Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 1:26

Λόγος σύντομος του Νεοφύτου πρεσβυτέρου, μοναχού και εγκλείστου, περί της θεόπαιδος Μαρίας, όταν από τους γονείς της σε ηλικία τριών ετών παραδόθηκε στον Θεό στα Άγια των Αγίων· για την οποία υπάρχουν και μαρτυρίες της Γραφής. Πάτερ, ευλόγησον. 1. Καθώς το θεαρχικό μυστήριο οδηγούνταν στην εκπλήρωσή του, έπρεπε λοιπόν και το εργαστήριο που θα το διακονούσε να είναι γεμάτο από κάθε αγιότητα, ώστε ο υπεράγιος, ο οποίος αναπαύεται ανάμεσα στους αγίους, αφού κατασκηνώσει σε άγιο τόπο, να φέρει εις πέρας αυτό που είχε προφητευθεί: Το έλεος και η αλήθεια συναντήθηκαν· η δικαιοσύνη και η ειρήνη φιλήθηκαν, η αλήθεια ανέτειλε από τη γη και η δικαιοσύνη έσκυψε από τον ουρανό. Διότι ο Κύριος, ως πατέρας, θα δώσει την αγαθότητα, δηλαδή τον Λόγο Του, και η γη μας θα δώσει τον καρπό της, το σκήνωμα του Θεού Λόγου, τη θεόκλητη Μαρία. Η δικαιοσύνη θα προπορευθεί ενώπιόν του, βοώντας: Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, και θα κατευθύνει τα βήματά Του στον δρόμο. Επειδή, δηλαδή, εκείνο το κάλλιστο και θεόπλαστο αγαθό, εννοώ αυτό που μας δωρήθηκε κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν Θεού, το αμαυρώσαμε με την απάτη του φιδιού και παραδοθήκαμε χωρίς δίκη στη συγγενική μας γη, και στερηθήκαμε και τα δύο, και εκείνη την εικόνα και την αθανασία· και αντί για την αγιότητα κυλιστήκαμε μαζί στον βούρκο της αμαρτίας· και υποδουλωθήκαμε στην αμαρτία και την ανομία, και κάθε είδος παρανομίας κάλυψε ολόκληρη την οικουμένη, ώστε να πει ο Δαβίδ: Δεν υπάρχει ούτε ένας.

Χαίρε, θεσπέσιε πάτερ Διομήδη, διότι, αφού διαφύλαξες το «κατ' εικόνα» αλώβητο, υπέταξες τη σάρκα στο πνεύμα και, γενόμενος συμπαθής, αναδείχθηκες ανυπόκριτος επίγειος άγγελος και επουράνιος άνθρωπος. Εξού και ο θείος προστάτης σου και πρόεδρος της Λευκουπόλεως, ο μέγας Τριφύλλιος, από νεαρή ηλικία σε ανύψωσε επάξια στον βαθμό του διακόνου και του ιερέα, διότι σεβάσμιο γήρας δεν είναι απλώς η μεγάλη ηλικία, αλλά ο ακηλίδωτος βίος.

Διότι «και ο Κύριος», ως Πατέρας, «θα δώσει αγαθότητα», δηλαδή τον Λόγο του, «και η γη μας θα δώσει τον καρπό της», το σκήνωμα του Θεού Λόγου, τη θεόκλητη Μαρία. «Η δικαιοσύνη θα προπορευτεί ενώπιόν του» φωνάζοντας: «Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου», «και θα θέσει σε δρόμο τα βήματά του». Επειδή δηλαδή εκείνο το κάλλιστο και θεόπλαστο αγαθό, εννοώ το «κατ' εικόνα» του Θεού «και καθ' ομοίωσιν» που μας δωρήθηκε, το αμαυρώσαμε με την απάτη του όφεως, και παραδοθήκαμε δίκαια στη συγγενική μας γη, και στερηθήκαμε και τα δύο, και εκείνη την εικόνα και την αθανασία, και αντί για την αγιωσύνη κυλιστήκαμε στον βούρκο της αμαρτίας, και υποδουλωθήκαμε στην αμαρτία και «στην ανομία προς την ανομία», και κάλυψε όλη την οικουμένη κάθε είδος παρανομίας, ώστε να πει ο Δαβίδ, «δεν υπάρχει κανείς που να πράττει την αγαθότητα, δεν υπάρχει ούτε ένας. Διότι ο Κύριος», λέει, «έσκυψε από τον ουρανό πάνω από τους γιους των ανθρώπων, για να δει αν υπάρχει κάποιος που να συνετίζεται ή να αναζητά τον Θεό», αντί γι' αυτούς όμως είδε μάλλον ότι «όλοι απομακρύνθηκαν, όλοι μαζί εξαχρειώθηκαν». Τι λοιπόν; Μήπως βρέθηκε σε αδιέξοδο από την υπερβολή της κακίας; Μήπως αποστράφηκε; Μήπως δεν βρήκε θεραπευτικό φάρμακο για την καθολική σήψη; Μήπως η θάλασσα των οικτιρμών και η άβυσσος του ελέους στέρεψαν από αναβλύσεις ποταμών και πηγών;

Εκείνος δε, αφού τον νουθέτησε να μην κοιμάται αμέριμνα, απομάκρυνε τον φόβο. Σε κάποιο σπήλαιο, που ήταν κατάλυμα λιονταριού, εισήλθε κάποτε ο μέγας άνδρας για να ησυχάσει. Όταν ήλθε το λιοντάρι, προσπαθούσε να εκδιώξει τον γέροντα. Εκείνος όμως του είπε: «Το σπήλαιο είναι ευρύχωρο και χωράει και τους δύο. Εάν όμως όχι, αποχώρησε εσύ παραχωρώντας μου το σπήλαιο, διότι εγώ έχω δημιουργηθεί κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν του Θεού». Και ακούγοντας αυτά το λιοντάρι αποχώρησε, νιώθοντας σεβασμό για την αρετή του ανδρός.

Εξαιτίας αυτού, έχοντας πλουτίσει με τη χάρη του υπερφυούς Πνεύματος, επιτελούσε τα κατορθώματά του με τρόπο υπερφυή, βαδίζοντας πλέον πάνω στη γη σαν άγγελος. Και αφού έγινε καθαιρέτης των οχυρωμάτων των παθών και των δαιμόνων, κυριάρχησε κραταιά πάνω τους και βασίλευσε εναντίον τους. Γι' αυτό και το «κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν» που του δόθηκε άνωθεν, διασωζόταν μέσα του αβλαβές. Και αφού σε καμία περίπτωση δεν ηττήθηκε από το νεαρό της ηλικίας του ούτε παραδόθηκε στις ηδονές της τυραννικής σάρκας, γίνεται λοιπόν, μέσω του Αγίου Πνεύματος, οίκος Θεού, και ο Θεός περιπατεί μέσα του, σύμφωνα με τη Γραφή και όπως είχε υποσχεθεί. Εξαιτίας αυτού, γίνεται και ο ίδιος θεός και υιός του Υψίστου κατά μέθεξιν. Και έχοντας πίστη προς τον Χριστό, τέτοια που Εκείνος περιέγραψε, επιτελεί εύκολα μέσω Εκείνου τα δικά Του έργα. Διότι λέγει: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, τα έργα που εγώ κάνω θα τα κάνει και εκείνος, και μεγαλύτερα από αυτά θα κάνει», «για να θαυμάζετε εσείς». Γι' αυτόν τον λόγο και αυτός ο άγιος επιτέλεσε θαύματα που ξεπερνούν κάθε αριθμό, από τα οποία, όσα οι δικές του ικεσίες αφυπνίσουν τον βαθιά κοιμισμένο νου μας ώστε να τα κατανοήσει, θα τα συμπεριλάβουμε στον παρόντα λόγο, προς έπαινο αυτού του αξιέπαινου, υπέρτιμου και αοίδιμου πατέρα, προς ικανοποίηση εκείνων που μας ώθησαν σε αυτό το σύγγραμμα, και προς ωφέλεια των συνετών ακροατών και των φιλάρετων ανθρώπων.

Το δε «θαυμαστός σύμβουλος» λέγεται επειδή προ των αιώνων και στην αρχή, μαζί με τον Πατέρα του και το Πνεύμα, έχει την ύπαρξή του ομοούσια και συναΐδια. Η «μεγάλη βουλή», ο Πατέρας και Θεός, συσκέφθηκε μαζί του. Τι συσκέφθηκε; Προφανώς για να δημιουργήσει τον αόρατο και τον ορατό κόσμο και όλα όσα περιέχονται σε αυτούς, τον κοσμικό διάκοσμο και τον άνθρωπο, και για να συγκρατούνται τα πάντα μέσω αυτού και να συνέχονται, ώστε να διατηρούνται τα σύμπαντα και να διασώζονται με τον καλύτερο τρόπο. Γι' αυτό ούτε χωρίς συζήτηση, ούτε πάλι επιτακτικά λέει να δημιουργήσει τον κόσμο και τον άνθρωπο μέσα σε αυτόν, αλλά συσκεπτόμενος θαυμαστά με αυτόν τον θαυμαστό σύμβουλο και αγαπητό Υιό: «Ας δημιουργήσουμε», λέει, «άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή μας», δηλαδή επίγειο θεό και άρχοντα που να εικονίζει τον Θεό μέσω του αυτεξουσίου, και «καθ' ομοίωσιν», ως αθάνατο και ώστε να μοιάζει με τον Θεό στην αρετή, όσο αυτό είναι δυνατόν στον άνθρωπο. Επομένως, λοιπόν, «τα πάντα δι' αυτού έγιναν», του θαυμαστού συμβούλου, «και χωρίς αυτόν δεν έγινε απολύτως τίποτα από ό,τι έχει γίνει», καθώς έχει γραφεί.

Και πώς «η ημέρα στην ημέρα αναβλύζει λόγο, και η νύχτα στη νύχτα αναγγέλλει γνώση»; Μήπως και εδώ εννοεί ότι οι νύχτες και οι ημέρες συνομιλούν μεταξύ τους; Σε καμία περίπτωση· αλλά επειδή φως είναι ο Πατέρας και φως ο Υιός και φως το παράκλητο Πνεύμα, εύλογα ο προφήτης ονόμασε «ημέρα» και «ημέρα» και «ρήμα», διακρίνοντας τις τρεις υποστάσεις της μίας θεότητας. Γι' αυτό και ο Πατέρας ως «ημέρα αναβλύζει λόγο στην ημέρα», δηλαδή στον Υιό· διότι προς αυτόν τον «θαυμαστό σύμβουλο» και ημερινό «αναβλύζει λόγο». Ποιον λόγο; Όποιον θέλει ο ίδιος· τη μία «ας ποιήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή μας», την άλλη «Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα» και «κάθισε στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου», διότι «εσύ είσαι ιερέας κατά την τάξη του Μελχισεδέκ».

Δ'. Περί του τι είναι το κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν. Ε'. Περί του πώς ο άνθρωπος συστοιχεί με τον κόσμο και είναι μέτοχος όλων των κτισμάτων. ΣΤ'. Περί της πλάσεως του Αδάμ, και γιατί ο Θεός δεν τον έπλασε από κάποια άλλη, πιο στερεή ύλη, αλλά πήρε άψυχο χώμα από τη γη και τον έπλασε.

Μήπως εσύ έπλασες, λέει, τον Αδάμ από πηλό και τον έθεσες πάνω στη γη ως ον λογικό και ομιλούν, και όχι μάλλον μαζί με εμένα ο αγαπητός και ομοφυής Υιός μου, προς τον οποίο και είπα: «Ας κάνουμε τον άνθρωπο σύμφωνα με τη δική μας εικόνα και καθ' ομοίωση»; «Αφαίρεσες δε από τους ασεβείς το φως και συνέτριψες τον βραχίονα των υπερηφάνων;» Μήπως εσύ αφαίρεσες, λέει, από τους ασεβείς Εβραίους και τα άπιστα έθνη το φως, τον Χριστό, εξαιτίας της απιστίας τους, και συνέτριψες τον βραχίονα των υπερήφανων δαιμόνων, και όχι μάλλον εγώ για χάρη του δικού μου Παδός, τον οποίο εξέλεξα και τον οποίο πόθησα; «Ήρθες δε στην πηγή της θάλασσας, και περπάτησες στα ίχνη της αβύσσου;» Διότι αυτό, στη θάλασσα της Τιβεριάδας, κατά τους έσχατους χρόνους πρόκειται να το εκπληρώσει ο δικός μου Μονογενής. «Ανοίγονται δε σε σένα με φόβο οι πύλες του θανάτου, και οι πυλωροί του Άδη βλέποντάς σε έφριξαν;» Αλλά και αυτό, εκείνος που έκανε διαθήκη με τον Άδη και συνθήκες με τον θάνατο, όπως πρόκειται κάποιος να προφητεύσει για τον Υιό μου, θα το εκπληρώσει κατά τις έσχατες ημέρες. «Κατενόησες δε το πλάτος όσων βρίσκονται κάτω από τον ουρανό; Ανάγγειλέ μου λοιπόν πόση ή ποια είναι.»

Πες πρώτα την αμαρτία, εξαιτίας της οποίας προέκυψε και ο φόβος και η γύμνωση· πες, αμάρτησα, εξαπατήθηκα, πλανήθηκα, αποδείχθηκα αγνώμων, αποδείχθηκα αχόρταγος, αποδείχθηκα αχάριστος, αποδείχθηκα ανόητος, και απλώς δεν βρίσκω να πω καμία λέξη αντάξια της αμαρτίας μου. Διότι το αμάρτημά μου υπερβαίνει κάθε νόημα και κάθε λόγο και κάθε έννοια· διότι, ενώ με έπλασες κατ' εικόνα δική Σου και καθ' ομοίωση και με αξίωσες με την αθανασία και με ανέδειξες βασιλιά των επίγειων κτισμάτων Σου και με έκανες απλώς μέτοχο αναρίθμητων αγαθών, αφού παρέδωσα όλα αυτά στα βάθη της λήθης, ποια απολογία θα μπορούσα να βρω όταν θα κρίνομαι;

Όπως λοιπόν κατέχει κανείς το λογικό του, τέτοιος είναι και ως άνθρωπος. Για παράδειγμα, αν έχει το λογικό «εν δυνάμει», τότε και ως άνθρωπος είναι «εν δυνάμει». Εάν όμως κατέχει το λογικό «κατ' ενέργειαν», τότε και ως άνθρωπος γνωρίζεται «ενεργεία». Και κατέχει το λογικό κατ' ενέργειαν εκείνος που πράττει τα πάντα σύμφωνα με τον ορθό λόγο· εκείνος είναι και εξ ολοκλήρου λογικός. Αντίθετα, εκείνος που δεν ενεργεί σύμφωνα με τον ορθό λόγο είναι ταυτόχρονα και άλογος και λογικός· ή μάλλον είναι εξ ολοκλήρου άλογος και, αν πρέπει να το πούμε πιο εύστοχα, χειρότερος από κάθε άλογο ον. Διότι τα άλογα όντα, εφόσον δεν έλαβαν το λογικό, ζώντας παράλογα είναι ανεύθυνα· ενώ εκείνος που έλαβε το λογικό, και έπειτα αδράνησε και απώλεσε το δώρο της φύσεως, είναι απολύτως υπεύθυνος. Εξ ολοκλήρου λογικός είναι αυτός που πράττει σύμφωνα με τον ορθό λόγο, επειδή ακόμη και τις άλογες δυνάμεις, τις ζωικές, τις κατέστησε λογικές μέσα του, κάνοντάς τες πειθήνιες στον ορθό λόγο. Διότι αυτός που επιθυμεί αυτό που πρέπει, και στον βαθμό που πρέπει, και όταν πρέπει, και όπως πρέπει, και όπου πρέπει, και για τον λόγο που πρέπει, έκανε την επιθυμία του λογική, χρησιμοποιώντας την επιθυμία σύμφωνα με όλα όσα υπαγορεύει ο ορθός λόγος. Ενώ εκείνος που παραβλέπει κάτι από όσα έχουν καθοριστεί, στον βαθμό που το παρέβλεψε, στον ίδιο βαθμό βρίσκεται στην αλογία. Το ίδιο ισχύει και για τον θυμό. Εσύ λοιπόν, που καθορίζεις το πρέπον μέτρο στις επιθυμίες και στον θυμό —και λέγοντας «εσύ», εννοώ τον ίδιο τον ορθό λόγο— και που με ένα μόνο νεύμα οδηγείς σε υπακοή και υποταγή τα εκ φύσεως δουλικά στοιχεία, είσαι αληθινά άνθρωπος κατ' εικόνα Θεού· άρχοντας, ηγεμόνας, αυτοκράτορας και θεοπρόβλητος βασιλιάς.

Όμως και εγώ, επιτελώντας έργο πνευματικής στοργής, έχω αποφασίσει να εκθέσω προκαταρκτικά τα της σωτηρίας, όσο το δυνατόν υπό μορφή συνοπτικής σκιαγράφησης, κάνοντας μια σύντομη διατύπωση εκείνων που είναι αναγκαίο να γνωρίζει κανείς. Η ψυχή του ανθρώπου ούτε υπήρξε καθόλου πριν από το σώμα, ούτε βέβαια δημιουργήθηκε μετά το σώμα και σε μεταγενέστερο χρόνο, αλλά υπάρχει μαζί με αυτό και συγχρόνως με αυτό. Και παρόλο που το μεν σώμα έχει συντεθεί από την τετράδα των στοιχείων, αυτή έλαβε ανώτερη ουσία· δημιουργήθηκε λογική και νοερή, με αυτεξούσια θέληση και αυτεξούσια ενέργεια, ηγεμονική και αθάνατη, έχοντας πλαστεί κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν του Κτίστη της· κατ' εικόνα, λόγω του κυριαρχικού της χαρακτήρα· καθ' ομοίωσιν, επειδή έχει εκ φύσεως την ικανότητα να ομοιώνεται με τον Θεό, κατά το δυνατόν, μέσω των αρετών. Αυτά βέβαια αποτελούν τα πλέον ιδιαίτερα γνωρίσματα της ανθρώπινης ψυχής· έχουν όμως υποταχθεί σε αυτήν το θυμικό και το επιθυμητικό, οι οποίες είναι ορεκτικές δυνάμεις κοινές και στα άλογα ζώα.

Διότι δεν θα αποτελούσε γνώρισμα της πίστεως το να ερίζει κανείς με νεανική αυθάδεια μέσω ερευνών, δεδομένου ότι αυτό που γίνεται αποδεκτό μέσω της πειθούς θα παραμένει οπωσδήποτε αβασάνιστο, όπως ακριβώς και η ελπίδα που βλέπεται δεν είναι ελπίδα. Διότι αυτό που βλέπει κανείς, γιατί και να το ελπίζει; Εάν λοιπόν υπήρχε μέσα τους έστω και μια σπίθα πίστεως, δεν θα είχαν εκπέσει σε τέτοιο βαθμό αγνωμοσύνης και κακεντρέχειας, αλλά θα είχαν κατανοήσει, παρατηρώντας τον λόγο περί της εικόνας, ότι ο άνθρωπος, επειδή πλάστηκε κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν του Θεού, καθίσταται ήδη υπόχρεος, και αυτό αποτελεί γι' αυτόν το πιο δίκαιο χρέος: το να τιμά και να σέβεται με ευνοϊκή διάθεση και με τον πλέον ευπρεπή τρόπο την ιστορημένη εικόνα του Δημιουργού, εφόσον εμφανίστηκε ως άνθρωπος όμοιος με εμάς, ώστε ο λόγος της εικόνας, τόσο ο φυσικός όσο και ο τεχνητός, να διασώζεται αλώβητος, αποδεικνύοντας έτσι τη γνησιότητα και την πιστότητα της αγάπης του προς Αυτόν. Διότι αυτό χαρακτηρίζει και αποδεικνύει τον άνθρωπο που έχει δημιουργηθεί αληθινά κατ' εικόνα του Θεού, δηλαδή η τιμή προς το αρχέτυπο μέσω των ορατών πραγμάτων. Και όχι βέβαια το να ατιμάζουν και να καταστρέφουν αισχρά και άδοξα τα όσα έχουν οικοδομηθεί καλώς, επειδή αποτελεί μεγάλη κατηγορία το να ζημιώνεται κανείς ως προς τα καίρια και τα πλέον ωφέλιμα από τα ορατά και συνήθη στην όρασή μας πράγματα. Το να αδικεί όμως κανείς ακόμη περισσότερο, πόσο περισσότερο ασυγχώρητο θα είναι;

58. Το πόσο αρχαίο είναι αυτό το όνομα, και παλαιότερο από την ίδια τη δημιουργία του ανθρώπου, ή μάλλον ότι λαμβάνεται ως προηγούμενο για τη δημιουργία του ανθρώπου, μπορούμε να το μάθουμε σαφώς από τα εξής. Τι λέει ο Θεός των όλων; «Ας φτιάξουμε άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή μας»· αυτή είναι η πρώτη ρήση του Θεού, όταν θέλησε να φέρει στην ύπαρξη τη δική μας φύση. Έπειτα, μετά από αυτά λέει: «Και εποίησε ο Θεός τον άνθρωπο· κατ' εικόνα Θεού τον εποίησε»· και στα μετέπειτα: «Εγέννησε ο Αδάμ τον Σηθ, σύμφωνα με την εικόνα και τη μορφή του». Για να παραλείψουμε τα άλλα και να προβάλουμε όσα απέχουν μεν πολύ χρονικά, αλλά συνδέονται με τον ορθό λόγο και τα νοήματα, ας ακούσουμε τι λέγεται από τον Παύλο. Διότι λέει ότι «Όπως φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, ας φορέσουμε και την εικόνα του επουρανίου». Αλλά νομίζω ότι αυτά είναι αρκετά, και δεν θα χρειαστούμε εκτενέστερους λόγους για την απόδειξη των προκειμένων. Διότι τι υπάρχει πιο αξιόλογο από τον Μωυσή ή τον Παύλο; Ας μας πουν, λοιπόν, αυτοί που και το όνομα αυτό αρνήθηκαν, και που απομακρύνονται όσο το δυνατόν περισσότερο από το να είναι «κατ' εικόνα Θεού», μη μετέχοντας στην αντίστοιχη χάρη: αν όλα όσα μετέχουν σε αυτή την ονομασία είναι τίμια και ένδοξα, αντλώντας το αυτό από τη δόξα εκείνων από τα οποία έχουν παραχθεί, για ποιον λόγο άραγε αποδίδουν στις εικόνες του Χριστού και των αγίων, από όλα τα πράγματα, ό,τι είναι άδοξο και αποτρόπαιο;

Συγκαταλέγοντάς τον δε στην κτίση, ο Ευσέβιος αποφαίνεται ότι είναι πρεσβύτερος από όλη την κτίση. Διότι έτσι οι Αρειανοί εκλαμβάνουν με ασέβεια το «πρωτότοκος πάσης κτίσεως» αντί του «πρωτόκτιστος». Γι' αυτό και οι δάσκαλοι της Εκκλησίας δικαίως τους ονομάζουν κτισματολάτρες. Αν δε είναι γνώρισμα των Αρειανών να λένε ότι ο Πατέρας εδημιούργησε τον Υιό εκ του μηδενός (εξ ουκ όντων), για να παραγάγει μέσω αυτού, σαν μέσω ενός εξυπηρετικού οργάνου, το σύμπαν στην ύπαρξη, και ότι το ίδιο το Άγιο Πνεύμα έχει δημιουργηθεί με πρόσταγμα του Πατέρα και ενέργεια του Υιού· εξαιτίας αυτού, στα σχετικά με την Οικονομία, εισάγει τον Μονογενή ως υπηρέτη, λέγοντας: «Ο δε Πατέρας του, ο παμβασιλέας των όλων Θεός, αφού τον αποδέχθηκε ως γνήσιο υπηρέτη της δικής Του χρηστότητας και αγαθότητας, καθώς και ως μέγα συνεργό και κατορθωτή της σωτηρίας των όλων· Κάθισε, λέγει, εκ δεξιών μου». Και αυτά δεν τα λέει αποβλέποντας στην ανθρωπότητα του Κυρίου, αλλά αναφέροντάς τα στον Λόγο, με το να δοξάζει σε Αυτόν μία φύση, όπως έχει ειπωθεί: «Και ότι πειθαρχεί στην πατρική παραγγελία και στο νεύμα Του κατά τη δημιουργία του ανθρώπου», λέγει, χωρίς καν να κατανοεί τη σημασία του «Ας δημιουργήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα δική μας».

Διότι ο λόγος δεν φανερώνει προσταγή, αλλά συμβούλιο, επειδή έτσι θα βρισκόταν ο Πατέρας να προστάζει τον εαυτό του, πράγμα που εκτός από ασεβές είναι και αδιανόητο. Διότι το «Ας κάνουμε» είναι κοινός λόγος του Πατρός και του Υιού. Έτσι άλλωστε λέγουν και οι Πατέρες: ότι ο Θεός, ενώ δημιούργησε αμέσως όλη την υπόλοιπη κτίση, κατά τη δημιουργία του ανθρώπου σαν να προβαίνει σε σύσκεψη, τιμώντας και με αυτό τον τρόπο τον άνθρωπο. Αναφέρει δε τον Μονογενή ως Χριστό του Θεού στην αρχή της επιστολής και αλλού, σύμφωνα με τη δική του αντίληψη και όχι σύμφωνα με την εκκλησιαστική διδασκαλία. Αυτά τα παραθέσαμε, προκειμένου να κατανοήσουν όσοι επικαλούνται ως δάσκαλο τον Ευσέβιο, ποιες είναι ακριβώς οι δοξασίες του, και για να αποστραφούν την αρειανική αίρεση ως θολή και βλαβερή.

Και όπως, όταν κάποιος αγαθός και ευσεβής βασιλιάς κατασκευάζει ο ίδιος με τα χέρια του ένα ποικιλμένο και πολύτιμο στέμμα για τον εαυτό του, όλοι όσοι είναι γνήσια αφοσιωμένοι στον βασιλιά ασπάζονται και τιμούν το στέμμα, όχι επειδή τιμούν τον χρυσό ή τα μαργαριτάρια, αλλά επειδή τιμούν το κεφάλι εκείνου του βασιλιά και τα πάνσοφα χέρια του που κατασκεύασαν το στέμμα, έτσι, ώ άνθρωπε, και οι χριστιανικοί λαοί, όσους τύπους σταυρού και εικόνων κι αν ασπάζονται, δεν προσφέρουν το σέβας τους στα ξύλα ή στις πέτρες ή στον χρυσό ή στη φθαρτή εικόνα ή στη λάρνακα ή στα λείψανα, αλλά μέσω αυτών προσφέρουν τη δόξα, τον ασπασμό και το σέβας στον Θεό, ο οποίος είναι ο δημιουργός και αυτών και των πάντων. Διότι η τιμή προς τους αγίους του ανατρέχει στον ίδιο. Πόσες φορές, κάποιοι που κατέστρεψαν ή ατίμασαν βασιλικές εικόνες, δεν καταδικάστηκαν στην έσχατη τιμωρία, επειδή ατίμασαν τον ίδιο τον βασιλιά και όχι το ίδιο το ξύλο; Εικόνα λοιπόν του Θεού είναι ο άνθρωπος που έχει πλαστεί κατ' εικόνα και καθ' ομοίωση του Θεού, και μάλιστα ο δίκαιος που έχει δεχθεί την ενοίκηση του Αγίου Πνεύματος. Επομένως, αυτός που τιμά και προσκυνά την εικόνα των δούλων του Θεού, προσκυνά την εικόνα του Θεού και δοξάζει τον οίκο του Αγίου Πνεύματος. Διότι λέει: «Θα κατοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους».

Εάν λοιπόν αυτά τα συγγράμματα τυγχάνει να ανήκουν στον Μέγα Βασίλειο, δεν συμφωνώ ακόμη, μέχρις ότου ο αδελφός του, εννοώ ο ιερός Γρηγόριος, ο οποίος διαπρεπώς προέστη της ιερωσύνης των Νυσσαέων και ο οποίος γνώριζε καλύτερα από όλους τα του αδελφού του, πάψει να λέει ότι η θεωρία για τον άνθρωπο είναι ελλιπής σε σχέση με όσα εκείνος εξέτασε για την Εξαήμερο, την οποία έθεσε ως σκοπό να αναπληρώσει όπως ένας μαθητής του δασκάλου του· στα οποία ούτε το «κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν» βρίσκεται να έχει αναλυθεί τόσο σαφώς όσο είναι γραμμένο εδώ. Όμως, εάν ο λόγος περιέχει κάτι αντίθετο προς το εκκλησιαστικό φρόνημα, ας το εξετάσουμε με μεγαλύτερη ακρίβεια και ερευνητική διάθεση. Διότι το να λέει κανείς: «για να μην είμαστε σαν τις εικόνες που γίνονται από ζωγράφους, οι οποίες υπάρχουν άσκοπα και μάταια», τι μπορεί να επιφέρει ως κατηγορία κατά της εικόνας του Χριστού και των αγίων; Ή τι ατιμία θα προκαλέσει; Διότι γνωρίζουμε και εικόνες που υπάρχουν μάταια και άσκοπα, και μάλιστα τέτοιες όπως αυτές που έχουν κατασκευαστεί και στηθεί μάταια από τους Έλληνες, καθώς και άλλες μιαρών και ανόσιων ανδρών (όπως ακριβώς είναι οι αρχηγοί αυτής της αποστασίας και οι πρωτεργάτες των άλλων αιρέσεων), οι οποίες δεν υπάρχουν απλώς και άσκοπα, αλλά είναι και βδελυρές και κατάπτυστες και άξιες να ποδοπατούνται. Αλλά εξαιτίας αυτού δεν θα προκύψει κανένας ψόγος για τα ιερά· διότι, αν οι ναοί και οι θυσίες των Ελλήνων πρέπει να αποφεύγονται, δεν σημαίνει ότι και τα δικά μας θα θεωρηθούν ομοίως.

Θεώρησα λοιπόν σωστό να γνωρίσω πρώτα ξεκάθαρα τον εαυτό μου, ότι δηλαδή είμαι πλασμένος κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν του Θεού, και τι σημαίνει αυτό, και πώς ενώ είμαι εικόνα του Θεού συνδέομαι με το χώμα, και ποιος είναι ο θεϊκός σκοπός σύμφωνα με τον οποίο έγινε η πλάση του ανθρώπου μετά την εκ του μηδενός παραγωγή των όντων —έχοντας δηλαδή τεθεί ως ένα είδος μεθορίου στα όντα και μετέχοντας στα άκρα και από τις δύο πλευρές, και ενώνοντας κατά κάποιον τρόπο τα κάτω με τα άνω μέσω της συγγένειας και της οικειότητας που έχει και με τα δύο, και μέσω της ταυτόχρονης συνδρομής και συνέλευσης των αντιθέτων, από τα οποία αποτελείται η υπόστασή του, χαρίζοντας την ένωση σε εκείνα που εκ φύσεως απέχουν πολύ μεταξύ τους—, και επιπλέον ποιες είναι γενικά οι δυνάμεις και οι αρετές που συνδράμουν μέσα μου για την ύπαρξή μου, ποια είναι η διακυβέρνησή τους και η φυσική τους κίνηση, ποια η οικονομία τους, ποια είναι η βάση της νοερής φύσης μέσα μου, ποια η εκτροπή της από τη φυσική της κατάσταση, ποια η ανόρθωσή της, και ποια είναι τα ίδια της τα γνωρίσματα και με ποια δικά της ή μη δικά της χαρακτηριστικά θα αναχωρήσω από εδώ, και πού πορεύομαι μετά τον θάνατο και ποιος είναι ο τόπος, στον οποίο θα υπάρξει έπειτα από αυτά η ανάπαυσή μου από τον εδώ μόχθο και τον δρόμο μου.

Και αφού τα ζύμωσε με αυτόν τον τρόπο και τα ανέμειξε με το χώμα διά της δημιουργικής παλάμης του θείου Λόγου Του, πλάθει τον άνθρωπο με παράδοξο τρόπο ως μεθόριο των νοητών και των αισθητών, ταυτόχρονα σώμα και ταυτόχρονα ψυχή, χωρίς να δώσει υπόσταση στη μία από αυτές τις φύσεις πριν από την άλλη, ώστε να είναι η μία παλαιότερη ή αίτιο ή αιτιατό της άλλης, δηλαδή η ψυχή του σώματος ή το σώμα της ψυχής, αλλά ενώνοντας ασυγχύτως τις δύο φύσεις σε μία υπόσταση, τη νοητή της ψυχής και την αισθητή του σώματος που έχει συντεθεί από διάφορα στοιχεία, στον ίδιο χρόνο και στην ίδια στιγμή της δημιουργίας, ολοκλήρωσε τον άνθρωπο ως ένα πρόσωπο κατ' εικόνα Του και καθ' ομοίωσιν.

Και βλέποντάς τον ότι ήταν πάρα πολύ καλός, του δίδει Άγιο Πνεύμα για τη γνώση των όντων, για τη διαμονή και για προφητεία· μέσω αυτού τον τίμησε καθιστώντας τον θεό κατά χάριν με τη μετοχή σε αυτό, και βασιλιά αυτών που βρίσκονται στη γη με το αυτεξούσιο, και τον τοποθέτησε στον παράδεισο σαν σε ανάκτορα. Και μέσω αυτού ολόκληρος έγινε αμέσως ζώσα ψυχή, έχοντας μέσα του πολλές δυνάμεις και ιδιότητες, ως πλασμένος κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν του Θεού, ο Οποίος τον δημιούργησε παραδόξως από προϋπάρχουσα ύλη.

Δ΄. Ποιος είναι ο θείος σκοπός κατά την πλάση του ανθρώπου; Ας αναφέρουμε, αν νομίζετε, τον θείο σκοπό, σύμφωνα με τον οποίο δημιούργησε ένα τέτοιο παράδοξο και ασύγχυτο κράμα από τόσα πολλά στοιχεία, τον άνθρωπο. Διότι, επειδή έπρεπε να υπάρξει μίξη και από τα δύο, ως γνώρισμα της ανώτερης σοφίας του Θεού και του πλούτου Του ως προς τις φύσεις των όντων, ο Θεός, λαμβάνοντας τα στοιχεία τόσο από τα νοητά όσο και από τα αισθητά κτίσματα, πλάθει τον άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή Του, όπως έχει δηλωθεί. Προς χάριν τίνος και γιατί; Για να μπορεί, όπως ακριβώς Εκείνος, ακόμη και πριν φέρει στην ύπαρξη από το μηδέν ολόκληρη την κτίση, είχε μέσα Του τη γνώση και τις φύσεις και τους λόγους όλων των όντων ως βασιλιάς των αιώνων και προγνώστης, έτσι και αυτός (ο άνθρωπος) να έχει παρομοίως τους λόγους των όντων και τις φύσεις και τη γνώση μέσα του, καθώς έχει πλαστεί κατ' εικόνα Του και ως βασιλιάς όλης της κτίσης.

Και πρόσεξε το μεγαλείο της νέας δημιουργίας αυτού που πλάστηκε κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν του Θεού. Διότι, το ξηρό και ψυχρό στοιχείο της μέλαινας χολής, όπως μνημονεύσαμε και προηγουμένως στα Κεφάλαιά μας, το έχει από τη γη κατά την πλάση του, το θερμό και υγρό στοιχείο του αίματος από τον αέρα, το ξηρό και θερμό της ξανθής χολής από τη φωτιά, και το υγρό και ψυχρό του φλέγματος από το νερό. Και από τα φυτά έχει την αυξητική, θρεπτική και αναπαραγωγική ικανότητα, από τα άλογα ζώα την αισθητική, την παθητική και την κινητική ικανότητα, από την αναίσθητη ύλη των λίθων τη σταθερότητα και τη συνοχή των μελών του, από τους αγγέλους το άφθαρτο, λογικό και νοερό στοιχείο, και από τον Θεό την πνοή της ζωής, την ίδια την άυλη και θεία ψυχή.

Και η μεν πλάση του ανθρώπου από τα δύο αυτά συστατικά είναι τέτοια, και αυτός είναι ο θείος σκοπός της πλάσεως του ανθρώπου. Εμπρός λοιπόν, ας εξετάσουμε κατά την πρώτη θεώρηση του ζητήματος, τι είναι το κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν και ποια είναι η ουσία της ψυχής.

Ε'. Τι είναι το κατ' εικόνα Θεού και καθ' ομοίωσιν και ποια είναι η ουσία της ψυχής; Το κατ' εικόνα Θεού μέσα μας διακρίνεται, όπως ακριβώς έχω αναλύσει φιλοσοφικά και στην τρίτη εκατοντάδα των Γνωστικών μου κεφαλαίων, σύμφωνα με το τριμερές της ψυχής. Το πώς γίνεται αυτό, κατανόησέ το από τα εξής: Το θείο είναι τρισυπόστατο, προσκυνούμενο ως Πατέρας, Υιός και Άγιο Πνεύμα· σε τρία μέρη θεωρείται ότι διακρίνεται και η εικόνα που πλάστηκε από Αυτόν, ο άνθρωπος, ο οποίος με την ψυχή, τον νου και τον λόγο προσκυνά τον ίδιο τον Θεό που δημιούργησε τα πάντα εκ του μηδενός. Όπως λοιπόν εκείνα είναι εκ φύσεως μεταξύ τους συναΐδια και ομοούσια, και ο Θεός είναι ένας, αδιαίρετος, ο οποίος διαιρείται σε τρία πρόσωπα, έτσι και στην εικόνα του Θεού αυτά είναι εκ φύσεως συμφυή και ομοούσια, από τα οποία διακρίνεται μέσα μας το κατ' εικόνα, όπως ειπώθηκε, και μέσω των οποίων είμαστε εικόνα του Θεού, έστω κι αν έχουμε αναμειχθεί ασυγχύτως κατά την εικόνα και με τον πηλό.

Διότι εικόνα του Θεού είναι η νοερή ψυχή, ο νους και ο λόγος, η μία και αδιαίρετη φύση, η ομοφυής και ομοούσια και αχώριστη. Διότι ο νους και ο λόγος ανήκουν στην ασώματη, αθάνατη, θεία και νοερή ψυχή, τα οποία είναι και ομοούσια και συναΐδια, χωρίς να τέμνονται ποτέ μεταξύ τους ή να μπορούν να χωριστούν, όπως ακριβώς και ο Πατέρας δεν δύναται ποτέ να τμηθεί ή να χωριστεί από τα ομοούσια και συναΐδια, εννοώ τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα. Διότι ο Πατέρας και ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα είναι η μία θεότητα και βασιλεία, η οποία έδωσε ουσία στα πάντα. Αυτό, λοιπόν, είναι το «κατ' εικόνα». Διότι το βασιλικό και το αυτεξούσιο και οτιδήποτε παρόμοιο παρατηρούνται γύρω από την εικόνα, όπως ακριβώς το διάδημα και το σκήπτρο γύρω από τον βασιλιά, όπως πάλι και το ασώματο, το άποσο και το ασχημάτιστο παρατηρούνται γύρω από την ουσία της ψυχής, καθώς επίσης και το λευκό και το μαύρο γύρω από το σώμα· διότι, ακόμη και αν γνωρίζουμε αυτά, δεν σημαίνει ότι κατανοούμε ήδη και την ουσία της ψυχής και του σώματος, αλλά τα γνωρίσματα γύρω από την ουσία τους.

Το δε «καθ' ομοίωσιν» είναι το δίκαιο, το αληθές, το εύσπλαγχνο, το συμπαθές, το φιλάνθρωπο. Σε όσους, λοιπόν, αυτά ενεργούν και διαφυλάσσονται, σε εκείνους φαίνεται ξεκάθαρα και το «κατ' εικόνα» και το «καθ' ομοίωσιν», οι οποίοι δηλαδή αφενός κινούνται σύμφωνα με τη φύση, αφετέρου υπερέχουν κατά την αξία από τα άλογα όντα.

Διότι, εάν ο ένας της Τριάδος, ο ίδιος ο μονογενής και ομοούσιος Υιός και Λόγος του Πατρός, χωρίς να εγκαταλείψει τον πατρικό κόλπο, με την ευδοκία του Γεννήτορος κατήλθε στη γη και, λαμβάνοντας σάρκα από τα αγνά αίματα της Παρθένου, ενανθρώπησε και συναναστράφηκε με εμάς τους ανθρώπους, και αφού ανέλαβε τη δική μας φύση την εκάθισε στα δεξιά του Πατρός, όπως έχει γραφεί, θεωρώ αναγκαίο να ενωθούμε και εμείς, αναχωρώντας από τα εγκόσμια, με το δικό μας φύραμα, έχοντας διατηρήσει αθόλωτη την πίστη στο «κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν» και έχοντας ολοκληρώσει τον δρόμο των εντολών.

Διότι, εάν στην υπόλοιπη ορατή κτίση, εννοώ αυτήν που είναι δούλη του ανθρώπου, στην οποία δεν υπάρχει τίποτα συγγενές προς τον Θεό κατά την ομοίωση, ενυπάρχει με τη δύναμη της ζωής, όπως είπες, κάνοντας τον μεν ουρανό θρόνο του και τη γη υποπόδιό του, σου φαίνεται παράλογο το να κατέλθει ο Υιός και Λόγος του Θεού στη γη και να ενωθεί με την ανθρώπινη φύση, την οποία έπλασε κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή του;

Έδινε βέβαια το νεύμα ο Θεός, όταν παλαιότερα τα πάντα παράγονταν από εκείνον από την ανυπαρξία στην ύπαρξη, να τον αινούν με αυτόν τον τρόπο οι άγγελοι, όταν, λαμβάνοντας χώμα από τη γη, έπλασε τον άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσίν του και τον κατέστησε βασιλιά όλης της κτίσεως. Έδινε δε το νεύμα και όταν σαρκωνόταν, αν και ασώματος, και γεννιόταν ως άνθρωπος από την Παρθένο, αν και Θεός, ώστε να υμνούν οι άγγελοι με αυτόν τον τρόπο το ανέκφραστο μυστήριο της οικονομίας του. Καθοδηγεί δε αυτούς εξίσου και διαρκώς στο να υμνούν ασιγήτως το αλληλούια, εργαζόμενος πάντοτε με αγαθότητα για τη σωτηρία μας και πράττοντας και μεταπλάθοντας τα πάντα προς το καλύτερο, οδηγώντας από το χειρότερο και το κατώτερο όσους σπεύδουν προς τα εμπρός και τα τελειότερα, ώστε να συντελείται η αλλοίωση της δεξιάς του σε κάθε μία από τις ψυχές όσων σώζονται, και να υπάρχει χαρά στους ουρανούς για όσους μετανοούν και επιστρέφουν προς Εκείνον που υμνείται ασιγήτως ως Τριάδα.

η'. Άλλο πράγμα είναι η εικόνα του Θεού, και άλλο τα χαρακτηριστικά που παρατηρούνται στην εικόνα. Διότι εικόνα του Θεού είναι η νοερή ψυχή, ο νους και ο λόγος, η μία και αδιαίρετη φύση. Ενώ αυτά που παρατηρούνται στην εικόνα είναι το αρχικό, το βασιλικό και το αυτεξούσιο. Έτσι, άλλο πράγμα είναι η δόξα του νου και άλλο η αξία του, και διαφορετικό το «κατ' εικόνα Θεού» και άλλο το «καθ' ομοίωσιν». Και δόξα μεν του νου είναι το ανωφερές, το αεικίνητο προς τα άνω, το οξύ, το καθαρό, το συνετό, το σοφό, το αθάνατο· αξία δε είναι το λογικό, το βασιλικό, το αρχικό και το αυτεξούσιο.

Το δε κατ' εικόνα Θεού, που αφορά την ψυχή, τον νου και τον λόγο, είναι αυθυπόστατο και ομοούσιο, αδιαίρετο και αχώριστο. Διότι ο νους και ο λόγος ανήκουν στην ασώματη, αθάνατη, θεία και νοερή ψυχή, τα οποία είναι και ομοούσια και συναΐδια, και δεν τέμνονται ποτέ μεταξύ τους, ούτε μπορούν να χωριστούν. Το δε καθ' ομοίωσιν είναι το δίκαιο, το αληθές, το εύσπλαχνο, το συμπαθές και το φιλάνθρωπο. Επομένως, σε όσους αυτά ενεργούνται και φυλάσσονται, σε αυτούς φαίνεται ξεκάθαρα και το κατ' εικόνα και το καθ' ομοίωσιν, δηλαδή σε όσους κινούνται σύμφωνα με τη φύση τους, και ως προς την αξία υπερέχουν των υπολοίπων.

ια'. Είμαστε καθ' ομοίωσιν του Θεού, ο οποίος μας έπλασε κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή Του, μέσω της αρετής και της συνέσεως· διότι η αρετή Του κάλυψε τους ουρανούς, και η γη είναι πλήρης από τη σύνεσή Του. Και αρετή του Θεού είναι η δικαιοσύνη, η οσιότητα και η αλήθεια, όπως λέει ο Δαβίδ: «Δίκαιος είσαι, Κύριε, και η αλήθειά σου σε περιβάλλει». Και πάλι: «Δίκαιος και όσιος είναι ο Κύριος, λόγω της ευθύτητας και της χρηστότητάς Του»· διότι αγαθός και ευθύς είναι ο Κύριος, λόγω του λόγου της σοφίας και του λόγου της γνώσεως· διότι σε Αυτόν υπάρχουν αυτά, και ονομάζεται σοφία και λόγος, λόγω της αγιωσύνης και της τελειότητάς Του, όπως ο Ίδιος λέει: «Να γίνεστε τέλειοι, διότι ο Πατέρας σας ο ουράνιος είναι τέλειος· να γίνεστε άγιοι, διότι εγώ είμαι άγιος»· λόγω της ταπεινώσεως και της πραότητας· «Μάθετε από εμένα», λέει, «ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας». ιβ'. Ο δικός μας νους, όντας εικόνα του Θεού, διατηρεί μέσα του το οικείο, όταν παραμένει στον εαυτό του και δεν κινείται μακριά από τη δική του αξία και φύση.

Έκανε τον αέρα και τον χάρισε στην πολύμορφη φύση των πτηνών. Δημιούργησε το νερό και το εμπλούτισε με το άπειρο πλήθος των ψαριών. Αφού λοιπόν γέμισε όλους τους τόπους, μοίρασε στα διάφορα δημιουργήματα όλες τις κατοικίες, και με πάνσοφη γνώση όρισε στο καθένα το δικό του κέντρο. Τότε έπλασε και τον άνθρωπο. Αλλά επειδή όλοι οι τόποι ήταν κατοικημένοι, πού επρόκειτο να κατοικήσει αυτός ο άνθρωπος; Πού ήταν έτοιμο το παλάτι αυτού του βασιλιά; Ποιος ήταν ο θρόνος στον οποίο επρόκειτο να τοποθετηθεί αυτή η θαυμαστή ουράνια εικόνα, η οποία πλάστηκε καθ' ομοίωσιν του Θεού;

Έπλασε τον άνθρωπο ο μέγας δημιουργός Θεός, απαντά όλη η χρυσή σειρά των Θεολόγων ανδρών, αφού πρώτα είχαν τα πάντα ολοκληρωθεί, για να καταλάβουμε πως η ανάπαυση και ο τελικός σκοπός του ανθρώπου δεν πρέπει να βρίσκεται σε αυτά τα κτιστά και πρόσκαιρα πράγματα, αλλά μόνο στον Θεό, του οποίου φέρει την εικόνα και την ομοίωση, καθώς λέει και ο ιερός Αυγουστίνος: «Μας δημιούργησες για Σένα, Κύριε, και δεν αναπαύεται η καρδιά μας, έως ότου βρει σε Εσένα την ανάπαυσή της».

Αυτήν την άριστη διδασκαλία, αυτόν τον εξαίρετο στοχασμό, αυτό το θαυμάσιο και δυσνόητο μάθημα, δεν το διδάχθηκε ο πατήρ Σίμων ο μυροβλύτης στην Ακαδημία του Πλάτωνα, δεν το εκπαιδεύτηκε στο Λύκειο του Ζήνωνα, ούτε τέλος πάντων του ερμηνεύτηκε στον Περίπατο του Αριστοτέλη. Αλλά το διδάχθηκε στο πνευματικό σχολείο του Παραδείσου, ένα σχολείο που δεν είχε άλλον οικιστή παρά την αθωότητα, δάσκαλο τον ίδιο τον Θεό, ακροατή τον Αδάμ, παιδαγωγία τον θείο νόμο, βραβείο της υπακοής την αθανασία, πρόστιμο και ζημία τον θάνατο. Όλα αυτά ήταν μέρη που απέβλεπαν σε έναν σκοπό, συνέτρεχαν σε ένα τέλος, για να φυλάξουν με την αναμαρτησία αλώβητο το κατ' εικόνα και απαραχάρακτο στους γενάρχες μας το καθ' ομοίωσιν.

Και τα δύο χαρίσματα είναι υψηλά, καθώς το ένα, το κατ' εικόνα, σύμφωνα με τους κορυφαίους των διδασκάλων, Χρυσόστομο, Γρηγόριο και Δαμασκηνό, υποδηλώνει το νοερό, το αθάνατο και το αρχικό· και το άλλο, το καθ' ομοίωσιν, υποδηλώνει την κατά το δυνατόν αφομοίωση της αρετής.

Ώ μακαρία ταπείνωση, πού είσαι και δεν σε βλέπουμε σήμερα; Όλοι ζητούμε να έχουμε υποτακτικούς, και κανείς δεν ζητά να υποταχθεί· και αν υποταχθούμε, υποτασσόμαστε από ανάγκη και όχι από ταπεινοφροσύνη· και ενώ φέρουμε την ονομασία των υποτακτικών, στην πραγματικότητα θέλουμε να εξουσιάζουμε τους γέροντές μας, τους προεστώτες μας, και τους εναντιωνόμαστε, τους πικραίνουμε, τους κατηγορούμε ως αδιάκριτους, και τελικά φεύγουμε από αυτούς χωρίς να λάβουμε συγχώρεση. Αλλά ο άγιος Σίμων είχε τόση ευλάβεια στον γέροντά του, που δεχόταν τις νουθεσίες του ως λόγια Αγγέλου, ή, καλύτερα να πούμε, ως λόγια και εντολές αυτού του ίδιου του Θεού. Και, λοιπόν, όπως ο Αδάμ με την παρακοή έχασε το κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν και παραβλήθηκε με τα ανόητα κτήνη και ομοιώθηκε με αυτά, κατά τον θείο Δαβίδ, και ακολούθως κέρδισε τη φθορά και τον θάνατο, έτσι αντίθετα ο ιερός Σίμων, με την υπακοή που έδειξε, διαφύλαξε απαραχάρακτο το κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν, κερδίζοντας επομένως την αφθαρσία και τη ζωή, και με αυτόν τον τρόπο φυτεύεται σαν ένα ευωδέστατο κρίνο μέσα στον παράδεισο και αναδεικνύεται πολίτης του ουρανού και ακριβέστατος μιμητής των αγίων Αγγέλων.

Χτίζεται, λοιπόν, αυτό το ιερό Μοναστήρι, η νέα Βηθλεέμ, με τέτοιες αποκαλύψεις, με τέτοια θαύματα. Λάμπει ως πύρινος στύλος ο άγιος Σίμων. Συγκεντρώνονται πολλοί μοναχοί, διδάσκονται τον δρόμο της αρετής και ζουν μαζί με τον οδηγό τους ως Άγγελοι επί γης: με νηστείες, με αγρυπνίες, προσευχές και άλλες αρετές, διαφυλάσσοντας το κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν αλώβητο, απαράτρεπτο και αβλαβές.

Έτσι, λοιπόν, αφού ο άγιος ποίμανε καλά και θεάρεστα το λογικό του ποίμνιο και δίδαξε τους μαθητές του, οδηγώντας τους στην τελειότατη αρετή, αναχώρησε για τις ουράνιες μονές, στη μητρόπολη των πρωτοτόκων, έχοντας διατηρήσει το κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν καθαρό και αλώβητο, και ψάλλοντας με παρρησία: «Ιδού εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός». Η δε μακάρια ψυχή του αναχώρησε συνοδευόμενη από τους αγίους Αγγέλους, των οποίων τον βίο μιμήθηκε επί της γης, την οποία υποδέχθηκαν οι Απόστολοι, την προϋπάντησαν οι Προφήτες, και τη συνεχάρησαν οι Διδάσκαλοι, οι Ιεράρχες, οι Μάρτυρες, οι Όσιοι και οι Δίκαιοι. Ω, τι πνευματική και χαρμόσυνη πανήγυρις έγινε σήμερα στον ουρανό, κατά την ανάβαση της μακάριας ψυχής του αγίου Σίμωνος! Όλα τα τάγματα των επουράνιων Αγγέλων σκίρτησαν, όλες οι τάξεις των αγίων εόρτασαν, των οποίων τον βίο, κατά το δυνατόν, μιμήθηκε.