Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 1:26

Επομένως, για να μη συμβεί αυτό, ως αγαθός που είναι, τους καθιστά μετόχους της δικής Του Εικόνας, του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, και τους δημιουργεί σύμφωνα με τη δική Του εικόνα και καθ' ομοίωσιν· ώστε, μέσω αυτής της χάριτος, κατανοώντας την Εικόνα, εννοώ δηλαδή τον Λόγο του Πατρός, να δυνηθούν δι' αυτού να αποκτήσουν επίγνωση του Πατρός, και γνωρίζοντας τον Ποιητή, να ζήσουν τον όντως ευδαίμονα και μακάριο βίο.

Την αιτία, λοιπόν, της σωματικής του επιφανείας, στο μέτρο του δυνατού και εν μέρει, και σύμφωνα με όσο μπορέσαμε εμείς να κατανοήσουμε, την προαναφέραμε· ότι, δηλαδή, κανενός άλλου έργο δεν ήταν να μεταβάλει το φθαρτό σε άφθαρτο, παρά μόνο του ίδιου του Σωτήρα, ο οποίος εξαρχής δημιούργησε τα σύμπαντα εκ του μη όντος. Και κανενός άλλου έργο δεν ήταν να ανακτίσει πάλι στους ανθρώπους το «κατ' εικόνα», παρά μόνο της Εικόνας του Πατρός. Και κανενός άλλου έργο δεν ήταν να αναστήσει το θνητό ως αθάνατο, παρά μόνο του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο οποίος είναι η Αυτοζωή. Και κανενός άλλου έργο δεν ήταν να διδάξει περί του Πατρός και να καθαιρέσει τη θρησκεία των ειδώλων, παρά μόνο του Λόγου που συγκροτεί τα πάντα, και ο οποίος είναι ο μόνος αληθινός μονογενής Υιός του Πατρός.

Τέτοιοι είναι οι οπαδοί του Μαρκέλλου και του Σκοτεινού των Αγκυρογαλατών, οι οποίοι, παρόμοια με τους Ιουδαίους, αθετούν την προαιώνια ύπαρξη του Χριστού, τη θεότητα και την ατελεύτητη βασιλεία Του, με την πρόφαση ότι δήθεν υπερασπίζονται τη μοναρχία. Διότι εμείς Τον γνωρίζουμε όχι απλώς ως προφορικό ή ενδιάθετο λόγο του Θεού, αλλά ως ζώντα Θεό Λόγο που υπάρχει καθ' εαυτόν, και ως Υιό του Θεού και Χριστό, ο οποίος συνυπάρχει και συμβιώνει προ των αιώνων με τον δικό Του Πατέρα, όχι απλώς κατά πρόγνωση, και ο οποίος διακόνησε Αυτόν σε όλη τη δημιουργία, είτε των ορατών είτε των αοράτων. Διότι Αυτός είναι εκείνος προς τον οποίο είπε ο Πατέρας: «ας δημιουργήσουμε τον άνθρωπο σύμφωνα με τη δική μας εικόνα και καθ' ομοίωσιν», Αυτός που εμφανίστηκε αυτοπροσώπως στους πατριάρχες, που έδωσε τον Νόμο και μίλησε μέσω των προφητών, και ο οποίος τελικά ενανθρώπησε και φανέρωσε τον δικό Του Πατέρα σε όλους τους ανθρώπους, και ο οποίος βασιλεύει στους ατελεύτητους αιώνες. Διότι ο Χριστός δεν προσέλαβε κανένα πρόσφατο αξίωμα, αλλά πιστεύουμε ότι εξ αρχής είναι τέλειος και όμοιος κατά πάντα με τον Πατέρα.

Εάν κάποιος υποστηρίζει ότι το «ας δημιουργήσουμε άνθρωπο» δεν το λέει ο Πατέρας προς τον Υιό, αλλά ότι ο Θεός το είπε προς τον εαυτό Του, ανάθεμα έστω. Εάν κάποιος υποστηρίζει ότι δεν εθεάθη ο Υιός από τον Αβραάμ, αλλά ο αγέννητος Θεός ή μέρος Αυτού, ανάθεμα έστω.

Βιβλίο Α΄. Γένεσις. Το βιβλίο αυτό της Γενέσεως, ο Μωυσής είναι εκείνος που το εξέφρασε και το έγραψε κατόπιν προστάγματος του Κυρίου. Ονομάζεται δε έτσι, επειδή περιέχει τη γένεση των πάντων, του ουρανού και της γης, και των ανθρώπων και όλων αυτών των ορατών δημιουργημάτων, καθώς και την ίδια τη φύτευση του παραδείσου. Εξηγεί δε ότι την μεν πρώτη ημέρα δημιουργήθηκε το φως· τη δεύτερη το στερέωμα, το οποίο ο Θεός ονόμασε ουρανό· την τρίτη συγκεντρώθηκαν τα ύδατα και φάνηκε η ξηρά, και τις μεν συγκεντρώσεις των υδάτων τις ονόμασε θάλασσες, την δε ξηρά την ονόμασε γη, και εβλάστησε η γη χλωρό χόρτο και κάθε είδους δέντρο· την τέταρτη προήλθαν ο ήλιος και η σελήνη και όλος ο χορός των αστέρων· την πέμπτη έγινε η γένεση των πτηνών, των ιχθύων και των κητών που βρίσκονται στα ύδατα· την έκτη των τετραπόδων, των θηρίων, των ερπετών και των κτηνών, καθώς και η πλάση του ανθρώπου κατ' εικόνα Θεού και καθ' ομοίωσιν· την δε έβδομη κατέπαυσε ο Θεός από τα έργα του και την ευλόγησε. Περιλαμβάνεται επίσης σε αυτό το βιβλίο η παράβαση του Αδάμ και η εκδίωξη από τον παράδεισο, ο φόνος του Άβελ από τον αδελφό του τον Κάιν, η μετάθεση του Ενώχ, η κατασκευή της κιβωτού, ο κατακλυσμός που έγινε επί Νώε, η ανέγερση του πύργου, η διαίρεση των γλωσσών, η διασπορά των εθνών και η έξοδος του Αβραάμ από τους Χαλδαίους.

Γι' αυτό τον λόγο ο Θεός τους έπλασε από το ίδιο χώμα. Ερώτηση 54η. Γιατί, εφόσον ο άνθρωπος αποτελεί το ανώτερο και πιο θαυμαστό δημιούργημα του Θεού (αφού τον κατέστησε βασιλιά επί της γης και τον δημιούργησε κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή Του), πώς γίνεται ο Θεός να τον έπλασε τελευταίο από όλα;

Ερώτ. 55. Τι σημαίνει το: «Ας δημιουργήσουμε τον άνθρωπο κατ' εικόνα δική μας, και καθ' ομοίωσιν;» Τι είναι το «κατ' εικόνα» και τι το «καθ' ομοίωσιν;» Απόκ. Δεν σημαίνει ότι, όπως οι άνθρωποι, έτσι και ο Θεός είναι ανθρωπόμορφος· μη γένοιτο! Αλλά το «κατ' εικόνα» είναι το εξής: διότι, όπως ο Θεός βασιλεύει σε ολόκληρο τον κόσμο, και άρχει, και εξουσιάζει τα πάντα στον ουρανό και στη γη, έτσι και ο άνθρωπος έχει κατασταθεί άρχοντας και βασιλιάς όλων των επίγειων πραγμάτων, και πράττει αυτεξούσια ό,τι θέλει, όπως ακριβώς και ο Θεός· και αυτό είναι το «κατ' εικόνα». Το δε «καθ' ομοίωσιν» είναι το αγαθό και το ενάρετο.

Ερώτηση νστ΄. Σε ποιον είπε ο Θεός: «Ας δημιουργήσουμε άνθρωπο σύμφωνα με τη δική μας εικόνα και ομοίωση;» Απάντηση. Κάποιοι από τους δυσώνυμους αιρετικούς έφτασαν στο σημείο να ισχυριστούν ότι αυτό ειπώθηκε προς τους αγγέλους και τους πονηρούς δαίμονες· μη κατανοώντας οι ασύνετοι ότι δεν είπε «σύμφωνα με τις εικόνες μας», αλλά «σύμφωνα με την εικόνα μας».

Και έτσι να φρονείς, να κατανοείς και να πιστεύεις περί του Θεού. Εάν όμως δεν σου αρκεί το παράδειγμα του ηλίου για την επίγνωση της τρισυπόστατης θεότητας, δες και μία άλλη εικόνα του Θεού: αυτή είναι η ψυχή του ανθρώπου. Διότι, όταν ο Θεός επρόκειτο να πλάσει τον άνθρωπο, είπε: «Ας δημιουργήσουμε τον άνθρωπο κατ' εικόνα δική μας και καθ' ομοίωση». Ιδού λοιπόν, ο άνθρωπος είναι εικόνα του Θεού, δηλαδή η ψυχή του ανθρώπου. Είναι δε η ψυχή του ανθρώπου αφενός μία, αφετέρου τρισυπόστατη· τρία πρόσωπα έχει η ψυχή. Και πώς; Άκουσε. Η ψυχή είναι ένα πρόσωπο· η δε ψυχή γεννά τον λόγο, και ιδού ο λόγος είναι άλλο πρόσωπο. Η ψυχή εκπορεύει και την πνοή, και ιδού η πνοή είναι άλλο πρόσωπο.

Μίσησε πρώτα, επαναστάτησε εναντίον του Παντοκράτορος Θεού, καταφρόνησε τον Δεσπότη, αποξενώθηκε από τον Θεό. Επειδή είδε τον άνθρωπο πλασμένο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν του Θεού, μη μπορώντας να στραφεί εναντίον του ίδιου του Θεού, εξέχυσε την πονηρία του πάνω στην εικόνα του Θεού· όπως ακριβώς αν κάποιος οργισμένος άνθρωπος λιθοβολούσε μια εικόνα, επειδή δεν μπορεί να βλάψει τον βασιλιά, χτυπώντας το ξύλο που φέρει την απεικόνισή του. Έχω δει εγώ πολλές φορές τα πιο μισάνθρωπα από τα ζώα στα στάδια, είτε τα είδα είτε άκουσα γι' αυτά· διότι ας είναι ασφαλής και ακριβής ο λόγος μου.

Τι από τα παράδοξα δεν θα μπορούσε να συμβεί για χάρη σου, που δημιουργήθηκες κατ' εικόνα του Θεού, εφόσον για ένα τόσο μικρό πτηνό συγκρατείται η μεγάλη και φοβερή θάλασσα, παίρνοντας εντολή να διατηρεί γαλήνη μέσα στο μέσο του χειμώνα; Λένε ότι το τρυγόνι, όταν κάποτε χωριστεί από το ταίρι του, δεν καταδέχεται πλέον την κοινωνία με άλλο, αλλά παραμένει αζευγάρωτο, απαρνούμενο τη σχέση με άλλο χάριν της ανάμνησης εκείνου με το οποίο είχε κάποτε συζευχθεί. Ας ακούσουν οι γυναίκες πώς η σεμνότητα της χηρείας, ακόμη και στα άλογα ζώα, είναι προτιμότερη από την απρέπεια της πολυγαμίας.

Αν σε αυτά δεν αναλογούσαν τα κάτω μέρη, το ζώο δεν θα επιβίωνε για κανένα χρονικό διάστημα. Σήμερα όμως, ήδη μερικοί αναφέρουν ότι ο ελέφαντας ζει τριακόσια χρόνια και ακόμη περισσότερα· για τον λόγο αυτό τα άκρα του είναι συμπαγή και χωρίς αρθρώσεις. Την δε τροφή, όπως αναφέραμε, η προβοσκίδα τη μεταφέρει από το έδαφος ψηλά, επειδή μοιάζει με φίδι και είναι εκ φύσεως αρκετά εύκαμπτη. Έτσι, είναι αληθινός ο λόγος ότι τίποτε το περιττό ούτε τίποτε το ελλιπές δεν είναι δυνατόν να βρεθεί στα κτίσματα. Αυτό το ζώο, εντούτοις, αν και έχει τόσο τεράστιο μέγεθος, ο Θεός το κατέστησε υποχείριό μας (ώστε και όταν διδάσκεται να κατανοεί, και όταν χτυπιέται να υποχωρεί), διδάσκοντάς μας ολοφάνερα ότι υπέταξε τα πάντα σε εμάς, επειδή έχουμε πλαστεί κατ' εικόνα του Κτίσαντος. Και δεν μπορεί κανείς να διακρίνει την ανεξιχνίαστη σοφία μόνο στα μεγάλα ζώα, αλλά εξίσου προκαλείται ο θαυμασμός και στα μικρότατα. Διότι, όπως ακριβώς δεν θαυμάζω τις μεγάλες κορυφές των βουνών –οι οποίες, λόγω της γειτνίασής τους με τα σύννεφα, διατηρούν τις χειμερινές συνθήκες με τη συνεχή πνοή των ανέμων– περισσότερο από την κοιλότητα των φαραγγιών, η οποία όχι μόνο αποφεύγει τους σφοδρούς ανέμους των υψηλών περιοχών, αλλά διατηρεί πάντοτε και τον αέρα θερμό· έτσι και στη διάπλαση των ζώων, δεν θαυμάζω τον ελέφαντα για το μέγεθός του περισσότερο από τον ποντικό, επειδή προκαλεί φόβο στον ελέφαντα· ή από το λεπτότατο κεντρί του σκορπιού, πώς δηλαδή ο Τεχνίτης το έκανε κούφιο σαν αυλό, ώστε μέσα από αυτό να εκχέεται το δηλητήριο σε όσους πλήττονται.

Για τον λόγο αυτόν και τώρα ο λόγος, αφού διέτρεξε γρήγορα τα ξένα πράγματα, είναι νωθρός και γεμάτος οκνηρία απέναντι στην εξέταση των δικών του· αν και δεν είναι δυνατόν να γνωρίσει κανείς τον Θεό από τον ουρανό και τη γη περισσότερο από ό,τι μέσα από τη δική μας κατασκευή, εφόσον βέβαια εξετάσει τον εαυτό του με σύνεση· όπως λέει ο προφήτης: «Έγινε θαυμαστή η γνώση σου μέσα από εμένα»· δηλαδή, αφού μελέτησα βαθιά τον εαυτό μου, διδάχθηκα το αξεπέραστο μεγαλείο της σοφίας σου. Και είπε ο Θεός: Ας ποιήσουμε άνθρωπο.

Διότι είναι πράγματι φοβερή φλυαρία το να κάθεται κανείς ως άρχοντας και επιστάτης του εαυτού του, προτρέποντάς τον δεσποτικά και με σφοδρότητα. Αλλά, βέβαια, εκείνοι που δεν δίστασαν να συκοφαντήσουν τον ίδιο τον Κύριο, τι δεν θα μπορούσαν να πουν, έχοντας τη γλώσσα τους εξασκημένη στο ψέμα; Η παρούσα φράση, ωστόσο, τους κλείνει εντελώς το στόμα. «Και είπε ο Θεός: Ας ποιήσουμε άνθρωπο». Μήπως και τώρα, πες μου, το πρόσωπο είναι μεμονωμένο; Διότι δεν έχει γραφτεί, «ας γίνει άνθρωπος», αλλά, «Ας ποιήσουμε άνθρωπο». Όσο ακόμη δεν είχε εμφανιστεί εκείνος που επρόκειτο να διδαχθεί, το κήρυγμα της θεολογίας παρέμενε καλυμμένο στο βάθος· όταν, λοιπόν, αναμένεται η δημιουργία του ανθρώπου, αποκαλύπτεται η πίστη και φανερώνεται καθαρότερα το δόγμα της αλήθειας: «Ας ποιήσουμε άνθρωπο».

Ακούς, ω χριστομάχε, ότι συνομιλεί με τον κοινωνό της δημιουργίας, διά του οποίου εποίησε και τους αιώνες, ο οποίος συγκρατεί τα σύμπαντα με τον λόγο της δυνάμεώς του. Αλλά βέβαια δεν αποδέχεται ειρηνικά τον λόγο της ευσεβείας· και όπως ακριβώς τα πιο μισάνθρωπα από τα θηρία, όταν εγκλειστούν στα κλουβιά, βρυχώνται γύρω από τα κάγκελα, επιδεικνύοντας μεν το σκληρό και ανήμερο της φύσεώς τους, χωρίς όμως να μπορούν να ικανοποιήσουν τη μανία τους, έτσι και το εχθρικό προς την αλήθεια γένος των Ιουδαίων, βρισκόμενο σε δυσχερή θέση, ισχυρίζεται ότι πολλά είναι τα πρόσωπα προς τα οποία ομίλησε ο Θεός. Διότι, όπως λένε, στους αγγέλους που παρίστανται ενώπιόν του λέγει: «Ποιήσωμεν ἄνθρωπον».

Ιουδαϊκό είναι το κατασκεύασμα, μυθολόγημα της δικής τους ελαφρότητας· για να μην παραδεχθούν τον Ένα, εισάγουν αναρίθμητους. Και ενώ αθετούν τον Υιό, αποδίδουν σε υπηρέτες το αξίωμα του συμβούλου· και καθιστούν αυτούς που είναι ομόδουλοί μας, κυρίους της δικής μας δημιουργίας. Ο άνθρωπος, όταν τελειοποιείται, ανυψώνεται στην αξία των αγγέλων. Ποιο δημιούργημα, όμως, δύναται να είναι ίσο με τον Κτίστη; Πρόσεξε δε και τα επόμενα: «Κατ' εικόνα ημετέραν». Τι λες ως προς αυτό; Μήπως είναι κοινή η εικόνα του Θεού και των αγγέλων; Διότι είναι απόλυτη ανάγκη η μορφή του Υιού και του Πατρός να είναι η ίδια· νοουμένης βεβαίως της μορφής θεοπρεπώς, όχι ως σωματικό σχήμα, αλλά ως το ιδίωμα της θεότητας. Άκουσε και εσύ που προέρχεσαι από τη νέα κατατομή, εσύ που πρεσβεύεις τον Ιουδαϊσμό με το πρόσχημα του Χριστιανισμού.

Σε ποιον λέγει, «Κατ' εικόνα δική μας»; Σε ποιον άλλον άραγε, παρά στο απαύγασμα της δόξας και τον χαρακτήρα της υποστάσεώς Του, ο οποίος είναι η εικόνα του αόρατου Θεού; Στη δική Του, λοιπόν, ζωντανή εικόνα, η οποία είπε: «Εγώ και ο Πατήρ είμαστε ένα» και «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα»· σε αυτήν λέγει: «Ας ποιήσουμε τον άνθρωπο κατ' εικόνα δική μας». Όπου υπάρχει μία εικόνα, πού βρίσκεται το ανόμοιο; «Και εποίησεν ο Θεός τον άνθρωπο». Όχι, «εποίησαν». Απέφυγε εδώ τον πληθυντικό των προσώπων. Μέσω των πρώτων, αφενός, διαπαιδαγωγώντας τον Ιουδαίο, και μέσω των δεύτερων, αφετέρου, αποκλείοντας τον Ελληνισμό, με ασφάλεια ανέδραμε στη μονάδα, ώστε και τον Υιό να εννοήσεις μαζί με τον Πατέρα, και να αποφύγεις τον κίνδυνο της πολυθεΐας. «Κατ' εικόνα Θεού τον εποίησε». Πάλι εισήγαγε το πρόσωπο του συνεργού.

Διότι δεν είπε, «κατ’ εικόνα του εαυτού Του», αλλά «Κατ’ εικόνα Θεού». Το σε τι λοιπόν συνίσταται το ότι ο άνθρωπος πλάστηκε «κατ’ εικόνα Θεού», και πώς μετέχει στο «καθ’ ομοίωσιν», θα λεχθεί στη συνέχεια, συν Θεώ. Τώρα όμως ας λεχθεί μόνο τούτο: ότι εφόσον η εικόνα είναι μία, από πού σου ήρθε η σκέψη να ασεβείς τόσο αφόρητα, λέγοντας ότι ο Υιός είναι ανόμοιος προς τον Πατέρα; Ώ της αχαριστίας! Την ομοιότητα, στην οποία εσύ ο ίδιος έλαβες μέρος, αυτήν δεν την αποδίδεις στον Ευεργέτη; Και νομίζεις μεν ότι παραμένουν αναφαίρετα σε σένα όσα σου δόθηκαν κατά χάριν, αλλά δεν επιτρέπεις στον Υιό να έχει την εκ φύσεως ομοιότητα προς Εκείνον που Τον γέννησε; Αλλά πλέον η εσπέρα, έχοντας από ώρα οδηγήσει τον ήλιο προς τη δύση, μας επιβάλλει σιωπή. Εδώ λοιπόν ας καταπαύσουμε και εμείς τον λόγο, αρκούμενοι στα όσα ελέχθησαν. Προς το παρόν θίξαμε το θέμα μόνο τόσο όσο χρειαζόταν για να διεγείρουμε τον ζήλο σας· την πιο ολοκληρωμένη όμως εξέταση των προκειμένων ζητημάτων θα την παρουσιάσουμε στα επόμενα, με τη συνέργεια του Πνεύματος. Αναχωρήστε με χαρά, φιλόχριστη εκκλησία, στολίζοντας τα σεμνά σας τραπέζια με την ανάμνηση όσων ελέχθησαν, αντί για κάθε πολυτελές έδεσμα και ποικίλα καρυκεύματα.

Η δε ενέργεια του Πατρός και του Υιού είναι μία, όπως φαίνεται στο: «Ας δημιουργήσουμε άνθρωπο»· και πάλι: «Διότι όσα πράττει ο Πατήρ, αυτά τα πράττει ομοίως και ο Υιός»· άρα και η ουσία του Πατρός και του Υιού είναι μία. Εάν η γνώση του Πατρός και του Υιού είναι ζωή αιώνια, είναι αναγκαίο να είναι και μίας ουσίας.

Ότι τα πλασμένα κατ' εικόνα μετέχουν του Δημιουργού· και αυτό επιτελείται δια του Πνεύματος. Εάν δε τα κατανοούσαν αυτά και τα υπάκουαν ορθά εκείνοι που κακώς σοφίζονται εναντίον των εαυτών τους, δεν θα αποξένωναν το Πνεύμα από τη θεότητα, για να μην αποκόψουν τους εαυτούς τους από τη θεότητα, και για να μη χωρίσουν τον κόσμο από τον Θεό, και να μην απομακρύνουν τον Θεό από την ίδια Του την κτίση. Διότι όλα τα δημιουργήματα του Θεού είναι άθλια και υπολείπονται της δόξας του Δημιουργού ως προς την κτιστή τους φύση, εάν δεν μετέχουν της θεότητος. Είναι δε ανάξιος για τον Θεό ο λόγος ότι εγκαταλείπει την κτίση γυμνή και σαν έρημη από τον Εαυτό Του. Αλλά ούτε η κτίση είναι τόσο άθλια, ούτε ο Θεός τόσο αδύναμος, ώστε να μη διοχετεύει την αγία μετάδοση στα δημιουργήματά Του. Γι' αυτό, άλλωστε, θέλησε ευθύς εξαρχής να δημιουργήσει τον άνθρωπο κατ' εικόνα Του.

Και εξαρχής βέβαια, κατά τη δημιουργία του κόσμου, είναι φανερό ότι ο Θεός συνομιλεί με τον Υιό και το Πνεύμα, όπως με πιο ανθρώπινο τρόπο τον παρουσίασε ο Μωυσής να συνομιλεί και να λέει: «Ας κάνουμε τον άνθρωπο σύμφωνα με τη δική μας εικόνα και καθ' ομοίωση». Διότι σε ποιον λέει το «Ας κάνουμε», παρά στον Λόγο και μονογενή Υιό, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα, σύμφωνα με τον ευαγγελιστή, και στο Πνεύμα, για το οποίο έχει γραφτεί: «Το θείο Πνεύμα είναι αυτό που με έπλασε»; Και αν δεν λέει ρητά για ποιους ή προς ποιους συνομιλεί, ωστόσο είναι φανερό ότι δεν μιλάει μόνο για τον εαυτό Του, όταν λέει: «Ιδού, ο Αδάμ έγινε σαν ένας από εμάς»· και πάλι: «Ελάτε, ας κατεβούμε και ας μπερδέψουμε τις γλώσσες τους», ώστε να κατανοήσεις ότι συναριθμούνται και άλλα πρόσωπα. Διότι ούτε θα τολμήσει κανείς να τοποθετήσει σε ισοτιμία τους αγγέλους με τον Δημιουργό και Δεσπότη, ούτε πάλι είναι δυνατόν να νοηθεί ένα μόνο πρόσωπο στον Θεό, εφόσον λέγεται: «Σαν ένας από εμάς» και «Ελάτε, ας κατεβούμε και ας μπερδέψουμε». Σαφές είναι επίσης και αυτό που λέγεται σχετικά με την καταστροφή των Σοδόμων· αφενός το ότι: «Έβρεξε ο Κύριος θειάφι και φωτιά από τον Κύριο από τον ουρανό»· και αφετέρου αυτό που αναφέρεται στους προφήτες παρομοίως με αυτά, εκ προσώπου του Θεού: «Τους κατέστρεψα», λέει, «όπως κατέστρεψε ο Θεός τα Σόδομα και τα Γόμορρα». Και σε άλλη περίπτωση, εκφράζοντας τη φιλανθρωπία Του, ο Θεός λέει: «Θα τους σώσω μέσω του Κυρίου του Θεού τους»· γεγονός το οποίο δεν απέχει από την αποστολική ρήση που λέει: «Είθε να του δώσει ο Κύριος να βρει έλεος από τον Κύριο κατά την ημέρα εκείνη».

Του ιδίου λόγος ασκητικός. Ο άνθρωπος πλάστηκε κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν του Θεού· η αμαρτία όμως έφθειρε το κάλλος της εικόνας, παρασύροντας την ψυχή στις εμπαθείς επιθυμίες. Ο Θεός, εξάλλου, ο οποίος δημιούργησε τον άνθρωπο, είναι η αληθινή ζωή. Αυτός λοιπόν που απώλεσε την ομοιότητα προς τον Θεό, απώλεσε και την οικειότητα προς τη ζωή· και για όποιον βρίσκεται εκτός του Θεού, είναι αδύνατον να μετέχει στη μακάρια ζωή. Επομένως, ας επανέλθουμε στην αρχική χάρη, από την οποία αποξενωθήκαμε εξαιτίας της αμαρτίας.

Ας αποσιωπηθούν, λοιπόν, οι ανατολές του ηλίου, οι πορείες της σελήνης, οι κλιματικές συνθήκες, οι εναλλαγές των εποχών, το νερό από τα νέφη και εκείνο από τη γη, η ίδια η θάλασσα, ολόκληρη η γη, όσα φύονται από τη γη, όσα διαβιούν στα ύδατα, τα γένη που ζουν στον αέρα, οι μυριάδες διαφορές των ζώων, και όλα όσα έχουν ταχθεί για την εξυπηρέτηση της ζωής μας. Αλλά εκείνο δεν είναι δυνατόν να το παραβλέψουμε ακόμη και αν το θέλαμε, και το να αποσιωπήσει τη χάρη όποιος διαθέτει υγιή νου και λογική είναι παντελώς αδύνατο· το να εκφράσει, όμως, κανείς κάτι αντάξιό της είναι ακόμη πιο αδύνατο: ότι, δηλαδή, ο Θεός, αφού δημιούργησε τον άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσίν Του, και τον αξίωσε της επιγνώσεώς Του, και τον εκόσμησε με το λογικό περισσότερο από όλα τα ζώα, και του παραχώρησε να εντρυφά στα ανεκλάλητα κάλλη του παραδείσου, και τον κατέστησε άρχοντα όλων των επί της γης, έπειτα, όταν εκείνος εξαπατήθηκε από τον όφι και εξέπεσε στην αμαρτία, και διά της αμαρτίας στον θάνατο και στα όσα του άξιζαν, δεν τον εγκατέλειψε· αντίθετα, αρχικά έδωσε τον νόμο ως βοήθεια, εγκατέστησε αγγέλους για τη φύλαξη και τη φροντίδα του, απέστειλε προφήτες για τον έλεγχο της κακίας και τη διδασκαλία της αρετής, ανέκοψε τις ορμές της κακίας με προειδοποιήσεις, εξήγειρε την προθυμία για τα αγαθά με υποσχέσεις, φανέρωσε εκ των προτέρων, πολλές φορές και σε διάφορα πρόσωπα, το τέλος της κάθε επιλογής προς νουθεσία των υπολοίπων, και, παρότι οι άνθρωποι επέμεναν στην απείθεια απέναντι σε όλα αυτά, Εκείνος δεν τους αποστράφηκε.

Για τον λόγο αυτόν, λοιπόν, δεν του δόθηκαν αμέσως τα ενδύματα, επειδή αυτά ήταν έπαθλα της αρετής που προορίζονταν για τον άνθρωπο, στα οποία δεν του επιτράπηκε να φθάσει εξαιτίας της επιβουλής του διαβόλου. Ο διάβολος, συνεπώς, στέκεται απέναντί μας ως αντίπαλος εξαιτίας της πτώσης που μας συνέβη παλαιότερα από την επιβουλή του, καθώς ο Κύριος οικονόμησε για εμάς την πάλη εναντίον του, ώστε μέσω της υπακοής να παλέψουμε ξανά και να στεφανωθούμε νικητές επί του αντιδίκου. Μακάρι, βέβαια, να μην είχε γίνει διάβολος, αλλά να είχε παραμείνει στην τάξη στην οποία είχε ταχθεί εξαρχής από τον Ταξιάρχη! Επειδή όμως έγινε αποστάτης, εχθρός του Θεού και εχθρός των ανθρώπων που δημιουργήθηκαν κατ' εικόνα Θεού (για τον λόγο αυτόν άλλωστε είναι μισάνθρωπος, επειδή είναι και θεομάχος· και μας μισεί αφενός ως κτήματα του Δεσπότη, και αφετέρου ως ομοιώματα του Θεού), Εκείνος που με σοφία και πρόνοια οικονομεί τα ανθρώπινα χρησιμοποίησε την πονηρία του για τη γυμνασία των ψυχών μας, όπως ακριβώς ένας ιατρός χρησιμοποιεί το δηλητήριο της έχιδνας για την παρασκευή σωτηρίων φαρμάκων. Ποιος, λοιπόν, ήταν ο διάβολος; Και ποια η τάξη του; Και ποιο το αξίωμά του; Και από πού εν γένει ονομάστηκε Σατανάς;

Τίποτα δεν φέραμε στον κόσμο· γυμνοί εξήλθαμε από τη μητρική κοιλιά. Εισήλθες χωρίς να έχεις τίποτα, πλεονέκτη· ούτε χρυσό, διότι αυτός εξορύσσεται από τη γη· ούτε άργυρο, διότι δεν σπάρθηκε μαζί σου· ούτε ένδυμα, διότι είναι επινόηση της υφαντικής τέχνης· ούτε κτήματα, τα οποία φιλοπόνησε ο πλούτος και οικοδόμησαν τα χέρια· ούτε αξίωμα, παρά μόνο το κατ' εικόνα· ούτε εξουσία, την οποία φθείρει ο χρόνος και θερίζει ο θάνατος.

Γι’ αυτό και η άφεση των αμαρτιών δίδεται στους πιστεύοντες, καθώς ο ίδιος ο Κύριος είπε: «Αυτό είναι το αίμα μου, το αίμα της Καινής Διαθήκης, το οποίο χύνεται για πολλούς προς άφεση των αμαρτιών»· όπως μαρτυρεί πάλι ο Απόστολος λέγοντας: «Σύμφωνα με την ευδοκία του θελήματός του, προς έπαινο της δόξας της χάριτός του, με την οποία μας χαρίτωσε στο πρόσωπο του Ηγαπημένου, μέσω του οποίου έχουμε την απολύτρωση διά του αίματός του, την άφεση των παραπτωμάτων σύμφωνα με τον πλούτο της χάριτός του, την οποία χορήγησε άφθονα σε εμάς»· ώστε, όπως ακριβώς ένας ανδριάντας που συνετρίβη και θρυμματίστηκε, χάνοντας την ένδοξη μορφή του βασιλιά, αναπλάθεται εκ νέου από τον σοφό τεχνίτη και αγαθό δημιουργό, ο οποίος μεριμνά για τη δόξα του δικού του πλάσματος, και αποκαθίσταται στην αρχική του δόξα· έτσι και εμείς, που υποστήκαμε τη φθορά εξαιτίας της παρακοής της εντολής, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Ο άνθρωπος, ενώ βρισκόταν σε τιμή, δεν το κατενόησε, εξισώθηκε με τα ανόητα κτήνη και έγινε όμοιος με αυτά», να ανακληθούμε στην πρώτη δόξα της εικόνας του Θεού. Διότι, όπως λέει, κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν του Θεού δημιούργησε ο Θεός τον άνθρωπο.

Πάνω από όλα, το πιο εξαιρετικό και μέγιστο δημιούργημα, τον άνθρωπο, τον έπλασε με τα ιερά και άμωμα χέρια του ως αποτύπωμα της δικής του εικόνας. Διότι έτσι λέει ο Θεός: «Ας δημιουργήσουμε τον άνθρωπο σύμφωνα με τη δική μας εικόνα και καθ' ομοίωσή μας. Και εποίησε ο Θεός τον άνθρωπο, άρρεν και θήλυ τους εποίησε». Αφού λοιπόν ολοκλήρωσε όλα αυτά, τα επαίνεσε και τα ευλόγησε και είπε: «Αυξάνεσθε και πληθύνεσθε». Ας δούμε, λοιπόν, ότι με αγαθά έργα στολίστηκαν όλοι οι δίκαιοι, και ο ίδιος ο Κύριος, αφού στόλισε τον εαυτό του με αγαθά έργα, χάρηκε.

Όταν ο Πέτρος είπε αυτά, ο Σίμων, ευρισκόμενος έξω από το πλήθος, φώναξε με δυνατή φωνή και είπε: Γιατί, λέγοντας ψέματα, θέλεις να εξαπατάς το απαίδευτο πλήθος που στέκεται γύρω σου, πείθοντάς το ότι δεν επιτρέπεται ούτε να πιστεύουν ούτε να ονομάζουν θεούς, τη στιγμή που τα δημόσια βιβλία των Ιουδαίων λένε ότι υπάρχουν πολλοί θεοί; Και τώρα, παρουσία όλων, θέλω να συζητήσω μαζί σου με βάση τα ίδια τα βιβλία για την αναγκαιότητα να πιστεύουμε σε θεούς, αφού προηγουμένως αποδείξω για τον Θεό για τον οποίο μίλησες, ότι δεν είναι αυτός η ανώτατη και παντοδύναμη δύναμη, εφόσον στερείται πρόγνωσης, είναι ατελής, ενδεής, δεν είναι αγαθός και υπόκειται σε πολλά και αναρίθμητα ολέθρια πάθη. Επομένως, όταν αυτό αποδειχθεί από τις Γραφές, όπως εγώ ισχυρίζομαι, συνάγεται ότι υπάρχει κάποιος άλλος, αν και δεν αναγράφεται ρητά, ο οποίος είναι προγνωστικός, τέλειος, ανενδεής, αγαθός, απαλλαγμένος από όλα τα ολέθρια πάθη. Αυτός όμως που εσύ αποκαλείς δημιουργό, τυγχάνει να υπόκειται στα αντίθετα. Για παράδειγμα, ο Αδάμ που δημιουργήθηκε καθ' ομοίωσή του, πλάθεται τυφλός, παραδίδεται χωρίς να έχει γνώση του καλού ή του κακού, βρίσκεται παραβάτης, εκδιώκεται από τον παράδεισο και τιμωρείται με θάνατο. Παρομοίως και αυτός που τον έπλασε, επειδή δεν τα βλέπει όλα, λέει κατά την καταστροφή των Σοδόμων: «Ελάτε να κατέβουμε και να δούμε αν οι πράξεις τους ανταποκρίνονται πλήρως στην κραυγή τους που φτάνει σε εμένα· ειδάλλως, για να το μάθω»· και έτσι αποδεικνύει τον εαυτό του ότι έχει άγνοια.

Και εκείνοι που από άγνοια τον μέμφονταν, έστω και τώρα που έμαθαν πώς πρέπει να σκέφτονται, μέσα από καλά λόγια και καλές πράξεις θα ανακαλέσουν το προηγούμενο σφάλμα τους, προβάλλοντας την άγνοια ως αιτία του κακού τους τολμήματος προκειμένου να τύχουν συγγνώμης. Τα πράγματα έχουν ως εξής: Αφού ο μόνος αγαθός Θεός τα δημιούργησε όλα καλά και τα παρέδωσε στον άνθρωπο που πλάστηκε κατ' εικόνα Του, ο άνθρωπος αυτός που δημιουργήθηκε, αποπνέοντας τη θειότητα Εκείνου που τον έπλασε, όντας αληθινός προφήτης και γνωρίζοντας τα πάντα, προς τιμήν του Πατέρα που του δώρισε τα πάντα και προς σωτηρία των υιών που προήλθαν από αυτόν, ως γνήσιος πατέρας διατηρώντας την εύνοια προς τα παιδιά που απέκτησε, θέλοντας, για το δικό τους συμφέρον, να αγαπούν τον Θεό και να αγαπιούνται από Αυτόν, φανέρωσε την οδό που οδηγεί στη φιλία Του, διδάσκοντας με ποιες πράξεις των ανθρώπων ευφραίνεται ο μόνος και Κύριος των πάντων Θεός. Και αφού φανέρωσε όσα είναι αρεστά σε Εκείνον, όρισε για όλους έναν αιώνιο νόμο, ο οποίος δεν μπορεί ούτε από πόλεμο να καταστραφεί, ούτε από κάποιον ασεβή να νοθευτεί, ούτε σε έναν μόνο τόπο να αποκρυφτεί, αλλά μπορεί από όλους να αναγνωστεί. Έτσι, χάρη στην υπακοή τους στον νόμο, είχαν τα πάντα σε αφθονία, τους πιο εκλεκτούς καρπούς, τέλεια, αμέριμνα και άνοσα χρόνια, τα οποία τους είχαν δωριστεί άφοβα, μαζί με την απόλυτη ευκρασία του κλίματος.

Ενώ εκείνος μας τα έλεγε αυτά, εισήλθε κάποιος από τους δικούς μας, ο οποίος ήταν ορισμένος να του αναγγέλλει τέτοια πράγματα, και είπε: «Πολύ πλήθος, κύριέ μου Πέτρε, στέκεται μπροστά στις θύρες». Αφού λοιπόν εκείνος το επέτρεψε, μπήκε μέσα πολύ πλήθος. Αυτός τότε σηκώθηκε, στάθηκε στην ίδια θέση με τη χθεσινή και, αφού τους χαιρέτησε σύμφωνα με το έθος της θεοσέβειας, είπε: «Από τον Θεό, ο οποίος έκτισε τον ουρανό και τη γη και δημιούργησε όλα όσα υπάρχουν σε αυτά (όπως μας είπε ο αληθινός προφήτης), ο άνθρωπος, έχοντας πλαστεί κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν, ορίστηκε να άρχει και να κυριεύει, εννοώ σε όσα βρίσκονται στον αέρα, στη γη και στα ύδατα, όπως εξάλλου από την ίδια την πραγματικότητα μπορεί κανείς να αντιληφθεί ότι με τη δική του σύνεση τα μεν του αέρα τα φέρνει κάτω, τα του βυθού τα ανεβάζει πάνω, και τα της γης τα θηρεύει, αν και σε δύναμη είναι πολύ μεγαλύτερά του, εννοώ ελέφαντες και λέοντες και τα παρόμοια με αυτά. Όσο βέβαια ήταν δίκαιος, στεκόταν και ανώτερος από όλα τα παθήματα, αφού, έχοντας αθάνατο σώμα, δεν μπορούσε να δοκιμάσει πόνο. Όταν όμως αμάρτησε (όπως δείξαμε και χθες και προχθές), καθώς έγινε δούλος της αμαρτίας, υπέκυψε σε όλα τα παθήματα, στερημένος με δίκαιη κρίση από όλα τα καλά. Διότι δεν ήταν εύλογο, από τη στιγμή που εγκαταλείφθηκε Εκείνος που τα έδωσε, τα δώρα που δόθηκαν να παραμένουν στους αγνώμονες. Γι' αυτό, από την υπερβάλλουσα ευσπλαγχνία Του, προκειμένου να ανακτήσουμε εμείς μαζί με τα πρώτα και τα μελλοντικά αιώνια αγαθά, έστειλε τον δικό Του προφήτη».

Είστε εικόνα του αόρατου Θεού. Επομένως, όσοι θέλουν να είναι ευσεβείς, ας μην λένε ότι τα είδωλα είναι εικόνα του Θεού και γι' αυτό πρέπει να τα σέβονται. Διότι εικόνα του Θεού είναι ο άνθρωπος. Αυτός που θέλει να δείχνει ευσέβεια προς τον Θεό ευεργετεί τον άνθρωπο, διότι το σώμα του ανθρώπου φέρει την εικόνα του Θεού, ενώ την ομοίωση δεν την έχουν πλέον όλοι, παρά μόνο ο καθαρός νους της αγαθής ψυχής. Εξάλλου, καθώς εμείς γνωρίζουμε ότι ο άνθρωπος δημιουργήθηκε «κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν» του Θεού, σας προτρέπουμε να δείχνετε ευσέβεια σε αυτόν, ώστε η καλή πράξη να λογαριαστεί προς τον Θεό, του οποίου αυτός είναι εικόνα. Πρέπει, λοιπόν, να προσφέρουμε τιμή στην εικόνα του Θεού (που είναι ο άνθρωπος) ως εξής: δίνοντας τροφή σε αυτόν που πεινά, ποτό σε αυτόν που διψά, ένδυμα σε αυτόν που είναι γυμνός, φροντίδα σε αυτόν που ασθενεί, στέγη στον ξένο και παρουσιαζόμενοι να βοηθάμε όσο είναι δυνατόν αυτόν που βρίσκεται στη φυλακή. Και για να μην τα αναφέρω ένα προς ένα, όλα τα καλά που επιθυμεί κάποιος για τον εαυτό του, ας τα παρέχει με τον ίδιο τρόπο σε όποιον τα έχει ανάγκη, και τότε μπορεί να του λογαριαστεί καλός μισθός, επειδή έδειξε ευσέβεια προς την εικόνα του Θεού. Για τον ίδιο λόγο, αν δεν αναλάβει να τα κάνει αυτά, θα τιμωρηθεί ως κάποιος που αμέλησε την εικόνα. Πώς είναι δυνατόν, λοιπόν, να λέτε ποτέ ότι, χάριν της ευσέβειας προς τον Θεό, σέβεστε κάθε μορφή, ενώ τον άνθρωπο, που είναι η πραγματική εικόνα του Θεού, τον υβρίζετε σε όλα, φονεύοντας, μοιχεύοντας, κλέπτοντας και ατιμάζοντάς τον με πολλούς άλλους τρόπους;

Επειδή, λοιπόν, ό,τι κι αν θελήσει κανείς να σκεφτεί περί Θεού, το βρίσκει μέσα σε αυτές, γι' αυτόν τον λόγο κάποιος μεν αποτυπώνει από αυτές τις ιδέες πολλών θεών, εμείς δε αποτυπώσαμε την ιδέα του όντως Όντος, έχοντας αναγνωρίσει από τη δική μας μορφή τον αληθινό τύπο. Αλλά και η ψυχή που βρίσκεται μέσα μας έχει ενδυθεί τη δική Του εικόνα προς αθανασία. Εάν εγκαταλείψω τον γεννήτορά της, με δίκαιη κρίση πρόκειται να με εγκαταλείψει και αυτή (καθώς με αυτό το τόλμημα θα με έχει αναγνωρίσει ως άδικο), και απομακρυνόμενη από τον δίκαιο θα με εγκαταλείψει δικαίως, και έτσι, έχοντας υποστεί η ψυχή κόλαση, στερούμενος τη βοήθειά της, θα φθαρώ. Αν όμως υπάρχει άλλος θεός, ας με ενδύσει πρώτα με άλλη ιδέα και άλλη μορφή, ώστε μέσω της νέας μορφής του σώματος να επιγνώσω τον νέο θεό. Αν όμως αλλάξει και τη μορφή, μήπως δεν θα αλλάξει και την ουσία της ψυχής; Κι αν την αλλάξει, δεν θα είμαι πια εγώ, αφού θα έχω γίνει άλλος, και κατά τη μορφή και κατά την ουσία. Ας πλάσει λοιπόν άλλους, αν είναι άλλος θεός. Δεν υπάρχει όμως. Γιατί αν υπήρχε, θα είχε πλάσει. Επειδή, λοιπόν, δεν έπλασε, ως μη υπάρχων, ας αφήσει αυτόν που πραγματικά υπάρχει στον όντως υπάρχοντα Θεό. Διότι κανείς άλλος δεν υπάρχει, παρά μόνο στη σκέψη του Σίμωνα. Εγώ άλλον Θεό δεν παραδέχομαι, παρά μόνο Εκείνον που με δημιούργησε. Και ο Σίμων είπε: Επειδή βλέπω ότι κάνεις πολύ συχνά λόγο για τον Θεό που σε έπλασε, μάθε από μένα πώς ασεβείς και απέναντί Του. Αυτοί που έπλασαν φαίνεται να είναι δύο, όπως λέει η Γραφή: «Και είπεν ο Θεός: Ποιήσωμεν άνθρωπον κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν ημετέραν».

Το «ποιήσωμεν» σημαίνει δύο ή περισσότερους, πάντως όχι έναν. Και ο Πέτρος αποκρίθηκε: Ένας είναι αυτός που είπε στη δική του σοφία: «Ας δημιουργήσουμε άνθρωπο». Και η σοφία, με την οποία αυτός πάντοτε χαιρόταν ως με δικό του πνεύμα, είναι μεν ενωμένη με τον Θεό όπως η ψυχή, εκτείνεται δε από αυτόν ως χέρι που δημιουργεί τα πάντα. Για τον λόγο αυτόν δημιουργήθηκε ένας άνθρωπος, και από αυτόν προήλθε το θηλυκό. Και μολονότι το γένος είναι μονάδα, αποτελεί δυάδα. Διότι, κατά την έκταση και τη συστολή, η μονάδα θεωρείται ότι είναι δυάδα. Επομένως, ορθώς πράττω που αποδίδω όλη την τιμή στον έναν Θεό, όπως στους γονείς. Και ο Σίμων είπε: Τι λοιπόν; Εάν και οι Γραφές κάνουν λόγο για άλλους θεούς, δεν θα το παραδεχθείς;

Αμέσως λοιπόν, ο Αδάμ που δημιουργήθηκε καθ' ομοίωσή του και τυφλός πλάθεται και αναγνωρίζεται ως μη έχων ίσως γνώση του καλού ή του κακού, εξαιτίας του οποίου και βρίσκεται παραβάτης, και εκδιώκεται από τον παράδεισο, και τιμωρείται με θάνατο. Ομοίως δε και αυτός που τον έπλασε, επειδή δεν βλέπει τα πάντα, κατά την καταστροφή των Σοδόμων λέει, ελάτε, και αφού κατεβούμε ας δούμε, αν σύμφωνα με την κραυγή τους που φτάνει σε εμένα συντελούνται, και αν όχι, για να μάθω· και δείχνει τον εαυτό του να αγνοεί. Με το να πει δε για τον Αδάμ: ας τον διώξουμε, μήπως τυχόν απλώνοντας το χέρι του αγγίξει το δέντρο της ζωής και φάει, και ζήσει αιώνια· δείχνει να φθονεί. Και με το να έχει γραφτεί, ότι συλλογίστηκε ο Θεός, ότι δημιούργησε τον άνθρωπο· δείχνει ότι και μετανοεί και αγνοεί. Διότι το «συλλογίστηκε», είναι σκέψη, με την οποία κάποιος εξαιτίας άγνοιας αυτών που θέλει, επιθυμεί να εξακριβώσει το τέλος· ή κάποιου που μεταμελείται για αυτό που κατέληξε αντίθετα με τη θέλησή του. Και το να έχει γραφτεί, «και οσφράνθηκε ο Κύριος οσμή ευωδίας», είναι χαρακτηριστικό κάποιου που έχει ανάγκη, και το να ευχαριστείται με την κνίσα των κρεάτων, δεν είναι γνώρισμα αγαθού. Το δε να πειράζει όπως έχει γραφτεί, «και πείραζε ο Κύριος τον Αβραάμ», είναι γνώρισμα κακού και κάποιου που αγνοεί το τέλος της υπομονής.

Διότι πλαστήκαμε «κατ' εικόνα και ομοίωσίν» του. Αλλά τα πράγματα δεν θα μπορούσαν να είναι έτσι, κάθε άλλο μάλιστα· διότι υπάρχουν αναρίθμητες διαφορές μεταξύ μας. Διότι εμείς, από τη μια, δεν είμαστε απλοί ως προς τη φύση, ενώ το Θείο είναι απολύτως απλό και ασύνθετο, και κατέχει από μόνο του την απόλυτη τελειότητα, χωρίς να έχει ανάγκη από τίποτα. Κάθε σωματική φύση συντίθεται από ορισμένα μέρη, τα οποία συνενώνονται για τη συμπλήρωση ενός ολοκληρωμένου όντος. Και εμείς μεν προερχόμαστε από το χώμα, ως προς τη σάρκα, είμαστε φθαρτοί και μαραινόμαστε εύκολα, παρομοιαζόμενοι με το χορτάρι και τα κρίνα του αγρού. Ο Θεός όμως είναι εντελώς απαλλαγμένος από αυτά. Επίσης, η ψυχή του ανθρώπου παρασύρεται εύκολα και υφίσταται ποικίλες μεταβολές, τόσο από το άριστο προς το φαύλο, όσο και αντιστρόφως από τη φαυλότητα προς το αγαθό.

Πες μου, λοιπόν, πιο ξεκάθαρα. Α. Διότι, συνθέτοντας για εμάς το πρώτο βιβλίο της συγγραφής του, δεν παρουσιάζει άραγε τον Θεό ως δημιουργό και τεχνίτη των πάντων; Ανέφερε δε ότι μίλησε μόνο κατά τη δημιουργία του ανθρώπου, καίτοι είχε ήδη δημιουργήσει τη γένεση όλων των άλλων πραγμάτων: «Ας φτιάξουμε άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή μας.» Και αφού παρενέβαλε κάτι σύντομο ενδιάμεσα, λέει: «Και εποίησε, λέει, ο Θεός τον άνθρωπο, κατ' εικόνα Θεού τον εποίησε.» Β. Κατανοώ. Α. Και όταν κάποιοι, από παραφροσύνη κάποτε, θέλησαν να οικοδομήσουν τον ουρανομήκη πύργο, «Ελάτε,» λέει ο Θεός των όλων, «και αφού κατεβούμε, ας συγχύσουμε εκεί τις γλώσσες τους.» Ποιος είναι λοιπόν αυτός που μιλάει, και σε ποιους άραγε απευθύνει το «Ελάτε, και αφού κατεβούμε ας συγχύσουμε;» Διότι νομίζω πως δεν θα μπορούσαν κάποιοι να ισχυριστούν ότι ο Θεός είχε ανάγκη από τη βοήθεια των αγίων αγγέλων, ή γενικά από τη σύμπνοια και τη συνδρομή οποιουδήποτε από τα δημιουργήματα, ώστε να καταστεί ικανός να φέρει σε πέρας αυτό που είχε αποφασίσει. Διότι το Θείο είναι παντοδύναμο απέναντι στο οτιδήποτε, και κατέχει μέσα του τον πλούτο ώστε να κατορθώνει εύκολα ό,τι θα ήθελε, και το ίδιο αποτελεί ολόκληρη τη δύναμη των όντων.

Αλλά εάν υποστηρίξουν ότι ανήκει μόνο στον Θεό και Πατέρα, θα καταντήσουν στην έσχατη αθλιότητα συλλογισμών. Β. Με ποιον τρόπο; Α. Πρώτον, διότι το «Ποιήσωμεν» και βεβαίως και το «κατ' εικόνα την δική μας» δεν αρμόζει σε ένα μόνο πρόσωπο, αλλά θα ταίριαζε μάλλον σε περισσότερα από ένα ή δύο. Εκτός δε από αυτό, λέμε το εξής έχοντας κατά νου: Αυτό που αναμορφώνεται, εφόσον η αρχική του ιδέα έχει παραφθαρεί και έχει αλλοιωθεί προς το άσχημο, δεν θα έπρεπε λογικά να επιστρέψει σε αυτό που ήταν εξ αρχής, και, αφού αποβάλει τη βλάβη της φθοράς, να ανέλθει πάλι στην αλώβητη όψη της φύσεώς του; Β. Τι ακριβώς εννοείς; Α. Θα το πληροφορηθείς και μάλιστα πολύ σαφώς· διότι θα το εξηγήσω όσο το δυνατόν καλύτερα.

Διότι ο Πατέρας εξάπαντος θα αναδείκνυε ως Πατέρα και όχι ως Υιό εκείνον στον οποίο θα επέλεγε να κατοικήσει και να τον μορφοποιήσει σύμφωνα με τη δική Του εικόνα. Β. Επομένως, πες μου, τη θεία απεικόνιση μέσα μας, με την οποία λέγεται ότι πλούτισε η ανθρώπινη φύση —διότι δημιουργήθηκε κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν του Θεού—, θα δεχθούμε ότι έχει ομοιότητα μόνο προς τον Υιό, ή σε αυτό θα συμπεριλάβουμε μαζί με τον Υιό και τον Πατέρα, και θα πούμε ότι έχουμε μορφοποιηθεί σύμφωνα με ολόκληρη τη θεία φύση, μολονότι ονομαζόμαστε υιοί και τασσόμαστε μεταξύ των τέκνων; Α. Έπειτα, αγαπητέ μου, δεν νομίζεις ότι πρέπει να κατανοήσουμε πως ολόκληρη η διδασκαλία της πίστης μας στο θέμα αυτό αποβλέπει σε μία φύση της θεότητας, η οποία υπάρχει σε τρεις ιδιαίτερες υποστάσεις, οι οποίες όντας σύμμορφες και ταυτοειδείς μεταξύ τους συνθέτουν ένα ύψιστο κάλλος, σύμφωνα με το οποίο έχουμε μορφοποιηθεί και εμείς, κατά τις Γραφές, και έχουμε σφραγιστεί προς υιοθεσία διά του Υιού εν Πνεύματι; Διότι εικόνα του Υιού θα ήταν η υιότητα, και του Πατέρα η πατρότητα. Επομένως, είμαστε υιοί διά του Υιού, αλλά είμαστε εικόνα και ομοίωση του Θεού, έχοντας δημιουργηθεί εξ αρχής σύμφωνα με ολόκληρη τη φύση, και προφανώς την ύψιστη. Β. Σωστά μιλάς. Α. Συνεπώς είναι φλυαρία, που δεν προσφέρει απολύτως κανένα όφελος, το να αρέσκεται κανείς να επεκτείνεται σε αναζήτηση πέραν του πρέποντος. Αλλά θεωρώ σοφό πράγμα το να εξετάζουμε και να συλλογιζόμαστε εκείνα στα οποία ακολουθεί πάντοτε και εξάπαντος το ωφέλιμο. Β. Απολύτως. Α.

Γιατί συγχέετε όσα δεν μπορούν να αναμειχθούν, παραβλέποντας τον χρόνο, τα πρόσωπα και τις έννοιες, μέσω των οποίων η θεώρηση όσων λέγονται για τον Υιό θα γινόταν σαφής και πολύ πιο ξεκάθαρη; Διότι, αναφορικά με την κατάσταση όπου ο Θεός Λόγος δεν είχε λάβει σάρκα, όντας γεννημένος από τον Πατέρα, εκεί να αναλογίζεσαι το αμιγώς θεοπρεπές αξίωμα, την καθαρή και ασύγχυτη δόξα, την υπέρτατη ελευθερία και την ισοδυναμία με τον Πατέρα. Επειδή μέσω αυτού ήλθαν στην ύπαρξη τα όντα που προηγουμένως δεν υπήρχαν. Η κοινή βούληση, η κοινή ενέργεια και η απόλυτη ομοιότητα στα πάντα έχουν καταγραφεί από τον Μωυσή. Διότι μας παρουσίασε τον Θεό να μιλά, προφανώς προς τον Λόγο που προέρχεται από Αυτόν και συνυπάρχει μέσα σε Αυτόν, λέγοντας: «Ας ποιήσουμε τον άνθρωπο κατ' εικόνα δική μας και καθ' ομοίωση». Επειδή το «ας ποιήσουμε» δεν αρμόζει σε έναν, αλλά μάλλον θα ταίριαζε σε όσους είναι περισσότεροι του ενός ή σε δύο. Όμως επειδή, από ευσπλαχνία και αγάπη προς εμάς, κινούμενος τρόπον τινά από την έμφυτη και θεοπρεπή του πραότητα, «ενώ βρισκόταν στη μορφή του Θεού και Πατέρα, δεν θεώρησε ως αρπαγή την ισότητά του με τον Θεό, αλλά εκένωσε τον εαυτό του λαμβάνοντας μορφή δούλου και, αφού βρέθηκε ως άνθρωπος κατά το εξωτερικό σχήμα, ταπείνωσε τον εαυτό του», ποια λογική θα πείσει εμάς, οι οποίοι έχουμε αποφασίσει να φρονούμε ορθά για αυτόν, να κατακρίνουμε το μέγεθος αυτής της κένωσης και να σπεύδουμε να υποβιβάσουμε Εκείνον που για εμάς και για χάρη μας συγκατέβηκε από τη δική του υπεροχή σε αυτήν την κένωση;

Και ενώ τα ίδια τα γνωρίσματα της θεότητας λογίζονται ως καρποί κτιστής ουσίας, ο μεν Θεός και Πατέρας θα καυχηθεί, όπως φαίνεται, για ένα και μοναδικό κτίσμα, τον Υιό· ο δε (Υιός) θα καμαρώνει για τα τόσα περισσότερα, και θα υπερηφανεύεται περισσότερο από τον Πατέρα, αφού έχει αναδειχθεί ισοδύναμος με αυτόν λόγω της φυσικής του ικανότητας να δημιουργεί και να φέρνει σε ύπαρξη όσα δεν υπήρχαν ποτέ, υπερτερώντας μάλιστα, νομίζω, στο ότι είναι αγαθός, εφόσον γνώρισμα της αγαθότητας είναι να φέρνει από την ανυπαρξία στην ύπαρξη και να κάνει να υπάρχουν όσα δεν έχουν ακόμη λάβει τη χάρη του είναι. Ο συλλογισμός, λοιπόν, καταλήγει στο άτοπο, καθιστώντας αδρανή την αεικίνητη φύση, στην οποία και μόνο αρμόζει να χορηγεί την ύπαρξη στα μη όντα. Διότι, παγιδευμένοι στους λογισμούς των δικών τους επινοήσεων, δεν περιορίζουν άραγε οι άθλιοι την πηγή και τη γένεση της αγαθότητας μέχρι την κατασκευή του Υιού, σύμφωνα τουλάχιστον με όσα νομίζουν; Ωστόσο, αν ο Θεός και Πατέρας είχε επιλέξει να αδρανεί και να παραμένει άπρακτος ως προς τα υπόλοιπα δημιουργήματα, γιατί ο μακάριος Μωυσής συνέθετε για εμάς λόγια και μάταιες απάτες, σύμφωνα με τη δική τους λογική, όταν καταγράφει τα εξής: «Και είπε ο Θεός: Ας ποιήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή μας.»; Διότι το «Ας ποιήσουμε» δεν φανερώνει επ' ουδενί κάποιον που διστάζει μπροστά στη δημιουργία, ειδικά τη δική μας, αλλά αντιθέτως φανερώνει ξεκάθαρα αυτόν που είναι έτοιμος να συνεργαστεί με τον Υιό και το Πνεύμα, και μάλιστα έχει ήδη ενεργήσει. «