο, όπως δηλαδή αυτόν δεν θα τον αποκαλούσα άνδρα, αλλά πιο μαλθακό από γυναίκα, έτσι και τη γυναίκα που αποκτά ανδρείο φρόνημα τη θεωρώ πιο ισχυρή από κάθε άνδρα, εάν, αφού αρπάξει τα πνευματικά όπλα, και ντυθεί τον θώρακα της δικαιοσύνης, και φορέσει το κράνος του σωτηρίου, και προτάξει την ασπίδα της πίστεως, και ζωστεί με τη ζώνη της αληθείας, και λάβει τη μάχαιρα του Πνεύματος, σταθεί στην παράταξη λάμποντας από την πανοπλία, γινόμενη χάρη στο φρόνημά της υψηλότερη από τους ουρανούς, διαλύοντας τις φάλαγγες των δαιμόνων, συντρίβοντας την τυραννία του διαβόλου, κατατρυπώντας τα πάθη, και σωριάζοντας πτώματα πιο πυκνά από εκείνα των πολέμων — όχι ανθρώπων, αλλά άτοπων λογισμών. Διότι η γυναίκα και ο άνδρας είναι μεν διαχωρισμένοι όσον αφορά τα σωματικά έργα, και στη μεν γυναίκα έχουν οριστεί ο αργαλειός, η ρόκα, το καλαθάκι του εργόχειρου, η φροντίδα του οίκου, η παραμονή στα ενδότερα και η ανατροφή των παιδιών, στον δε άνδρα τα δικαστήρια, τα βουλευτήρια, η αγορά, οι πόλεμοι, οι μάχες και οι στρατιωτικές παρατάξεις· στα παλαίσματα όμως της ευσέβειας, το στάδιο είναι κοινό, κοινοί είναι και οι αγώνες. Ομοίως και οι γυναίκες αποδύονται για την πάλη, και δεν αποκλείονται από τον αγώνα, αλλά και αυτές παρατάσσονται, στεφανώνονται και ανακηρύσσονται νικήτριες, κερδίζουν έπαθλα ανδραγαθίας, βραβεία και στεφάνια, και κατέχουν τρόπαια λαμπρά, και νίκες συνεχείς και αλλεπάλληλες.

Περίσφιξε το κτήμα σου με αγκάθια. Με ποια; Με τη νηστεία, με την προσευχή, με τη διδασκαλία. Εάν έχεις αυτόν τον φραγμό, δεν θα εισέλθει το θηρίο, εννοώ τον διάβολο. Σαν καλό αμπέλι να καλλιεργείς την ψυχή σου. Και όπως εκείνοι που φυλάνε τα αμπέλια χτυπούν τα χέρια τους, φωνάζουν δυνατά και με τους κρότους αναχαιτίζουν αυτούς που τα επιβουλεύονται, έτσι και εσύ φώναξε δυνατά με την προσευχή, αλάλαξε με την ψαλμωδία, και θα αποδιώξεις το δόλιο θηρίο, την αλεπού, που είναι ο διάβολος, για τον οποίο έλεγε η Γραφή: «Πιάστε μας τις μικρές αλεπούδες», και τα εξής. Να επιτηρείς πάντοτε τον Εχθρό· εάν έλθει να κατατοξεύσει την καρδιά σου παρασύροντάς την σε κάποια άτοπη επιθυμία, και εάν έλθει να κατασφενδονίσει την ψυχή σου, προσβάλλοντάς την με ρυπαρούς λογισμούς, αντιπαράταξε τον θυρεό της πίστεως, φόρεσε την περικεφαλαία της ελπίδας, σύρε τη μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού· και έτσι οπλισμένος κατά του Εχθρού, δείξε υπομονή και μην ολιγωρείς στον πόλεμο, αλλά να νήφεις σε όλα.

Γι' αυτό μας έντυσε με τον θώρακα της δικαιοσύνης, γι' αυτό μας έζωσε με τη ζώνη της αλήθειας, γι' αυτό μας φόρεσε την περικεφαλαία της σωτηρίας, γι' αυτό μας υπόδησε με την ετοιμασία του ευαγγελίου της ειρήνης και μας εγχείρισε τη μάχαιρα του Πνεύματος, γι' αυτό άφησε πυρ στις ψυχές μας.

Ονομάζει «μεθοδεία» την κακουργία του διαβόλου, διότι δεν φανερώνει ευθέως αυτό που θέλει να κατασκευάσει, ώστε να μην γίνει αντιληπτός, αλλά, φορώντας άλλο προσωπείο, άλλα μηχανεύεται. Και όπως ακριβώς ένας κακοποιός εχθρός, όταν επιτίθεται σε μία πόλη και στα τείχη της, σκάβει από κάτω κρυφά, ώστε με αυτόν τον τρόπο να γίνει δύσκολο να τον φυλαχτούν, και να κατορθώσει αυτά που επιδίωξε. «Σταθείτε, λοιπόν, έχοντας περιζωστεί την οσφύ σας με την αλήθεια, και έχοντας ενδυθεί τον θώρακα της δικαιοσύνης, και έχοντας υποδηθεί τα πόδια με την ετοιμασία του Ευαγγελίου της ειρήνης. Πάνω από όλα, αφού αναλάβετε τον θυρεό της πίστεως, με τον οποίο θα μπορέσετε να σβήσετε όλα τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού· δεχθείτε και την περικεφαλαία του σωτηρίου, και τη μάχαιρα του Πνεύματος, η οποία είναι ο λόγος του Θεού, διαμέσου κάθε προσευχής και δεήσεως, προσευχόμενοι σε κάθε καιρό εν Πνεύματι, και γι' αυτό ακριβώς αγρυπνώντας με κάθε υπομονή και δέηση». Γιατί λέει, με την αλήθεια; Διότι η επιθυμία είναι εμπαιγμός και ψεύδος· δεν είναι ηδονή το πράγμα, αλλά σκιά ηδονής· δηλαδή (εννοεί να περιζωστούμε) με την αληθινή ηδονή, τη σωφροσύνη. «Για όλους τους αγίους, και υπέρ εμού, ώστε να μου δοθεί λόγος κατά το άνοιγμα του στόματός μου, για να κάνω γνωστό με παρρησία το μυστήριο του Ευαγγελίου, υπέρ του οποίου εκτελώ χρέη πρεσβευτή όντας δεμένος με αλυσίδες, ώστε να μιλήσω γι' αυτό με παρρησία, όπως οφείλω να μιλήσω. Αλλά για να γνωρίσετε και εσείς τα δικά μου, τι πράττω».

Σήμερα, νέο τόμο κατασκεύασε ο Λόγος του Θεού, ο Δημιουργός των πάντων, τον οποίο ο Πατέρας εξέφερε από την καρδιά Του για να γραφτεί σε αυτόν με το Πνεύμα, ως κάλαμο γραφής της γλώσσας του Θεού. Αυτός δόθηκε σε άνδρα που γνώριζε γράμματα και όμως δεν τον ανέγνωσε· διότι ο Ιωσήφ δεν γνώρισε τη Μαρία ούτε τη δύναμη αυτού του μυστηρίου. Ω ιερότατη θυγατέρα του Ιωακείμ και της Άννας, εσύ που διέλαθες από τις αρχές και τις εξουσίες και από τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού, που έζησες μέσα στον νυμφώνα του Πνεύματος και διατηρήθηκες άμωμη ως νύμφη του Θεού και μητέρα του κατά φύσιν Υιού του Θεού. Ω ιερότατη θυγατέρα, εσύ που ενώ φερόσουν ακόμη στις μητρικές αγκάλες ήσουν φοβερή σε όλες τις αποστατικές δυνάμεις. Ω ιερότατη θυγατέρα, εσύ που τρεφόσουν με γάλα από τον μαστό και περιστοιχιζόσουν από αγγέλους. Ω θεοπόθητη θυγατέρα, η δόξα των γεννητόρων σου· εσένα μακαρίζουν γενεές γενεών, όπως ακριβώς είπες επαληθεύοντας τα λόγια σου.

Σταθείτε, λοιπόν, έχοντας περιζωστεί την οσφύ σας με την αλήθεια, και έχοντας ενδυθεί τον θώρακα της δικαιοσύνης, και έχοντας υποδηθεί στα πόδια σας την ετοιμασία του Ευαγγελίου της ειρήνης. Πάνω από όλα, αναλάβετε την ασπίδα της πίστεως, με την οποία θα μπορέσετε να σβήσετε όλα τα πυρωμένα βέλη του πονηρού· και δεχθείτε την περικεφαλαία της σωτηρίας, και τη μάχαιρα του Πνεύματος, η οποία είναι ο λόγος του Θεού.» «Κανένας στρατευόμενος δεν εμπλέκεται στις βιοτικές μέριμνες, προκειμένου να αρέσει σε εκείνον που τον στρατολόγησε. Και αν κάποιος συμμετέχει σε αγώνες, δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί σύμφωνα με τους κανόνες.» «Προσέχετε τους εαυτούς σας, ώστε να μην χάσετε αυτά για τα οποία κοπιάσατε, αλλά να λάβετε πλήρη μισθό.» Ο καλός αγωνιστής, εφόσον αποδυθεί μία φορά στο στάδιο της ευσέβειας, πρέπει να υπομένει γενναία τα πλήγματα των αντιπάλων, με την ελπίδα της δόξας των στεφάνων.

Έπειτα, αφού περιβληθείς την πανοπλία του Πνεύματος, ζώσεις τη μέση σου με αλήθεια, ενδυθείς τον θώρακα της δικαιοσύνης, φορέσεις την περικεφαλαία του σωτηρίου, υποδηθείς τα πόδια σου με την ετοιμασία του Ευαγγελίου της ειρήνης, πάρεις στα χέρια σου τον θυρεό της πίστεως και τη μάχαιρα του Πνεύματος, η οποία είναι το ρήμα του Θεού, και αφού καθοπλιστείς άριστα και οχυρωθείς από παντού, έξελθε με τέτοια πεποίθηση στον πόλεμο κατά της ασέβειας, ώστε, αφού την κατατροπώσεις και καταρρίψεις στη γη τον αρχηγό της διάβολο, να κοσμηθείς με τα στεφάνια της νίκης από τη ζωαρχική δεξιά του Δεσπότου.

Ω παμβασίλεια, πανάχραντη Μητέρα του Θεού, έντυσε τον βασιλιά μας με τη θεία σου βοήθεια από το ουράνιο ύψος, ζώσε τον με τη στερεότητα της αλήθειας και με την ασπίδα της πίστης και με το ξίφος του πνεύματος και περιφρούρησέ τον με την πανοπλία της δικαιοσύνης.

ΙΓ΄. Αυτός λοιπόν ήταν ο σκοπός του Κυρίου, να υπακούσει στον Πατέρα μέχρι θανάτου ως άνθρωπος υπέρ ημών, τηρώντας την εντολή της αγάπης, και να αμυνθεί απέναντι στον διάβολο με το να πάθει από αυτόν, μέσω των Γραμματέων και των Φαρισαίων που ενεργούνταν από εκείνον· και έτσι νίκησε, με το να νικηθεί εκουσίως, αυτόν που ήλπιζε ότι θα νικήσει, και λύτρωσε τον κόσμο από τη δυναστεία του. Με αυτόν τον τρόπο ο Χριστός «εσταυρώθη εξ ασθενείας»· μέσω της οποίας ασθένειας νέκρωσε τον θάνατο και κατήργησε εκείνον που είχε το κράτος του θανάτου. Με αυτόν τον τρόπο και ο Παύλος ασθενούσε και καυχιόταν «στις ασθένειες, για να επισκηνώσει» μέσα του «η δύναμη του Χριστού». ΙΔ΄. Έχοντας μάθει τον τρόπο αυτής της νίκης, έλεγε γράφοντας προς τους Εφεσίους: «Δεν είναι η πάλη σας προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις αρχές, προς τις εξουσίες», και τα εξής. Και λέει να αναλάβουν τον θώρακα της δικαιοσύνης, και την περικεφαλαία της ελπίδας, και τον θυρεό της πίστεως, και τη μάχαιρα του Πνεύματος, για να μπορέσουν να σβήσουν όλα τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού, εκείνοι που διεξάγουν τον πόλεμο ενάντια στους αόρατους εχθρούς· υποδεικνύοντας δε έμπρακτα τον τρόπο της πάλης έλεγε: «Εγώ, λοιπόν, έτσι τρέχω, όχι αβέβαια· έτσι πυγμαχώ, όχι χτυπώντας τον αέρα· αλλά καταπονώ το σώμα μου και το υποδουλώνω, μήπως, αφού κηρύξω στους άλλους, αποδειχθώ ο ίδιος αδόκιμος».

Ας αγωνιστούμε λοιπόν, εφόσον έχουμε τον καιρό που έθεσε ενώπιόν μας ο Θεός, να κάνουμε πράξη τον σκοπό της ευσεβούς και χριστιανικής μας επαγγελίας. Και επειδή δεν είναι η πάλη μας εναντίον αίματος και σαρκός, αλλά εναντίον των αρχών, εναντίον των εξουσιών, εναντίον των κοσμοκρατόρων του σκότους του αιώνα τούτου, δηλαδή των αφανών τυράννων και εχθρών, οι οποίοι δεν παρατάσσουν τις μάχες στα φανερά, αλλά συνάπτουν τους πολέμους στα κρυφά της καρδιάς, ας αναλάβουμε την πανοπλία του Θεού, όπως μας προτρέπει ο θείος απόστολος, για να μπορέσουμε να αντισταθούμε κατά την πονηρή ημέρα και, αφού τα φέρουμε όλα εις πέρας, να σταθούμε όρθιοι· έχοντας περιζωστεί την οσφύ μας με την αλήθεια και έχοντας ενδυθεί τον θώρακα της δικαιοσύνης, με τον οποίο θα σβήσουν όλα τα πυρωμένα βέλη του πονηρού.

Διότι κακοπάθησε ως καλός στρατιώτης του παμβασιλέως Χριστού, κατέκοψε φάλαγγες πολεμίων παθών με το ξίφος της χάριτος, έτρεψε σε φυγή πλήθη ακοίμητων εχθρών έχοντας την άνωθεν προστασία. Διότι, αφού ζώστηκε την πανοπλία του Θεού και έλαβε τη μάχαιρα του Αγίου Πνεύματος και έστεψε το κεφάλι του με την περικεφαλαία της σωτηρίας και σκεπάστηκε με τον θώρακα της πίστεως, νίκησε κατά κράτος και κατέβαλε τους αντιπάλους του και τους πολεμίους εχθρούς. Και ως απόλυτα δοκιμασμένος πλέον αριστέας και τροπαιούχος νικητής, πλησιάζει και συναγάλλεται με τον βασιλιά του και στεφοδότη Χριστό, επειδή τον αγάπησε και αγαπήθηκε από αυτόν και έλαβε από αυτόν ακένωτη χάρη και βρήκε αλάνθαστα το κλέος της αψευδούς υπόσχεσής του. Ποιας υπόσχεσης παρά αυτής; «Εγώ», λέει, «αγαπώ αυτούς που με αγαπούν, και εκείνοι που με αναζητούν θα βρουν χάρη».

Και όταν είδε ότι αυτός είχε αδειάσει ολόκληρη τη φαρέτρα του εναντίον του δικαίου και του είχε καταφέρει διάφορες σωματικές πληγές, και ότι εκείνος δεν δέχθηκε καμία ψυχική βλάβη βλασφημίας, αλλά οχυρώθηκε με τον θείο πόθο, ενδύθηκε «τον θυρεό της πίστεως» και κατέσβεσε όλα τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού, τότε, στον αθλητή που καταπονούνταν σωματικά, ο αγαθός, δίκαιος, φιλάνθρωπος και παντοδύναμος Βασιλεύς ευδόκησε να μιλήσει μέσα από ανεμοστρόβιλο και νέφος.

Έτσι, διατύπωσε τα προηγούμενα όχι επειδή έπραττε αυτά που δεν ήθελε, αλλά επειδή απλώς τα συλλογιζόταν· διότι πώς αλλιώς θα ήταν ακριβής μιμητής του Χριστού; Θα ήταν καλό λοιπόν, και εξαιρετικά ευχάριστο, να μην είχαμε αυτούς που ενεργούν εναντίον μας και μας πολεμούν· επειδή όμως αυτό είναι αδύνατο και δεν μπορούμε να έχουμε αυτό που θέλουμε (διότι θέλουμε να μην έχουμε εκείνους που μας παρασύρουν στα πάθη· καθώς έτσι θα μπορούσαμε να σωθούμε χωρίς κόπο· και δεν γίνεται αυτό που θέλουμε, αλλά αυτό που δεν θέλουμε· διότι πρέπει να δοκιμαζόμαστε όπως αρμόζει), ας μην υποχωρούμε, ω ψυχή, ας μην υποχωρούμε στον πονηρό, αλλά: «Αφού αναλάβουμε την πανοπλία του Θεού για να μας προστατεύει, ας ενδυθούμε τον θώρακα της δικαιοσύνης, και ας υποδηθούμε στα πόδια την ετοιμασία του ευαγγελίου, και πάνω σε όλα ας πάρουμε την ασπίδα της πίστεως, με την οποία θα μπορέσουμε να σβήσουμε όλα τα πυρωμένα βέλη του πονηρού, καθώς και την περικεφαλαία του σωτηρίου και τη μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού», «ώστε να μπορέσουμε να σταθούμε σταθεροί απέναντι στις μεθοδείες του διαβόλου», «και να καθαιρέσουμε λογισμούς και κάθε ύψωμα που υψώνεται εναντίον της γνώσεως του Χριστού», «διότι ο αγώνας μας δεν είναι εναντίον αίματος και σαρκός». «Διότι δεν πράττω αυτό που θέλω, αλλά αυτό που μισώ, αυτό κάνω».

Και επειδή δεν είμαστε ικανοί για την πάλη απέναντι στις αρχές, τις εξουσίες και τα πνεύματα της πονηρίας, μας προτρέπει να αναλάβουμε την πανοπλία του Θεού: ενδυθείτε τον θώρακα της δικαιοσύνης και υποδηθείτε στα πόδια την ετοιμασία του ευαγγελίου της ειρήνης και περιζωστείτε τη μέση σας με την αλήθεια, αναλαμβάνοντας πάνω από όλα τον θυρεό της πίστεως, με τον οποίο, λέει, θα μπορέσετε να σβήσετε όλα τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού, τα οποία είναι οι ενέργειες των μιαρών παθών. Και δεχθείτε την περικεφαλαία του σωτηρίου και την άγια μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού. Ο απόστολος υπέδειξε ότι μέσω αυτών των προαναφερθέντων πνευματικών όπλων, που είναι υπεράνω της ανθρώπινης φύσης μας, θα έχουμε τη δύναμη να σταθούμε απέναντι στις χαλεπές μεθοδείες του διαβόλου, τον δε τρόπο, με τον οποίο μπορούμε να τα αποκτήσουμε, τον επεσήμανε με ακρίβεια λέγοντας: Να προσεύχεστε σε κάθε καιρό εν πνεύματι με κάθε προσευχή και δέηση, και να αγρυπνείτε γι' αυτό με κάθε εγκαρτέρηση και δέηση. Γι' αυτό και απευθύνει ευχή προς όλους, λέγοντας: Η χάρις του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού και η αγάπη του Θεού και Πατρός και η κοινωνία του Αγίου Πνεύματος ας είναι με όλους σας. Και πάλι: Ολόκληρο το πνεύμα σας και η ψυχή και το σώμα είθε να διατηρηθεί άμεμπτο κατά την ημέρα του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού.

Και υπάρχει ακάθαρτο πυρ, το οποίο αναφλέγει την καρδιά, και έτσι διατρέχει σε όλα τα μέλη και προτρέπει τους ανθρώπους σε ασέλγειες και μύρια κακά. Όσοι λοιπόν ερεθίζονται και συγκατατίθενται με ηδονή εσωτερικά στην καρδιά τους διαπράττουν την πορνεία, και έτσι, καθώς το κακό εξαπλώνεται, ξεπέφτουν και σε φανερή πορνεία. Το ίδιο να σκέφτεσαι και για τη φιλαργυρία, την κενοδοξία, την υπερηφάνεια, τον φθόνο και τον θυμό. Είναι όπως όταν κάποιος προσκληθεί σε γεύμα και του παρατεθούν πολλά εδέσματα. Η αμαρτία λοιπόν τον υποκινεί να τα γευτεί όλα, και έτσι η ψυχή, συμμετέχοντας με ηδονή, βαραίνει. Διότι τα πάθη είναι όρη δυσβάστακτα, ανάμεσα στα οποία υπάρχουν ποταμοί δρακόντων και ιοβόλων θηρίων και ερπετών. Όπως αν υπάρχει ένα κήτος και καταπιεί τον άνθρωπο στην κοιλιά του, έτσι και η αμαρτία καταπίνει τις ψυχές. Είναι φλόγες πυρός που κατακαίνε και βέλη πεπυρωμένα του πονηρού. διότι λέγει ο απόστολος: «για να μπορέσουμε να σβήσουμε τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού». Διότι το κακό εξαπλώθηκε και έχει ριζώσει γύρω από την ψυχή. Οι συνετοί όμως, όταν επαναστατούν τα πάθη, δεν υπακούουν, αλλά οργίζονται κατά των κακών επιθυμιών και γίνονται εχθροί του ίδιου του εαυτού τους. Διότι ο σατανάς επιθυμεί σφοδρά να επαναπαυθεί στην ψυχή και να εξαπλωθεί, και θλίβεται και στενοχωριέται όταν η ψυχή δεν υπακούει.

Διότι εκείνος που αρνήθηκε αληθινά τον κόσμο και αγωνίστηκε και απέρριψε από τον εαυτό του το φορτίο της γης και των μάταιων επιθυμιών και των σαρκικών ηδονών και της δόξας και της εξουσίας και των ανθρώπινων τιμών, σηκώνοντας τον εαυτό του και απομακρύνοντάς τον από αυτά με όλη του την καρδιά (οπότε και σε αυτόν τον φανερό αγώνα ο Κύριος βοηθά κρυφά, ανάλογα με το μέτρο της άρνησης του θελήματος του κόσμου), και στάθηκε σταθερός στη λατρεία του Κυρίου και εγκαρτέρησε ολοκληρωτικά (με το σώμα και την ψυχή εννοώ), αυτός βρίσκει εναντιότητα και κρυφά πάθη και αόρατα δεσμά και αφανή πόλεμο και αγώνα και κρυφή άθληση. Και έτσι, αφού δεηθεί στον Κύριο και λάβει τα όπλα του Πνεύματος από τον ουρανό, τα οποία απαρίθμησε ο μακάριος απόστολος, «τον θώρακα της δικαιοσύνης» και «την περικεφαλαία του σωτηρίου» και «τον θυρεό της πίστεως» και «τη μάχαιρα του πνεύματος», και οπλισμένος με αυτά θα μπορέσει να σταθεί απέναντι στις κρυφές μεθοδείες του διαβόλου μέσα στις παρούσες πονηρίες. Αυτά τα όπλα, αφού τα αποκτήσει με κάθε προσευχή και εγκαρτέρηση και δέηση και νηστεία, και προπάντων μέσω της πίστεως, θα μπορέσει να κατατροπώσει τον πόλεμο ενάντια στις αρχές και τις εξουσίες και τους κοσμοκράτορες, και έτσι, αφού νικήσει τις ενάντιες δυνάμεις με τη συνεργία του Πνεύματος και τη δική του προσπάθεια σε όλες τις αρετές, θα γίνει άξιος της αιώνιας ζωής, δοξάζοντας τον Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, στο οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες.

Έπειτα περιέρχεται σε θλίψη, δαμασμό και στενοχώρια προκειμένου να δοκιμαστεί, ώστε λίγο-λίγο να εξημερωθεί από το Πνεύμα, καθώς εκλείπει σταδιακά και αφανίζεται η αμαρτία που ενυπάρχει σε αυτήν. Και έτσι η ψυχή, αφού ενδυθεί «τον θώρακα της δικαιοσύνης» και «την περικεφαλαία του σωτηρίου» και «τον θυρεό της πίστεως» και «την μάχαιρα του Πνεύματος», διδάσκεται να πολεμά τους εχθρούς της. Και οπλισμένη κατ' αυτόν τον τρόπο με το Πνεύμα του Κυρίου, αγωνίζεται ενάντια στα πνεύματα της πονηρίας και σβήνει τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού. Διότι χωρίς τα όπλα του Πνεύματος δεν παρατάσσεται σε μάχη. Έχοντας όμως τα όπλα του Κυρίου, όταν ακούσει και αντιληφθεί σφοδρούς πολέμους, «εξέρχεται με αλαλαγμό και κραυγή», όπως αναφέρεται στο βιβλίο του Ιώβ. Διότι και μόνο από τη φωνή της δέησής της προσπίπτουν οι εχθροί, και έτσι, αφού αγωνιστεί και νικήσει στον πόλεμο διά του Πνεύματος, αποκομίζει νικηφόρα στεφάνια με πολλή παρρησία, και με αυτόν τον τρόπο συναναπαύεται με τον επουράνιο Βασιλέα, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα στους αιώνες. Αμήν.

Αν βέβαια εξωτερικά φυλάσσεις το σώμα σου από τη φθορά και την πορνεία, αλλά εσωτερικά διαπράττεις μοιχεία ενώπιον του Θεού, έχεις μοιχεύσει και έχεις πορνεύσει στους λογισμούς σου, και σε τίποτα δεν σε ωφέλησε το να διατηρείς το σώμα παρθένο. Όπως ακριβώς αν υπάρχει μια νέα και ένας νέος, και αυτός την κολακέψει με δόλο και τη φθείρει, τότε πλέον γίνεται βδελυρή στον νυμφίο, επειδή μοιχεύθηκε, —έτσι και η ασώματη ψυχή, όταν συνάπτει κοινωνία με το φίδι που φωλιάζει μέσα της, δηλαδή με το πονηρό πνεύμα, πορνεύει απομακρυνόμενη από τον Θεό, και είναι γεγραμμένο: «καθένας που βλέπει γυναίκα για να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της μέσα στην καρδιά του». Διότι υπάρχει πορνεία που τελείται μέσω του σώματος, και υπάρχει πορνεία της ψυχής που συνάπτει κοινωνία με τον σατανά· επειδή η ίδια η ψυχή έχει την ικανότητα της κοινωνίας και γίνεται αδελφή είτε των δαιμόνων είτε του Θεού και των αγγέλων. Και, επομένως, όταν διαπράττει μοιχεία με τον διάβολο, είναι άχρηστη για τον επουράνιο νυμφίο. Ερώτηση: Ησυχάζει ποτέ ο σατανάς, και ελευθερώνεται ο άνθρωπος από τον πόλεμο, ή, όσο ζει, έχει πόλεμο; Απόκριση: Ο σατανάς ποτέ δεν ησυχάζει να πολεμά· όσο ζει κάποιος σε τούτον τον αιώνα και φέρει τη σάρκα, πολεμείται. Αλλά όταν «τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού» σβήσουν, τότε πλέον σε τι μπορεί να βλάψει τον άνθρωπο, ακόμη κι αν έρχεται ο σατανάς; Λόγου χάριν, αν κάποιος είναι φίλος ενός βασιλιά και έχει δικαστική διαμάχη με έναν αντίδικο· όταν λοιπόν έχει τον βασιλιά ευνοϊκά διακείμενο και φίλο του, ο οποίος τον βοηθά, δεν βλάπτεται σε τίποτα.

Είναι αδύνατον, χωρίς τον Θεό και μόνο με τις δικές του δυνάμεις, να ελευθερώσει κανείς τον εαυτό του σε τέτοιο βαθμό ώστε να απαλλαγεί πλήρως από την πάλη με τους λογισμούς· το να αντιλέγει όμως και να μην συγκατατίθεται σε αυτούς, είναι δυνατόν. Δ'. Εάν κάποιος είναι μπλεγμένος στα πράγματα αυτού του κόσμου και στα ποικίλα δεσμά του, και παρασύρεται από τα πάθη της κακίας, απέχει πολύ από το να γνωρίζει, όπως προείπαμε, ότι υπάρχει κάποια άλλη πάλη και ένας διαφορετικός, αόρατος πόλεμος. Διότι είναι ευκταίο, αφού ελευθερώσει κανείς τον εαυτό του από όλα τα ορατά πράγματα και αποστασιοποιηθεί από τις σαρκικές ηδονές, αρχίζοντας να προσκαρτερεί στον Κύριο, να μπορέσει να αποκτήσει επίγνωση της εσωτερικής πάλης των παθών που φωλιάζει μέσα του και του κρυφού πολέμου που διεξάγεται μέσα μας. Εάν δεν γίνουν αυτά, όπως είπαμε, ούτε με όλη του την ψυχή και ολοκληρωτικά δεν θα δεχθεί κάποιος να αφοσιωθεί στον Θεό, ούτε θα επιγνώσει αυτά τα απόκρυφα πάθη της κακίας και τα εσωτερικά δεσμά· αντιθέτως, κινδυνεύει, ενώ φέρει τραύματα και υποθάλπει αόρατα πάθη, να νομίζει και να θεωρεί ότι είναι υγιής. Για εκείνον όμως που καταφρόνησε την επιθυμία και τη δόξα, πρώτον μεν καθίσταται δυνατό να τα επιγνώσει αυτά, και έπειτα, αφού δεηθεί στον Χριστό με πίστη και λάβει από τον ουρανό τα όπλα του Πνεύματος, δηλαδή τον θώρακα της δικαιοσύνης, την περικεφαλαία του σωτηρίου, τον θυρεό της πίστεως και τη μάχαιρα του Πνεύματος, να τα καταπαλαίψει.