Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 11:1

Ούτε και οι ίδιοι οι εκ περιτομής υπέθεσαν ότι προφητεύεται εδώ κάποιος άλλος εκτός από τον Χριστό, παρά μόνο ότι, εκλαμβάνοντας την προφητεία επιφανειακά και φανταζόμενοι τα όσα αναφέρονται στο χωρίο με τρόπο περισσότερο σωματικό, δεν ομολογούν την πίστη στον Κύριό μας Ιησού Χριστό. Εμείς όμως, έχοντας πειστεί ότι όλα όσα περιέχονται στην προφητεία είναι αντάξια του Θεού, έχουμε πιστέψει ότι αυτά λέγονται για τους ανθρώπινους χαρακτήρες οι οποίοι, μέσω της επιφανείας του Σωτήρα μας, μεταβλήθηκαν από το βάθος της κακίας σε ημερότητα. Βλέποντας μάλιστα και τώρα πώς και με ποιον τρόπο στις εκκλησίες σε όλη την οικουμένη, μετά την παρουσία του Ιησού Χριστού που βλάστησε από τη ρίζα του Ιεσσαί, οι πολλοί άνθρωποι αναπλάστηκαν, και μετέβαλαν την ίδια τους τη φύση εγκαταλείποντας τον θηριώδη βίο, ενώ προηγουμένως κάποιοι από αυτούς ήταν ως προς τον χαρακτήρα τους λύκοι και παρδάλεις και λέοντες, και όσα άλλα θηρία και ερπετά καταλέγει η προφητεία κατ' αναλογία της ποικίλης κακίας και πονηρίας που υπήρχε στον καθένα. Αυτοί, μεταστρεφόμενοι και τρόπον τινά αναπλασσόμενοι, έφτασαν σε τέτοιο βαθμό ημερότητας, ώστε να συντρέφονται, λαμβάνοντας την ίδια τροφή των ιερών λόγων του Θεού, με τους δίκαιους άνδρες του Θεού που διαθέτουν τα πιο ήμερα ήθη. Αυτούς, εξαιτίας αυτής της ακακίας της ψυχής, ο θείος λόγος τους παρομοίασε με ήμερα και πραότατα ζώα, καθώς και με τα παιδία που καταγράφονται εδώ.

Εάν, όμως, κάποιος δυσπιστεί απέναντι σε αυτά, ας πει εάν είναι δυνατόν να διασωθεί αλλιώς το γράμμα του κειμένου σύμφωνα με την προφανή έννοια· διότι γιατί ή πώς ο Λίβανος θα πέσει μαζί με τους υψηλούς; Ας μην ερμηνεύσει αλληγορικά ούτε τη ράβδο ούτε το άνθος που βγαίνει από αυτήν, αλλά ας αποδείξει πώς λέγεται ότι θα βγει μια υλική ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί και τι είδους άνθος θα αναβλαστήσει από αυτήν. Εάν, πάλι, αυτά αναγκάζουν ακόμη και τον πολύ σκληρόκαρδο να αναχθεί στην πνευματική κατανόηση, δες μήπως και τα υπόλοιπα ορθώς παρουσιάζονται από εμάς ως έχοντα εκπληρωθεί πνευματικά κατά την παρουσία του Σωτήρος μας. Τα οποία μάλιστα έγιναν, σύμφωνα με την προφητεία, αφού ο Κύριος Σαβαώθ κατετάραξε τους άλλοτε ένδοξους του παλαιού λαού· αυτούς για τους οποίους προφητεύει ότι, αφού υψώθηκαν λόγω της ύβρεώς τους εναντίον του Σωτήρος μας, θα συντριβούν, θα ταπεινωθούν και θα πέσουν. Μαζί με αυτούς ο λόγος λέει ότι θα πέσει και ο Λίβανος· διότι έτσι συνηθίζει να ονομάζει την Ιερουσαλήμ και τη λατρεία που τελούνταν παλαιότερα σε αυτήν με σωματικό τρόπο· όπως είναι φανερό από τον Ιεζεκιήλ, όπου είναι γραμμένο με αυτόν τον τρόπο: «Ο αετός ο μέγας, ο μεγαλοπτέρυγος, με το μακρύ άνοιγμα φτερών, ο γεμάτος νύχια, ο οποίος έχει την αρχηγία για να εισέλθει στον Λίβανο, και πήρε τα εκλεκτά της κέδρου». Επεξηγώντας λοιπόν την παραβολή, ο ίδιος ο προφητικός λόγος διδάσκει σαφώς ότι ο Λίβανος είναι η Ιερουσαλήμ, λέγοντας: «Υιέ ανθρώπου, πες στον οίκο τον παραπικραίνοντα: Δεν γνωρίζετε τι ήταν αυτά;»

Είπα, όταν έλθει ο βασιλιάς της Βαβυλώνας στην Ιερουσαλήμ και συλλάβει τον βασιλιά της και τους άρχοντές της. Είναι ολοφάνερο λοιπόν το πώς και αυτός ο Λίβανος, μαζί με όσους υψώθηκαν από την αλαζονεία τους, κατέπεσε κατά την παρουσία του Σωτήρα μας που προήλθε από τη ρίζα του Ιεσσαί· στον οποίο και αναπαύθηκε η τελειότητα των χαρισμάτων του Αγίου Πνεύματος, και ο οποίος πρόκειται να έλθει και πάλι κατά τη δεύτερη και ένδοξη παρουσία του, χωρίς να κρίνει σύμφωνα με την εξωτερική δόξα· διότι ο Θεός δεν προσωποληπτεί· αλλά ούτε και θα ελέγξει σύμφωνα με τα λόγια· διότι αυτός ερευνά καρδιές και νεφρούς, και διεισδύει μέχρι τον διαχωρισμό ψυχής και πνεύματος.

Ψ. ΛΑ΄. Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε· ※ ο Κύριος με απέστειλε για να ευαγγελιστώ στους πτωχούς, να θεραπεύσω τους συντετριμμένους στην καρδιά, να κηρύξω στους αιχμαλώτους άφεση και στους τυφλούς ανάβλεψη, να κηρύξω το δεκτό έτος του Κυρίου και την ημέρα της ανταπόδοσης ※ στον Θεό μας· να παρηγορήσω όλους όσους πενθούν, να δοθεί σε όσους πενθούν στη Σιών δόξα αντί για στάχτη, έλαιο ευφροσύνης σε αυτούς που πενθούν, ένδυμα δόξας αντί για πνεύμα ακηδίας· και θα ονομαστούν γενεές δικαιοσύνης, φύτευμα του Κυρίου προς δόξαν. Ο Ιησούς, ο Χριστός του Θεού, ο οποίος προήλθε από τη ρίζα του Ιεσσαί, στον οποίο έχουν αναπαυθεί τα επτά πνεύματα του Θεού, αφού αγάπησε τη δικαιοσύνη και μίσησε την ανομία, εχρίσθη από τον Θεό και Πατέρα Του με το λεγόμενο πνευματικό έλαιο της αγαλλιάσεως. Ο Οποίος, παίρνοντας κάποτε στα χέρια Του τον Ησαΐα κατά τον χρόνο που είχε ενανθρωπήσει, και αφού ανέγνωσε την προκειμένη περικοπή, κλείνοντας το βιβλίο, λέει: «Σήμερα έχει εκπληρωθεί η γραφή αυτή», διότι Αυτός ήταν αληθώς εκείνος που απεστάλη από τον Πατέρα, για να ευαγγελιστεί τη βασιλεία των ουρανών στους πτωχούς τω πνεύματι, προς τους οποίους και έλεγε: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών»· και για να θεραπεύσει τους συντετριμμένους στην καρδιά, για τους οποίους έχει ειπωθεί: «καρδιά συντετριμμένη και ταπεινωμένη ο Θεός δεν θα την καταφρονήσει».

«Θα εμφανιστεί ο Κύριος εναντίον τους και θα εξολοθρεύσει όλους τους θεούς των εθνών, και θα τον προσκυνήσουν, ο καθένας από τον τόπο του, όλα τα νησιά των εθνών». 〈17. Από τον ίδιο〉. «Γι' αυτό, περίμενέ με, λέγει ο Κύριος, έως την ημέρα της αναστάσεώς μου για μαρτυρία. Διότι η κρίση μου είναι να συνάξω τα έθνη, για να συγκεντρώσω βασιλείς, ώστε να εκχέω επάνω τους την οργή μου, όλη την οργή του θυμού μου. Διότι με τη φωτιά του ζήλου μου θα καταναλωθεί όλη η γη, επειδή τότε θα μεταστρέψω στους λαούς τη γλώσσα, στη γενεά τους, ώστε να επικαλούνται όλοι το όνομα του Κυρίου, για να τον δουλεύουν κάτω από έναν ζυγό. Από τα πέρατα των ποταμών της Αιθιοπίας θα μου φέρουν θυσίες». 〈18. Από τον Ζαχαρία〉. «Χαίρε και ευφραίνου, θυγατέρα Σιών, διότι ιδού, έρχομαι και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, λέγει ο Κύριος· και θα καταφύγουν πολλά έθνη στον Κύριο εκείνη την ημέρα, και θα γίνουν λαός του. Και θα κατασκηνώσουν ανάμεσά σου, και θα γνωρίσεις ότι ο Κύριος ο Παντοκράτωρ με απέστειλε σε εσένα». 〈19. Από τον Ησαΐα〉. «Θα βγει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος από τη ρίζα θα αναβλύσει, και θα αναπαυθεί επάνω του το Πνεύμα του Θεού», και τα εξής. Στα οποία προσθέτει: «Και θα υπάρξει εκείνη την ημέρα η ρίζα του Ιεσσαί και εκείνος που εγείρεται για να άρχει των εθνών· σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη». 20. 〈Από τον ίδιο〉. «

Για τους οποίους αρμόζει να λεχθεί: «και θα πω σε εκείνον που δεν είναι λαός μου, εσύ είσαι λαός μου, και εκείνος θα πει, εσύ είσαι ο Κύριος και Θεός μου». Εάν δε αυτός, και κανείς άλλος, είναι ο Χριστός, για τον οποίο έχει προφητευθεί ότι θα βλαστήσει «από τη ρίζα του Ιεσσαί», και αυτό βεβαίως έχει ομολογηθεί και από τους ίδιους τους Εβραίους, ώστε κανείς και με κανέναν τρόπο να μην αμφισβητεί περί αυτού, πρόσεξε πώς έχει διακηρυχθεί ότι και αυτός θα εγερθεί για να άρχει όχι του Ισραήλ αλλά των εθνών, και έχει λεχθεί ότι τα έθνη θα ελπίσουν σε αυτόν, και όχι ο Ισραήλ, επειδή «αυτός ήταν η προσδοκία των εθνών». Γι' αυτό και λέγεται ότι «θα εξαγγείλει κρίση στα έθνη» και θα γίνει «φως των εθνών», και πάλι «στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη», και ότι θα δοθεί για σωτηρία όχι μόνο στους Ιουδαίους αλλά και σε όλους τους ανθρώπους έως τα πέρατα της γης. Γι' αυτό και του έχει ειπωθεί από τον Πατέρα που τον κατέπεμψε: «σε έδωσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να ανορθώσεις τη γη και να κληρονομήσεις έρημες κληρονομιές». Λέει δε «ως μαρτυρία στα έθνη», ώστε όλα τα έθνη, τα οποία ποτέ μέχρι τότε δεν είχαν μάθει κάτι για τον Χριστό, αφότου γνωρίσουν τη θεία οικονομία γύρω από αυτόν, και ποια δύναμη υπήρχε μέσα του, να τον επικαλεστούν, και λαοί που προηγουμένως δεν τον γνώριζαν να καταφύγουν σε αυτόν.

Εδώ με τον Λίβανο υπονοεί την Ιερουσαλήμ, όπως αποδείξαμε σε άλλα σημεία, για την οποία ο λόγος απειλεί ότι θα πέσει μαζί με όλα τα σεπτά και ένδοξα που υπάρχουν σε αυτήν. Και αφού προανήγγειλε απειλητικά αυτά, προσθέτει στη συνέχεια: «και θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα», και τα εξής, παρουσιάζοντας σαφέστατα τη γέννηση του Χριστού από τη ρίζα του Ιεσσαί (και αυτός ήταν ο πατέρας του Δαβίδ). Εξαιτίας αυτής της γέννησης αναγγέλλει την κλήση των εθνών, πρώτα με αινιγματικό και προφητικό τρόπο· διότι το «θα βοσκήσει ο λύκος μαζί με το αρνί, και η λεοπάρδαλη θα αναπαυθεί μαζί με το κατσίκι», και τα παρόμοια, δεν υποδήλωναν τίποτε άλλο παρά τη μεταβολή των εθνών, τα οποία είχαν άγριο και σκληρό χαρακτήρα και δεν διέφεραν σε τίποτα από τα θηρία, προς έναν ευσεβή, ήμερο και κοινωνικό τρόπο ζωής. Αυτό ακριβώς διδάσκει αργότερα πιο ξεκάθαρα, λέγοντας: «γέμισε η σύμπασα από τη γνώση του Κυρίου, όπως το άφθονο νερό καλύπτει τις θάλασσες». Και επιπλέον, ο ίδιος ο προφητικός λόγος, ερμηνεύοντας τον εαυτό του, προσθέτει: «Και κατά την ημέρα εκείνη θα υπάρχει η ρίζα του Ιεσσαί και εκείνος που θα εγερθεί για να εξουσιάσει τα έθνη, σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη. Και η ανάπαυσή του θα είναι τιμή».

Και ο μεν Μωυσής μάς ευαγγελίζεται όλα αυτά και πολλά άλλα περί του Χριστού· παρόμοια δε με αυτόν και ο Ησαΐας προλέγει ρητώς τα εξής, αναφερόμενος σε κάποιον συγκεκριμένο που πρόκειται να εγερθεί από το σπέρμα και τη διαδοχή του βασιλιά Δαβίδ: «Θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα· και θα αναπαυθεί πάνω του το Πνεύμα του Θεού, Πνεύμα σοφίας και συνέσεως» και τα λοιπά. Έπειτα, προχωρώντας παρακάτω, προαναγγέλλει με προφητικό τρόπο τη μεταβολή που θα επέλθει μέσω της διδασκαλίας του Χριστού στα αλλόφυλα έθνη, βαρβάρους και Έλληνες, καθώς και στους πιο άγριους και θηριώδεις ανθρώπους, οι οποίοι θα γίνουν πράοι και ήμεροι. Λέει, λοιπόν: «Και θα βοσκήσει ο λύκος μαζί με το αρνί, και η λεοπάρδαλη θα αναπαυθεί μαζί με το ερίφιο, και το μοσχάρι και ο ταύρος και το λιοντάρι θα βοσκήσουν μαζί», και άλλα παρόμοια, τα οποία ευθύς αμέσως διασαφηνίζει και ερμηνεύει λέγοντας: «Και θα υπάρξει εκείνος που θα εγερθεί για να άρχει των εθνών, σε αυτόν τα έθνη θα ελπίσουν».

Ξεκάθαρα, η δύναμη του Σωτήρα μας κυριαρχεί και εξουσιάζει από την ανατολική θάλασσα μέχρι τη δύση του ηλίου, αρχίζοντας να ενεργεί από τον ποταμό, δηλαδή από το μυστήριο του βαπτίσματος (λουτρού), ή και από τότε που, αφού φανερώθηκε για πρώτη φορά στον Ιορδάνη, ξεκίνησε την ευεργεσία του προς τους ανθρώπους. Επεκτεινόμενη λοιπόν από τότε, η βασιλεία του ανάμεσα στους ανθρώπους διαδόθηκε σε όλη την οικουμένη. Και καθώς νοείται ως «Λίβανος» η Ιερουσαλήμ, όπως αποδεικνύεται από πάρα πολλές προφητείες, εξαιτίας του αρχαίου ιερού που υπήρχε σε αυτήν και του θυσιαστηρίου και όσων προσφέρονταν πάνω σε αυτό προς τιμήν του Θεού σαν λιβάνι, προφητεύεται ότι ο «καρπός» του Χριστού, η Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη, θα υψωθεί «πάνω από τον Λίβανο». Αν δε ο φιλομαθής, με την ησυχία του, εξετάσει λεπτομερώς λέξη προς λέξη τον ψαλμό, θα ομολογήσει ότι τα όσα αναφέρονται σε αυτόν αρμόζουν μόνο στον δικό μας Κύριο, και όχι στον παλαιό Σολομώντα ούτε σε κάποιον άλλον από τους βασιλείς μετά από αυτόν, οι οποίοι κυβέρνησαν μόνο το ένα έθνος των Ιουδαίων, και μάλιστα για ελάχιστα χρόνια, και όχι σε καμία άλλη παρά μόνο στην ιουδαϊκή γη. ⟨η΄.⟩ ⟨Από τον Ησαΐα⟩. «Και θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα. Και θα επαναπαυθεί πάνω του Πνεύμα Θεού, πνεύμα σοφίας και συνέσεως, πνεύμα βουλής και ισχύος, πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας· θα τον γεμίσει το πνεύμα του φόβου του Θεού.»

Ότι δε σε κανέναν άλλον παρά στον δικό μας Σωτήρα, τον Χριστό του Θεού, ο οποίος προήλθε από τη ρίζα του Δαβίδ και του Ιεσσαί, δεν ανάγονται τα αναφερόμενα, δεν νομίζω να αμφιβάλλει κανείς, εφόσον σταθεί με προσοχή στην επαγγελία της προφητείας που αναφέρει: «και θα υπάρξει η ρίζα του Ιεσσαί και αυτός που ανίσταται για να άρχει των εθνών· σε αυτόν τα έθνη θα ελπίσουν», καθώς και στα αποτελέσματα που φανερώθηκαν στον Σωτήρα μας. Διότι αυτός και μόνο, μετά την εκ νεκρών ανάσταση, εξαιτίας της οποίας θεωρώ ότι έχει ονομαστεί «ανιστάμενος», δεν κυβέρνησε τον λαό των Ιουδαίων, αλλά όλα τα έθνη, ώστε το λόγιο να μην έχει ανάγκη ερμηνείας, αφού είναι σαφώς πρόδηλο το πώς εκπληρώθηκε σε αυτόν, μαζί με τα άλλα, και το «σε αυτόν τα έθνη θα ελπίσουν». Όσα δε λέγονται σαν να πρόκειται για ζώα και θηρία, τα οποία εξημερώνονται και αποβάλλουν το άγριο και ατίθασο ήθος τους με την έλευση εκείνου που προφητεύεται, θα μπορούσαν να αλληγορηθούν ότι αναφέρονται στους σκληρούς και άγριους τρόπους και στα θηριώδη ήθη των ανθρώπων, τα οποία μέσω της διδασκαλίας του Χριστού πρόκειται να μεταστραφούν από την αλογία και τη θηριωδία. Με τέτοια σαφήνεια θα μπορούσαν να αλληγορηθούν αυτά, όπως ακριβώς θα μπορούσε κανείς να ερμηνεύσει μεταφορικά την αναφερόμενη μέσω της προφητείας «ρίζα του Ιεσσαί» και «τη ράβδο» και «το άνθος», αλλά και όπως θα μπορούσε να κατανοηθεί το ότι είναι ζωσμένος «με δικαιοσύνη τα πλευρά», και περιτυλιγμένος «την οσφύ με αλήθεια».

Αλλά το ότι έχει προφητευθεί πως ο Χριστός του Θεού θα γεννηθεί «εκ καρπού της κοιλίας» του Δαβίδ και εκ σπέρματος του Σολομώντος και «εκ ρίζης Ιεσσαί», πράγμα που και έγινε, και το ότι οι θείοι λόγοι μαζί με αναρίθμητες άλλες προσωνυμίες τον ονομάζουν και Δαβίδ, τα όσα ειπώθηκαν αρκούν για να το επιβεβαιώσουν. Το ότι, εξάλλου, λέγεται πως θα προέλθει από τη φυλή του Ιούδα ούτε καν θα χρειαζόταν να ερευνηθεί, διότι ούτε και ο ίδιος ο Δαβίδ δεν καταγόταν από άλλη φυλή παρά από την προαναφερθείσα. Ως εκ περισσού απόδειξη αυτού θα μπορούσε να χρησιμεύσει το λόγιο του Μωυσή, το οποίο έχει ως εξής: 〈10.〉 〈Από τη Γένεση〉. «Ιούδα, εσένα ας αινέσουν οι αδελφοί σου· τα χέρια σου θα βρίσκονται στα νώτα των εχθρών σου. Θα σε προσκυνήσουν οι υιοί του πατέρα σου. Σκύμνος λέοντος είσαι, Ιούδα, από τον βλαστό, υιέ μου, ανέβηκες· αφού ανακάθισες, κοιμήθηκες σαν λέοντας και σαν σκύμνος· ποιος θα τον εγείρει; Δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα, ούτε ηγέτης από τους μηρούς του, έως ότου έλθει εκείνος στον οποίο απόκειται, και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών». Ενώ υπήρχαν δώδεκα φυλές στους Εβραίους, από τις οποίες συγκροτούνταν ολόκληρο το έθνος, προπάτορας και γενάρχης της μίας εξ αυτών υπήρξε ο Ιούδας, προς τον οποίο διατυπώθηκαν τα προκείμενα, τα οποία υποδηλώνουν ότι από αυτόν πρόκειται να προέλθει ο Χριστός. Εάν, λοιπόν, συγκέντρωνες στο ίδιο σημείο και παρέβαλλες με την παρούσα τις προφητείες που παρατέθηκαν προηγουμένως, θα διαπίστωνες ότι, ομοίως, βάσει κάποιου κοινού σημείου κηρύττεται ο Ίδιος.

ΙΣΤ΄. Αλλά και οι παλαιοί προφήτες του Θεού τιμούσαν τον ίδιο με διάφορες θεολογικές εκφράσεις. Διότι ο ένας τον αποκαλούσε πνεύμα του Θεού, λέγοντας: «Θα προέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα του, και θα αναπαυθεί πάνω του πνεύμα του Θεού, πνεύμα σοφίας και συνέσεως» και τα εξής. Διότι με αυτά τα λόγια φανέρωνε σαφώς αυτόν που προήλθε «από το σπέρμα του Δαβίδ κατά σάρκα» και τον Θεό Λόγο που κατοίκησε μέσα του. Γι' αυτό ο θείος απόστολος άλλοτε μεν έλεγε «ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα», και άλλοτε «ο Χριστός είναι η δύναμη του Θεού και η σοφία του Θεού». Αλλά και ένας άλλος προφήτης παρομοίως τον αποκαλεί πνεύμα, λέγοντας: «Πνεύμα προ του προσώπου μας είναι ο Χριστός ο Κύριος». Επίσης, και στο Ευαγγέλιο έχει ειπωθεί σαφώς για αυτόν: «Ιδού ο δούλος μου τον οποίο εξέλεξα, ο αγαπητός μου, στον οποίο ευαρεστήθηκε η ψυχή μου· έδωσα το πνεύμα μου επάνω του, και θα εξαγγείλει κρίση στα έθνη».

Ζ΄. Και οι μεν ακόλουθοι του Μωυσή θυσίαζαν το πρόβατο του Πάσχα μία φορά σε ολόκληρο το έτος, τη δεκάτη τετάρτη του πρώτου μήνα, προς το βράδυ· εμείς όμως, οι της Καινής Διαθήκης, τελώντας το δικό μας Πάσχα κάθε ημέρα Κυριακή, ΠΑΝΤΟΤΕ ΤΡΕΦΟΜΑΣΤΕ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΤΗΡΙΟ ΣΩΜΑ, ΠΑΝΤΟΤΕ ΜΕΤΑΛΑΜΒΑΝΟΥΜΕ ΑΠΟ ΤΟ ΑΙΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΒΑΤΟΥ. Πάντοτε έχουμε ζωσμένη την οσφύ της ψυχής μας με αγνεία και σωφροσύνη, πάντοτε έχουμε τους πόδες μας προετοιμασμένους με την ετοιμασία του Ευαγγελίου, πάντοτε κρατάμε τις ράβδους στα χέρια, και επαναπαυόμαστε στη ράβδο που προήλθε από τη ρίζα του Ιεσσαί, πάντοτε απαλλασσόμαστε από την Αίγυπτο, πάντοτε διασχίζουμε την έρημο του ανθρώπινου βίου, πάντοτε αναλαμβάνουμε την πορεία προς τον Θεό, πάντοτε εορτάζουμε τα διαβατήρια. Διότι ο ευαγγελικός λόγος θέλει να τα πράττουμε όλα αυτά όχι μία φορά το έτος, αλλά πάντοτε και κάθε ημέρα. Γι' αυτό, άλλωστε, και κάθε εβδομάδα επιτελούμε την εορτή του δικού μας Πάσχα κατά τη σωτήρια ημέρα της Κυριακής, εκπληρώνοντας τα μυστήρια του αληθινού προβάτου, διά του οποίου λυτρωθήκαμε· και ούτε περιτέμνουμε το σώμα με σίδηρο, αλλά αφαιρούμε κάθε κακία της ψυχής με τον κοφτερό λόγο· ούτε χρησιμοποιούμε υλικά άζυμα, παρά μόνο εκείνα της ειλικρίνειας και της αλήθειας.

θʹ. Τον Δαβίδ, πριν από τους άλλους, τον τοποθέτησε ο Ματθαίος στη γενεαλογία του, επειδή, πρώτον και μόνον, στον Δαβίδ προφητεύτηκε με ένορκη διαβεβαίωση ότι ο Χριστός επρόκειτο να γεννηθεί από αυτόν κατά σάρκα· είναι γραμμένο λοιπόν: «Ορκίστηκε ο Κύριος στον Δαβίδ αλήθεια, και δεν θα την αθετήσει: από τον καρπό της κοιλιάς σου θα τοποθετήσω διάδοχο στον θρόνο σου.» Και πάλι: «Ορκίστηκα στον Δαβίδ τον δούλο μου, έως τον αιώνα θα στερεώσω το σπέρμα σου.» Και στους Παραλειπομένους: «Και θα συμβεί, όταν συμπληρωθούν οι ημέρες σου και κοιμηθείς με τους πατέρες σου, να αναστήσω το σπέρμα σου μετά από εσένα, το οποίο θα προέρχεται από την κοιλιά σου, και θα στερεώσω τη βασιλεία του· αυτός θα μου οικοδομήσει οίκο· και θα ανορθώσω τον θρόνο του έως τον αιώνα· εγώ θα του είμαι Πατέρας, και αυτός θα μου είναι Υιός.» Τα παρόμοια με αυτά αναφέρονται και στο δεύτερο βιβλίο των Βασιλειών· αλλά ενώ εκείνα ίσως θα μπορούσαν να αποδοθούν στον Σολομώντα, το γεγονός ότι τα προκείμενα δεν έχουν καμία σχέση με τον Σολομώντα, θα μπορούσε κανείς να το κατανοήσει ως εξής: Μετά τον θάνατο του Σολομώντα, πολλά χρόνια αργότερα, ο Ησαΐας προφητεύοντας προαναγγέλλει τα εξής για εκείνον που πρόκειται να γεννηθεί από το σπέρμα του Δαβίδ: «Θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί (και αυτός ήταν ο πατέρας του Δαβίδ) και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα· και θα υπάρχει η ρίζα του Ιεσσαί, και αυτός που ανίσταται για να άρχει στα έθνη· σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη.»

Και θα ήταν μακροσκελές να σταχυολογήσουμε το κάθε τι από τους προφήτες· πώς ο Μιχαίας λέει ότι στις έσχατες ημέρες θα γίνει εμφανές όρος πάνω στις κορυφές των ορέων, ονομάζοντας με αυτόν τον τρόπο το μυστήριο της ευσεβείας που αναδεικνύεται για την καθαίρεση των αντίπαλων δυνάμεων· και πώς ο υψηλός Ησαΐας λέει ότι θα ανατείλει ράβδος και άνθος από τη ρίζα, προμηνύοντας έτσι την εν σαρκί ανάδειξη του Κυρίου· ή το τετυρωμένο όρος κατά τον μεγάλο Δαβίδ, ποιο νόημα εμπεριέχει έτσι όπως εμφανίζεται στη λέξη· ή το μυριοπλάσιο άρμα· ή η συναγωγή των ταύρων που αφήνεται στις δαμάλεις των λαών· ή το πόδι που βάφεται στο αίμα, ή οι γλώσσες των σκύλων· ή ο Λίβανος που καταθρυμματίζεται μαζί με τους κέδρους, καθ' ομοιότητα του μοσχαριού. Και μύρια άλλα επιπλέον μπορεί κανείς να σταχυολογήσει από την υπόλοιπη προφητεία και να καταδείξει την αναγκαιότητα της πνευματικής θεωρίας των ρητών ως προς το βαθύτερο νόημά τους. Εάν αυτή η θεωρία απορριφθεί, όπως αρέσει σε κάποιους, μου φαίνεται πως το αποτέλεσμα είναι όμοιο με το να παρέθετε κανείς στο τραπέζι για ανθρώπινη βρώση τα σπαρτά ακατέργαστα, χωρίς να τρίψει τα στάχυα, χωρίς να ξεχωρίσει με το λίχνισμα τους σπόρους από τα άχυρα, χωρίς να αλέσει το σιτάρι σε αλεύρι και χωρίς να παρασκευάσει άρτο με τον πρέποντα τρόπο της αρτοποιίας.

Αυτό σου διακηρύττει η φωνή του τρυγονιού, δηλαδή η φωνή εκείνου που βοά στην έρημο. Διότι ο Ιωάννης είναι αυτό το τρυγόνι, ο πρόδρομος αυτής της λαμπρής άνοιξης, ο οποίος δείχνει στους ανθρώπους τα ωραία άνθη της αρετής και τα προσφέρει σε όσους επιθυμούν να τα συλλέξουν. Μέσω αυτών υπέδειξε το άνθος που φύτρωσε από τη ρίζα του Ιεσσαί, τον Αμνό του Θεού που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου, και δίδαξε τη μετάνοια από την κακία και την ενάρετη πολιτεία. Διότι λέει: «Ακούστηκε η φωνή του τρυγονιού στη γη μας». Ίσως ονομάζει «γη» εκείνους που έχουν κατακριθεί για την κακία τους, τους οποίους το Ευαγγέλιο αποκαλεί τελώνες και πόρνες, ανάμεσα στους οποίους ακούστηκε ο λόγος του Ιωάννη, ενώ οι υπόλοιποι δεν αποδέχτηκαν το κήρυγμα. Όσο για εκείνο που έχει λεχθεί περί της συκιάς, ότι «έβγαλε τους ολύνθους της», ας το κατανοήσουμε με τον εξής τρόπο: Η συκιά έχει την εξαιρετική ιδιότητα να ελκύει την υγρασία από το βάθος, εξαιτίας της θερμότητας. Επειδή όμως συγκεντρώνεται πολύς χυμός στο εσωτερικό της, αναγκαστικά η φύση, μέσω της πέψης των υγρών που γίνεται μέσα στο φυτό, αποβάλλει από τα κλαδιά το άχρηστο και γεώδες μέρος της υγρασίας. Και το κάνει αυτό πολλές φορές, μέχρις ότου το καθαρό και θρεπτικό μέρος προβάλει στον κατάλληλο καιρό, απαλλαγμένο από την άχρηστη ποιότητα.

Επειδή λοιπόν το σώμα του Χριστού συμπληρώνεται μέσω του καθενός από τα μέλη (διότι τα πολλά μέλη γίνονται ένα σώμα, καθώς λέει ο απόστολος), για τον λόγο αυτόν ονόμασε ολόκληρο το κάλλος του νυμφίου «εκλεκτό Λίβανο», ξεχωρίζοντας τη διαφορά του από τον απορριπτέο Λίβανο με τον προσδιορισμό «εκλεκτός». Διότι εκείνος είναι ο Λίβανος ο οποίος, σύμφωνα με τον Ησαΐα, θα πέσει μαζί με τους υψηλούς, όταν από τη ρίζα του Ιεσσαί ανατείλει το άνθος και βλαστήσει η ράβδος της εξουσίας, μέσω της οποίας η φύση του λέοντα, της πάρδαλης και των ασπίδων μεταβάλλεται προς το τιθασό και το ήμερο, ώστε το λιοντάρι να συζεί με το μοσχάρι και η πάρδαλη να συναναπαύεται με το ερίφιο, ενώ σε αυτά θα επιστατεί εκείνο το παιδί, το νήπιο που γεννήθηκε για εμάς, του οποίου το χέρι εισέρχεται στη φωλιά των ασπίδων, αγγίζοντας τους απογόνους της ασπίδας και αμβλύνοντας το δηλητήριό τους· και όταν γίνονται αυτά, λέει ο προφήτης ότι «και ο Λίβανος μαζί με τους υψηλούς θα πέσει». Όσα δε μηνύει η προφητεία μέσω αυτών των αινιγμάτων, επειδή είναι προφανή σε όλους, θα ήταν περιττό να τα εκθέσουμε με κάθε λεπτομέρεια. Διότι, ποιος δεν γνωρίζει το παιδί που γεννήθηκε για εμάς, το οποίο αγγίζει με το χέρι του τις ασπίδες, και του οποίου η επιστασία καθιστά τα δηλητηριώδη θηρία ομόσκηνα με τα ήμερα, προκαλώντας τη λήθη της φυσικής τους πικρίας;

«Και θα βγει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα του, και θα αναπαυθεί πάνω του Πνεύμα Θεού, πνεύμα σοφίας και συνέσεως, πνεύμα βουλής και ισχύος, πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας· θα τον γεμίσει πνεύμα φόβου Θεού. Δεν θα κρίνει με βάση την εξωτερική δόξα, ούτε θα ελέγξει σύμφωνα με τις φήμες· αλλά θα κρίνει τον ταπεινό με δικαιοσύνη, και θα ελέγξει τους ένδοξους της γης, και θα πατάξει τη γη με τον λόγο του στόματός του, και με Πνεύμα μέσα από τα χείλη του θα εξολοθρεύσει τον ασεβή· και θα είναι ζωσμένος στη μέση του με δικαιοσύνη, και θα έχει αλειμμένες τις πλευρές του με αλήθεια». Και λίγο πιο κάτω: «Και κατά την ημέρα εκείνη θα υπάρχει η ρίζα του Ιεσσαί, και αυτός που θα εγερθεί για να άρχει στα έθνη· σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη, και η ανάπαυσή του θα είναι τιμή». Ο Δαβίδ αναφέρει: «Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει στον αιώνα του αιώνα· ράβδος ευθύτητας είναι η ράβδος της βασιλείας σου. Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησας την ανομία, γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Βλέπεις ότι ο Θεός χρίεται από τον Θεό· διότι με την ενανθρώπησή του έγινε «αρχιερέας και απόστολος της ομολογίας μας». Και λίγο πιο κάτω: «Και εσύ, Κύριε, θεμελίωσες τη γη, και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί. Αυτοί θα καταστραφούν, εσύ όμως διαμένεις· και όλοι θα παλιώσουν σαν ένδυμα, και θα τους τυλίξεις σαν πανωφόρι, και θα αλλαχθούν.»

Τι θα είχε, λοιπόν, να πει αυτός για τα επτά πνεύματα, τα οποία σύμφωνα με τον Ησαΐα αναπαύονται στο άνθος που προήλθε από τη ράβδο της ρίζας του Ιεσσαί; Και τι για τους επτά οφθαλμούς του Κυρίου, μέσω των οποίων, σύμφωνα με τον θείο άγγελο που συνομιλεί με τον προφήτη Ζαχαρία, επιβλέπει ολόκληρη τη γη;

Αυτό ακριβώς προαναγγέλλοντας και πριν από τους αποστόλους ο Ησαΐας, αναφέρει ξεκάθαρα για το άνθος που θα αναβλαστήσει από τη ράβδο της ρίζας του Ιεσσαί, ότι θα επαναπαυθούν πάνω του επτά πνεύματα. Στον Ζαχαρία εξάλλου, ο οποίος είδε τους επτά λύχνους και τα ισάριθμα πάνω σε αυτούς δοχεία ελαίου, ο άγγελος που του ερμήνευε τέτοια οράματα του λέει: «αυτοί οι επτά είναι οι οφθαλμοί του Κυρίου, οι οποίοι επιβλέπουν πάνω σε όλη τη γη», υποδεικνύοντας ότι αυτά τα επτά πνεύματα είναι οι προνοητικές πρόοδοι και ενέργειες που ενυπάρχουν εκ φύσεως στον Θεό, όπως και ο Γρηγόριος, που φέρει την επωνυμία του Θεολόγου, μας δίδαξε αργότερα: «διότι τις ενέργειες», λέει, «του Πνεύματος, ο Ησαΐας συνηθίζει να τις ονομάζει πνεύματα». Και μετά από αυτόν ο θείος Μάξιμος, γράφοντας ότι αυτά ενυπάρχουν εκ φύσεως στον Χριστό ως Υιό του Θεού. Πού βρίσκονται αυτοί που μας προβάλλουν τη δυάδα και την πολλαπλότητα σχετικά με τις φυσικές ενέργειες του Θεού; Ας ντροπιαστούν επταπλάσια, εφόσον εμμένουν αμετανόητα στην κακοφροσύνη τους.

Ακόμη, εφόσον επτά πνεύματα σύμφωνα με την προφητεία του Ησαΐα αναπαύονται στην ανθρώπινη φύση του Χριστού, ποιος θα αμφισβητήσει ότι είναι ένα το πνεύμα που τον συνοδεύει; Διότι αυτό το προανήγγειλε και ο Ησαΐας· λέγοντας δηλαδή, «θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα βλαστήσει από αυτήν και θα αναπαυθεί επάνω του το πνεύμα του Θεού», δηλαδή ένα πνεύμα κατά την ουσία, και έπειτα παραθέτει τις επτά ενέργειες του πνεύματος: «πνεύμα σοφίας και συνέσεως, πνεύμα βουλής και ισχύος, πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας, πνεύμα φόβου Θεού», τον οποίο φόβο ο Μέγας Βασίλειος, ονομάζοντάς τον ασφάλεια, μας δίδαξε ότι συνυπάρχει αιώνια με το πνεύμα του Θεού.

«Διά της οποίας ο Χριστός δίδασκε, διά της οποίας θαυματουργούσε. Τη χάρη, λέει, που ήλθε πάνω στη σάρκα». Είναι λοιπόν κτιστή η χάρη που ήλθε πάνω σε εκείνη τη σάρκα; Ή αυτό μεν ο Ακίνδυνος δεν θα διστάσει να το πει —διότι και τη θέωση του δεσποτικού προσλήμματος ο ταλαίπωρος αποφαίνεται ότι είναι κτιστή, και τα επτά πνεύματα που, κατά τον προφήτη, αναπαύθηκαν πάνω στο άνθος που ανέτειλε από τη ρίζα του Ιεσσαί, δηλαδή τις ενέργειες του Πνεύματος, τα ονομάζει κτιστά—, αλλά, επειδή πάλι αυτός ισχυρίζεται ότι η αποκαλούμενη από αυτόν κτιστή χάρη και ενέργεια μόνο ενεργείται αλλά δεν ενεργεί, ακούγοντας εδώ ότι η εκχεόμενη χάρη είναι ενεργούσα —διότι αυτή είναι, λέει, διά της οποίας δίδασκε, διά της οποίας θαυματουργούσε—, θα υποστηρίξει ότι η χάρη που ήλθε πάνω στη σάρκα είναι η ίδια η ουσία και η υπόσταση του Αγίου Πνεύματος, ώστε, υποδεικνύοντας ότι δεν ενανθρώπησε μόνο ο Υιός αλλά και το Άγιο Πνεύμα, να μην αφήσει καμία υπερβολή καινοφωνίας;

Έτσι λοιπόν και αυτός ο μέγας. Ο δε προφήτης, και από τη λέξη «αναπαύεται», παρουσίασε επαρκώς την υπεροχή αυτών των πνευμάτων· διότι το να αναπαύεται αποτελεί χαρακτηριστικό δεσποτικού αξιώματος. Επειδή δε τα πνεύματα που αναπαύθηκαν στο άνθος από τη ρίζα του Ιεσσαί, πάνω στο δεσποτικό εκείνο πρόσλημμα, πώς θα μπορούσαν να είναι κτίσματα; Διότι μόνο το πρόσλημμα που έλαβε από εμάς είναι κτιστό. Όμως, δεν υπάρχουν πολλά άκτιστα πνεύματα εξαιτίας της διάκρισης των ενεργειών του Πνεύματος· διότι αυτά είναι πρόοδοι και εκφάνσεις και φυσικές ενέργειες του ενός Πνεύματος. Γι' αυτό λοιπόν και ο σοφός στα θεία Μάξιμος είπε ότι ο Κύριος τα έχει αυτά εκ φύσεως, ως Θεός και Υιός του Θεού. Πώς λοιπόν θα μπορούσαν οι φυσικές ενέργειες του Υιού να είναι κτίσματα; Και πώς δεν αποδεικνύει και τη θεία φύση ως κτιστή εκείνος που υποβιβάζει αυτές τις φυσικές ενέργειες του Θεού σε κτίσμα; Ο δε πολύς Ακίνδυνος επιτίθεται μάλιστα στην τελευταία, μη έχοντας πραγματικά φόβο Θεού και προχωρώντας ατρόμητα εναντίον του φόβου του Θεού, λέγοντας: «Πώς είναι άκτιστος αυτός ο φόβος, εάν δεν φοβάται και το Θείο, εφόσον αυτό είναι φυσικό και ουσιώδες σε αυτό; Διότι αυτό συνεπάγεται για εκείνον που υποστηρίζει ότι αυτές οι ενέργειες του Πνεύματος είναι άκτιστες, επειδή και ο φόβος είναι ενέργεια του Πνεύματος».

Και όταν αυτό που ενεργείται αποκαλείται και «δάκτυλος Θεού» και «καρπός» και «οφθαλμός», και «πνεύμα αληθείας» και «υιοθεσίας» και όλα τα παρόμοια, όπως και ο Κύριος είπε στα Ευαγγέλια, και πριν από το Ευαγγέλιο εξιστόρησε ο Μωυσής και προφήτευσε ο Ησαΐας και ο Ζαχαρίας, και μετά το Ευαγγέλιο δίδαξε ο Μέγας Παύλος και ερμήνευσε ο Μέγας Βασίλειος και εξύμνησε ο Γρηγόριος ο Θεολόγος, και αυτά όχι μόνο μία αλλά πολλές φορές, και όταν το ίδιο λέγεται ότι ενεργείται και παράγεται, και ότι αναπαύεται στο άνθος που βγαίνει από τη ρίζα του Ιεσσαί, και ότι υπάρχει εκ φύσεως στον Υιό του Θεού, και ότι ενυπάρχει φυσικώς και ουσιωδώς στον Θεό, ο οποίος κατέχει αιωνίως αυτό το Άγιο Πνεύμα, όπως πάλι είπε ο προφήτης και ο Μέγας Βασίλειος και επιπλέον ο θείος Μάξιμος, και όταν το ίδιο λέγεται ότι παράγεται και ενεργείται, και ότι πληροί αυτόν που φέρει μέσα του το πλήρωμα της θεότητας, πώς μπορούμε, εφόσον διαθέτουμε λογική, να το θεωρήσουμε κτίσμα μόνο και μόνο επειδή λέγεται ότι παράγεται και ενεργείται; Ή μήπως θα πούμε ότι και το αληθινό φως είναι κτίσμα, επειδή ο Μέγας Βασίλειος, όπως προαναφέραμε, είπε ότι η ανέσπερη ημέρα δημιουργεί έναν άλλο ήλιο, ο οποίος εκπέμπει το αληθινό φως, διότι τι άλλο είναι εκείνη η ημέρα παρά αυτό το αληθινό φως; Θα ήταν λοιπόν κτιστό, εάν κάθε τι που με οποιονδήποτε τρόπο παράγεται θεωρείται, σύμφωνα με τον Ακίνδυνο, κτιστό.

Σήμερα βλάστησε από τη ρίζα του Ιεσσαί η προφητευμένη ράβδος, από την οποία «ανέβηκε άνθος» που δεν επιδέχεται μαρασμό, αλλά που ανακαλεί τη φύση μας, η οποία είχε μαραθεί και εξαιτίας αυτού είχε εκπέσει από τον αμάραντο τόπο της τρυφής, και την επαναφέρει στη θαλερότητα, χαρίζοντάς της το αειθαλές, υψώνοντάς την προς τον ουρανό και εισάγοντάς την στον παράδεισο. Ράβδος, δια της οποίας ο μέγας ποιμένας μετέφερε το λογικό ποίμνιο σε αιώνιες βοσκές. Ράβδος, πάνω στην οποία στηρίχθηκε η φύση μας και, αφού απέβαλε την παλαιότητα και το αδρανές γήρας, βαδίζει πλέον εύκολα προς τον ουρανό, αφήνοντας τη γη κάτω σε εκείνους που φέρονται προς τα κάτω επειδή είναι αστήρικτοι.

Αλλά ποιος είναι ο νέος κόσμος, ο ξένος παράδεισος, το παράδοξο βιβλίο, η έμψυχη σκηνή και κιβωτός του Θεού, η αλήθεια από τη γη, η πολυΰμνητη ράβδος του Ιεσσαί; Είναι η προ του τόκου και μετά τον τόκο αειπάρθενος κόρη, της οποίας τη γέννηση από στείρα εορτάζουμε σήμερα. Διότι ο Ιωακείμ και η Άννα, που ζούσαν μαζί και ήταν άμεμπτοι ενώπιον του Θεού, θεωρούνταν μεμπτοί στους Ισραηλίτες κατά τον νόμο, επειδή συζούσαν άτεκνοι. Επειδή η ελπίδα της αθανασίας δεν υπήρχε ακόμη, γι' αυτό η διαδοχή του γένους φαινόταν ως το πλέον αναγκαίο. Τώρα όμως, εφόσον η παρθένος που γεννήθηκε σήμερα μας χάρισε την αιωνιότητα μέσω του εν παρθενία τόκου της, δεν μας είναι πια αναγκαία η διαδοχή από την τεκνοποιία. Αλλά για τους Ισραηλίτες τότε, η πολυτεκνία θεωρούνταν ανώτερη και από την αρετή, και η ατεκνία ήταν τόσο μεγάλο κακό, ώστε και αυτοί οι δίκαιοι αντί να επαινούνται για την αρετή τους, περισσότερο κατακρίνονταν για την ατεκνία τους.

Ψαλμός του Δαβίδ. Ο έπαινος του ψαλμού προσφέρθηκε στον Χριστό, ως νικητή των παθών. Είπε ο Κύριος: Ο Πατέρας λέει προς τον Υιό: κάθισε στα δεξιά μου, όταν ανελήφθη με τη σάρκα· διότι, υπάρχοντας προ των αιώνων, καθόταν στα δεξιά και δεν χωρίστηκε από τον θρόνο, αλλά αυτό ειπώθηκε για την ανθρώπινη φύση. Έως ότου θέσω: Εννοεί τους δαίμονες· διότι αυτούς τους υπέταξε κάτω από τα πόδια του ανθρώπου ο Κύριος (ο Θεός). Ράβδο: Η προφητεία προανήγγειλε τον σταυρό, ονομάζει δε ράβδο και την Παρθένο, όπως λέει του Ιεσσαί και ράβδο και άνθος. Και κατακυρίευε: Διότι όλοι οι εχθροί, και οι αισθητοί και οι νοητοί, υποτάσσονται στον σταυρό. Μαζί σου: Διότι στην αρχή ήταν ο Λόγος, ο ίδιος και από τη Μαρία, όταν συντελέστηκε η δύναμη του μυστηρίου μέσω της Θεοτόκου. Στη λαμπρότητα: Διότι μέσω της παρουσίας του Χριστού λαμπρύνθηκαν όλοι οι άγιοι. Εκ γαστρός: Δηλαδή, προ πάσης κτίσεως ο Χριστός συνυπήρχε με τον Πατέρα, ως φως εκ φωτός. Ορκίστηκε: Όσα, λέει, αποφάσισε από την αρχή για τον άνθρωπο, δεν τα μετάνιωσε, αλλά τα εκπλήρωσε. Εσύ είσαι: Ο λόγος είναι για τον Χριστό και για τον άνθρωπο, τον οποίο ανέλαβε και κατέστησε επουράνιο. Διότι ο Μελχισεδέκ είναι τύπος του Χριστού, επειδή δεν γενεαλογείται, και επιπλέον το όνομά του ερμηνεύεται ως βασιλιάς της ειρήνης, που είναι ο Χριστός. Είναι δε ιερέας, εφόσον ιερουργώντας τον εαυτό του, τον πρόσφερε ως θυσία πάνω στον σταυρό.

Διατήρησε ασφαλή τη σφραγίδα της γαστέρας, καθώς ο σαρκούμενος, όντας Θεός και Λόγος, δεν είχε καθόλου ανάγκη από θύρες για την είσοδο ή την έξοδο. Σε σένα, λοιπόν, ω Παρθένε, οι προφήτες μοιράζουν τους επαίνους, και ο καθένας από τους θεοφόρους εξαγγέλλει τα μυστήρια των θαυμάτων που του εμπιστεύθηκαν. Και ο μεν ένας σε ονομάζει Ράβδο του Ιεσσαί, για να υποδηλώσει το άτρωτο και ακαμπές της παρθενίας. Ο δε άλλος σε παραβάλλει με τη Βάτο που καιγόταν αλλά δεν κατακαιγόταν, για να υποδηλώσει τη σάρκα του Μονογενούς και την Παρθένο Θεοτόκο· διότι καιγόταν και δεν κατακαιγόταν, επειδή ακριβώς γέννησε και τη γαστέρα δεν άνοιξε, συνέλαβε και τη μήτρα δεν έφθειρε, έφερε στο φως το βρέφος και άφησε την κοιλία σφραγισμένη, χορήγησε γάλα και διαφύλαξε τους μαστούς αψηλάφητους, κράτησε παιδί και πατέρα του παιδιού δεν γνώριζε, έγινε μητέρα και δεν υπήρξε νύμφη.

Εσύ τον Βασιλέα, με κλειστές τις θύρες, τον εισήγαγες, αλλά και πάλι τον εξήγαγες· διότι ούτε κατά τη σύλληψη, ούτε γενικά κατά τη γέννησή του, ο Βασιλεύς της δόξης άνοιξε τις θύρες της μήτρας σου, ούτε χαλάρωσε τους δεσμούς της παρθενίας. «Κήπο κλεισμένο» σε ονόμασε και «Πηγή σφραγισμένη» ο Νυμφίος που προήλθε από εσένα, προλέγοντας στο Άσμα Ασμάτων «Κήπο κλεισμένο», επειδή δρεπάνι φθοράς ή τρύγος δεν σε άγγιξε, και το άνθος από τη ράβδο του Ιεσσαί καθαρά προσφέρει στο γένος των ανθρώπων, έχοντας καλλιεργηθεί μέσα σου μόνο από το καθαρό και αμόλυντο Πνεύμα· «Πηγή σφραγισμένη», διότι ποταμός ζωής που προήλθε από εσένα γέμισε την οικουμένη, αλλά γαμήλιος κλάδος δεν άντλησε από τη δική σου πηγή.

Και θα βγει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναφυεί από τη ρίζα του· και θα αναπαυθεί επάνω του το πνεύμα του Θεού, πνεύμα σοφίας και συνέσεως, πνεύμα βουλής και ισχύος, πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας· θα τον γεμίσει το πνεύμα του φόβου του Θεού. Δεν θα κρίνει σύμφωνα με την εξωτερική εμφάνιση, ούτε θα ελέγξει σύμφωνα με τα όσα λέγονται, αλλά θα κρίνει με δικαιοσύνη τον ταπεινό και θα υπερασπιστεί τους ταπεινούς της γης, και θα πατάξει τη γη με τον λόγο του στόματός του και με την πνοή των χειλέων του θα εξολοθρεύσει τον ασεβή· και θα έχει την οσφύ του ζωσμένη με δικαιοσύνη και τα πλευρά του τυλιγμένα με αλήθεια. Και θα βόσκει ο λύκος μαζί με το αρνί, και η λεοπάρδαλη θα αναπαύεται μαζί με το ερίφιο, και το μοσχάρι και ο ταύρος και το λιοντάρι θα βόσκουν μαζί, και ένα μικρό παιδί θα τα οδηγεί· και το βόδι και η αρκούδα θα βόσκουν μαζί, ... και το λιοντάρι θα τρώει άχυρα σαν το βόδι· και το νήπιο θα βάλει το χέρι του στην τρύπα των ασπίδων και στη φωλιά των μικρών των ασπίδων. Και δεν θα κάνουν κακό, ούτε θα μπορέσουν να καταστρέψουν κανέναν πάνω στο άγιο όρος μου, διότι ολόκληρη η κτίση γέμισε από τη γνώση του Κυρίου, όπως τα άφθονα ύδατα κατακαλύπτουν τις θάλασσες.

Διότι ο Ησαΐας λέει: «Θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβεί από αυτήν». Αυτό λοιπόν που ειπώθηκε από τον Ησαΐα ως «άνθος», ο Ιακώβ το ονόμασε «βλαστό»· διότι πρώτα βλάστησε στην κοιλιά ο Λόγος, και έπειτα άνθισε στον κόσμο. Και το να λέει «αφού πλάγιασες, κοιμήθηκες σαν λιοντάρι και σαν σκύμνος», φανέρωσε την τριήμερη κοίμηση του Χριστού, όπως λέει και ο Ησαΐας: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη, η Σιών που ήταν γεμάτη κρίση; Στην οποία κοιμήθηκε η δικαιοσύνη, ενώ τώρα υπάρχουν φονιάδες». Και ο Δαβίδ παρομοίως: «Εγώ κοιμήθηκα και ύπνωσα, εξυπνήθηκα, διότι ο Κύριος θα με αντιληφθεί», για να δείξει με το ρητό την κοίμηση και την ανάστασή του που συνέβη. Ο Ιακώβ πάλι λέει «ποιος θα τον εγείρει;», δηλαδή ο Πατέρας, όπως λέει και ο Παύλος: «και του Θεού Πατρός που τον ήγειρε από τους νεκρούς». Και το να πει «δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα, ούτε ηγέτης από τους μηρούς του, μέχρι να έρθει εκείνος στον οποίο ανήκει, και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών», φανέρωσε τη διαδρομή του βασιλικού γένους από τον Ιούδα που εκπληρώνεται στον Χριστό. Διότι αυτός είναι η δική μας, των εθνών, «προσδοκία»· επειδή τον περιμένουμε να έρθει από τους ουρανούς με δύναμη, και μέσω της πίστεως ήδη τον βλέπουμε. «Δένοντας το γαϊδούρι του στην άμπελο», δηλαδή τον λαό της περιτομής στη δική του κλήση. Διότι αυτός ήταν η άμπελος. «

Το ότι λέει «τα χέρια σου θα είναι στα νώτα των εχθρών σου», σημαίνει είτε ότι διά της εκτάσεως των χεριών Του κατόρθωσε να θριαμβεύσει κατά των εξουσιών, είτε ότι έγινε κύριος και δεσπότης εκείνων που υπήρξαν κατά σάρκα εχθροί Του, και κατέστη κριτής των πάντων αφού ορίστηκε από τον Πατέρα. «Σκύμνος λέοντος είναι ο Ιούδας· από τον βλαστό, υιέ μου, ανέβηκες». Λέγοντας, λοιπόν, λέοντα και σκύμνο λέοντος, υπέδειξε σαφώς τα δύο πρόσωπα, του Πατρός και του Υιού. Το ότι λέει: «από βλαστό, υιέ μου, ανέβηκες», σκοπό έχει να δείξει την κατά σάρκα γέννηση του Χριστού, ο Οποίος, αφού σαρκώθηκε στην κοιλιά της Παρθένου εκ Πνεύματος Αγίου, βλάστησε μέσα της και, προερχόμενος στον κόσμο ως άνθος και οσμή ευωδίας, φανερώθηκε. Επειδή, λοιπόν, είπε σκύμνο λέοντος, έδειξε την κατά πνεύμα γέννησή Του από τον Θεό, ως βασιλιά που προέρχεται από βασιλιά. Δεν αποσιώπησε όμως ούτε την κατά σάρκα γέννησή Του, αλλά λέει: «από βλαστό, υιέ μου, ανέβηκες». Διότι ο Ησαΐας λέει: «Θα βγει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί και άνθος θα αναβεί από αυτήν». Η ρίζα λοιπόν του Ιεσσαί ήταν η γενεά των πατέρων, σαν ρίζα φυτεμένη στη γη, ενώ η ράβδος που φανερώθηκε από αυτούς ήταν η Μαρία, επειδή καταγόταν από τον οίκο και την πατριά του Δαβίδ. Το δε άνθος που βλάστησε σε αυτήν ήταν ο Χριστός, όπως ακριβώς προφήτευε ο Ιακώβ λέγοντας: «από βλαστό, υιέ μου, ανέβηκες».

Διότι η σοφία οικοδόμησε για τον εαυτό της οίκο και έστησε επτά στύλους, που αποτελούν τον κατάλογο των επτά χαρισμάτων του Πνεύματος. Θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί και άνθος θα αναφυεί από τη ράβδο, και θα αναπαυθεί επάνω του πνεύμα σοφίας και συνέσεως, πνεύμα βουλής και ισχύος, πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας, και πνεύμα φόβου Θεού θα τον γεμίσει.

Διότι ο σταυρός, που καταλήγει σε τέσσερα άκρα, υποδηλώνει ότι ο Θεός που σταυρώθηκε εκτείνεται παντού και περιλαμβάνει όλα τα πέρατα της οικουμένης. Υψώθηκε δε επάνω σε αυτόν ο Χριστός και Θεός, ώστε να καταλύσει τους δαίμονες που εμφιλοχωρούν στον αέρα, και να καταστήσει ευεπίβατη για εμάς την ουράνια πορεία· όπως ακριβώς είπε και ο ίδιος ο Σωτήρας μας: «Όταν υψωθώ, θα ελκύσω τους πάντες προς εμένα». Και γιατί να σου λέω πολλά; Άκου τον προφήτη που λέει: «Ράβδο δυνάμεως θα σου αποστείλει ο Κύριος από τη Σιών». Και επειδή ο Χριστός είναι η ράβδος, όπως είπε και ο Ησαΐας: «Θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί». Κρατώντας την ο Μωυσής, χώρισε την Ερυθρά Θάλασσα, έσχισε το νερό και το συνέρραψε· το έσχισε για να περάσει ο λαός του Θεού, και το συνέρραψε, για να ενδυθεί τη θάλασσα των βυθών ο αιγυπτιακός λαός. Και έτερος προφήτης λέει: «Ας είναι ευλογημένο το ξύλο, μέσω του οποίου επήλθε η σωτηρία στο μέσο της γης». Παρατήρησε τα άστρα του ουρανού, και κάθε μέρα θα βλέπεις ανάμεσά τους το σημείο του σταυρού να σχηματίζεται από τα άστρα. Γι' αυτό κι εγώ, προτού υψώσω τον ζωοποιό σταυρό, θα τον εγκωμιάσω με λίγα λόγια και θα τον χαιρετήσω, και αφού τον υψώσω, θα τον προσκυνήσω.

Αλλά εκείνοι δεν το αντιλήφθηκαν αυτό, παρά τι λένε; Σαράντα έξι χρόνια χτιζόταν αυτός ο ναός, και εσύ σε τρεις ημέρες θα τον εγείρεις; Μιλούσαν βέβαια για τον ιουδαϊκό ναό που ήταν κατασκευασμένος από λίθους· διότι εκείνος χτιζόταν επί σαράντα έξι χρόνια μετά την επιστροφή από τη Βαβυλώνα, καθώς οι οικοδόμοι εμποδίζονταν από τη βαρβαρική επιβουλή, και με την πάροδο πολλού χρόνου ολοκληρώθηκε αυτός ο ναός. Επειδή, λοιπόν, ο Ιησούς μιλούσε για το δικό του σώμα, υποδηλώνοντας τον σταυρό και την ανάσταση (διότι αυτό σημαίνει το: «Γκρεμίστε αυτόν τον ναό, και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω»), εκείνοι όμως υπέθεταν ότι μιλούσε για τον ιουδαϊκό ναό· γι' αυτό και έλεγαν: «Σαράντα έξι χρόνια χτιζόταν αυτός ο ναός, και εσύ σε τρεις ημέρες θα τον εγείρεις;». Δες πώς ο ευαγγελιστής δεν το προσπέρασε αυτό, αλλά πρόσθεσε τη διόρθωση, λέγοντας: «Εκείνος όμως μιλούσε για τον ναό του σώματός του». Διότι δεν είπε: «Γκρεμίστε αυτό το σώμα», αλλά «Τον ναό», για να δείξει τον Θεό που κατοικεί μέσα του· γκρεμίστε τον ναό που είναι πολύ ανώτερος από τον ιουδαϊκό. Διότι ο ένας είχε τον νόμο, ενώ ο άλλος τον νομοθέτη· ο ένας το γράμμα που σκοτώνει, ενώ ο άλλος το πνεύμα που ζωοποιεί· ο ένας τη ράβδο του Ααρών, ενώ ο άλλος τη ράβδο του Ιεσσαί.

Διότι και ο πατριάρχης αυτό προανήγγειλε λέγοντας: «Από βλαστό, γιε μου, ανέβηκες· ξάπλωσες και κοιμήθηκες σαν λιοντάρι»· όπως και ο Ησαΐας λέγοντας: «Ιδού η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ»· και ένας άλλος πάλι: «Τον είδαμε σαν παιδί, σαν ρίζα σε γη διψασμένη». Ως διψασμένη γη εννοεί την παρθενική μήτρα, επειδή δεν δέχθηκε ανθρώπινο σπέρμα, ούτε γεύτηκε σαρκική συνουσία, αλλά τον γέννησε χωρίς γάμο. Και πάλι: «Παιδί γεννήθηκε για εμάς, υιός και μας δόθηκε»· και πάλι: «Θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα του». Ο δε Βαρούχ στο βιβλίο του Ιερεμία λέει: «Αυτός είναι ο Θεός μας· κανένας άλλος δεν θα συγκριθεί μαζί του. Βρήκε κάθε οδό γνώσης, και την έδωσε στον Ιακώβ τον δούλο του, και στον Ισραήλ τον αγαπημένο του. Μετά από αυτά εμφανίστηκε στη γη, και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους».

Διότι τα κατορθώματα είναι κοινά, όπως ακριβώς είναι κοινά και όλα τα έργα. «Ράβδο δυνάμεώς σου θα εξαποστείλει ο Κύριος από τη Σιών». Με τον όρο «ράβδο δυνάμεως» εννοεί την ίδια τη δύναμη. Μνημονεύει δε τη Σιών, επειδή από εκεί έλαβαν αρχή τα κατορθώματα. Διότι εκεί έδωσε και τον νόμο, εκεί τέλεσε και τα θαύματα· από εκεί άρχισε το κήρυγμα και εξαπλώθηκε σε ολόκληρη την οικουμένη. Εάν όμως θέλεις να εκλάβεις τα λεγόμενα αναγωγικά, άκουσε τον Παύλο που λέει: «Αλλά έχετε προσέλθει στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ, και στην Εκκλησία των πρωτοτόκων». «Ράβδο δυνάμεώς σου θα εξαποστείλει ο Κύριος από τη Σιών». Η ράβδος άλλοτε μεν είναι τιμωρητική και ευεργετική, άλλοτε δε παρηγορητική, και σύμβολο βασιλείας. Και για να πεισθείς ότι έχει και τις δύο ιδιότητες, άκουσε τον Προφήτη που λέει: «Η ράβδος σου και η βακτηρία σου, αυτές με παρηγόρησαν». Και πάλι: «Θα τους ποιμάνεις με ράβδο σιδερένια· σαν σκεύη κεραμέα θα τους συντρίψεις». Και ο Παύλος: «Τι θέλετε; Να έλθω προς εσάς με ράβδο, ή με αγάπη και πνεύμα πραότητας;» Είδες πώς αποτελεί μέσο παιδαγωγίας· δες πώς αποτελεί και σύμβολο βασιλείας. Διότι λέει ο Ησαΐας: «Θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα της»· και ο Δαβίδ: «Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος· ράβδος ευθύτητος είναι η ράβδος της βασιλείας σου».

Διότι, όπως ακριβώς εκείνη η ράβδος έδωσε καρπό παρά φύσιν, έτσι και εδώ παρά φύσιν η Παρθένος εβλάστησε το άνθος της ευσέβειας. Επειδή η Γραφή λέει: «Θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί και άνθος θα αναβλαστήσει από αυτήν». Μήπως, λοιπόν, μάταια θαυμάζει ο Παύλος τον πλούτο του Θεού, δηλαδή την ένσαρκη οικονομία του Χριστού; Αλίμονο στην απιστία των αιρετικών! Αλίμονο στη λύσσα και στη θεομάχο γλώσσα τους! Ο Παύλος, ο πολίτης των ουρανών, ο θεατής του παραδείσου, ο διάπυρος εραστής του Χριστού, ο ακροατής των άρρητων μυστηρίων, όταν επιχείρησε να ερευνήσει την οικονομία, έφριξε και τον κατέλαβε ίλιγγος· και εσείς δεν φρίττετε όταν προσπαθείτε να ερμηνεύσετε τη θεότητα; Ο Παύλος αποκαλεί τα κρίματα του Θεού ανεξερεύνητα· και εσύ ερευνάς τη φύση του Πατρός σαν να ήταν κάτι εύκολα προσιτό; Είναι πλέον καιρός να σε καλέσω, αφού μετανοήσεις με συντριβή, να αποκηρύξεις όσα ακατονόμαστα έχεις πει. Δεν γνωρίζεις πώς γέννησε η Παρθένος, και θέλεις να μάθεις πώς γέννησε ο Θεός; Αγνοείς πώς έγινε η κατά σάρκα γέννηση του Χριστού στα χρόνια του Ηρώδη, και τολμάς να ερμηνεύεις και επιχειρείς να εξετάζεις τη γέννηση από τον Πατέρα, η οποία συντελέστηκε άναρχα, ανερμήνευτα, σεπτά, ανέκφραστα, πριν από κάθε έννοια και καιρούς και αιώνες, και χωρίς καμία απολύτως μεσολάβηση;

Τόση δόξα αντίκρισες, και τόσο πολύ οικτείρεις τον εαυτό σου; «Ναι», απαντά, «διότι ο Θεός αντιτάσσεται στους υπερήφανους, ενώ στους ταπεινούς δίνει χάρη». «Τον βασιλιά, τον Κύριο Σαβαώθ», λες, «είδα με τα μάτια μου», ω προφήτη; Και πώς διακήρυξες αυτή την οπτασία; Αυτός ακριβώς ο βασιλιάς είναι ο Ιησούς, ο Υιός και Λόγος του Θεού. Όταν ο Μωυσής έλεγε στο όρος Σινά: «Δείξε μου τον εαυτό σου, για να σε δω», και απαντώντας σε αυτό το αίτημα ο Θεός και Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός έλεγε: «Κανείς δεν θα δει το πρόσωπό μου και θα ζήσει», εσύ πώς λες: «Είδα με τα μάτια μου»; «Ναι», απαντά, «είδα· όχι στο μέτρο που πραγματικά είναι, αλλά όσο μπόρεσα. Διότι εμένα τον ελάχιστο, λόγω της πολλής Του ευσπλαχνίας, με αξίωσε για αυτή την οπτασία. Επειδή μου εμπιστεύθηκε να κηρύξω και την ένσαρκη παρουσία Του, η οποία υπήρξε λαμπρότερη και εκπληρώθηκε με το θέλημα του Πατέρα και το δικό Του, καθώς και όλα τα θαύματα που επρόκειτο να γίνουν από Αυτόν, μίλησα μέσω της δικής Του χάρης λέγοντας: “Ιδού ο Θεός ανταποδίδει κρίση· ο ίδιος θα έρθει και θα μας σώσει· τότε θα ανοιχτούν τα μάτια των τυφλών και τα αυτιά των κουφών θα ακούσουν”. Την άχραντη και σωτήρια σάρκωση του Σωτήρα από το γένος του Δαβίδ προευαγγελίστηκα λέγοντας: “Θα αναβλαστήσει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί”. Παρομοίως δε, προεσήμανα και το σωτήριο πάθος Του λέγοντας: “Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή”».

Να μεταλαμβάνεις αδιακρίτως το άνθος που βλάστησε από τη ράβδο του Ιεσσαί, να ποτίζεσαι από την αθάνατη πηγή που αναβλύζει κοχλάζοντας από την ακρότομο πέτρα, ώστε από εκεί να οδηγηθείς στη μάνδρα της τρυφής του Παραδείσου. Μη συσσωρεύεις πλούτο, ή μάλλον μην αγαπάς τον πλούτο· απόφευγε τη μέριμνα των χρημάτων, μη συγκεντρώνεις τα δράγματα της συγκομιδής· μη μαζεύεις χρήματα, από τα οποία γεννιούνται τα εγκλήματα, αλλά σπείρε πλουσιοπάροχα την τροφή στους πένητες, ελπίζοντας να θερίσεις άφθονο και ώριμο το δράγμα της ψυχής. Εσύ, ο πένης, μην ολιγοψυχείς, μην απαρνείσαι τη ζωή, μη βλασφημήσεις, αλλά να ευχαριστείς· υπόμεινε τον ολιγοχρόνιο ιστό της πενίας, απόβλεπε στο πρότυπό σου, τον Λάζαρο, και ενδυναμώνου με την ελπίδα· διότι θα επιτύχεις και εσύ την ανάπαυση στους κόλπους του Αβραάμ. Εκεί είθε να αξιώσει και εμάς τους ίδιους ο Δεσπότης των πάντων Θεός, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος μαζί με το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων.