Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 1:26

Πάλι, ισχυρίζονται ότι ο ήλιος, ο μέγας φωστήρας, δημιουργήθηκε την τετάρτη ημέρα εξαιτίας του αριθμού της τετράδας. Και ότι οι αυλαίες της σκηνής που κατασκευάστηκε από τον Μωυσή, οι οποίες έγιναν από βύσσο, υάκινθο, πορφύρα και κόκκινο, υπέδειξαν κατ' αυτούς την ίδια εικόνα. Και ορίζουν ότι ο ποδήρης χιτώνας του ιερέα, ο οποίος ήταν στολισμένος με τέσσερις σειρές πολυτελών λίθων, σημαίνει την τετράδα. Και αν υπάρχουν παρόμοια σημεία στις Γραφές που μπορούν να αναχθούν στον αριθμό τέσσερα, λένε ότι έχουν γίνει για τη δική τους τετρακτύ. Την δε ογδοάδα υποστηρίζουν πάλι ότι αποδεικνύεται ως εξής: λένε ότι ο άνθρωπος πλάστηκε την όγδοη ημέρα. Διότι άλλοτε θέλουν να έχει δημιουργηθεί την έκτη και άλλοτε την όγδοη, εκτός εάν πουν ότι ο χοϊκός πλάστηκε την έκτη ημέρα, ενώ ο σαρκικός την όγδοη· διότι αυτά τα διαχωρίζουν μεταξύ τους. Μερικοί δε υποστηρίζουν ότι άλλος είναι ο αρσενοθήλυς άνθρωπος που έγινε κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν του Θεού, και αυτός είναι ο πνευματικός· και άλλος αυτός που πλάστηκε από τη γη. Και λένε ότι η οικονομία της κιβωτού κατά τον κατακλυσμό, μέσα στην οποία διασώθηκαν οκτώ άνθρωποι, φανερώνει σαφέστατα τη σωτήρια ογδοάδα. Το ίδιο σημαίνει και ο Δαβίδ, ο οποίος ήταν ο όγδοος στη σειρά γέννησης των αδελφών του. Ακόμη, και η περιτομή, που γινόταν την όγδοη ημέρα, δηλώνει την περιτομή της άνω ογδοάδας.

Ότι αυτός δημιούργησε αγγέλους, αρχαγγέλους, δυνάμεις, εξουσίες. Και ότι ο κόσμος και όλα όσα υπάρχουν σε αυτόν δημιουργήθηκαν από επτά κάποιους αγγέλους, και ότι ο άνθρωπος είναι δημιούργημα των αγγέλων, ύστερα από την εμφάνιση άνωθεν από την υπέρτατη αυθεντία μιας φωτεινής εικόνας, την οποία επειδή δεν μπόρεσαν να συγκρατήσουν, καθώς αμέσως επέστρεψε, όπως λέει, άνω, έδωσαν εντολή ο ένας στον άλλο λέγοντας: Ας φτιάξουμε άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν. Όταν δημιουργήθηκε, λέει, και επειδή το πλάσμα δεν μπορούσε να σταθεί όρθιο λόγω της αδυναμίας των αγγέλων, αλλά σπαρταρούσε σαν σκουλήκι, τον σπλαχνίστηκε η άνω δύναμη επειδή είχε πλαστεί καθ' ομοίωσή της, και έστειλε έναν σπινθήρα ζωής, ο οποίος ανήγειρε τον άνθρωπο και του έδωσε ζωή. Λέει, λοιπόν, ότι αυτός ο σπινθήρας της ζωής μετά τον θάνατο επιστρέφει προς τα όμοιά του, ενώ τα υπόλοιπα στοιχεία από τα οποία δημιουργήθηκε αναλύονται στα εξ ων συνετέθησαν. Και υπέθεσε ότι ο Πατέρας [ο Σωτήρας] είναι αγέννητος, ασώματος και άμορφος, και ότι φανερώθηκε ως άνθρωπος μόνο κατά φαινόμενο. Και ισχυρίζεται ότι ο Θεός των Ιουδαίων είναι ένας από τους αγγέλους. Και επειδή ο Πατέρας ήθελε να καταστρέψει όλους τους άρχοντες, ήλθε ο Χριστός για να καταλύσει τον Θεό των Ιουδαίων και να σώσει αυτούς που πιστεύουν σε αυτόν. Kαι ότι αυτοί είναι εκείνοι που έχουν μέσα τους τον σπινθήρα της ζωής.

Η δε μητέρα, δυσαρεστημένη, του φώναξε: «Μην ψεύδεσαι· διότι υπάρχει πάνω από εσένα ο Πατέρας των πάντων, ο πρώτος Άνθρωπος [και Άνθρωπος] Υιός Ανθρώπου...». Και λέγει ότι ο Πατέρας, αφού άκουσε αυτά τα λόγια του όφεως, είπε: «Ελάτε να ποιήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα ημών».

Εάν περιφρονείς τον εαυτό σου για να τιμηθείς, ο Θεός θα σε εκθέσει δημόσια· εάν όμως χάριν της αλήθειας κατακρίνεις τον εαυτό σου, επιτρέπει ο Θεός σε όλα τα κτίσματά Του να σε επαινέσουν, και ενώπιόν σου θα ανοίξουν τη θύρα της δόξας του Πλάστη σου και θα σε επαινέσουν, διότι εσύ αληθινά υπάρχεις κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή Του.

Φρόντισε να καταφρονηθείς, και θα γεμίσεις από την τιμή του Θεού. Μην επιζητήσεις να τιμηθείς, εφόσον είσαι εσωτερικά γεμάτος από τραύματα. Απόρριψε την τιμή, για να τιμηθείς, και μην την αγαπήσεις, για να μην ατιμαστείς. Όποιος τρέχει πίσω από την τιμή, αυτή φεύγει από μπροστά του, και όποιον την αποφεύγει, αυτή τον καταδιώκει και γίνεται κήρυκας της ταπείνωσής του σε όλους τους ανθρώπους. Αν καταφρονείς τον εαυτό σου, για να μην τιμηθείς, ο Θεός θα σε φανερώσει, και αν χάριν της αλήθειας μεμφθείς τον εαυτό σου, ο Θεός επιτρέπει σε όλα τα κτίσματά Του να σε επαινέσουν, και θα ανοίξουν μπροστά σου τη θύρα της δόξας του Πλάστη σου και θα σε επαινέσουν. Διότι εσύ αληθινά υπάρχεις κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή Του.

Και δεν οδηγήθηκε σε αυτήν την έννοια, όπως τουλάχιστον νομίζω, μόνο από αυτά [τα οποία είναι τα πιο καταπληκτικά], αλλά και από το: «Ας φτιάξουμε τον άνθρωπο σύμφωνα με τη δική μας εικόνα και ομοίωση»· και από το: «Έβρεξε ο Κύριος από τον Κύριο»· και από το: «Κάλεσε ο Κύριος στο όνομα του Κυρίου»· και από το: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου»· και από το: «Σε εσένα είναι [ο] Θεός, και εσύ είσαι [ο] Θεός». Διότι εκείνους που λένε ότι ο Θεός είναι άπειρες φορές άγιος, και τολμούν να παρερμηνεύσουν το «Άγιος, άγιος, άγιος Κύριος Σαβαώθ», τους ελέγχει περίτρανα το: «Αναζήτησα το πρόσωπό σου, το πρόσωπό σου, Κύριε, θα ζητήσω. Μην αποστρέψεις το πρόσωπό σου από εμένα». Διότι, εάν αυτός που τα διατύπωσε αυτά δεν διακήρυττε την Αγία Τριάδα, θα ήταν δίκαιο να του ζητηθεί ο λόγος για φλυαρία. Και όχι μόνο σε αυτό (διότι νομίζω πως πρέπει να προχωρήσουμε σε ένα σαφέστερο ρητό), αλλά και στο: «Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως και απόδωσε στον Ύψιστο τις ευχές σου, και επικαλέσου με σε ημέρα θλίψεως, και θα σε γλιτώσω, και θα με δοξάσεις». Διότι, εάν δεν κηρυσσόταν εδώ σαφώς η Τριάδα, θα έπρεπε να είχε λεχθεί: Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως και απόδωσε σε αυτόν τις ευχές σου, και επικαλέσου αυτόν σε ημέρα θλίψεώς σου, και θα σε γλιτώσει, και θα τον δοξάσεις. Αλλά δεν ειπώθηκε έτσι· αντιθέτως, έχει ειπωθεί όπως ακριβώς ειπώθηκε.

95. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΙΣΙΔΩΡΟ ΔΙΑΚΟΝΟ. Σχετικά με το: «Κατ' εικόνα και καθ' ομοίωση.» Επειδή εσύ, ο σοφότατος και οξυδερκέστατος, παρακάλεσες να σου ερμηνευθεί το πολυθρύλητο πρόβλημα σύντομα και με σαφήνεια, και όχι με περιστροφές, αν και το ένα αντιτίθεται στο άλλο· διότι το μεν σαφές χρειάζεται πολλά λόγια, ενώ το σύντομο λίγα· όσο λοιπόν μπορώ, συγκεράζοντας τη σαφήνεια με τη συντομία, σου γράφω αυτή την επιστολή. Πράττουν καλύτερα όσοι παραβάλλουν το ανώτερο με το ανώτερο μέρος του ανθρώπου. Εάν όμως αυτό που ειπώθηκε φαίνεται ασαφές, θα λεχθεί σαφέστερα.

Διότι ο άνθρωπος είναι εικόνα εξουσίας και βασιλείας, όχι ουσίας· εάν δε πράττει ορθά, και της αρετής. Διότι, μολονότι ορίζουμε ότι η νοερή ψυχή είναι αθάνατη, εντούτοις δεν είναι ομοούσια με εκείνη τη θειότατη και άναρχη φύση, αλλά απέχει τόσο, όσο είναι φυσικό το κτίσμα από τον Κτίσαντα. Διότι αν η ψυχή είναι κατ' εικόνα, προφανώς είναι και αυτή της γυναίκας. Γιατί λοιπόν άραγε είπε ο Παύλος: «Ο μεν άνδρας δεν οφείλει να κατακαλύπτει την κεφαλή, εφόσον υπάρχει εικόνα και δόξα του Θεού· η δε γυναίκα είναι δόξα του ανδρός;» Εφόσον δηλαδή η ψυχή της γυναίκας είναι αθάνατη και άφθαρτη, όπως ακριβώς και του ανδρός, γιατί άραγε με κάποιον διαχωρισμό το εξέφρασε αυτό ο Παύλος; Εάν όμως σε αυτά αντιτείνουν, οπλίζοντας τον Μωυσή έναντι του Παύλου, το: «Ας ποιήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα ημετέρα και καθ' ομοίωσιν», είναι βεβαίως δυνατόν να πούμε ότι αυτό που έχει ειπωθεί είναι στον ενικό και δεν έχει ειπωθεί και για τους δύο, όμως δεν θα το πούμε. Εάν δε προβάλουν τη συνέχεια, το «και ας άρχουν», αυτό που έχει ειπωθεί θα είναι υπέρ ημών.

Έχει, λοιπόν, την εξουσία διασώζοντας τη βασιλική εικόνα. Το «καθ' ομοίωσιν», αν δεν θεωρηθεί από κάποιους ότι λέγεται εκ παραλλήλου, όπως το: «Εγώ κοιμήθηκα και ύπνωσα», και το: «Μακάριος εκείνος που μεριμνά για τον φτωχό και τον πένητα», πρέπει να ερμηνευθεί ως εξής: ότι ο Θεός τού εμπιστεύθηκε την εξουσία, προκειμένου να επιδείξει την αρετή και να διασώσει την ομοιότητα.

«Έλαβες», λέει, «την τιμή, δείξε την αρετή· ώστε το ένα να αποδίδεται στη δημιουργία, και το άλλο στην προαίρεση του δημιουργηθέντος». Και ίσως αυτό να φανερώνει το γεγονός ότι εξαρχής μεν ειπώθηκε: «Ας δημιουργήσουμε τον άνθρωπο κατ' εικόνα μας και καθ' ομοίωσιν»· ύστερα όμως: «Και εποίησε ο Θεός τον άνθρωπο, κατ' εικόνα Θεού τον εποίησε», χωρίς να προστεθεί το «καθ' ομοίωσιν»· ή, επειδή η λέξη υποδηλώνει το ίδιο, όπως προείπα, εφόσον η αρετή αφέθηκε στην προαίρεσή μας, ώστε το νόημα της φράσης «Ας δημιουργήσουμε τον άνθρωπο κατ' εικόνα μας» να είναι για να γίνει έπειτα ο άνθρωπος «καθ' ομοίωσιν» με τη δική του προαίρεση. Γι' αυτό πριν από τη δημιουργία ανέφερε και τα δύο· μετά τη δημιουργία, όμως, ανέφερε μόνο το ένα. Ο μονογενής Θεός, λοιπόν, όταν ήλθε στον κόσμο, λέει: «Να γίνετε όμοιοι με τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς»· διότι η μεν δημιουργία διασώζει το «κατ' εικόνα», η δε προαίρεση το «καθ' ομοίωσιν». Εάν όμως ισχυριστούν:

Αν πάλι ο Υιός είναι αυτός που μιλάει, πώς λέει, «Πριν από εμένα δεν υπήρξε άλλος Θεός;» Διότι βεβαίως δεν θα τολμήσετε να αναιρέσετε την υπόσταση του ετέρου προσώπου. Επειδή έχετε δεχθεί ως δόγμα πρώτον και δεύτερον. Το να μην υπάρχει όμως ο έτερος, ούτε καν ως σκέψη, νομίζω, δεν θα το ανεχόσασταν. Εμείς βέβαια, αποδίδοντας και αυτό και τα παρόμοια στην ομοούσια Τριάδα, διατηρούμε την ορθή πίστη· εσείς όμως που διαιρείτε, πώς θα ερμηνεύσετε αυτό που ειπώθηκε; Αυτά λοιπόν ας έχουν ειπωθεί περί αυτών. Ας έλθουμε τώρα και σε εκείνα που υπερβαίνουν τον ενικό αριθμό. «Ας ποιήσουμε», λέει, «άνθρωπο».

Μας καθιστά μαθητές των μυρμηγκιών· σε τέτοιο βαθμό απωλέσαμε τη φυσική μας σύνεση. Διότι, λέγει, «πήγαινε στο μυρμήγκι και μιμήσου τις οδούς του». Γίναμε μαθητές των μυρμηγκιών, εμείς που πλαστήκαμε κατ' εικόνα Θεού.

Για ποιον λόγο, λοιπόν, τον ονόμασε γη; Επειδή αμάρτησε. Όταν, βέβαια, τον έπλαθε, δεν τον ονόμασε έτσι· αλλά τι; «Ας ποιήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα και ομοίωσή μας· και ας εξουσιάζουν τα ψάρια της θάλασσας και τα θηρία της γης».

Επομένως, θέλοντας ο Πατέρας των φώτων να επιτελέσει μια πιο σεπτή βουλή και ένα μέγιστο έργο, αυτός που είναι και που ήταν, ο άναρχος νους, ο αγέννητος προς τον Μονογενή· αυτός που γέννησε, προς αυτόν που γεννήθηκε από αυτόν αρρεύστως, τον Υιό, τον Λόγο, τη σοφία, εισάγει την ακατάληπτη, θεοπρεπή και μυστική βουλή λέγοντας: Ας ποιήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα δική μας και καθ' ομοίωση· και ας εξουσιάζουν τα ψάρια της θάλασσας, και τα πετεινά του ουρανού, και τα κτήνη, και όλη τη γη, και όλα τα ερπετά που σέρνονται πάνω στη γη.

ΛΟΓΟΣ Β΄. Γιατί άραγε στην περίπτωση του ήλιου, της σελήνης, του ουρανού και των υπολοίπων είπε: «Γενηθήτω»· ενώ στην περίπτωση του ανθρώπου: «Ποιήσωμεν»; Και τι επιτέλους σημαίνει το «Κατ' εικόνα». α΄. Άραγε θυμάστε τα ζητήματα που σας τέθηκαν προηγουμένως; Διότι μας ωθήσατε σε τέτοιο σημείο θράσους και τόλμης, ώστε πλέον να αποτολμούμε την εξέταση ζητημάτων· μάλλον όμως αυτό δεν θα αποτελούσε δείγμα ούτε τόλμης ούτε θράσους.

Επειδή, λοιπόν, η στενότητα του χώρου ανάγκασε και εμάς να διακόψουμε τον λόγο, ελάτε, επανερχόμενοι στον τόπο του αγώνα, ας επιλύσουμε τα ζητήματα που προκύπτουν από όσα μας αναγνώστηκαν σήμερα. «Και είπε ο Θεός», αναφέρει, «Ας ποιήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα και ομοίωσή μας».

«Ας ποιήσουμε τον άνθρωπο κατ' εικόνα». Ας ακούσει ο Ιουδαίος. Προς ποιον λέει ο Θεός το: «Ας ποιήσουμε»; Του Μωυσή είναι τα γράμματα, του Μωυσή, στον οποίο, ψευδόμενοι, ισχυρίζονται ότι πιστεύουν. Και για το ότι ψεύδονται και δεν πιστεύουν, άκου τον Χριστό, ο οποίος τους ελέγχει και λέει: «Αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα». Τώρα όμως, σε εκείνους βρίσκονται τα βιβλία, ενώ σε εμάς ο θησαυρός των βιβλίων· σε εκείνους βρίσκονται τα γράμματα, σε εμάς και τα γράμματα και τα νοήματα. Προς ποιον, λοιπόν, πες μου, λέει: «Ας ποιήσουμε τον άνθρωπο»; Προς κάποιον άγγελο, ισχυρίζεται, ή προς κάποιον αρχάγγελο απλώς απευθύνεται.

ΛΟΓΟΣ Γ΄. Τι σημαίνει το «Καθ' ομοίωσιν», και για ποιον λόγο, ενώ ο Θεός είπε να εξουσιάζουμε τα θηρία, δεν τα εξουσιάζουμε, και ότι αυτό αποτελεί δείγμα μεγάλης πρόνοιας. α΄. Όπως ακριβώς δεν υπάρχει κανένα όφελος για όσους σπέρνουν, όταν οι σπόροι ρίχνονται δίπλα στον δρόμο· έτσι δεν θα υπάρξει κανένα όφελος και για εκείνον που ομιλεί, όταν ο λόγος δεν κατευθύνεται στη διάνοια των ακροατών, αλλά ο απόηχος της φωνής, διαχεόμενος απλώς στον αέρα, αφήνει τον ακροατή χωρίς καμία ωφέλεια. Αυτά δε σας τα είπα τυχαία, αλλά για να μην παραμένετε προσηλωμένοι με θαυμασμό αποκλειστικά στα απλούστερα από τα νοήματα, αλλά να τολμήσετε να προσεγγίσετε και τα βαθύτερα.

Δεν υπάρχει ταραχή κυμάτων στο πέλαγος των Γραφών, αλλά αυτό το πέλαγος είναι πιο γαλήνιο από κάθε λιμάνι. Δεν υπάρχει ανάγκη να καταποντιστεί κανείς στους σκοτεινούς κόλπους της αβύσσου, ούτε να εμπιστευθεί τη σωτηρία του σώματος στην ορμή άλογων υδάτων. Απεναντίας, εδώ το φως είναι άπλετο και λαμπρότερο από τις ίδιες τις ακτίνες του ήλιου, μεγάλη είναι η γαλήνη, κάθε ταραχή απουσιάζει, και το κέρδος από όσα ανακαλύπτει κανείς είναι τόσο μεγάλο, που είναι αδύνατον να παρασταθεί με λόγια. Ας μην αποκάμουμε, λοιπόν, αλλά ας προχωρήσουμε στην αναζήτηση. Ακούσατε ότι ο Θεός δημιούργησε τον άνθρωπο κατ' εικόνα Θεού· και έχουμε ήδη εξηγήσει τι ακριβώς σημαίνει αυτό το «κατ' εικόνα» και το «καθ' ομοίωσιν»· ότι δηλαδή δεν αποτελεί ταύτιση της ουσίας, αλλά ομοιότητα της εξουσίας. Το δε «καθ' ομοίωσιν» σημαίνει το να είναι κανείς ήμερος και πράος, και να εξομοιώνεται κατά δύναμη με τον Θεό σύμφωνα με τον κανόνα της αρετής, όπως λέει ο Χριστός: Να γίνεστε όμοιοι με τον Πατέρα μου που βρίσκεται στους ουρανούς.

Μη μου προβάλλεις, λοιπόν, δικαιολογίες και προφάσεις. Διότι είναι δυνατόν, εάν το θέλεις, να είσαι ήμερος και πράος. «Ας ποιήσουμε τον άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή μας, και ας εξουσιάζουν τα θηρία». Β΄. Στο σημείο αυτό μας επιτίθενται οι Έλληνες και ισχυρίζονται ότι ο θείος λόγος ψεύδεται· διότι δεν εξουσιάζουμε εμείς τα θηρία, αλλά αυτά εξουσιάζουν εμάς, προκαλώντας μας μεγάλη αγωνία. Βέβαια, κάτι τέτοιο δεν είναι αληθές· διότι αρκεί και μόνο να φανεί η ανθρώπινη όψη για να τρέψει σε φυγή το θηρίο· τόσο μεγάλος είναι ο φόβος που αισθάνονται απέναντί μας.

ΛΟΓΟΣ Δ΄. Ότι η αμαρτία εισήγαγε τρεις τρόπους δουλείας· και προς εκείνους που ακούνε με ραθυμία, και δεν τιμούν τους γονείς τους. α΄. Ακούσατε χθες, πώς ο Θεός έκανε τον άνθρωπο βασιλιά και άρχοντα των θηρίων, και πώς αμέσως τον απομάκρυνε από τη βασιλεία· μάλλον δε, όχι ο Θεός, αλλά ο ίδιος εξέβαλε τον εαυτό του από την τιμή εξαιτίας της παρακοής. Διότι το να λάβει τη βασιλεία προήλθε μόνο από τη φιλανθρωπία του Θεού. Επειδή δεν του έδωσε αυτήν την αμοιβή για τα κατορθώματά του, αλλά τον στόλισε με την τιμή αυτή πριν καν δημιουργηθεί. Για να μην πεις, δηλαδή, ότι αφού δημιουργήθηκε ο άνθρωπος και έπειτα κατόρθωσε πολλά, κατ' αυτόν τον τρόπο προσέλκυσε τον Θεό στο να του δώσει την εξουσία επί των θηρίων, ενώ επρόκειτο να τον πλάσει, συζητά για την εξουσία του λέγοντας τα εξής: «Ας ποιήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή μας, και ας εξουσιάζουν τα θηρία της γης». Πριν από τη ζωή δόθηκε η τιμή, πριν από τη δημιουργία ο στέφανος, και πριν καν υπάρξει, ανέρχεται στον βασιλικό θρόνο. Διότι οι άνθρωποι τιμούν τους υφισταμένους τους στο βαθύ γήρας, έπειτα από πολλούς κόπους και μύριους κινδύνους, στην ειρήνη και στους πολέμους· ο Θεός όμως δεν ενήργησε έτσι, αλλά μόλις πλάστηκε τον οδήγησε αμέσως σε αυτήν την τιμή, αποδεικνύοντας ότι το γεγονός αυτό δεν αποτελεί αμοιβή κατορθωμάτων, αλλά θεία χάρη, και όχι οφειλή.

ΟΜΙΛΙΑ Η΄. Και είπε ο Θεός: Ας ποιήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα δική μας και καθ' ομοίωση· και ας εξουσιάζουν τα ψάρια της θάλασσας, και τα πετεινά του ουρανού, και τα κτήνη, και τα θηρία, και ολόκληρη τη γη, και όλα τα ερπετά που σέρνονται πάνω στη γη. α΄. Ελάτε λοιπόν και σήμερα, επειδή με πολλή προθυμία ακούσατε χθες τα όσα είπαμε, να θέσουμε ενώπιον της αγάπης σας τα όσα μόλις αναγνώστηκαν, αφού πρώτα σας παρακαλέσουμε το εξής: να προσέχετε με ακρίβεια τα λεγόμενα και να εναποθέτετε τα προηγούμενα στη διάνοιά σας, ώστε να μην υποβαλλόμαστε σε τόσο μεγάλο κόπο μάταια και άσκοπα. Διότι η επιδίωξή μας είναι να γνωρίζετε με ακρίβεια τη δύναμη των γεγραμμένων, ώστε όχι μόνο εσείς να τα κατανοείτε αυτά, αλλά να γίνεστε δάσκαλοι και σε άλλους, για να μπορείτε, σύμφωνα με τον μακάριο Παύλο, να οικοδομεί ο ένας τον άλλον.

Και εμείς, λοιπόν, όσο βλέπουμε τη διάνοιά σας σε εγρήγορση, τον πόθο σας να αυξάνεται και τον λογισμό σας φτερωμένο, τόσο περισσότερο πρόθυμοι γινόμαστε να σας προσφέρουμε πιο άφθονη τη διδασκαλία. Διότι όσο περισσότερο σας εκχέουμε αυτά τα πνευματικά νάματα, τόσο αυξάνεται και σε εμάς η ροή τους, για τη δική σας οικοδομή και για την ωφέλεια των δικών σας ψυχών· επειδή εδώ δεν είναι δυνατόν να συμβεί αυτό που είναι φυσικό να γίνεται με τα χρήματα. Διότι σε εκείνη την περίπτωση, αυτός που δίνει χρήματα στον πλησίον του ελαττώνει τη δική του περιουσία, και όσο περισσότερα δίνει, τόσο μειώνονται τα υπάρχοντά του· εδώ, όμως, συμβαίνει το αντίθετο. Τότε ακριβώς αυξάνεται σε εμάς η περιουσία, τότε πολλαπλασιάζεται περισσότερο αυτός ο πνευματικός πλούτος, όταν με αφθονία προσφέρουμε τη διδασκαλία σε αυτούς που επιθυμούν να την αντλήσουν. Επειδή, λοιπόν, αυτό γίνεται και σε εμάς αφορμή μεγαλύτερου πλούτου και περιουσίας, και εσείς επιθυμείτε αχόρταγα αυτήν την πνευματική τροφή, ελάτε να δούμε τι μας διδάσκει και σήμερα ο μακάριος Μωυσής μέσα από όσα διαβάστηκαν, ή μάλλον τι διαμηνύει σε όλους μας η χάρη του Πνεύματος μέσω της δικής του γλώσσας. «Και είπε», αναφέρει, «ο Θεός: Ας δημιουργήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή μας».

Εδώ όμως δεν υπάρχει τίποτα τέτοιο, αλλά και ο κόπος είναι μικρότερος, και ο πλούτος απερίγραπτος. Διότι τέτοια είναι όλα τα πνευματικά πράγματα. Ας μη γίνουμε λοιπόν χειρότεροι από εκείνους που έχουν συνεπαρθεί με τα αισθητά, αλλά ας ερευνήσουμε και εμείς αυτόν τον πνευματικό θησαυρό που βρίσκεται αποταμιευμένος σε αυτά τα λόγια, και ας δούμε πρώτα τι το καινούργιο και παράδοξο υπάρχει στα λεγόμενα, και για ποιον λόγο χρησιμοποίησε τέτοια αλλαγή των λέξεων ο μακάριος αυτός προφήτης, ή μάλλον ο φιλάνθρωπος Θεός που ομιλεί μέσω του προφήτη. Και λέει: «Ας ποιήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα δική μας και καθ' ομοίωση». Διότι προηγουμένως τον ακούγαμε να λέει μετά τη δημιουργία του ουρανού και της γης: «Γενηθήτω φως», και «Γενηθήτω στερέωμα ανάμεσα στο νερό»· και πάλι: «Ας συναχθεί το νερό σε μία σύναξη, και ας φανεί η ξηρά», και «Γενηθήτωσαν φωστήρες», και «Ας βγάλουν τα νερά ερπετά ζωντανών ψυχών». Είδες ότι μόνο με τον λόγο και με το πρόσταγμα δημιουργήθηκε όλη η κτίση μέσα στις πέντε ημέρες; Παρατήρησε σήμερα πόση είναι η διαφορά των λέξεων. Διότι δεν λέει πλέον, «γενηθήτω άνθρωπος», αλλά τι; «Ας ποιήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα δική μας και καθ' ομοίωση». Τι είναι αυτό το καινούργιο; Τι είναι αυτό το παράξενο; Ποιος άραγε είναι αυτός που δημιουργείται, ώστε ο Δημιουργός να χρειαστεί τόση βουλή και σκέψη για την κατασκευή του;

Διότι, όπως ακριβώς όταν ένας βασιλιάς πρόκειται να εισέλθει σε μία πόλη, είναι ανάγκη να προηγούνται οι σωματοφύλακες και όλοι οι υπόλοιποι, ώστε, αφού ευπρεπιστούν τα ανάκτορα, να προσέλθει έτσι ο βασιλιάς σε αυτά· με τον ίδιο ακριβώς τρόπο και τώρα, επειδή επρόκειτο να τον εγκαταστήσει ως έναν βασιλιά και άρχοντα σε όλα τα επίγεια, κατασκεύασε προηγουμένως όλον αυτόν τον διάκοσμο, και τότε έφερε στην ύπαρξη εκείνον που επρόκειτο να οριστεί κυρίαρχος, δείχνοντάς μας από τα ίδια τα πράγματα πόσο πολύ τιμάται αυτό το πλάσμα. Αλλά ας ρωτήσουμε τον Ιουδαίο και ας δούμε τι λέει: προς ποιον έχει ειπωθεί το «Ας ποιήσουμε τον άνθρωπο κατ' εικόνα δική μας»;

Διότι του Μωυσή είναι τα κείμενα, στον οποίο λένε μεν ότι πιστεύουν, αλλά δεν πιστεύουν· όπως ακριβώς λέει και ο Χριστός: «Αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα». Αλλά τα μεν γράμματα βρίσκονται σε αυτούς, τα δε νοήματα σε εμάς. Σε ποιον, λοιπόν, έχει λεχθεί το «Ας ποιήσουμε άνθρωπο», και σε ποιον καταθέτει αυτήν τη βουλή ο Δεσπότης; Όχι επειδή έχει ανάγκη από συμβουλή και σκέψη· μη γένοιτο· αλλά με το σχήμα των λέξεων αυτών θέλει να μας φανερώσει την υπερβάλλουσα τιμή, την οποία επιδεικνύει προς τον άνθρωπο που δημιουργείται. Τι ισχυρίζονται λοιπόν αυτοί που έχουν ακόμη το κάλυμμα να βρίσκεται επάνω στις καρδιές τους, και δεν επιθυμούν να κατανοήσουν τίποτε από τα όσα περιέχονται στα κείμενα; Τα λέει αυτά, ισχυρίζονται, προς άγγελο ή προς αρχάγγελο. Ω, τι παραφροσύνη! Ω, τι μεγάλη αναισχυντία! Και πώς θα είχε λογική, ω άνθρωπε, ένας άγγελος να είναι κοινωνός στη σκέψη του Δεσπότη, και τα δημιουργήματα να μοιράζονται τη βουλή του Δημιουργού; Δεν ανήκει στους αγγέλους το να συμμετέχουν στη λήψη αποφάσεων, αλλά το να παρίστανται και να εκπληρώνουν τη διακονία τους. Και για να το μάθεις αυτό, άκου τον μεγαλοφωνότατο Ησαΐα, που λέει για τις δυνάμεις που είναι ανώτερες από τους αγγέλους, ότι: «Είδα τα Χερουβίμ να στέκονται εκ δεξιών του Θεού, και τα Σεραφίμ, και σκέπαζαν τα πρόσωπά τους με τα φτερά, καθώς και τα πόδια τους». Επειδή προφανώς δεν μπορούσαν να αντέξουν την αστραπή που εκπηδούσε από εκεί, αλλά στέκονταν με πολύ φόβο και τρόμο. Διότι ίδιον των δημιουργημάτων είναι το να παρίστανται στον Δεσπότη.

γ΄. Αλλά αυτοί, επειδή δεν κατανοούν τίποτε από τα γραφόμενα, απλώς εκστομίζουν ό,τι τους έρθει στον νου. Γι' αυτό αρμόζει, αφού παραμερίσουμε τις ανόητες φλυαρίες τους, να διδάξουμε στα τέκνα της Εκκλησίας την αλήθεια όσων έχουν λεχθεί. Ποιος, λοιπόν, είναι αυτός προς τον οποίο λέει: «Ας δημιουργήσουμε τον άνθρωπο»; Ποιος άλλος παρά ο άγγελος της μεγάλης βουλής, ο θαυμαστός σύμβουλος, ο εξουσιαστής, ο άρχοντας της ειρήνης, ο πατέρας του μέλλοντος αιώνος, ο μονογενής Υιός του Θεού, ο όμοιος με τον Πατέρα κατά την ουσία, μέσω του οποίου δημιουργήθηκαν τα πάντα; Σε αυτόν λέει: «Ας δημιουργήσουμε τον άνθρωπο σύμφωνα με τη δική μας εικόνα και ομοίωση». Εδώ καταφέρει καίριο πλήγμα και σε εκείνους που ασπάζονται τα φρονήματα του Αρείου.

Διότι δεν είπε προστακτικά «ποίησε», ως σε υποδεέστερο ή σε κατώτερο κατά την ουσία, αλλά με απόλυτη ισοτιμία: «Ας ποιήσουμε»· και η συνέχεια, άλλωστε, μας φανερώνει περίτρανα την ομοιότητα της ουσίας. Διότι λέγει: «Ας ποιήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα δική μας και καθ' ομοίωση».

Αλλά στο σημείο αυτό πάλι εμφανίζονται άλλοι αιρετικοί, οι οποίοι λυμαίνονται τα δόγματα της Εκκλησίας και λένε: «Ιδού, είπε "σύμφωνα με τη δική μας εικόνα"», και από αυτό θέλουν να αποκαλούν το θείο ανθρωπόμορφο, το οποίο θα αποτελούσε την έσχατη παραφροσύνη, δηλαδή το να υποβιβάζουν τον ασχημάτιστο, τον ανείδεο και αναλλοίωτο Θεό σε ανθρώπινη μορφή, και να περιβάλλουν με σχήματα και μέλη τον ασώματο. Τι θα μπορούσε να εξισωθεί με αυτή τη μανία, όταν όχι μόνο δεν θέλουν να ωφεληθούν από τη διδασκαλία των θεόπνευστων Γραφών, αλλά επιπλέον ζημιώνονται τα μέγιστα από αυτήν; Διότι τέτοια συμπεριφορά επιδεικνύουν όσοι νοσούν και όσοι έχουν ασθενή τη σωματική τους όραση. Καθώς δηλαδή εκείνοι απεχθάνονται το ηλιακό φως εξαιτίας της αδυναμίας της οράσεώς τους, και οι ασθενείς αποστρέφονται ακόμη και τις πιο υγιεινές τροφές, έτσι ακριβώς και αυτοί, επειδή νοσούν στην ψυχή και έχουν τυφλωμένο το μάτι της διάνοιας, δεν έχουν τη δύναμη να ατενίσουν το φως της αλήθειας. Γι' αυτό, ας εκπληρώσουμε το δικό μας χρέος και ας τους απλώσουμε το χέρι, συζητώντας μαζί τους με πολλή επιείκεια. Διότι και ο μακάριος Παύλος έτσι προέτρεψε, λέγοντας: «Να νουθετείς με πραότητα τους αντιφρονούντες, μήπως τυχόν τους δώσει ο Θεός», λέει, «μετάνοια ώστε να επιγνώσουν την αλήθεια, και συνέλθουν από την παγίδα του διαβόλου, έχοντας αιχμαλωτιστεί από αυτόν για να εκτελούν το δικό του θέλημα».

Βλέπεις πώς φανέρωσε μέσα από τα λόγια του ότι είναι σαν να έχουν βυθιστεί σε κάποια μέθη; Διότι λέγοντας «να ανανήψουν», έδειξε ότι αυτοί είναι βυθισμένοι κάπου βαθιά. Και πάλι λέει «αιχμαλωτισμένοι ζωντανοί από τον διάβολο», λέγοντας σχεδόν ότι είναι πιασμένοι σαν σε δίχτυα. Και μας χρειάζεται πολλή επιείκεια και μακροθυμία, ώστε να μπορέσουμε να τους αποσπάσουμε και να τους βγάλουμε από τις παγίδες του διαβόλου. Ας τους πούμε λοιπόν: συνέλθετε λίγο, ατενίστε το φως της δικαιοσύνης, κατανοήστε την ακρίβεια των λόγων. Διότι, λέγοντας «Ας δημιουργήσουμε άνθρωπο σύμφωνα με τη δική μας εικόνα και καθ' ομοίωσιν», δεν σταμάτησε μέχρις εδώ, αλλά με τη συνέχεια των λόγων του μας έκανε φανερό με ποιο σκεπτικό έλαβε την ονομασία της εικόνας. Διότι τι λέει; «Και ας εξουσιάζουν τα ψάρια της θάλασσας και τα πτηνά του ουρανού και όλα τα ερπετά που σέρνονται πάνω στη γη». Αναφέρεται λοιπόν στην Εικόνα της εξουσίας, και όχι σε κάτι άλλο· διότι ο Θεός δημιούργησε τον άνθρωπο άρχοντα όλων των πλασμάτων πάνω στη γη, και τίποτα από όσα βρίσκονται πάνω στη γη δεν είναι ανώτερό του, αλλά τα πάντα τελούν υπό την δική του εξουσία.

ΟΜΙΛΙΑ Θ΄. Σχετικά με τη συνέχεια του χωρίου «Ας ποιήσουμε τον άνθρωπο κατ' εικόνα δική μας», και προς εκείνους που διερωτώνται: γιατί δημιουργήθηκαν τα θηρία; Και ποια είναι η χρησιμότητα από τη δημιουργία τους; Και ότι αυτό ακριβώς αποδεικνύει κατεξοχήν τόσο την τιμή προς τον άνθρωπο όσο και την άφατη φιλανθρωπία του Θεού. 1. Οι φιλόπονοι γεωργοί, όταν δουν εύφορο χωράφι με βαθύ χώμα, αφού ρίξουν άφθονους τους σπόρους, δείχνουν πολλή και συνεχή φροντίδα, επιθεωρώντας το καθημερινά, μήπως τυχόν κάτι από όσα μπορούν να βλάψουν τα σπαρτά καταστήσει ανώφελο τον προηγούμενο κόπο τους. Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο και εμείς, βλέποντας τον πνευματικό σας πόθο και τη μεγάλη σας προθυμία να ακούτε τον θείο λόγο, φροντίζουμε καθημερινά να ενσταλάζουμε στη διάνοιά σας τα νοήματα των θείων Γραφών, υποδεικνύοντάς σας παράλληλα και όσα μπορούν να βλάψουν αυτόν τον πνευματικό σπόρο, ώστε να μην αλωθείτε, ούτε να θολώσετε την υγιή διδασκαλία των δογμάτων από τη φθοροποιό επίδραση εκείνων που επιχειρούν να εισαγάγουν τους δικούς τους λογισμούς στα δόγματα της Εκκλησίας. Δικό σας χρέος πλέον είναι να φυλάττετε με ακρίβεια όσα σας παραδίδονται ως παρακαταθήκη και να διασώζετε άπταιστη τη μνήμη τους, ώστε να μπορείτε με ευκολία να παρακολουθείτε και τα επόμενα.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και εμείς, μεριμνώντας για όλους όσους συγκεντρώνονται εδώ ως δικά μας μέλη, και θεωρώντας τη δική σας προκοπή ως δική μας καταξίωση, επιθυμούμε να αναδειχθείτε όλοι τέλειοι και ολοκληρωμένοι προς δόξαν Θεού, προς καταξίωση της Εκκλησίας και προς δικό μας καύχημα. Και, αν δεν σας κουράζω, ας υπενθυμίσουμε στην αγάπη σας με λίγα λόγια και εκείνα που αναφέραμε χθες. Είδατε τη διαφορά μεταξύ της δημιουργίας των υπόλοιπων κτισμάτων και της διάπλασης του ανθρώπου· ακούσατε πόσης τιμής αξίωσε τον γενάρχη του γένους μας, και πώς, κατά την ίδια του τη διάπλαση, μέσα από τις ίδιες τις φράσεις και την απλοϊκότητα των λέξεων, φανέρωσε την τιμή προς εκείνον που επρόκειτο να δημιουργηθεί, λέγοντας: «Ας δημιουργήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα δική μας και καθ' ομοίωση». Μάθατε τι σημαίνει το «κατ' εικόνα», ότι δηλαδή δεν αποτελεί ταύτιση ουσίας, αλλά ομοιότητα εξουσίας, και ότι δεν μίλησε αναφερόμενος στην εικόνα της εξωτερικής μορφής, αλλά ως προς τον λόγο της κυριαρχίας· γι' αυτό και πρόσθεσε: «Και ας εξουσιάζουν τα ψάρια της θάλασσας, τα πετεινά του ουρανού, τα θηρία και τα ερπετά της γης».

γʹ. Αλλά στο σημείο αυτό μας επιτίθενται οι Έλληνες λέγοντας, ότι ο λόγος δεν αποδεικνύεται αληθινός· διότι δεν εξουσιάζουμε εμείς τα θηρία, όπως υποσχέθηκε, αλλά εκείνα εξουσιάζουν εμάς. Καταρχάς, βεβαίως, ούτε αυτό είναι αληθές. Διότι όπου εμφανιστεί άνθρωπος, αμέσως τα θηρία τρέπονται σε φυγή. Εάν πάλι κάποιες φορές, είτε επειδή τα εξαναγκάζει η πείνα, είτε επειδή εμείς τους επιτιθέμεθα, υποστούμε βλάβη από αυτά, τούτο τελικά δεν συμβαίνει επειδή εκείνα μας εξουσιάζουν, αλλά από δική μας υπαιτιότητα.

Επειδή, και όταν μας επιτίθενται ληστές, εάν δεν αδιαφορήσουμε αλλά οπλιστούμε, τούτο δεν σημαίνει αναγνώριση της δικής τους κυριαρχίας, αλλά αποτελεί πρόνοια για τη δική μας σωτηρία. Ας ακούσουμε όμως προς το παρόν τα όσα έχουν λεχθεί: «Ας δημιουργήσουμε», λέει, «άνθρωπο κατ' εικόνα δική μας και καθ' ομοίωσιν». Όπως ακριβώς αναφέροντας την «εικόνα» υποδήλωσε την εικόνα της κυριαρχίας, το ίδιο έπραξε και με την «ομοίωση», ώστε να γίνουμε εμείς όμοιοι με τον Θεό στο μέτρο της ανθρώπινης δύναμης, το να εξομοιωθούμε δηλαδή με αυτόν ως προς την ημερότητα και την πραότητα, καθώς και ως προς την αρετή, όπως ακριβώς λέει και ο Χριστός: «Να γίνεστε όμοιοι με τον Πατέρα σας που βρίσκεται στους ουρανούς». Διότι, όπως ακριβώς σε αυτήν την πλατιά και ευρύχωρη γη άλλα από τα ζώα είναι πιο ήμερα και άλλα πιο θηριώδη, έτσι και στο πλάτος της δικής μας ψυχής, άλλοι από τους λογισμούς είναι πιο άλογοι και κτηνώδεις, και άλλοι πιο θηριώδεις και άγριοι.

Πρέπει, λοιπόν, να επιβαλλόμαστε και να κυριαρχούμε, και να παραδίδουμε την εξουσία αυτών στη λογική. Και πώς, λέγει, θα μπορούσε κάποιος να υπερνικήσει έναν θηριώδη λογισμό; Τι λες, άνθρωπε; Κυριαρχούμε στους λέοντες και εξημερώνουμε τις ψυχές τους, και αμφιβάλλεις αν θα μπορέσεις να μεταβάλεις σε ημερότητα τη θηριωδία του λογισμού; Καίτοι στο θηρίο το άγριο είναι κατά φύσιν, ενώ το ήμερο είναι παρά φύσιν· σε εσένα όμως ισχύει το αντίθετο: κατά φύσιν είναι το ήμερο, ενώ παρά φύσιν είναι το άγριο και το θηριώδες. Εσύ, λοιπόν, που απέβαλες το κατά φύσιν και ενέθεσες στην ψυχή του θηρίου το παρά φύσιν, δεν μπορείς ο ίδιος να διατηρήσεις το δικό σου κατά φύσιν; Και πόσης κατακρίσεως δεν θα ήταν άξιο αυτό; Και το πλέον θαυμαστό και παράδοξο είναι ότι, στην περίπτωση της φύσεως των λεόντων, υπάρχει και άλλη δυσκολία μαζί με αυτήν· διότι το θηρίο στερείται λογικής, ωστόσο βλέπουμε πολλές φορές ήμερους λέοντες να περιφέρονται μέσα στην αγορά. Και πολλοί από εκείνους που βρίσκονται στα εργαστήρια συχνά κατέβαλαν χρήματα σε αυτόν που τους κρατά, ως κάποια αμοιβή για την τέχνη και τη σοφία μέσω της οποίας εξημέρωσε το θηρίο. Στην περίπτωση της δικής σου ψυχής, όμως, υπάρχει και η λογική, και ο φόβος του Θεού, και άφθονη βοήθεια από παντού. Μην προβάλλεις, λοιπόν, δικαιολογίες και προφάσεις. Διότι είναι δυνατόν, εάν θέλεις, να είσαι ήμερος, πράος και επιεικής. «Ας ποιήσουμε», λέγει, «άνθρωπον κατ’ εικόνα ημετέρα και καθ’ ομοίωσιν».

δ΄. Αλλά ας επανέλθουμε πάλι στο προκείμενο ζήτημα. Διότι αποδεικνύεται από τα λεχθέντα, ότι εξαρχής και από το ξεκίνημα ο άνθρωπος είχε ολοκληρωμένη την εξουσία πάνω στα θηρία. Διότι λέγει: «Ας εξουσιάζουν τα ψάρια της θάλασσας και τα πετεινά του ουρανού, και τα θηρία και τα ερπετά της γης». Το ότι βέβαια τώρα φοβόμαστε τα θηρία και τα τρέμουμε, και έχουμε εκπέσει από την εξουσία, ούτε εγώ ο ίδιος φέρω αντίρρηση· αλλά αυτό δεν αποδεικνύει ψευδή την υπόσχεση του Θεού. Διότι στην αρχή τα πράγματα δεν είχαν έτσι, αλλά τα θηρία φοβούνταν και έτρεμαν, και υποτάσσονταν στον κυρίαρχό τους.

ΟΜΙΛΙΑ Ι'. Προτροπή προς εκείνους που ντρέπονται μετά το γεύμα να προσέλθουν στη σύναξη κατά το εσπέρας, και στα επόμενα του χωρίου, «Ας ποιήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα δική μας, και καθ' ομοίωσιν»· και στο, «Και εποίησε ο Θεός τον άνθρωπο· κατ' εικόνα Θεού τον εποίησε· άρρεν και θήλυ τους εποίησε». α'. Μικρότερη είναι η σύναξή μας σήμερα, και ολιγάριθμο το ακροατήριο εκείνων που έχουν συγκεντρωθεί. Για ποιον λόγο, και γιατί;

Γι' αυτό επιθυμούμε σήμερα, αφού σας αποδώσουμε όσα υπολείπονται, να σας αποπέμψουμε έτσι από εδώ. Αλλά για να σας γίνει σαφής ο λόγος μας, είναι αναγκαίο να σας υπενθυμίσουμε πού διακόψαμε τότε τη διδασκαλία, ώστε, ξεκινώντας από εκεί, να αναπληρώσουμε με αυτόν τον τρόπο τα υπόλοιπα. Πού λοιπόν διακόψαμε τότε τον λόγο; Αφού αναφερθήκαμε στο: «Ας ποιήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα δική μας και καθ' ομοίωση, και ας εξουσιάζουν τα ψάρια της θάλασσας και τα πετεινά του ουρανού», επειδή ο λόγος εκτάθηκε σε μεγάλο μήκος και μας γεννήθηκε ένα μεγάλο πέλαγος νοημάτων, δεν μας επιτράπηκε να προχωρήσουμε περαιτέρω, αλλά, σταματώντας μέχρι εκείνο το σημείο, δεν θίξαμε τα επόμενα.

Σύντομα είναι τα λόγια, αλλά μεγάλος είναι ο θησαυρός που εμπεριέχεται σε αυτά τα σύντομα λόγια. Διότι, ομιλώντας με τον φωτισμό του Πνεύματος, ο μακάριος αυτός προφήτης θέλει τώρα να μας διδάξει κάποια απόρρητα πράγματα. Επειδή, δηλαδή, ο δημιουργός των πάντων είπε: «Ας ποιήσουμε άνθρωπο», προσέθεσε, τρόπον τινά, βουλή και σκέψη, δείχνοντας μέσω αυτού του σχήματος την τιμή προς εκείνον που επρόκειτο να πλάσει, και πριν ακόμη από την πλάση μάς δίδαξε και το μέγεθος της εξουσίας, την οποία πρόκειται να εμπιστευθεί σε αυτόν που επρόκειτο να δημιουργηθεί. Λέγοντας, λοιπόν: «Ας ποιήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή μας», πρόσθεσε: «Και ας εξουσιάζουν τα ψάρια της θάλασσας». Δες πώς από την αρχή μάς υποδεικνύει τον κρυμμένο θησαυρό. Διότι, ομιλώντας με το θείο Πνεύμα, ο προφήτης βλέπει και τα όσα δεν έχουν ακόμη υπάρξει ως υφιστάμενα και τετελεσμένα. Για ποιον λόγο, λοιπόν, πες μου, ενώ είπε: «Ας ποιήσουμε άνθρωπο» (στον ενικό), τώρα λέει: «Και ας εξουσιάζουν» (στον πληθυντικό); Ήδη, λοιπόν, από αυτό το σημείο μάς υποδηλώνει κάποιο κρυμμένο μυστήριο. Ποιοι να εξουσιάζουν; Είναι προφανές ότι το είπε αυτό υπονοώντας την πλάση της γυναίκας.

Πρόσεξε τη φιλανθρωπία του Δεσπότη· και πριν ακόμη τη δημιουργήσει, την καθιστά κοινωνό της εξουσίας και την αξιώνει της ευλογίας. Και να εξουσιάζετε, λέει, τα ψάρια της θάλασσας, και τα πετεινά του ουρανού, και όλα τα κτήνη, και ολόκληρη τη γη, και όλα τα ερπετά που σέρνονται πάνω στη γη.