Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 5:1

Και όμως, αληθινά, και στην Παλαιά Διαθήκη λέγονται πολλά περί του Υιού· όπως, για παράδειγμα, στον δεύτερο ψαλμό το «υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα»· και στον ένατο ψαλμό η επιγραφή «εις το τέλος, υπέρ των κρυφίων του υιού, ψαλμός του Δαβίδ»· και στον τεσσαρακοστό τέταρτο «εις το τέλος, υπέρ των αλλοιωθησομένων, στους υιούς Κορέ εις σύνεσιν, ωδή υπέρ του αγαπητού». Και στον Ησαΐα: «Θα ψάλω λοιπόν στον ηγαπημένο το άσμα του αγαπητού για το αμπέλι του. Αμπέλι έγινε για τον ηγαπημένο». Το δε «αγαπητός», ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι παρά ο μονογενής Υιός; Όπως επίσης και στον εκατοστό ένατο ψαλμό: «εκ γαστρός προ εωσφόρου σε γέννησα», για το οποίο θα γίνει λόγος αργότερα. Αλλά και στις Παροιμίες: «και προ πάντων των βουνών με γεννά»· και στον Δανιήλ: «και η όψη του τετάρτου είναι όμοια με υιό Θεού» και άλλα πολλά. Εάν λοιπόν η αρχαιότητα μαρτυρείται από την Παλαιά Διαθήκη, αρχαίος θα είναι και ο Υιός, ο οποίος διασαφηνίζεται σε πολλά σημεία μέσα στην Παλαιά Διαθήκη. «Αλλά ναι», λένε, «αναφέρεται μεν, ας θεωρηθεί όμως ότι λέγεται προφητικώς». Επομένως, και για τον Λόγο θα μπορούσε να λεχθεί ότι έχει ειπωθεί προφητικώς. Διότι δεν μπορεί το ένα να ισχύει και το άλλο όχι. Διότι εάν το «υιός μου είσαι εσύ» αναφέρεται στο μέλλον, είναι φανερό ότι και το «με τον λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί» αναφέρεται στο μέλλον. Επειδή δεν είπε: «έγιναν», ούτε: «εποίησε». Και για το ότι το «εστερέωσε» αναφέρεται στο μέλλον, λέει: «ο Κύριος εβασίλευσε», και έπειτα: «διότι εστερέωσε την οικουμένη, η οποία δεν θα σαλευθεί».

Διότι θυμάσαι βεβαίως την εικόνα του Κυρίου, ότι αποκαλεί τον εαυτό του άμπελο, και τον Πατέρα γεωργό, ενώ τον καθένα από εμάς που έχουμε εμφυτευθεί στην Εκκλησία μέσω της πίστεως μας ονόμασε κλήματα. Και μας προσκαλεί σε πολυκαρπία, για να μην καταδικαστούμε για αχρηστία και παραδοθούμε στο πυρ. Και δεν παύει να παρομοιάζει παντού τις ψυχές των ανθρώπων με τα αμπέλια. Διότι, «αμπελώνας δημιουργήθηκε για τον αγαπημένο», λέγει, «σε ύψωμα, σε τόπο εύφορο». Και, «Αμπελώνα φύτεψα και έθεσα ολόγυρα φραγμό». Προφανώς ονομάζει αμπελώνα τις ανθρώπινες ψυχές, στις οποίες έθεσε ως φραγμό την ασφάλεια των προσταγμάτων και την προστασία των αγγέλων. Διότι «άγγελος Κυρίου θα στρατοπεδεύσει γύρω από εκείνους που τον φοβούνται». Έπειτα, τοποθέτησε πλάι μας και σαν στηρίγματα (χάρακες), θέτοντας μέσα στην Εκκλησία πρώτον αποστόλους, δεύτερον προφήτες, τρίτον διδασκάλους. Και ανυψώνοντας τα φρονήματά μας με τα υποδείγματα των παλαιών και μακάριων ανδρών, δεν τα άφησε ριγμένα κατάχαμα και άξια να ποδοπατούνται. Επιθυμεί δε από εμάς να κρατιόμαστε από τους πλησίον μας περιπλεκόμενοι μαζί τους με την αγάπη, όπως το αμπέλι με τους έλικες, και να αναπαυόμαστε σε αυτούς, ώστε, έχοντας πάντοτε την ορμή προς τα άνω, σαν κλήματα που αναρριχώνται σε δέντρα να εξισώσουμε τους εαυτούς μας με τις κορυφές των υψηλοτάτων. Απαιτεί δε από εμάς να αποδεχόμαστε και το να μας σκάβουν.

Σε πολλά σημεία ο λόγος της Γραφής ονομάζει μεταφορικά τον Ισραήλ αμπελώνα, όπως στο «Άμπελον από την Αίγυπτο μετέφερες»· και «Αμπελώνας δημιουργήθηκε για τον αγαπημένο»· και «Εγώ δε σε φύτευσα άμπελο καρποφόρο, πέρα για πέρα αληθινή». —Αν όμως ο Ισραήλ είναι αμπελώνας, σκηνή της αμπέλου αυτής είναι ίσως ο οίκος του ναού. Διότι ονομαζόταν σκήνωμα δόξας, και Σκήνωμα, όπου κατασκήνωσε ανάμεσα στους ανθρώπους. Όσο καιρό λοιπόν παρήγαγε πολύν καρπό, και η σκηνή στεκόταν όρθια για τη φύλαξη των καρπών. Επειδή όμως, ενώ αυτός που την φύτεψε περίμενε να παραγάγει σταφύλια, αυτή έβγαλε αγκάθια (με τα οποία στεφάνωσαν τον Κύριο) και μεταστράφηκε ολόκληρη σε πικρία, καθώς παρήγαγε σταφύλι χολής και βότρυ πικρίας (γι' αυτό και έδωσαν στον Κύριο ως τροφή χολή) — εξαιτίας τούτου εγκαταλείφθηκε η σκηνή του αμπελώνα. Διότι, όπως λέει, «Ιδού, αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας έρημος». Τότε εκπληρώθηκε η απειλή αυτή· διότι εγκαταλείφθηκε «ως σκηνή εν αμπελώνι»· από τότε λοιπόν έδωσε εντολή και στις νεφέλες να μη βρέξουν πάνω στον αμπελώνα. Γι' αυτό δεν υπάρχουν πλέον προφήτες ανάμεσά τους, δεν υπάρχει πλέον ουράνια χάρη, αλλά μετατράπηκε σε χέρσα γη και τόπο καταπάτησης.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄ Θα ψάλω, λοιπόν, στον αγαπημένο το άσμα του αγαπητού μου για τον αμπελώνα μου. Όλα τα άσματα φαίνεται ότι περιγράφουν μια πιο χαρμόσυνη κατάσταση πραγμάτων. Η ωδή στην Έξοδο είναι ένα επινίκιο άσμα: «Ας ψάλουμε στον Κύριο, γιατί ένδοξα έχει δοξαστεί»· το Άσμα Ασμάτων είναι επιθαλάμια ωδή, πλεγμένη με δραματικό τρόπο. —Εδώ, όμως, ο λόγος περιέχει την απειλή που επιφέρεται εναντίον του αμπελώνα, σύμφωνα με τη δίκαιη κρίση του Θεού. Μήπως, άραγε, και αυτά τα φοβερά γεγονότα, επειδή αποβλέπουν σε ένα αγαθό τέλος, έχουν καταταχθεί ταιριαστά στα άσματα; —Το πρόσωπο, δε, που απαγγέλλει την ωδή είναι το Άγιο Πνεύμα, το οποίο ψάλλει το άσμα για τον αγαπημένο αμπελώνα.

Αρχίζει δε τα εγκώμια της παλαιάς ευγενείας. «Αμπελώνας δημιουργήθηκε για τον αγαπημένο σε ύψωμα, σε τόπο εύφορο». Αμπελώνα ονομάζει τον λαό του Ισραήλ. Διότι, λέει, «άμπελο από την Αίγυπτο μετέφερες». Και στον Ιερεμία, μέσω της ίδιας εικόνας ονειδίζεται ο λαός: «Εγώ δε σε φύτεψα άμπελο καρποφόρα, εξολοκλήρου αληθινή. Πώς μεταστράφηκες σε πικρία, εσύ η άμπελος η αλλότρια;» —Σε ύψωμα, σε τόπο εύφορο.

Ομιλεί περί της γης που κατελήφθη από τον Ισραήλ, η οποία δόθηκε στους πατέρες τους σύμφωνα με την επαγγελία του Θεού. «Σε κέρας, σε τόπο εύφορο». Μέγα εγκώμιο εν συντομία. Το κέρας είναι υψηλότερο από όλο το σώμα και στερεότερο, παρέχοντας αφενός στολίδι στην κεφαλή, αφετέρου δε αποτελώντας και αμυντικό όπλο. Όμως είναι ξηρό και χωρίς ικμάδα. Γι' αυτό και τα νεογνά των κερασφόρων ζώων δεν ορμούν προς το κέρας της μητέρας τους, αλλά αναζητούν αδίδακτα τη θηλή, τον υγρό και εύφορο τόπο. Υποδεικνύοντας λοιπόν ο λόγος ότι η χώρα των Ιουδαίων είναι αυτάρκης και ως προς τα δύο, δηλαδή και στο να παρέχει προστασία από τους εχθρούς και στο να διατρέφει τους κατοίκους της, συνέδεσε και τα δύο: «Σε κέρας, σε τόπο εύφορο»· τουτέστιν σε τοποθεσία στερεά και παραγωγική.

Υπάρχει δε και μια τέτοια παράδοση, η οποία διασώζεται στην Εκκλησία μέσω της άγραφης μνήμης, ότι δηλαδή πρώτη η Ιουδαία είχε ως κάτοικο τον Αδάμ, ο οποίος μετά την εκδίωξή του από τον παράδεισο εγκαταστάθηκε σε αυτήν, ως παρηγοριά για όσα είχε στερηθεί. Αυτή, λοιπόν, πρώτη δέχθηκε και νεκρό άνθρωπο, καθώς εκεί εξέτισε ο Αδάμ την καταδίκη του. Πρωτόγνωρο, επομένως, φαινόταν να είναι για τους τότε ανθρώπους εκείνο το θέαμα, δηλαδή το οστό της κεφαλής μετά την αποσύνθεση της σάρκας, και αφού απέθεσαν το κρανίο στον τόπο εκείνο, τον ονόμασαν κρανίου τόπο. Είναι δε πιθανό ότι ούτε ο Νώε, ο γενάρχης όλων των ανθρώπων, αγνοούσε αυτόν τον τάφο, με αποτέλεσμα μετά τον κατακλυσμό να διαδοθεί από αυτόν η σχετική φήμη. Γι' αυτό ο Κύριος, αναζητώντας τις αρχές του ανθρώπινου θανάτου, δέχθηκε το Πάθος στον ονομαζόμενο κρανίου τόπο, ώστε στον ίδιο τόπο όπου η φθορά των ανθρώπων έλαβε την αρχή της, από εκεί να αρχίσει και η ζωή της βασιλείας· και όπως ακριβώς ο θάνατος απέκτησε ισχύ στο πρόσωπο του Αδάμ, έτσι να καταστεί ανίσχυρος μέσω του θανάτου του Χριστού. Γι' αυτό και ονομάζεται «Εν κέρατι», επειδή κατέχει τον σταυρό του Χριστού ως αμυντήριο όπλο κατά του εχθρού· και «Πίονι» (εύφορος), επειδή μετά τον παράδεισο αξιώθηκε να κατέχει τα πρωτεία έναντι κάθε άλλου τόπου κάτω από τον ήλιο.

Την δε υπερβολή της φιλανθρωπίας αποδεικνύει το γεγονός ότι ο Θεός συγκαταβαίνει σε ισότιμη κρίση με τους ίδιους τους δούλους του. Συγχρόνως δε, τούτο αποτελεί και απόδειξη της δικαιοσύνης, εφόσον κανένας από όσους καταδικάζονται δεν έχει να αντιτάξει τίποτα στην ενάργεια του δικαίου. Κρίνετε, λέγει, μεταξύ εμού και του αμπελώνος μου. Και πείτε, τι από όσα συντελούν στην καρποφορία του δεν έχει γίνει; Διότι τι, λέγει, να κάνω στον αμπελώνα μου, και δεν το έκανα σε αυτόν; Τι από όσα έπρεπε να κάνω για τη φροντίδα του δεν έχω πράξει; Δεν ήταν ο τόπος εύφορος και οχυρός; Δεν υπήρχε φραγμός; Δεν υπήρχαν πάσσαλοι; Δεν ήταν η φύτευση η ευγενέστερη; Δεν υπήρχε πύργος; Δεν υπήρχε προλήνιο; Δεν υπήρχε ό,τι κι αν αναφέρει κανείς;

Λέγεται, λοιπόν, ότι το κάθε έθνος έχει κάποια άμπελο, όπως, για παράδειγμα, η άμπελος των Σοδόμων και της Γομόρρας, η οποία είναι ιδιάζουσα. Γι' αυτό έχει γραφτεί: «Από την άμπελο των Σοδόμων προέρχεται η άμπελός τους, και η κληματίδα τους από τη Γόμορρα». Έτσι είναι και η άμπελος των Αιγυπτίων, την οποία πατάσσει ο Θεός, σύμφωνα με το ρηθέν: «Κατέστρεψε με χαλάζι την άμπελό τους, και τις συκαμινιές τους με την πάχνη». — Υπάρχει δε και κάποια άμπελος, την οποία φύτεψε ο Κύριος: «Θα ψάλω για τον ηγαπημένο άσμα του αγαπητού για τον αμπελώνα μου. Αμπελώνας έγινε για τον ηγαπημένο σε ύψωμα, σε τόπο εύφορο».

Ματθ. 21, 33—41 Και «αμπελώνας» μεν είναι ο Ισραήλ, όπως λέει ο ψαλμωδός: «άμπελο από την Αίγυπτο μετέφερες», και ο Ησαΐας λέει: «αμπελώνας δημιουργήθηκε για τον αγαπημένο». Τον «φύτεψε» δε ο Θεός «και αναχώρησε» για μεγάλο χρονικό διάστημα, δηλαδή μακροθύμησε. Όμως φαίνεται ότι φρόντιζε το κτήμα και το είχε στον νου του· διότι δεν πέρασε καμία ενδιάμεση εποχή κατά την οποία να μην αποστέλλονται από τον Θεό προφήτες και δίκαιοι για να νουθετούν. Αυτοί όμως έγιναν απειθείς και, αφού ατίμασαν τους απεσταλμένους, τους έστειλαν πίσω κενούς, δηλαδή χωρίς να έχουν να πουν τίποτα καλό για αυτούς στον Θεό που τους έστειλε.

Θα βρίσκονται υπό την προστασία και τη σκέπη εκείνου που έχει τη δύναμη να σώζει, και ο οποίος κρατάει μακριά κάθε κακό. <Θα ψάλω λοιπόν στον ηγαπημένο άσμα του αγαπητού για τον αμπελώνα μου.> Ο πρώτος στίχος του προκειμένου κειμένου θα μπορούσε να θεωρηθεί ως ένας κανόνας και μία προαναγγελία εκείνων που πρόκειται να λεχθούν. Διότι υποδηλώνει τι θέλει να πράξει ο προφήτης, λέγοντας: Θα ψάλω λοιπόν στον ηγαπημένο, δηλαδή στον Χριστό. Διότι έτσι τον ονόμασε σε εμάς και ο Θεός και Πατέρας λέγοντας: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα». Άραγε λοιπόν, ω προφήτη, θα ακούσουμε τη δική σου φωνή; Και οι λόγοι πηγάζουν άραγε μόνο από τους δικούς σου λογισμούς; Πες μας, πού αποβλέπει ο σκοπός της ωδής.

Λένε ότι οι άλλοι ερμηνευτές αρκέστηκαν στο να πουν «σε εύφορο τόπο», θεωρώντας ότι το «κέρας» δεν σημαίνει για εμάς τίποτε άλλο παρά αυτό ακριβώς. Σε κάποιους, όμως, φαίνεται ορθό το «ως εν κέρατι» να νοηθεί ως «εν δυνάμει Θεού». Διότι ο Ισραήλ κληρονόμησε τη γη της επαγγελίας, αφού νίκησε τους παλαιούς κατοίκους της διά του Θεού.

Το ότι η γη της επαγγελίας είναι εύφορη, το μαρτυρεί η ιερή Γραφή. Διότι παντού την ονομάζει γη ρέουσα γάλα και μέλι. Εδραιώνει δε τον λόγο αυτόν και ο θεσπέσιος Μελωδός ψάλλοντας και λέγοντας για τον Ισραήλ: «Άμπελο από την Αίγυπτο μετέφερες, εκδίωξες έθνη, και την φύτεψες». Βλέπεις το «εν κέρατι», που σημαίνει σε αυτά τα λόγια «ως με τη δύναμη του Θεού»;

Διότι έχει φυτευθεί αφού εκδιώχθηκαν τα έθνη. Φαίνεται δε ότι και από άλλους ερμηνεύεται το «σε κέρας» ως «σε υψηλό και υπερυψωμένο τόπο»· διότι τέτοια είναι η Σιών, χτισμένη πάνω σε όρος. Αφού λοιπόν φύτεψε τον αμπελώνα, λέει, έβαλα φράχτη τριγύρω, και τον στήριξα με πασσάλους, και φύτεψα άμπελο Σωρήκ. Ο Ισραήλ ήταν περιζωσμένος σαν με κάποιον φράχτη, με αγγελικές δυνάμεις και με τις άνωθεν βοήθειες. Επιπλέον δε στηρίχθηκε με πασσάλους. Και τι άραγε σημαίνει αυτό; Όσοι γνωρίζουν καλά την καλλιέργεια των αμπελώνων, μπήγοντας έντεχνα καλάμια δίπλα σε κάθε κλήμα, τα ανυψώνουν και τα δένουν πάνω από τη γη. Διότι έτσι ο καρπός τους θα παραμείνει σώος και αλώβητος. Κάτι τέτοιο έπραξε και ο Θεός των όλων, ο οποίος με τον νόμο που δόθηκε μέσω του Μωυσή, τρόπον τινά στήριξε με πασσάλους τον νοητό αμπελώνα, ώστε να μην είναι ριγμένος στη γη και, έχοντας το φρόνημα μόνο στα της σαρκός, καταφθείρεται με πολλούς τρόπους, αλλά να μπορεί να φρονεί και τα άνω.

Διότι ο νόμος του Θεού απομακρύνει από τα γήινα, ανυψώνοντας τρόπον τινά τον νου όσων παιδαγωγούνται. Το ότι δε ο αμπελώνας είναι ευγενής, το διασαφηνίζει λέγοντας πως δεν φυτεύτηκε στον εύφορο τόπο μια τυχαία άμπελος, αλλά η Σωρήκ, δηλαδή εκλεκτή.

Επειδή δε ήταν συνήθεια στους Ιουδαίους να διαβάλλουν τους προφήτες, ότι δήθεν δεν ήταν απεσταλμένοι από τον Θεό, τους ρώτησε ο Χριστός ποια γνώμη είχαν σχηματίσει για τον Βαπτιστή. Αυτοί φοβούνταν μεν να πουν την αλήθεια, για να μην ακούσουν: «Γιατί δεν τον πιστέψατε;» Και απέφευγαν να κατηγορήσουν τον Πρόδρομο, επειδή φοβούνταν όχι τον Θεό, αλλά τα πλήθη. Επειδή δε προσποιούνταν ότι δεν γνώριζαν από πού προερχόταν το βάπτισμα του Ιωάννη, και ενεργούσαν δόλια, εύλογα δεν τους απαντά τίποτα. <Κάποιος άνθρωπος φύτεψε έναν αμπελώνα, κ.λπ.> (A f. 262, B f. 182, C f. 149, D f. 66) Σε αυτά θα βρει κανείς ολόκληρη την ιστορία των υιών του Ισραήλ, συνοψισμένη με συντομία. Διότι ο αμπελώνας είναι ο Ισραήλ, όπως λέει ο Ψαλμωδός: «Μετέφερες άμπελο από την Αίγυπτο, έδιωξες έθνη και την φύτεψες». Και ο Ησαΐας: «Ένας αμπελώνας, λέει, δημιουργήθηκε για τον αγαπημένο». Αφού φύτεψε αυτόν τον αμπελώνα στη γη της επαγγελίας ο Θεός και Πατέρας (διότι Αυτόν ονομάζει τώρα άνθρωπο, εξαιτίας της φιλανθρωπίας Του και της συνήθειας της παραβολής), αποδήμησε για αρκετά χρόνια. Μολονότι πληροί τα πάντα και δεν απουσιάζει από κανένα από τα όντα· πώς λοιπόν αποδήμησε; Μετά από το ότι εμφανίστηκε κατεβαίνοντας με μορφή φωτιάς στο όρος Σινά και αφού τους έδειξε φανερή την άρρητη μορφή Του, δεν τους έδωσε πλέον την παρουσία Του ορατή στα μάτια τους, αλλά σύμφωνα με τον τύπο των ανθρώπινων πραγμάτων, αυτό που συνέβη μοιάζει κάπως με μακρά αποδημία.

Εμπρός λοιπόν, ας αναγάγουμε στον Χριστό όσα συνέβησαν παλαιότερα ως τύπος. Διότι ο προφήτης Ησαΐας λέει ότι: «Ο αγαπημένος απέκτησε αμπελώνα σε λόφο, σε τόπο εύφορο». «Και ο αμπελώνας ήταν ο άνθρωπος του Ιούδα, νεόφυτο αγαπημένο». Αλλά οι άρχοντες του Ισραήλ, των οποίων τύπος θα μπορούσε να είναι ο βασιλιάς Αχαάβ, επιθύμησαν να αποκτήσουν τον αμπελώνα του· όχι για να είναι εξαίρετη κληρονομιά, δηλαδή αμπελώνας, αλλά για να γίνει χέρσος λαχανόκηπος, δηλαδή να εκπέσει σε κάτι ασυγκρίτως κατώτερο. Διότι η διαφορά μεταξύ ενός λαχανόκηπου και ενός αμπελώνα είναι τεράστια. Και το ακόμη σπουδαιότερο σε αυτά δεν είναι δυσδιάκριτο. Διότι τα πλήθη των Ιουδαίων, εάν τάσσονταν υπό τον Χριστό, πώς δεν θα ήταν και δεν θα φαίνονταν όμοια με άμπελους με καλά κλήματα και μάλιστα πολυκαρπότατες; Ζώντας όμως με τα έθιμα και τους τρόπους των Φαρισαίων, και διδασκόμενοι ως διδασκαλίες ανθρώπινες εντολές, σε τίποτα δεν διέφεραν από τα πλέον χαμερπή λάχανα, τα οποία πολύ εύκολα πέφτουν και μαραίνονται.

Και γι' αυτήν κάπου λέει ο μακάριος Δαβίδ στο βιβλίο των Ψαλμών προς τον Σωτήρα Θεό των όλων: «Άμπελο από την Αίγυπτο μετέφερες, έδιωξες έθνη και την φύτεψες· άνοιξες δρόμο μπροστά της. Εξέτεινε τα κλήματά της μέχρι τη θάλασσα, και μέχρι τους ποταμούς τις παραφυάδες της». Διότι είχε φυτευτεί «σε ύψωμα και σε εύφορο τόπο», σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη. Όμως δεν παρήγαγε σταφύλια, αλλά μάλλον έβγαλε αγκάθια. Διότι απέναντι στο πλήθος των αγαθών που της δόθηκαν, επέδειξε την αδικία ως κάτι σύμφυτο και ισοδύναμο· και είναι προφανές ότι εννοεί την αδικία κατά του Θεού. Διότι πλήθυνε τα θυσιαστήρια και οικοδόμησε στήλες· και όσο πλούτιζε με τα άνωθεν αγαθά, τόσο πιο πρόθυμη ήταν για βεβήλωση, με το να προσκυνά τους δαίμονες, να εγείρει βωμούς και να καταμερίζει την ίδια της την καρδιά στην πολυθεϊστική πλάνη. Αλλά, λέει, αυτά δεν θα μείνουν έτσι· πώς θα μπορούσαν άλλωστε; Διότι ο ίδιος θα κατασκάψει τα θυσιαστήριά τους, και θα καταστραφούν οι στήλες τους, δηλαδή θα συντριβούν και θα γκρεμιστούν. Το δε «αυτός» θα το αναφέρεις συνετά είτε στον Θεό που εξουσιάζει τα πάντα, είτε στο πρόσωπο του Βαβυλωνίου, όπως ήδη έχει προδειχθεί πολλές φορές. Διότι συνέβη στις πόλεις της Σαμάρειας να καούν μαζί και οι ίδιοι οι ναοί, και να διαρπαγούν τα γλυπτά.

Διότι είπε κάπου για εκείνους από τον Ισραήλ, που ήταν το αρχαίο αμπέλι του αγαπημένου, ότι «Θα αφαιρέσω τον φράχτη του και θα γίνει βορά, και θα γκρεμίσω τον τοίχο του και θα καταπατηθεί». Σε εμάς όμως που γνωρίσαμε την επιφάνειά του, έχει ανεγερθεί ως τοίχος και φράχτης ο ίδιος ο Εμμανουήλ, περιβάλλοντάς μας με άρρητη δύναμη και απομακρύνοντας από τις διάνοιές μας τους ακάθαρτους δαίμονες, μη αφήνοντάς μας να υποταχθούμε στα πόδια τους. Γι' αυτό και ο προφήτης λέει προς αυτόν: «Και θα ονομαστείς οικοδόμος φραγμών και θα καταπαύσεις τα μονοπάτια που περνούν ανάμεσα». Διότι όπως αυτοί που συνηθίζουν να περιφράσσουν χερσωμένα αμπέλια καταργούν τα ενδιάμεσα μονοπάτια, μη επιτρέποντας πλέον να πατιούνται από τα πόδια των περαστικών, έτσι και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, θέτοντας τον εαυτό του ως άρρηκτο τείχος γύρω μας και περιφράσσοντάς μας με αγγελικές δυνάμεις, φρόντισε να μην καταπατούμαστε. Και πρόσθεσε σε αυτά, ότι δεν θα επέλθει πλέον εναντίον τους αυτός που τους εκδιώκει. Διότι παλαιότερα ήμασταν εντελώς ευάλωτοι και ευπαράσυρτοι και πηγαίναμε εύκολα προς οτιδήποτε άτοπο, επειδή ο σατανάς μας οδηγούσε και μας έφερνε, και σχεδόν μας ωθούσε από το ένα στο άλλο. Αλλά και αυτό το σταμάτησε ο Χριστός. Διότι δεν θα έρθει εναντίον μας αυτός που λεηλατεί, ούτε θα μας εκδιώξει όπως προηγουμένως, σύμφωνα με το θέλημά του.

Αλλά αυτός μεν τα υπέμεινε αυτά, έχοντας έρθει για τη σωτηρία όλων, ο λαός όμως του απέδιδε κακή ανταμοιβή. Λέει ο Ιησούς: «Διψώ», αυτός που έβγαλε για αυτούς τα νερά από τον ακρότομο βράχο· και ζητούσε από το αμπέλι που φύτεψε τους καρπούς. Αλλά τι έκανε το αμπέλι; Αυτό που κατά φύση μεν προερχόταν από αγίους πατέρες, κατά προαίρεση δε από τα Σόδομα (γιατί το αμπέλι τους προέρχεται από τα Σόδομα και η κληματαριά τους από τα Γόμορρα), προσφέρει στον διψασμένο Κύριο ξύδι με ένα σφουγγάρι που το γέμισαν και το τοποθέτησαν σε καλάμι. Και έδωσαν στο φαγητό μου χολή και στη δίψα μου με πότισαν ξύδι. Βλέπεις τη σαφήνεια της προφητείας των προφητών; Και ποια χολή έδωσαν στο στόμα μου; Έδωσαν σε αυτόν, λέει, κρασί ανακατεμένο με σμύρνα. Και η σμύρνα είναι σαν χολή και κατάπικρη. Αυτά ανταποδίδετε στον Κύριο; Αυτά προσφέρεις, αμπέλι, στον Δεσπότη; Δικαίως σας θρηνούσε προκαταβολικά ο Ησαΐας λέγοντας: Ο αγαπημένος απέκτησε έναν αμπελώνα σε μια βουνοκορφή, σε εύφορο τόπο. Και για να μην τα λέμε όλα, «περίμενα», λέει, «να κάνει σταφύλι, δίψασα για να δώσει κρασί, αυτός όμως έκανε αγκάθια». Διότι βλέπεις το στεφάνι που φορώ. Τι αποφασίζω, λοιπόν; Θα δώσω εντολή στα σύννεφα να μη βρέξουν βροχή πάνω του. Διότι αφαιρέθηκαν από αυτούς τα σύννεφα, δηλαδή οι προφήτες. Οι προφήτες, λοιπόν, βρίσκονται πλέον στην Εκκλησία, καθώς λέει ο Παύλος: Οι προφήτες ας μιλούν δύο ή τρεις και οι άλλοι ας διακρίνουν.

«λέγει ο Κύριος: είμαι πλήρης ολοκαυτωμάτων» και τα εξής, ενώ τα ακόλουθα απευθύνονται αποκλειστικά στη διάνοια: «αμπελώνας δημιουργήθηκε για τον αγαπημένο σε λόφο, σε τόπο εύφορο» και τα εξής. Ως «όραση» δεν εννοεί κάποια συνηθισμένη ούτε κάποια που υποπίπτει στους σωματικούς οφθαλμούς, αλλά την προφητική εποπτεία εκείνων που πρόκειται να συμβούν έπειτα από μακρό χρόνο. Διότι, όπως ακριβώς αν κάποιος παρατηρούσε σε έναν μεγάλο πίνακα εικονισμένα με τη ζωντάνια των χρωμάτων την έφοδο εχθρών, τις λεηλασίες μιας χώρας, καθώς και πολιορκίες και εξανδραποδισμούς, με τον ίδιο τρόπο φαίνεται ότι είδε και εκείνος την όραση εν εγρηγόρσει και όχι καθ' ύπνον, καθώς το θείο Πνεύμα καταύγαζε την ψυχή του.

Ακόμη, το προφητικό πνεύμα επισυνάπτει στα προλεχθέντα και αυτά που αποτελούν μέρος «της οράσεως», «την οποία είδε ο Ησαΐας, ο υιός του Αμώς, εναντίον της Ιουδαίας και εναντίον της Ιερουσαλήμ». Αναπτύσσει δε τα προκείμενα εκ προσώπου του Αγίου Πνεύματος λέγοντας το εξής: «Θα ψάλω, λοιπόν, στον ηγαπημένο άσμα του αγαπητού μου». Αντί δε του: «στον αμπελώνα μου», το εβραϊκό κείμενο και οι λοιποί ερμηνευτές το απέδωσαν: «στον αμπελώνα του»· διότι, λέγει, «θα ψάλω στον ηγαπημένο άσμα», όχι δικό μου ούτε δημιουργημένο από εμένα, αλλά από τον ίδιο «τον αγαπητό, ο οποίος έψαλε στον αμπελώνα του άσμα» γεμάτο θρήνο και κλαυθμό.

Γι' αυτό ο Ακύλας το ερμήνευσε με αυτόν τον τρόπο: «θα ψάλω λοιπόν στον προσφιλή μου ωδή του θείου μου για τον αμπελώνα του», ο δε Σύμμαχος: «θα ψάλω λοιπόν στον αγαπητό μου άσμα του αγαπητού μου για τον αμπελώνα του», και ο Θεοδοτίων: «θα ψάλω λοιπόν στον αγαπητό μου άσμα του αγαπητού μου για τον αμπελώνα του»· διότι δεν είναι δικό μου, λέει, αλλά «του αγαπητού μου» είναι «το άσμα»· επειδή αυτός το συνέθεσε «για τον αμπελώνα του ή προς τον αμπελώνα του», έχοντας συνθέσει ωδή θρήνου. Ήταν δε «ηγαπημένος» και «αγαπητός», «ηγαπημένος» μεν στον Θεό και Πατέρα του, «αγαπητός» δε του Αγίου Πνεύματος· διότι αυτό φανερώνει το προφητικό Πνεύμα, λέγοντας: «Θα ψάλω λοιπόν στον ηγαπημένο άσμα του αγαπητού μου για τον αμπελώνα μου». Μέσω δε της ωδής απαριθμεί τις ευεργεσίες του «προς τον αμπελώνα» και ελέγχει τη μοχθηρία «του αμπελώνος», και ταυτόχρονα προφητεύει όσα πρόκειται να του συμβούν. Αυτός λοιπόν ο «αγαπητός» του Θεού, αφού απέκτησε ως κλήρο και μερίδα τον πρώτο λαό, τον λαό της περιτομής, θρηνεί για την απώλειά του εξαιτίας της υπερβολικής του φιλανθρωπίας· διότι λέει: «αμπελώνας έγινε για τον ηγαπημένο σε κέρατο, σε τόπο εύφορο», ή κατά τον Σύμμαχο: «σε κέρατο, σε τόπο ελαιώνα», ή κατά τον Ακύλα: «σε κέρατο, υιό ελαίου».

Γι' αυτό, για να γίνουν κατανοητά αυτά, προστίθεται αναγκαία στην επιγραφή το «εις σύνεσιν»· και για να κατανοήσουμε ότι όλος ο λόγος περιέχει ωδή υπέρ του Αγαπητού, ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Άσμα προς τον Αγαπητόν». Φτάνοντας δε σε αυτό το σημείο, θα συγκεντρώσεις όλα όσα αναφέρονται στον Αγαπητό· όπως για παράδειγμα στον Ησαΐα: «Θα ψάλω λοιπόν στον αγαπημένο ένα άσμα του Αγαπητού για το αμπέλι μου. Ένα αμπέλι έγινε για τον αγαπημένο». Μέσα από αυτά υποδηλώνεται ότι το αμπέλι είναι μεν ο οίκος του Ισραήλ, διότι αυτό δηλώνει στη συνέχεια ο λόγος· ηγαπημένος δε και Αγαπητός είναι ο Μονογενής Υιός του Θεού, του οποίου το προαναφερθέν αμπέλι έγινε μερίδιο και αρχικός κλήρος. Επειδή δε κάθε ηγαπημένος και αγαπητός έχει εκείνον που τον αγαπά, σαφώς μέσα από αυτά ο λόγος παρουσιάζει το αμπέλι να έχει γίνει κτήμα του Αγαπητού του Θεού, για τον οποίο έχει ειπωθεί η προκειμένη ωδή, υπέρ του Αγαπητού. Και στους Ψαλμούς, εξάλλου, έχει λεχθεί: «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη. Ο βασιλιάς των δυνάμεων του Αγαπητού». Σαφώς και εδώ μνημονεύεται ιδιαιτέρως ο Κύριος και Θεός των όλων· και πάλι ιδιαιτέρως ο Αγαπητός, και σε τρίτη σειρά εκείνοι που ευαγγελίζονται τον Αγαπητό, στους οποίους αναφέρεται ότι δίνεται λόγος από τον ίδιο τον Θεό άνωθεν, και έτσι συγκροτείται η μαρτυρία για τον Σωτήρα μας. Και σε άλλο σημείο πάλι έχει ειπωθεί: «Και ο αγαπημένος σαν υιός μονοκέρων».

Ισραήλ, λοιπόν, θα μπορούσε να είναι και κάθε διορατική ψυχή, η οποία ποιμαίνεται παντοτινά από τον καλό ποιμένα. Και άμπελος του Θεού θα μπορούσε να ονομαστεί εκείνη που διασώζει την εικόνα Εκείνου που είπε στα Ευαγγέλια: «Εγώ είμαι η άμπελος η αληθινή». Αντιθέτως, η άμπελος που μεταφέρθηκε από την Αίγυπτο είναι η ψυχή που έχει υποστεί διαστροφή· τέτοιος έγινε ο λαός των Ιουδαίων, ο οποίος ειδωλολάτρησε στην Αίγυπτο για μακρά χρόνια και απέδωσε ελάχιστους καρπούς, όπως μαρτυρεί ο Μωυσής στη μεγάλη ωδή, γράφοντας γι' αυτούς τα εξής: «Διότι από την άμπελο των Σοδόμων προέρχεται η άμπελός τους, και η κληματίδα τους από τα Γόμορρα. Το σταφύλι τους είναι σταφύλι χολής, το τσαμπί τους γεμάτο πίκρα. Δηλητήριο δρακόντων είναι το κρασί τους, και δηλητήριο οχιών ανίατο». Όμως, παρόλο που βρίσκονταν σε αυτήν την κατάσταση, ο Θεός τους επισκέφθηκε και τους μεταφύτευσε, ξεριζώνοντάς τους μεν από τη συναναστροφή και προσκόλληση της Αιγύπτου, και μεταφυτεύοντάς τους δε σε άλλη χώρα και σε τόπο εύφορο, όπως διδάσκει ο Ησαΐας λέγοντας: «Αμπελώνας δημιουργήθηκε για τον αγαπημένο σε πλαγιά, σε τόπο εύφορο. Και έβαλα γύρω του φράχτη, και τον περιχαράκωσα, και φύτεψα την άμπελο Σωρήχ. Και έχτισα πύργο στη μέση του, και έσκαψα σε αυτόν πατητήρι». Και πράγματι, μεταφέροντας την προαναφερθείσα άμπελο, τη φύτεψε σε τόπο εύφορο και πολύ καλύτερο από τη χώρα της Αιγύπτου.

Διότι να νομίζεις ότι οι ληνοί δεν σημαίνουν τίποτε άλλο παρά τις εκκλησίες του Θεού, στις οποίες, όταν συγκεντρωνόμαστε και συνεισφέρουμε μαζί τους δικούς μας καρπούς, δημιουργούμε ένα μείγμα προς δόξαν και ευφροσύνη του Λόγου του Θεού. Είναι δε αξιοθαύμαστο πώς ο μεν προηγούμενος ψαλμός φανέρωνε πυρπόληση και παντελή ερήμωση και αφανισμό της αμπέλου που είχε μεταφερθεί από την Αίγυπτο· ενώ ο προκείμενος, σαν να έχει συσταθεί άλλη άμπελος και άλλος αμπελώνας, ή μάλλον πολλοί αμπελώνες, καθιδρύει πολλούς ληνούς, και εξαγγέλλει χαρμόσυνα μηνύματα σε όσους έχουν κληθεί σε αυτούς. Για τον προηγούμενο, λοιπόν, λαό, έναν αμπελώνα, έναν ληνό και μία άμπελο εισήγαγε εκείνος που είπε: «Αμπελώνας έγινε για τον αγαπημένο σε ύψωμα, σε τόπο εύφορο». Και στη συνέχεια: «Και προλήνιο», λέει, «έσκαψα σε αυτόν, και φύτεψα άμπελο Σωρήκ». Και στον προηγούμενο φανέρωνε μία άμπελο λέγοντας: «Άμπελο από την Αίγυπτο μετέφερες». Στο δε «Υπέρ των ληνών» φανερώνει πολλούς ληνούς, δηλαδή πολλών αμπελώνων. Αν πάλι θελήσεις να γνωρίσεις την καινή άμπελο, αυτήν που φύτρωσε ανάμεσα στους ανθρώπους μετά τον αφανισμό της προηγούμενης, μάθε το από τον Θεό Λόγο, που διδάσκει αυτά για τον εαυτό Του: «Εγώ είμαι η άμπελος η αληθινή, και ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός».

Οι προφήτες, λοιπόν, του ιουδαϊκού έθνους δεν έψαλλαν τέτοια άσματα, ούτε κήρυτταν χαρμόσυνα ευαγγέλια αγαθών στους συγχρόνους τους· αλλά [έλεγαν] τέτοια λόγια σαν αυτά που διακηρύττει ο Μωυσής στη μεγάλη του ωδή προς τον λαό: «Τέκνα με ψεγάδια, γενεά σκολιά και διεστραμμένη, αυτά ανταποδίδετε στον Κύριο; Τόσο μωρός και καθόλου σοφός λαός;» και τα όσα ακολουθούν αυτά· ανάμεσα στα οποία είναι και το: «Με παρόξυναν με ξένους [θεούς], με τα βδελύγματά τους με πίκραναν. Θυσίασαν σε δαιμόνια, και όχι στον Θεό»· και το: «Αυτοί με έκαναν να παραζηλέψω για κάποιον που δεν είναι Θεός, με εξόργισαν με τα είδωλά τους». Και ο Ησαΐας, επίσης, ψάλλοντας ανάλογο με αυτά άσμα, έλεγε: «Θα ψάλω στον αγαπημένο το άσμα του αγαπητού μου, για τον αμπελώνα του»· στα οποία προσθέτει: «Τι [άλλο] να κάνω στον αμπελώνα μου; Διότι περίμενα να βγάλει σταφύλια, αλλά αυτός έκανε αγκάθια. Θα γκρεμίσω τον φραγμό του, και θα παραδοθεί σε λεηλασία· και θα κατεδαφίσω τον πύργο του, και θα παραδοθεί σε καταπάτηση· και θα εγκαταλείψω τον αμπελώνα μου», και τα όσα ακολουθούν αυτά.

Μετά από αυτά, προσθέτει στη συνέχεια: «και θα εξέλθει ο Κύριος και θα παραταχθεί ανάμεσα σε εκείνα τα έθνη, όπως ακριβώς την ημέρα της παράταξής του σε ημέρα πολέμου». Σε ποια έθνη, όμως, θα παραταχθεί ο Κύριος παρά σε εκείνα που πρόκειται να πολιορκήσουν την Ιερουσαλήμ; Ο λόγος δηλώνει ότι ο ίδιος ο Κύριος θα συμμαχήσει με εκείνους που πολιορκούν, καθώς θα βρίσκεται ανάμεσά τους και θα παρατάσσεται μαζί τους, σαν να είναι κάποιος στρατηγός και υπερασπιστής τους εναντίον της Ιερουσαλήμ την οποία πολεμούν. Διότι το κείμενο δεν αναφέρει ότι ο Κύριος θα παραταχθεί εναντίον των εθνών. Υπέρ ποιών, λοιπόν, και εναντίον ποιών θα παραταχθεί παρά εναντίον της Ιερουσαλήμ και των κατοίκων της, για τους οποίους γινόταν ο λόγος; Το χωρίο όμως «και θα σταθούν τα πόδια του κατά την ημέρα εκείνη πάνω στο όρος των ελαιών, που βρίσκεται απέναντι από την Ιερουσαλήμ προς ανατολάς», τι άλλο φανερώνει παρά τη στάση και την εδραίωση του Κυρίου του Θεού, δηλαδή του ίδιου του Θεού Λόγου, επάνω στην Εκκλησία του, την οποία στο παρόν ονομάζει όρος ελαιών με αλληγορικό τρόπο; Διότι, όπως «ένας αμπελώνας δημιουργήθηκε για τον ηγαπημένο» και «αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ» ήταν αλληγορικά «ο οίκος του Ισραήλ, και η άμπελος του Ιούδα το αγαπημένο του νεόφυτο», έτσι ακριβώς, σύμφωνα με την ίδια θεώρηση, θα μπορούσε να πει κανείς ότι έγινε ελαιώνας για τον Δεσπότη η Εκκλησία του που προέρχεται από τα έθνη, την οποία, ενώ προηγουμένως ήταν «αγριελιά», τη φύτεψε, «εγκεντρίζοντάς» (εμβολιάζοντάς) την πάνω στις αποστολικές ρίζες της «καλλιέλαιας» μετά την αποκοπή των προηγούμενων κλαδιών, όπως ακριβώς διδάσκει ο απόστολος.

ΙΒ΄. Είθε να μη μου συμβεί, μαζί με τις άλλες πληγές, να ονειδιστώ και για αυτά από τον Αγαθό, ο οποίος πορεύεται εναντίον μου με πλάγιο θυμό εξαιτίας της δικής μου πλαγιότητας: «Σας επάταξα με ίκτερο, με πύρωση και με σφακελισμό· και ουδέν πλέον. Από έξω σας άφησε άτεκνους η μάχαιρα, και ούτε έτσι επιστρέψατε σε εμένα, λέγει ο Κύριος». Μακάρι να μη γίνω σαν τον αμπελώνα του αγαπημένου, ο οποίος, αφού φυτεύτηκε και περιχαρακώθηκε, και ασφαλίστηκε με φράχτη, με πύργο και με κάθε δυνατό τρόπο, αφέθηκε στη χέρσα αγριότητα και γέμισε αγκάθια, και εξαιτίας αυτού περιφρονήθηκε, με αποτέλεσμα να κατεδαφιστεί ο πύργος του, να αφαιρεθεί ο φράχτης του, να μην κλαδευτεί ούτε να σκαφτεί, αλλά να παραδοθεί σε όλους για διαρπαγή, για κοινή ύβρη και καταπάτηση.

βʹ. Και ότι δεν υφίσταται διθεΐα αγαθού και κακού, όπως φρονεί ο Μαρκίων ο ομοϊδεάτης του, το αποδεικνύει πάνσοφα από την ευαγγελική ρήση που λέει «Διδάσκαλε αγαθέ» και από την παραβολή του αμπελώνα του Ησαΐα και του Παύλου, καθώς και ότι ο Υιός δεν αρνείται την προσωνυμία του Όντος ή του Αγαθού [ή την αποξένωση από τον Πατέρα]· αλλά δηλώνει ότι σε Αυτόν ανήκει και η εξουσία επί των δημιουργημάτων.

«Αμπελώνας δημιουργήθηκε για τον αγαπημένο, σε περίοπτη θέση, σε τόπο εύφορο»· και πάλι: «Έβαλα φράχτη γύρω του»· εννοεί δε τον νόμο· «και τον περιχάραξα»· δηλαδή με τις εντολές· «και φύτεψα κλήμα Σωρήχ, και έχτισα πύργο στη μέση του», την Ιερουσαλήμ· «και έσκαψα υπολήνιο σε αυτόν», τον ναό. Έπειτα προσθέτει: «Τι να κάνω στον αμπελώνα; Θα αφαιρέσω τον φράχτη του, και θα παραδοθεί σε διαρπαγή». Αυτόν τον φράχτη τον γκρέμισε όταν αμάρτησαν απέναντι στον Χριστό, ο οποίος τους είχε περιφράξει με τον νόμο, και τρυγώνται από εκείνους που παραπορεύονται από την οδό· δηλαδή από αυτούς που παρανομούν και δεν πορεύονται τη βασιλική οδό. Διότι τέτοιοι είναι οι σημερινοί απόγονοι των Ιουδαίων, που παρανομούν μέσα στον νόμο· γι' αυτό λέγεται γι' αυτούς όχι ότι πορεύονται την οδό, αλλά ότι την παραπορεύονται. Έτσι ώστε και η Σοφία στις Παροιμίες για τον νέο που εξαπατάται από τη διεφθαρμένη γυναίκα, έλεγε ότι είναι «στερημένος φρενών, παραπορευόμενος στην αγορά παρά τη γωνία», και όχι πορευόμενος. «Την κατέστρεψε αγριόχοιρος του δάσους και άγριος μονιός την καταβόσκησε». Ο διάβολος δεν ονομάζεται μόνο λιοντάρι λόγω της αρπακτικότητάς του, ούτε δράκοντας λόγω του δηλητηρίου της κακίας του, καθώς και με άλλα παρόμοια ονόματα που αναφέρονται στις θεόπνευστες Γραφές, αλλά λέγεται και αγριόχοιρος, επειδή χαίρεται με τον βόρβορο της κακίας, αυτός που κατοικεί στο άκαρπο δάσος της κακίας· και λέγεται μονιός, επειδή αυτός μόνος του αλαζονεύτηκε εναντίον του Θεού· είναι άγριος, δηλαδή, ως θηριώδης και ανήμερος.

«Γκρεμίστε αυτόν τον ναό, και σε τρεις ημέρες θα τον ανοικοδομήσω». Η ανοικοδόμηση λοιπόν αυτού του οίκου πραγματοποιήθηκε μετά τη δική μας αιχμαλωσία, δηλαδή αυτήν που προήλθε από τον διάβολο. Διότι, ακριβώς επειδή ο Χριστός θέλησε να ελευθερώσει αυτήν, σαρκώθηκε. Για αυτήν ο ίδιος ο Δαβίδ σε άλλο μέρος της προφητείας εξέθεσε τα εξής: «Ανέβηκες στα ύψη, αιχμαλώτισες την αιχμαλωσία». «Ψάλτε στον Κύριο άσμα καινούριο, ψάλτε στον Κύριο, όλη η γη. Ψάλτε στον Κύριο, ευλογήστε το όνομά του». Για ποιον λόγο πρόσταξε να ψάλει καινούριο άσμα όλη η γη, και όχι μόνο η Ιουδαία, παρά βεβαίως εξαιτίας καινούριων θαυμάτων; Και σχεδόν προλαβαίνοντας τον Παύλο, ο Δαβίδ ευαγγελίζεται: «Αν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινούρια κτίση. τα παλαιά παρήλθαν. ιδού, τα πάντα έγιναν καινούρια». Τι είναι λοιπόν το «Καινούριο άσμα», ή ποιος μας το παραδίδει για να το μάθουμε; Διότι ο προφήτης μας εξέθεσε πολλές ωδές, αλλά τώρα λέγοντας «καινούριο άσμα», υπαινίσσεται κάτι άλλο, καινοφανές σε σχέση με αυτές. Έψαλε και ο Ησαΐας ωδή: «Θα ψάλω», λέγει, «στον αγαπημένο μου ένα άσμα, στον αγαπητό μου, για τον αμπελώνα μου. Αμπελώνας δημιουργήθηκε για τον αγαπημένο σε περίοπτη κορυφή, σε εύφορο τόπο», και όσα ακολουθούν αυτά. Αλλά δεν ταιριάζει να ψάλει αυτά όλη η γη, παρά μόνο η Ιουδαία, προς την οποία λέγεται το άσμα.

Κεφάλαιο ΣΤ'. Αποβολή του ιουδαϊκού αμπελώνα, διότι κατά την παρουσία του Χριστού καρποφόρησαν ανταρσία. Ας ψάλω λοιπόν στον αγαπημένο το άσμα του αγαπητού για τον αμπελώνα του. Ο αγαπημένος είχε έναν αμπελώνα σε λόφο, σε τόπο εύφορο. Και έβαλα ολόγυρα φράχτη και τον περιχαράκωσα και φύτεψα εκλεκτό κλήμα Σωρήκ και έχτισα πύργο στη μέση του και έσκαψα σε αυτόν πατητήρι και περίμενα να βγάλει σταφύλια, αλλά έβγαλε αγκάθια. Και τώρα, άνθρωποι του Ιούδα και κάτοικοι της Ιερουσαλήμ, κρίνετε μεταξύ εμού και του αμπελώνα μου. Τι άλλο να κάνω στον αμπελώνα μου, που δεν του το έκανα; .... ... Θα αφαιρέσω τον φραγμό του και θα παραδοθεί σε διαρπαγή, και θα γκρεμίσω τον τοίχο του και θα γίνει καταπάτημα. Και θα εγκαταλείψω τον αμπελώνα μου και δεν θα κλαδευτεί ούτε θα σκαφτεί, και θα φυτρώσουν σε αυτόν αγκάθια σαν σε χέρσο τόπο, και θα διατάξω τα σύννεφα να μη ρίξουν βροχή σε αυτόν. Διότι ο αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ είναι ο οίκος του Ισραήλ, και ο άνθρωπος του Ιούδα το αγαπημένο του νεόφυτο. Περίμενα να πράξει κρίση, αλλά έπραξε ανομία, και όχι δικαιοσύνη, αλλά κραυγή.

Στα μέσα της εορτής ανέβηκε ο Ιησούς στο ιερό. Και λέγοντας εορτή, δεν εννοεί αυτήν που τελείται στους Έλληνες και στους Ιουδαίους, όπου υπάρχουν μέθη και κώμοι και πορνικά άσματα, και θέλγητρα καλλιφωνίας, και πολύστροφοι χοροί, αλλά την άγια εορτή που αρμόζει στους Χριστιανούς, όπου δεν υπάρχουν μέθη και κώμοι, αλλά προσευχές και υμνωδίες και ικεσίες· όπου δεν υπάρχουν πορνικά άσματα που παραλύουν τα σώματα, αλλά θεϊκά άσματα που ενισχύουν τις ψυχές· όπου δεν υπάρχουν πολύστροφοι χοροί, αλλά σκιρτήματα αγίων ψυχών εν αγαλλιάσει. Εάν δε θέλεις να δεις τι λογής είναι εκείνοι που ανάμεσά μας ψάλλουν και χορεύουν και σκιρτούν, δες τον Ησαΐα να ψάλλει και να λέει: «Θα ψάλω λοιπόν στον αγαπημένο το άσμα του αγαπητού μου για τον αμπελώνα μου».

Και οι μεν προφήτες κάνουν λόγο για τον λαό σαν να πρόκειται για άμπελο· διότι, λέγει, «Αμπελώνας δημιουργήθηκε για τον ηγαπημένο»· και, «Άμπελο μετέφερε από την Αίγυπτο»· Αυτός όμως ομιλεί σαν να πρόκειται για σπόρο. Τι άραγε θέλει να δηλώσει; Ότι τώρα η υπακοή θα είναι ταχεία και ευκολότερη, και θα αποδώσει αμέσως καρπό. Όταν δε ακούσεις ότι, «Εξήλθε ο σπείρων για να σπείρει», μην νομίσεις ότι πρόκειται για ταυτολογία. Διότι πολλές φορές εξέρχεται ο σπορέας και για άλλη εργασία, είτε για να οργώσει, είτε για να αποκόψει τα βλαβερά χόρτα, είτε για να ξεριζώσει τα αγκάθια, είτε για να περιποιηθεί κάτι άλλο παρόμοιο· αυτός όμως εξήλθε με σκοπό να σπείρει.

«Εγώ δε σε φύτεψα». Δηλαδή, κατέβαλα για σένα τη μέγιστη δυνατή φροντίδα. Αφού σε έβγαλα από την Αίγυπτο, σου έδωσα ξένη γη και, εκδιώκοντας τα έθνη, σε εγκατέστησα εκεί, με σκοπό να δώσεις τον καρπό της ευσέβειας. Το δε «ολόκληρη αληθινή», σημαίνει «σε εγκατέστησα με ασφάλεια», πράγμα που λέει και ο Ησαΐας: «Αμπελώνας δημιουργήθηκε για τον αγαπημένο σε ύψωμα, σε τόπο εύφορο». Δεν χρησιμοποίησε δε τυχαία τη λέξη «ολόκληρη»· αλλά επειδή υπήρχαν ανάμεσά τους ευσεβείς άνδρες, οι προφήτες και όσοι τους ακολουθούσαν, είναι σαν να λέει: «Ήθελα να είστε όλοι τέτοιοι, γι' αυτό όλους εξίσου σας φρόντισα». Και «φύτεψα άμπελο Σωρήχ», δηλαδή εκλεκτή. Διότι αυτό που εκεί ονομάζει «εκλεκτή», εδώ το ονομάζει «αληθινή», λόγω της εκλογής των πατέρων. «Πώς μετατράπηκες σε πικρία, εσύ η ξένη άμπελος;» Το εβραϊκό κείμενο αναφέρει: «Μετατράπηκες για μένα σε σπέρμα ξένης αμπέλου»· για να πει: «Τις μεν δικές μου διατάξεις τις παραχάραξες, τα δε έθιμα των εθνών τα ακολούθησας». Αυτό λέει και ο Μωυσής: «Διότι από την άμπελο των Σοδόμων προέρχεται η άμπελός τους, και η κληματίδα τους από τα Γόμορρα. Το σταφύλι τους είναι σταφύλι χολής, το τσαμπί τους τσαμπί πικρίας». Γι' αυτό και πρόσφεραν χολή στον Δεσπότη. Αλλά επειδή εξύβρισαν τη θεία φύτευση, και μετατράπηκαν σε πικρία, και έβγαλαν αγκάθια αντί για σταφύλια, ο Χριστός, που προέρχεται από αυτούς κατά σάρκα, ονομάζει τον εαυτό του αληθινή άμπελο, λέγοντας: «Εγώ είμαι η άμπελος η αληθινή»· αυτούς δε που έχουν πιστέψει σε αυτόν, τους ονομάζει κλήματα.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Εʹ «Θα ψάλω, λοιπόν, στον αγαπημένο μου το άσμα του αγαπητού μου για το αμπέλι μου.» Αφού τους φόβισε με τα δυσάρεστα και τους χαροποίησε με τα ευχάριστα, εφαρμόζοντας ποικίλη θεραπεία, επαναφέρει πάλι τον λόγο σε μια άλλη αρχή, μια αρχή που μοιάζει με το προοίμιο της προφητείας. Διότι, όπως ακριβώς στην αρχή ανήγγειλε τις ευεργεσίες του Θεού που τους είχαν γίνει, λέγοντας: «Υιούς εγέννησα και ύψωσα», και προσθέτοντας στη συνέχεια τις παρανομίες που αυτοί τόλμησαν, ότι: «αυτοί όμως με αθέτησαν», και ότι: «ο Ισραήλ όμως δεν με γνώρισε και ο λαός μου δεν με κατάλαβε»· έτσι λοιπόν και εδώ, με διαφορετικές μεν λέξεις, με τα ίδια δε νοήματα, υποδεικνύει τα ίδια με τα προηγούμενα. Αλλά για ποιον λόγο, ενώ πρόκειται να τους κατηγορήσει, ονομάζει την κατηγορία άσμα; Ο Μωυσής βεβαίως εύλογα το έκανε αυτό μαζί με τη Μαριάμ, εφόσον επρόκειτο να ψάλει την επινίκια ωδή, και εύλογα, αρχίζοντας με αυτόν τον τρόπο, έλεγε: «Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι ένδοξα έχει δοξαστεί· άλογο και αναβάτη έριξε στη θάλασσα». Και η Δεββώρα επίσης, μετά από εκείνο το θαυμαστό τρόπαιο και την παράδοξη νίκη, εύλογα συνθέτει εκείνη την επινίκια ωδή, αναπέμποντας δοξολογία στον Θεό. Αυτός όμως, ενώ πρόκειται να κατηγορήσει, έχοντας ανάγκη από αυστηρό λόγο και από ψυχή όχι χαλαρή αλλά σε εγρήγορση και ένταση, μας εξαγγέλλει ότι θα ψάλει και ονομάζει τα εγκλήματα άσμα.

Γι' αυτό λοιπόν λέει και ο ίδιος: «Θα ψάλω στον αγαπημένο ωδή του αγαπητού μου για τον αμπελώνα μου». Ωδή στον αγαπημένο αμπελώνα, λέει· θα ψάλω για αυτόν τον αγαπημένο. Διότι και σε αυτόν ψάλλω, λέει, και το θέμα της ωδής αφορά αυτόν και τα δικά του ζητήματα. Εάν δε, ενώ πρόκειται να τον κατηγορήσει, τον αποκαλεί αγαπητό και αγαπημένο, μην απορήσεις.

«Αμπελώνας δημιουργήθηκε για τον αγαπημένο σε κέρατο, σε τόπο εύφορο». Με το όνομα του αμπελώνα φανέρωσε όλη την πρόνοια και την επιμέλεια γι' αυτούς. Δεν σταματά όμως μέχρι εδώ, αλλά απαριθμεί και τις άλλες ευεργεσίες· και το κάνει αυτό αρχίζοντας πρώτα από τη θέση του τόπου. Διότι η φράση «σε κέρατο, σε τόπο εύφορο», τη μεν έλεγε επαινώντας τη φύση της γης, τη δε τη θέση της· πράγμα που και ο Δαβίδ είπε ψάλλοντας: «Στην Ιερουσαλήμ, βουνά υπάρχουν γύρω της, και ο Κύριος είναι γύρω από τον λαό Του». Διότι, λέει, την τείχισε και με τη φυσική θέση του τόπου· όμως δεν αρκέστηκε σε αυτό, αλλά ο Ίδιος έγινε το μέγιστο τείχος γι' αυτήν. Αυτό ακριβώς υπαινίσσεται και ο προφήτης λέγοντας: «Σε κέρατο», δηλώνοντας το ακατανίκητο και το ακαταμάχητο του τόπου και, πρωτίστως, τη βοήθεια του Θεού, χρησιμοποιώντας τη μεταφορά του κέρατου του βοδιού. Διότι έχει επικρατήσει μια τέτοια λαϊκή παροιμία για όσους καταφεύγουν σε κάποιο ασφαλές μέρος. Επειδή, δηλαδή, ο ταύρος είναι το ισχυρότερο από όλα τα ζώα, και το ισχυρότερο σημείο αυτού του ζώου είναι το κέρατο, καθώς το χρησιμοποιεί ως όπλο· εξαιτίας αυτού του δυσκολοκατάβλητου χαρακτηριστικού, οι πολλοί συνηθίζουν να χρησιμοποιούν αυτήν την έκφραση. Αλλά και η Γραφή πολλές φορές ονομάζει «κέρατο μονοκέρωτος» εκείνους που βρίσκονται σε ασφάλεια. «Σε κέρατο», λοιπόν, λέει εδώ, δηλαδή σε ασφάλεια, σε ύψος, όπως έλεγε και στην αρχή: «Υιούς γέννησα και ύψωσα». «Σε τόπο εύφορο»· πράγμα που είπε και ο Μωυσής: «Γη που ρέει γάλα και μέλι».

Ανέφερε τώρα η Γραφή αμπελώνα, φραγμό, υπολήνιο· δεν άφησε τον ακροατή ελεύθερο να προσαρμόσει τα λεγόμενα σε όποια πράγματα ή πρόσωπα επιθυμούσε, αλλά, προχωρώντας, η ίδια ερμήνευσε τον εαυτό της, λέγοντας: «Διότι ο αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ είναι ο οίκος του Ισραήλ». Επίσης, και ο Ιεζεκιήλ πάλι, όταν κάνει λόγο για έναν μεγάλο αετό με μεγάλες φτερούγες που μπαίνει στον Λίβανο και κόβει την κορυφή του κέδρου, ούτε εκείνος αφήνει την ερμηνεία της αλληγορίας να επαφίεται στην κρίση των ακροατών, αλλά λέγει και ο ίδιος ποιον εννοεί ως αετό και ποιον ως κέδρο. Και αυτός (ο προφήτης), προχωρώντας πάλι, φέρνει έναν ορμητικό ποταμό εναντίον της Ιουδαίας, και, για να μην επιτρέπεται στον ακροατή, κατά τη δική του κρίση, να προσαρμόσει τα λεγόμενα σε όποιο πρόσωπο θέλει, κατονόμασε και τον βασιλιά αυτόν, τον οποίο αποκάλεσε ποταμό. Και παντού στη Γραφή αυτός είναι ο κανόνας: όταν χρησιμοποιεί αλληγορίες, να παραθέτει και την ερμηνεία της αλληγορίας, έτσι ώστε η αχαλίνωτη επιθυμία εκείνων που θέλουν να αλληγορούν να μην πλανάται και να μην παρασύρεται παντού επιπόλαια και στην τύχη. Και γιατί απορείς, αν αυτό το κάνουν οι προφήτες; Και ο συγγραφέας των Παροιμιών το ίδιο πράττει. Διότι, αφού είπε: «Έλαφος φιλίας και πώλος χαρίτων ας συναναστρέφεται μαζί σου· και η πηγή του ύδατος ας είναι μόνο για σένα», ερμήνευσε για ποιον λόγο τα έλεγε αυτά, ότι δηλαδή μιλούσε για τη νόμιμη και ελεύθερη σύζυγο, αποτρέποντας τον καθένα από το να σχετιστεί με πόρνη και ξένη γυναίκα.