Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 15:6

Ο Άβραμ δε, αφού έσπευσε πάλι προς τη σκηνή του, και αναχωρώντας από εκεί, ήλθε και κατασκήνωσε στη Χεβρών παρά τη δρυ του Μαμβρή και οικοδόμησε εκεί θυσιαστήριο στον Κύριο. Δες τη φιλοθεΐα του δικαίου· παντού ανήγειρε θυσιαστήρια και πρόσφερε θυσίες στον Θεό, περιγελώντας τους ελληνόφρονες πολυθεϊστές, καταδεικνύοντας ότι υπάρχει ένας και μόνος Θεός, ο δικός του Θεός. «Έγινε δε λόγος Κυρίου προς τον Άβραμ, σε όραμα της νύκτας, λέγοντας· μη φοβάσαι Άβραμ, εγώ σε υπερασπίζομαι· ο μισθός σου θα είναι πάρα πολύς». Επειδή, λέγει, περιφρόνησες να λάβεις λίγα λάφυρα από τον βασιλιά των Σοδόμων, ο μισθός σου από εμένα «θα είναι πάρα πολύς». Αυτός δε, σαν να βρήκε τον κατάλληλο καιρό, εκφράζοντας τη δίψα της καρδιάς του για απόγονο, λέγει· «Δέσποτα, τι θα μου δώσεις; Ιδού εγώ απέρχομαι άτεκνος· επειδή, λοιπόν, δεν μου έδωσες σπέρμα, θα με κληρονομήσει ο οικιακός υπηρέτης μου». Και ευθύς ακούστηκε φωνή που του έλεγε· δεν θα σε κληρονομήσει αυτός, αλλά εκείνος που θα προέλθει από εσένα, αυτός θα σε κληρονομήσει και θα είναι το σπέρμα σου αναρίθμητο ως τα άστρα του ουρανού. Και πίστεψε ο Άβραμ στον Θεό, και λογίστηκε σε αυτόν ως δικαιοσύνη». Ούτε καν διερωτήθηκε, πώς είναι δυνατόν να γίνει το σπέρμα μου αναρίθμητο ως τα άστρα του ουρανού; Αλλά πίστεψε ότι ο Θεός είναι αληθινός και τίποτε δεν είναι αδύνατον σε Αυτόν. «Και λογίστηκε σε αυτόν ως δικαιοσύνη και του είπε·

Και αυτός ο χθεσινός λόγος κατέπλευσε με ούριο άνεμο, έχοντας ξεκινήσει από το ομόστιχο άλφα του δικαίου. Βεβαίως δε σήμερα, ξεκινώντας το προοίμιο από το βήτα, θα βεβαιώσει τα όσα ειπώθηκαν και τα επόμενα, τα οποία είναι αξιοθαύμαστα και παράδοξα και ανώτερα από κάθε διάνοια ως προς το μέγεθός τους, για τα οποία σχεδόν εκπλήσσομαι ακούγοντας ότι: «Εμφανίστηκε ο Κύριος στον Άβραμ και του είπε: Σε σένα θα δώσω αυτήν τη γη», και ότι, μετά τον αποχωρισμό του Λωτ, είπε ο Θεός στον Άβραμ: «Όλη τη γη που βλέπεις, θα τη δώσω σε σένα και στο σπέρμα σου» και ότι: «Έγινε λόγος Κυρίου προς τον Άβραμ σε όραμα της νύχτας: Μη φοβάσαι Άβραμ, εγώ σε υπερασπίζομαι, και το σπέρμα σου θα είναι αναρίθμητο σαν τα άστρα του ουρανού, και το έθνος, στο οποίο θα υποδουλωθεί το σπέρμα σου, θα το κρίνω εγώ». Και ότι: «Εμφανίστηκε ο Κύριος στον Άβραμ όταν ήταν ενενήντα εννέα ετών, και του είπε: Εγώ είμαι ο Θεός σου, να γίνεσαι ευάρεστος ενώπιόν μου και να είσαι άμεμπτος, και δεν θα ονομάζεσαι πλέον Άβραμ, αλλά το όνομά σου θα είναι Αβραάμ, και βασιλιάδες θα προέλθουν από εσένα».

Έχοντας πληροφορηθεί από το Πνεύμα και νιώθοντας ευλάβεια για την παρουσία της σε αυτήν, φώναξε με μεγάλη φωνή: «από πού μου δόθηκε αυτή η τιμή, να έρθει η μητέρα του Κυρίου μου σε εμένα», σε μια δούλη που κυοφορεί δούλο; και «από πού μου δόθηκε αυτή η τιμή;» Γνωρίζεις, ω θεία Ελισάβετ, ότι, αν και παρθένος, έγινα μητέρα του Κυρίου σου; Ποιος ήρθε πριν από εμένα και σου ανήγγειλε τα μεγαλεία του Θεού που συντελέστηκαν σε εμένα; Διότι εγώ κατέφθασα βιαστικά αμέσως μόλις έφυγε ο άγγελος από εμένα, και πριν από εμένα κανείς δεν παρουσιάστηκε για να σου αναγγείλει τα σχετικά με εμένα· δεν σου είπα τα όσα συνέβησαν σε εμένα· πώς λοιπόν γνωρίζεις ότι είμαι μητέρα του Κυρίου; Διότι άκουσες μόνο τη φωνή μου· και πώς γνωρίζεις ότι έχω ευλογημένο καρπό στην κοιλιά μου; Επειδή πληρώθηκα από το Άγιο Πνεύμα, λέει, σε είδα ως μητέρα του Θεού και ευλογημένο τον καρπό της κοιλίας σου· και «μόλις έφτασε η φωνή του χαιρετισμού σου στα αυτιά μου», μόλις δηλαδή άκουσα τη φωνή σου, «σκίρτησε το βρέφος με αγαλλίαση μέσα στην κοιλιά μου. Και μακάρια είναι εκείνη που πίστεψε ότι θα εκπληρωθούν όσα της ειπώθηκαν από τον Κύριο». Διότι εσύ δεν απίστησες όπως ο ιερός Ζαχαρίας, ο οποίος και παραμένει σιωπηλός, αλλά και πίστεψες και ευχήθηκες το «ας γίνει σε εμένα σύμφωνα με τον λόγο σου», όπως ακριβώς και ο πατέρας μας «Αβραάμ πίστεψε στον Θεό, και του υπολογίστηκε ως δικαιοσύνη». Και για τον λόγο αυτό είσαι μακάρια, επειδή πίστεψες όσα σου μηνύθηκαν από τον Κύριο. «

Διότι επί τρεις χιλιάδες οκτακόσια πενήντα οκτώ έτη οι άνθρωποι αγνοούσαν πώς και πότε και από ποιον δημιουργήθηκε ο ουρανός και η γη και ο άνθρωπος και όλα όσα παρήχθησαν από το μη ον στο είναι. Και αν ίσως κάποιοι υπέθεσαν ότι τα ορατά είναι δημιουργήματα του Θεού, αυτοί ήταν πάντως ελάχιστοι και ευάριθμοι, όπως ο Αδάμ, ο Σηθ, ο Ενώς, ο Ενώχ, ο Νώε, στους οποίους και μίλησε ο Θεός. Μετά τον κατακλυσμό, όμως, κανείς εκτός από τον Νώε δεν γνώριζε τον Κτίστη, ούτε πώς και πότε και από ποιον έγιναν τα κτίσματα. Γι' αυτό «και λάτρευσαν», όπως είπε ο απόστολος, «την κτίση παρά τον Κτίσαντα», μέχρις ότου ο θείος Αβραάμ επέγνωσε τον Κτίστη του κόσμου μέσα από τα κτίσματα. «Διότι από το μέγεθος», λέει, «και την καλλονή των κτισμάτων αναλόγως αναγνωρίζεται ο Δημιουργός»· και εξαιτίας αυτού «πίστεψε ο Αβραάμ στον Θεό και του λογίστηκε ως δικαιοσύνη». Αριθμούνται δε από τον Αδάμ μέχρι τον Νώε δύο χιλιάδες διακόσια σαράντα δύο έτη, και από τον Νώε μέχρι τον Αβραάμ χίλια εκατόν εβδομήντα πέντε, και από τον Αβραάμ μέχρι τον Μωυσή τετρακόσια σαράντα ένα έτη, συνολικά δε από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή τρεις χιλιάδες οκτακόσια πενήντα οκτώ έτη, όπως ακριβώς έχει προειπωθεί.

Διότι, τι είναι πιο ασεβές ή πιο κτηνώδες από αυτά τα λόγια, ενώ προβάλλεται η εικόνα του ενανθρωπήσαντος Λόγου, να επικαλούνται τον Αβραάμ και τον Μωυσή και τους προφήτες, και να ισχυρίζονται ότι από αυτούς ούτε θεάθηκε, ούτε κατασκευάστηκε, ούτε προσκυνήθηκε εικόνα και ότι με αυτόν τον τρόπο απαλλάχθηκαν από τη λατρεία των ειδώλων; Όσο λοιπόν χρόνο απέχουν τα γεγονότα του Αβραάμ και του Μωυσή από τη σάρκωση του Σωτήρος ημών, τόσο και πολύ περισσότερο έχει εκπέσει από την αλήθεια και από τον ορθό νου ο τρισάθλιος. Και αυτά μεν είναι τα λόγια του ματαιόφρονος, εκείνοι όμως που προσκολλώνται στην ευαγγελική πολιτεία ζηλώνουν την πίστη του Αβραάμ· όχι με το ότι αναχώρησε από τη χώρα των Χαλδαίων, αλλά με το ότι σε όλα πίστεψε στον Θεό και ευαρέστησε. Διότι λέγει: «Πίστεψε ο Αβραάμ στον Θεό, και αυτό του λογίστηκε ως δικαιοσύνη». Και ονομάζονται τέκνα του όχι από συγγένεια σαρκός και αίματος, αλλά από την υιοθεσία σύμφωνα με την επαγγελία, σύμφωνα με την οποία έχει αναδειχθεί πατέρας πολλών εθνών. Βαδίζοντας στα ίχνη της δικής του φιλοθεΐας, αναγνωρίζουμε και τον Μωυσή ως προφήτη και θεράποντα του Θεού· και γι' αυτό είναι σε εμάς εντιμότατος, όχι επειδή απέδρασε από τους Αιγυπτίους. Και διδασκόμαστε τον νόμο του Μωυσή, εκλαμβάνοντάς τον όχι σαρκικά αλλά πνευματικά, και βαδίζοντας σύμφωνα με το πνεύμα, χωρίς να υποδουλωνόμαστε στο γράμμα· διότι το γράμμα σκοτώνει, ενώ το πνεύμα ζωοποιεί.

Και για να εξηγήσω αυτό σαφέστερα, οι δαίμονες, αν και φαίνονται εξωτερικά ότι πιστεύουν, εσωτερικά όμως είναι άπιστοι· αν και φαίνονται εξωτερικά ότι μαρτυρούν την αλήθεια, εσωτερικά την αρνούνται και ψεύδονται· αν και φαίνονται εξωτερικά ότι χαίρονται, εσωτερικά λυπούνται· αν και φαίνονται εξωτερικά ότι υποτάσσονται και υπακούουν, εσωτερικά είναι ανυπότακτοι και ανυπάκουοι· αν και εξωτερικά φαίνονται ότι νικώνται και ταπεινώνονται, εσωτερικά είναι υπερήφανοι. Επομένως, κατά συνέπεια, ούτε τέτοιου είδους πίστη λογίζεται σε αυτούς για δικαίωση, αφού είναι βεβιασμένη και αθέλητη, και όχι όπως λογίστηκε στον Αβραάμ ως δικαιοσύνη, όπως έχει γραφτεί: «Πίστεψε δε ο Αβραάμ στον Θεό, και του λογίστηκε ως δικαιοσύνη»· ούτε αυτή η ακούσια ομολογία της αλήθειας, ούτε αυτή η καταναγκαστική χαρά και υποταγή τους ωφελούν, ή συντελούν στη σωτηρία τους. Αλλά ούτε καν αποτελούν αρετές αυτές, ούτε αποδίδονται ως τέτοιες στους δαίμονες, εφόσον δεν επιλέγονται ελεύθερα από αυτούς, διότι ό,τι είναι αναγκαστικό και βεβιασμένο, δεν είναι αρετή. Γι' αυτό, αν και οι δαίμονες τα πράττουν όλα αυτά, εξωτερικά μόνο και όχι εσωτερικά, με τη βία και όχι θεληματικά, δεν παύουν στο ελάχιστο να είναι δαίμονες και κακοδαίμονες.

Ρωμ. 4,1-3: Το «κατά σάρκα» βρίσκεται σε υπερβατό σχήμα. Η φυσική και όχι η κατά σχήμα ερμηνεία του λόγου είναι: «Τι λοιπόν θα πούμε ότι βρήκε ο Αβραάμ, ο κατά σάρκα πατέρας μας;» Ο δε λόγος απευθύνεται προς τους Ιουδαίους, ως εξής: Επειδή, λέει, το παν για εσάς όσον αφορά τη σεμνολογία και την καύχηση βρίσκεται στον κατά σάρκα πατέρα μας τον Αβραάμ, ας εξετάσουμε τι θα μπορούσαμε να πούμε ότι βρήκε εκείνος. Και λέει ο ίδιος προχωρώντας, ότι βρήκε δικαιοσύνη· διότι αυτό σημαίνει το «του λογίσθηκε ως δικαιοσύνη», δηλαδή ότι δικαιώθηκε· διότι το να βρει κανείς δικαιοσύνη σημαίνει να δικαιωθεί. Βρήκε λοιπόν δικαιοσύνη, αλλά πώς τη βρήκε; Από τα έργα ή από την πίστη; Και δείχνει ότι ήταν από την πίστη, παρουσιάζοντας ως μάρτυρα τη Γραφή: «Επειδή πίστεψε», λέει, «ο Αβραάμ στον Θεό, και του λογίσθηκε ως δικαιοσύνη». Τι λοιπόν; λέει. Δεν είχε έργα ο Αβραάμ; Δεν τον δικαίωναν αυτά; Μη γένοιτο· διότι έργα μεν είχε, ώστε, αν κρινόταν σε σύγκριση με τους ανθρώπους που συμβίωναν μαζί του, να δικαιωθεί και να προκριθεί αυτών· αλλά ως προς το να δικαιωθεί «ενώπιον του Θεού» από τα έργα του, ώστε να παρουσιάσει τον εαυτό του άξιο και ισάξιο της ευεργεσίας και της δωρεάς που παρέχεται από εκεί, υπολειπόταν εντελώς. Επομένως, δεν έχει απολύτως κανένα καύχημα, δηλαδή προτέρημα και κατόρθωμα ενώπιον του Θεού, ώστε να αξιωθεί της ευεργεσίας και της δωρεάς.

Διότι, τι το άξιο θα μπορούσε κανείς να επιδείξει μέσω έργων, μετά από τη στειρότητα και την παρακμή, δύο καταστάσεις που είχαν ξηράνει τις πηγές της αναπαραγωγής και είχαν τυφλώσει τους οφθαλμούς της τεκνογονίας; Τι το άξιο, λοιπόν, θα μπορούσε να πράξει κανείς, ώστε μετά από τέτοια νέκρωση της φύσης να αναδειχθεί πατέρας παιδιού και να βλαστήσει απόγονος από την κοιλιά; Και τι το απολύτως άξιο θα μπορούσε να προσφέρει κανείς για να πληθύνει το σπέρμα του σαν την άμμο της θάλασσας, για να ευλογηθούν τα έθνη στο σπέρμα του, για να προέλθει από εκεί ο ίδιος ο Χριστός, ο κοινός Σωτήρας; Βλέπεις ότι δεν έχει απολύτως τίποτα, ούτε καν ίχνος έργων, απέναντι σε τόσο μεγάλες δωρεές του Θεού. Από πού λοιπόν αξιώθηκε αυτά; Μόνο από την πίστη· διότι «επίστευσε ο Αβραάμ στον Θεό», λέει η Γραφή, «και του λογίστηκε ως δικαιοσύνη». Επίστευσε και δικαιώθηκε από τον Θεό ώστε να επιτύχει τόσα και τέτοιου μεγέθους αγαθά. Ώ πίστη, που καθιστάς δευτερεύουσα κάθε πράξη του νόμου! Πράττοντάς την ο Αβραάμ είχε κάποιο μικρό καύχημα, αλλά μόνο απέναντι σε όσους υπάγονταν στον ίδιο νόμο με αυτόν. Προβάλλοντας όμως την πίστη, έγινε αμέσως πατέρας όλων, και δικαιώθηκε ώστε να απολαύσει εκείνα τα αναρίθμητα αγαθά. Ως επακόλουθο δε συμπέρασμα, προκύπτει και η λύση από τα προλεχθέντα: πώς δηλαδή αυτός μεν λέει ότι ο Αβραάμ δικαιώθηκε από την πίστη, ενώ ο θείος Ιάκωβος λέει από τα έργα λέγοντας: «Ο Αβραάμ ο πατέρας μας δεν δικαιώθηκε από τα έργα, όταν προσέφερε τον γιο του» και τα εξής;

Λαμβάνοντας λοιπόν ο Θεός το λήμμα, εφόσον είχε μέσα του το σπέρμα της πίστεως, όπως ελέχθη, έγινε άνθρωπος. Ολόκληρο τον Αδάμ, δηλαδή όλο το γένος του που αποκόπηκε από το λήμμα και αποβλήθηκε σαν από τον νέο παράδεισο, τη μερίδα και τον αμπελώνα, έκρινε να τον δικαιώσει και πάλι διά του σπέρματος της πίστεως με την προς Αυτόν πίστη, όπως ακριβώς το είχε υποσχεθεί και στον Αβραάμ. Ο Θεός δεν το σκέφτηκε αυτό τότε, όπως θα μπορούσε να υποθέσει κανείς από τους υπερβολικά γνωστικούς, δηλαδή όταν ο Αβραάμ απέδειξε την πίστη του θυσιάζοντας τον Ισαάκ, αλλά επειδή το γνώριζε προ καταβολής κόσμου και είχε προορίσει μέσω της πίστεως το λήμμα, και μέσω της πίστεως που υπήρχε ως πρόθεση στο λήμμα, να σωθούν όλοι όσοι είχαν προηγουμένως χωριστεί από αυτό. Αργότερα, φανέρωσε στον Αβραάμ, ο οποίος βρέθηκε πιστός, την από παλιά προορισμένη βουλή Του. Και εμείς, ακούγοντας αυτήν, νομίζουμε ότι, επειδή ο Αβραάμ πίστεψε στον Θεό, γι' αυτό λάβαμε αυτήν την ευλογία και την υιοθεσία διά της πίστεως, καθώς Εκείνος του είπε ότι «σε σένα θα ευλογηθούν όλα τα έθνη», υποθέτοντας εσφαλμένα ότι αυτή η επαγγελία μας δόθηκε ως αντάλλαγμα για την πίστη του Αβραάμ, και όχι μάλλον διά της άρρητης οικονομίας που είχε προοριστεί προ των αιώνων, η οποία υποσχέθηκε στον Αβραάμ διά της πίστεως και φανερώθηκε σε εμάς. Αλλά δεν συμβαίνει αυτό, δεν συμβαίνει.