Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 5:7

Διότι το γεγονός ότι δεν θεωρεί τον Υιό κτίσμα ούτε δημιούργημα (επειδή και για αυτό το ζήτημα έχουν διαδώσει κατηγορίες εναντίον του), το δηλώνει ως εξής στο δεύτερο βιβλίο: «Εάν δε κάποιος από τους συκοφάντες, επειδή ονόμασα τον Θεό ποιητή και δημιουργό των πάντων, νομίσει ότι το λέω αυτό και για τον Χριστό, ας ακούσει προηγουμένως ότι τον αποκάλεσα Πατέρα, όνομα στο οποίο εμπεριέχεται και ο Υιός. Διότι, αφού τον ονόμασα Πατέρα, πρόσθεσα έπειτα τον χαρακτηρισμό του ποιητή· και ούτε αυτός που είναι ποιητής είναι πατέρας, εάν η λέξη πατέρας νοείται κυριολεκτικά για αυτόν που γέννησε (διότι το εύρος της προσηγορίας του Πατέρα θα το αναλύσουμε στη συνέχεια), ούτε ο πατέρας είναι ποιητής, εάν ποιητής ονομάζεται αποκλειστικά ο χειροτέχνης. Διότι και μεταξύ των Ελλήνων, οι σοφοί ονομάζονται ποιητές των ιδίων τους των λόγων· και ο Απόστολος μίλησε για "ποιητές του νόμου"· διότι (οι άνθρωποι) καθίστανται ποιητές (πράττοντες) της αρετής ή της κακίας που ενυπάρχει στην καρδιά τους, όπως είπε ο Θεός: "Περίμενα να ποιήσει κρίση (δικαιοσύνη), αυτή δε εποίησε ανομία"».

Εάν ο αμπελώνας του Κυρίου είναι ο οίκος του Ισραήλ, και ο άνθρωπος του Ιούδα το αγαπημένο του νεόφυτο, πώς δικάζεται για τον αμπελώνα εναντίον του αμπελώνα; Ή μήπως, εξαιτίας του αναντίρρητου των ελέγχων, ο λόγος θέλει να τους χρησιμοποιήσει ως δικαστές εναντίον του ίδιου τους του εαυτού; Αυτό ακριβώς έπραξε και ο Νάθαν στην περίπτωση του Δαβίδ, ορίζοντάς τον δικαστή του δικού του αδικήματος.

Θα αφαιρέσω τον φραγμό του, και θα παραδοθεί σε διαρπαγή· και θα κατεδαφίσω τον τοίχο του, και θα καταπατηθεί. Και θα εγκαταλείψω τον αμπελώνα μου, και δεν θα κλαδευτεί, ούτε θα σκαφτεί, και θα φυτρώσουν σε αυτόν αγκάθια όπως σε χέρσο τόπο. Και θα δώσω εντολή στα νέφη να μη ρίξουν βροχή επάνω του. —Διότι ο αμπελώνας του Κυρίου είναι ο οίκος του Ισραήλ, και ο άνθρωπος του Ιούδα είναι το αγαπημένο του νεόφυτο. Περίμενα να εφαρμόσει δίκαιη κρίση, έπραξε όμως ανομία· και όχι δικαιοσύνη, αλλά κραυγή.

Και ο άνθρωπος του Ιούδα, νεόφυτο αγαπημένο. Η ονομασία του Ιακώβ διαιρέθηκε στον Ισραήλ και τον Ιούδα, αρχικά μεν επί του Δαβίδ, μετά τον θάνατο του Σαούλ, όταν ο λαός διαμοιράστηκε ανάμεσα στον γιο του Σαούλ και τον Δαβίδ, και αργότερα επί του Ροβοάμ, όταν ο Ιεροβοάμ απέσπασε τις δέκα φυλές, ο γιος του Ναβάτ, ο οποίος οδήγησε τον Ισραήλ στην αμαρτία.

Γι' αυτό και τώρα έλαβε διπλή ονομασία. Φαίνεται δε από το τέταρτο βιβλίο των Βασιλειών ότι ο Ισραήλ αμάρτησε περισσότερο, γι' αυτό και αιχμαλωτίστηκε γρηγορότερα. Και στον Ιεζεκιήλ αριθμούνται ενενήντα τρεις ημέρες για τις αμαρτίες του Ισραήλ, ενώ σαράντα για του Ιούδα. Γι' αυτό και εδώ ο μεν ακανθοφόρος αμπελώνας γίνεται οίκος του Ισραήλ· ο δε άνθρωπος του Ιούδα, δεν είναι πλέον αμπελώνας, αλλά νεόφυτο, όχι χερσωμένο, αλλά αγαπημένο. —Ποιος δε είναι ο άνθρωπος που ανέτειλε από τον Ιούδα, ο οποίος ακμάζει στη ζωή και είναι αληθινά αγαπητός, δεν είναι δύσκολο να το διακρίνει εκείνος που γνωρίζει να εμβαθύνει σε τέτοια ζητήματα.

Περίμενα να πράξει δικαιοσύνη, αλλά έπραξε ανομία· και όχι δικαιοσύνη, αλλά κραυγή. Επειδή ακριβώς, σύμφωνα με τον Σολομώντα, «οι λογισμοί των δικαίων είναι δίκαιες κρίσεις», απαιτείται από εμάς να πράττουμε τα πάντα με κρίση και τίποτα ακρίτως. Άλλωστε, τον άκριτο και ανεξέταστο βίο τον ακολουθούν τα άνομα έργα. Διότι εκείνος που δεν ακολουθεί τον ορθό λόγο και δεν κρίνει τι πρέπει να πραχθεί και τι όχι, σύμφωνα με τον κανόνα που έχει δοθεί από τον νόμο, διαπράττει ανομία και δεν είναι εργάτης της δικαιοσύνης, αλλά γίνεται αίτιος κραυγής, θορύβου και σύγχυσης. Διότι τις μεν δίκαιες κρίσεις τις ακολουθεί η ησυχία εκείνων που κρίνονται, καθώς αποδέχονται με ευστάθεια όσα ορίζονται· τις δε άδικες, κραυγή και στασιαστικός θόρυβος, επειδή αγανακτούν για την αδικία. Γι' αυτήν την κραυγή προτρέπει άλλωστε και ο Απόστολος, λέγοντας: «Κάθε κραυγή και θόρυβος ας απομακρυνθεί από εσάς, μαζί με κάθε κακία».

Πρόξενος ολέθρου έγινε στους Ισραηλίτες ο Ιεροβοάμ, καθώς προτίμησε την εξουσία των ανθρώπων, δείχνοντας έτσι την αποστασία του από το να κυβερνάται από τον Θεό μέσω των προφητών. Διότι ιδού, ο Ιεροβοάμ εξόργισε εμένα τον Δεσπότη, καινοτομώντας με τις δαμάλεις και αποδίδοντάς τους το δικό μου αξίωμα. Και πάλι: Ο Ιεροβοάμ επινόησε εξ αρχής τις δαμάλεις, και πρόσταξε να τελούνται σε αυτές τα καθιερωμένα, αποδίδοντας ο άθλιος τη δόξα που πρέπει στον Θεό στα δικά του εφευρήματα, ώστε να κρατήσει ο ίδιος τη βασιλεία με ασφάλεια, και να αποστερήσει, τρόπον τινά, τον Θεό από τα δικά του. <Και ο Ναβουθαί είχε έναν αμπελώνα.> Του Κυρίλλου. Ο Ησαΐας μάς προτρέπει να νοήσουμε τον Ισραήλ ως αμπελώνα. Αλλά οι ηγέτες του, τον τύπο των οποίων φέρει ο Αχαάβ, επιθυμούσαν να τον αποκτήσουν, όμως δεν τον έπειθαν να τους προδώσει τον εξαίρετο πατρικό αμπελώνα, για να τον μετατρέψουν σε λαχανόκηπο, διδάσκοντας διδασκαλίες που είναι εντάλματα ανθρώπων, και ποτίζοντάς τον με θολή ανατροπή.

Αυτό συνηθίζουν να το κάνουν και οι φύλακες ή οι ιδιοκτήτες των αγγουρόκηπων. Όταν πια συγκεντρωθούν τα σταφύλια και πατηθούν, και μαζευτούν οι καρποί από τους αγγουρόκηπους, η φροντίδα των φυλάκων πλέον χαλαρώνει. Αυτοί, αφού εγκαταλείψουν ακόμη και τις ίδιες τους τις σκηνές, αφήνουν ελεύθερη την είσοδο σε όσους επιθυμούν να περιεργαστούν τα υπολείμματα. Ο προφητικός λόγος μάς διδάσκει ότι κάτι τέτοιο έχει συμβεί και στην ταλαίπωρη Σιών. Διότι, όσο εκείνη είχε ακόμη τους καρπούς της δικαιοσύνης, ο Θεός την αξίωνε με ασφάλεια, προστασία και κάθε είδους φροντίδα. Είπε μάλιστα: «Εγώ θα είμαι για αυτήν, λέει ο Κύριος, τείχος από φωτιά ολόγυρα, και θα γίνω δόξα στο μέσον της». Άλλωστε και ο μακάριος Δαβίδ ψάλλει: «Ιδού, δεν θα νυστάξει ούτε θα κοιμηθεί αυτός που φυλάσσει τον Ισραήλ». Επειδή όμως, αν και ο Ισραήλ έγινε αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ και περιχαρακώθηκε και αξιώθηκε να έχει φραγμό, έβγαλε αγκάθια, παραδόθηκε από τον Θεό σε αυτούς που συνηθίζουν να αδικούν: «Διότι θα γκρεμίσω», λέει, «τον φραγμό του και θα γίνει έρμαιο διαρπαγής, και θα γκρεμίσω τον τοίχο του και θα καταπατηθεί, και θα εγκαταλείψω τον αμπελώνα μου και δεν θα κλαδευτεί, ούτε θα σκαφτεί».

Επομένως, ακόμα κι αν λέγεται μέσω εμού, λέει, ο λόγος δεν είναι δικός μου, αλλά ανήκει στον αγαπητό· και έχει συντεθεί για τον αγαπητό μου αμπελώνα· ή, όπως λένε οι άλλοι ερμηνευτές, για τον αμπελώνα του. Αν όμως έλεγε «για τον αμπελώνα μου», δεν λέει αυτά τα λόγια με την έννοια ότι ο αμπελώνας είναι δικός του, αλλά με την έννοια ότι και αυτός είναι ένας από εκείνους που ανήκουν στον αμπελώνα. Διότι θα διαπιστώσουμε ότι οι προφήτες, και σχετικά με τον λαό του Θεού, χρησιμοποιούν μερικές φορές τέτοιες εκφράσεις. Όπως, για παράδειγμα, ο προφήτης Ιερεμίας: «Ποιος θα μου δώσει στην έρημο το πιο απομακρυσμένο κατάλυμα, για να εγκαταλείψω τον λαό μου, και να φύγω μακριά τους;» Διότι, επειδή αποτελούσε και ο ίδιος μέλος του λαού, ονομάζει «δικό του λαό» τους συγγενείς του κατά το αίμα και την καταγωγή. Ψάλλει, λοιπόν, ο προφήτης για τον ηγαπημένο, και το άσμα του αναφέρεται στον αγαπητό αμπελώνα, δηλαδή στον Ισραήλ. Διότι είναι γεγραμμένο ότι «Αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ είναι ο άνθρωπος του Ιούδα, το αγαπημένο νεόφυτο.» «Ο ηγαπημένος απέκτησε αμπελώνα σε λόφο, σε τόπο εύφορο. Και τον περιέφραξα, και έστησα φράχτη, και φύτεψα άμπελο Σωρήκ, και οικοδόμησα πύργο στη μέση του, και έσκαψα σε αυτόν πατητήρι, και περίμενα να βγάλει σταφύλια, αλλά αυτός έβγαλε αγκάθια.» Αφού, λοιπόν, παρομοίασε τον Ισραήλ με αμπελώνα, παραμένει σταθερά καθ' όλη τη διάρκεια στη μεταφορά του λόγου: «Έγινε, λοιπόν», λέει, «ένας αμπελώνας για τον ηγαπημένο, σε λόφο, σε τόπο εύφορο.»

Διότι αυτός θα μας αναδείξει καρποφόρους, αυτός θα τοποθετήσει φράκτη, και θα ανεγείρει το τείχος, και θα απομακρύνει τους περαστικούς. Και προς αυτόν κάπου λέει ο ιερός λόγος: «Και θα ανοικοδομηθούν οι αιώνιες ερημιές σου, και θα αποτελούν μνημείο από γενιά σε γενιά, και θα ονομαστείς οικοδόμος φραγμών, και θα σταματήσεις τα μονοπάτια που βρίσκονται ανάμεσα.» <Διότι ο αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ είναι ο οίκος του Ισραήλ, και ο άνθρωπος του Ιούδα είναι το αγαπημένο του νεόφυτο. Περίμενα να αποδώσει κρίση, αλλά αυτός έκανε ανομία και όχι δικαιοσύνη, παρά μόνο κραυγή.> Με αυτά απέδειξε ολοφάνερα ότι ο λόγος του δεν έγινε τόσο για αισθητό αμπελώνα, αλλά για νοητό. Διότι η θεόπνευστη Γραφή πάντοτε δέχεται τα εμφανή από τα παραδείγματα για την υπόδειξη των πιο αφανών και νοητών πραγμάτων. Επειδή πράγματι, λέει, ο αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ, και το αγαπημένο νεόφυτο, είναι ο οίκος του Ισραήλ, και ο άνθρωπος του Ιούδα. Αλλά, παρότι αξιώθηκε τη δική μου προστασία και αγάπη, και απόλαυσε κάθε φροντίδα, δεν έκανε καλά σταφύλια, δεν έγινε ευγενής άμπελος, δεν τίμησε τον νόμο, ούτε έζησε επιεική και άγια ζωή· αντίθετα διέψευσε και την ελπίδα του γεωργού. Εγώ βέβαια περίμενα κρίση· δηλαδή, την ορθή και αψεγάδιαστη επιλογή σε όλες τις πράξεις, προερχόμενη από ειλικρινή διάνοια, ήτοι την ορθή κρίση. Αυτός όμως, λέει, έπραξε ανομία. Καίτοι πώς θα μπορούσε ένα κλήμα να παραγάγει αγκάθια;

Επομένως διαψεύστηκε, όπως ακριβώς ανέφερα προηγουμένως. Διότι από εκεί από όπου ήταν αναμενόμενο να βλαστήσουν οι καρποί της δικαιοσύνης, από εκεί προήλθε ένας απροσδόκητα αδόκιμος βίος, ο οποίος βρίσκεται έξω από τους ιερούς νόμους και επισύρει την καταδίκη της θείας εντολής. Επομένως, έπραξε ανομία και όχι δικαιοσύνη, αλλά κραυγή.

Διότι αυτά ακούστηκαν στα αυτιά του Κυρίου Σαβαώθ. Για να μην νομίσει κανείς ότι μάταια κατηγόρησε τον Ισραήλ και άσκοπα διέβαλε την άμπελο, ότι δηλαδή καθόλου δεν έβγαλε σταφύλια, αλλά μάλλον αγκάθια, δηλαδή αντί για κρίση, ήτοι δίκαιες κρίσεις, έβγαλε ανομία, και αντί για δικαιοσύνη κραυγή, απαριθμεί ωφέλιμα εκείνα εξαιτίας των οποίων ήταν φυσικό να τον δούμε να κατακρίνεται όχι ελαφρώς, και όχι απλώς για τυχαία πράγματα, αλλά για τα πλέον παράνομα και αυτά που είναι εξαιρετικά μισητά στον φιλάρετο Θεό. Γι' αυτό λέει: «Αλίμονο σε εκείνους που ενώνουν οικία με οικία και πλησιάζουν αγρό με αγρό, για να αφαιρέσουν κάτι από τον πλησίον». Διότι, ως επί το πλείστον, σε όσους θέλουν να πλουτίζουν, και μάλιστα έχουν την ικανότητα προς τούτο, υπάρχει η τάση να θέλουν πάντοτε να συσσωρεύουν και άλλα σε όσα έχουν ήδη αποκτήσει, και να κάνουν την περιουσία τους να φαίνεται ότι αυξάνεται ακατάπαυστα. Και γι' αυτό επιτίθενται πάντοτε στους συνορίτες και τους γείτονες, επιδιώκοντας να κάνουν πιο ευρύχωρα τα σπίτια τους στις πόλεις, καταπιέζοντας τους ιδιοκτήτες των γειτονικών τους κτημάτων και ενώνοντάς τα με τα δικά τους. Διότι ο πλούσιος άνθρωπος είναι κάτι το αχόρταγο, εάν τυχόν του παρασχεθεί η δυνατότητα να κατορθώνει εύκολα ό,τι επιθυμεί. Επειδή δεν παύει ποτέ να επιτίθεται στα αγαθά του πλησίον· και πάντοτε διψά για αυτό που δεν έχει ακόμη, και λαχταρά εκείνα που δεν έχει ακόμη αποκτήσει.

Και αυτή είναι πόλη της Μωάβ, οι κάτοικοι της οποίας υποδηλώνονται μέσω αυτού, έχοντας ίσως ετοιμάσει θρήνο και κοπετό εύρυθμο και μελωδικό για τους εαυτούς τους. <Και δεν θα διστάσουν μπροστά στις πεδιάδες της Εσεβών· θα πενθήσει η άμπελος της Σεβαμά. Εσείς που καταπίνετε τα έθνη, καταπατήστε τα αμπέλια της μέχρι την Ιαζήρ.> Ο λόγος απευθύνεται μάλλον προς εκείνους που κυρίευσαν τη Μωάβ, δηλαδή τους Ασσυρίους και τους Βαβυλωνίους, στους οποίους έδωσε την εντολή να μην έχουν πλέον κανένα σεβασμό προς τις πεδιάδες της Εσεβών, και να πυρπολήσουν την ίδια την Εσεβών, και να μεταχειριστούν με τέτοιον τρόπο τη Σαυαμά, ώστε να πενθήσουν και τα αμπέλια που υπάρχουν σε αυτήν. Και προς αυτούς επίσης λέει: Εσείς που καταπίνετε τα έθνη. Διότι σε εσάς δίνω εντολή, λέει, ω εξολοθρευτές των εθνών και αχόρταγα και σκληρότατα θηρία, εσείς που καταπίνετε τα έθνη, καταπατήστε τα αμπέλια της μέχρι την Ιαζήρ. Και αυτή είναι πόλη των Μωαβιτών. Και αμπέλια, πάλι σε αυτά τα λόγια, ονομάζει τους κατοίκους της Μωάβ. Διότι είναι συνήθεια της θεόπνευστης Γραφής να παρομοιάζει με δάση και δέντρα, αλλά και με αμπέλια, τους κατοίκους κάθε πόλης και χώρας. Έτσι λοιπόν και για τον Ισραήλ λέει: Διότι ο αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ είναι οι άνθρωποι του Ιούδα, το αγαπημένο του νεόφυτο.

Και αυτό, λοιπόν, ήταν εκείνο που ειπώθηκε προς αυτούς δια στόματος του Χριστού: «Αλήθεια σας λέω, εάν δεν πιστέψετε ότι εγώ είμαι, θα πεθάνετε μέσα στις αμαρτίες σας». Αλώθηκε, λοιπόν, και παρέμεινε στις αμαρτίες της· έπεσε δε το τείχος σαν στο φως της ημέρας, δηλαδή, καθαρά και φανερά, στερήθηκε την προστασία του Θεού. Κάτι τέτοιο λέει και στην αρχή ο μακάριος προφήτης Ησαΐας: «Διότι ο αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ, ο άνθρωπος του Ιούδα, είναι το αγαπημένο του νεόφυτο».

Διότι έχει γραφτεί για τον Θεό: "Αυτός που κρατάει τον γύρο της γης, και όσοι κατοικούν σε αυτήν είναι σαν ακρίδες." Και είπε πάλι ο προφήτης Ησαΐας: "Εάν όλα τα έθνη θεωρηθούν σαν μια σταγόνα από τον κάδο, και υπολογιστούν σαν σταγόνα σιέλου, και λογαριάστηκαν σαν την ελάχιστη κλίση της ζυγαριάς, με ποιον παρομοιάσατε τον Κύριο, και με ποιο ομοίωμα τον ταυτίσατε;" Εντελώς ανόητοι, λοιπόν, είναι εκείνοι που θεώρησαν ότι ο πλασμένος από χώμα άνθρωπος είναι ανώτερος από τον Θεό, και αφού παραποίησαν την ευσέβειά τους προς Αυτόν, νόμισαν ότι θα σωθούν μέσω ανύπαρκτων θεών. Διότι ποια ωφέλεια θα μπορούσε να προέλθει από πέτρα και ξύλο; Έχει λεχθεί λοιπόν γι' αυτούς: "Και στον καιρό των συμφορών τους θα πουν: Σήκω και σώσε μας. Και πού είναι οι θεοί σου, τους οποίους έφτιαξες για τον εαυτό σου; Ας σηκωθούν, για να σε σώσουν στον καιρό της θλίψης σου." Αθέτησαν δε τον Θεό, πράττοντας τούτο όχι μόνο με τα λόγια, αλλά και με τα ίδια τα έργα τους, όπως είναι αυτό που έχει ειπωθεί γι' αυτούς με τη μορφή παραδείγματος: "Και περίμενα να παραγάγουν σταφύλια, αλλά παρήγαγαν αγκάθια, και όχι δικαιοσύνη, αλλά αδικία." Είπε δε κάπου και ο θεσπέσιος Μελωδός ως εκ προσώπου του Χριστού γι' αυτούς: "Υιοί αλλότριοι με εξαπάτησαν, υιοί αλλότριοι φθάρηκαν, και χώλαναν από τα μονοπάτια τους." Και δεν με θυμήθηκες, ούτε με έβαλες στη διάνοιά σου, ούτε στην καρδιά σου. Και εγώ βλέποντάς σε, σε παραβλέπω, και εμένα δεν με φοβήθηκες.

Εμπρός λοιπόν, ας αναγάγουμε στον Χριστό όσα συνέβησαν παλαιότερα ως τύπος. Διότι ο προφήτης Ησαΐας λέει ότι: «Ο αγαπημένος απέκτησε αμπελώνα σε λόφο, σε τόπο εύφορο». «Και ο αμπελώνας ήταν ο άνθρωπος του Ιούδα, νεόφυτο αγαπημένο». Αλλά οι άρχοντες του Ισραήλ, των οποίων τύπος θα μπορούσε να είναι ο βασιλιάς Αχαάβ, επιθύμησαν να αποκτήσουν τον αμπελώνα του· όχι για να είναι εξαίρετη κληρονομιά, δηλαδή αμπελώνας, αλλά για να γίνει χέρσος λαχανόκηπος, δηλαδή να εκπέσει σε κάτι ασυγκρίτως κατώτερο. Διότι η διαφορά μεταξύ ενός λαχανόκηπου και ενός αμπελώνα είναι τεράστια. Και το ακόμη σπουδαιότερο σε αυτά δεν είναι δυσδιάκριτο. Διότι τα πλήθη των Ιουδαίων, εάν τάσσονταν υπό τον Χριστό, πώς δεν θα ήταν και δεν θα φαίνονταν όμοια με άμπελους με καλά κλήματα και μάλιστα πολυκαρπότατες; Ζώντας όμως με τα έθιμα και τους τρόπους των Φαρισαίων, και διδασκόμενοι ως διδασκαλίες ανθρώπινες εντολές, σε τίποτα δεν διέφεραν από τα πλέον χαμερπή λάχανα, τα οποία πολύ εύκολα πέφτουν και μαραίνονται.

Αλλά αυτά μεν εξετάστηκαν ιστορικά· από τα σωματικά όμως, ως από την πιο ξεκάθαρη εικόνα, είναι αναγκαίο να ανυψωθούμε στα πνευματικά. Διότι, όσο ο Ισραήλ ήταν ακόμη ατίθασος και απειθής και θεομάχος, ο αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ, «το αγαπημένο νεόφυτο», ο Θεός έδινε εντολή στα σύννεφα να μην ρίξουν σε αυτόν βροχή. Ως σύννεφα δε πρέπει να νοήσουμε τις άγιες και λογικές δυνάμεις, αυτές που προέρχονται άνωθεν και από τους ουρανούς, μέσω των οποίων θα έλθει σε εμάς ο λόγος της παρακλήσεως, φανερά δηλαδή από τον Θεό. Διότι είναι πνεύματα λειτουργικά, σύμφωνα με τη φωνή του μακάριου Παύλου, που ανεβοκατεβαίνουν και «αποστέλλονται για διακονία, για χάρη εκείνων που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία». Επειδή όμως παρήλθε ο καιρός της τιμωρίας, σώθηκε μέσω της πίστης ο άλλοτε κυριοκτόνος λαός, έγινε λοιπόν αποδεκτός με δικαιοσύνη και με κρίση και με έλεος και με οικτιρμούς, και ο Θεός, που διανέμει τα πάντα πλουσιοπάροχα στους πάντες, έστειλε σε αυτόν τις άνωθεν ευλογίες. Διότι έδωσε εντολή στα σύννεφα να ρίξουν τη βροχή, εννοώ την παρηγοριά στον νου και την καρδιά.

Αν πάλι η προφητεία κατανοηθεί πιο μυστικά, ως αναφερόμενη στον Χριστό, πάλι θα πούμε τούτο, καθιστώντας φανερό το νόημα των λεγομένων: Ο Θεός και Πατέρας έστειλε από τους ουρανούς τον Υιό για να φωτίσει αυτούς που προέρχονται από τον Ισραήλ και για να καταστήσει φανερή την κρίση Του, και για να τους πείσει να σταματήσουν τις αρχαίες θυσίες και τα ολοκαυτώματα του νόμου· αλλά μάλλον να τους ελεήσει, δικαιώνοντάς τους μέσω της πίστης, και να τους καλέσει στην επίγνωση του αληθινού Θεού. Διότι μέσω αυτού και εν αυτώ έχουμε δει τον Πατέρα και έχουμε αποκτήσει την προσαγωγή, όπως λέει και η ιερή Γραφή. Όμως εκείνοι από τον Ισραήλ έγιναν σαν άνθρωπος που παραβαίνει διαθήκη. Και τι ακριβώς σημαίνει αυτό, θα το εξηγήσω πάλι, όσο μπορώ. Αυτός που παραβαίνει τη διαθήκη που έχει συνταχθεί από άλλον, είτε ο ίδιος δεν προσέρχεται στην κληρονομιά που του έχει απονεμηθεί από εκείνον που την έγραψε, είτε αποστερεί τους άλλους εγγεγραμμένους από αυτά που τους οφείλονται. Κάτι τέτοιο έχουν πράξει οι Ιουδαίοι, και αυτό εις βάρος του Χριστού. Πώς, ή με ποιον τρόπο; Διότι ο Θεός και Πατέρας χάριζε στον Υιό ως μια λαμπρή και εξαιρετική κληρονομιά την ηγεμονία επί του έθνους. Διότι αναφωνεί, όπως είπα: «Εγώ εγκαταστάθηκα από αυτόν βασιλιάς επί της Σιών, το άγιο όρος του»· και έχει δώσει στον Υιό τον νοητό αμπελώνα, δηλαδή τον Ισραήλ· «διότι ο αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ», σύμφωνα με τα γεγραμμένα, «είναι οι άνθρωποι του Ιούδα, νεόφυτο αγαπημένο».

Και βέβαια ο θεσπέσιος Παύλος είπε ότι το να αναχωρήσει κανείς από τον κόσμο είναι προτιμότερο, και το να είναι μαζί με τον Χριστό, για εκείνους που έχουν φτάσει σε τέτοιο σημείο πνευματικής κρίσης, ώστε να θεωρούν τη ζωή μέσα στο σώμα ως παροικία. <Διότι η συκιά δεν θα καρποφορήσει, και δεν θα υπάρξουν καρποί στα αμπέλια· το έργο της ελιάς θα διαψευστεί, και οι πεδιάδες δεν θα παράγουν τροφή· τα πρόβατα εξέλιπαν από την τροφή τους, και δεν θα υπάρχουν βόδια στις φάτνες από την ίασή τους>. Σαν να ρωτούσε κάποιος και να ήθελε να μάθει τον λόγο για τον οποίο θεωρούσε τόσο σπουδαίο το να πεθάνει, ή μάλλον να αναβεί στον λαό της παροικίας του, επισκιάζει μεν με πολλή ασάφεια την κατάργηση της Συναγωγής των Ιουδαίων, σχεδόν όμως φαίνεται να θρηνεί για την ακαρπία που πρόκειται να της συμβεί. Και με πολλούς τρόπους μας την υποδεικνύει, λέγοντας ότι θα είναι σαν μια συκιά, από την οποία δεν θα προκύψει κανένας καρπός. Διότι έτσι ακριβώς την ονόμασε και ο ίδιος ο Σωτήρας, λέγοντας ως παράδειγμα: «Κάποιος είχε μια συκιά φυτεμένη στον αμπελώνα του». Αυτήν, επειδή ακριβώς ήταν άκαρπη, είπε ότι έπρεπε πλέον να κοπεί, για να μην αχρηστεύει τη γη. Επίσης, κάπου καταράστηκε και τη συκιά έξω από τα Ιεροσόλυμα· διότι, αφού δεν βρήκε καρπό σε αυτήν, λέει: «Ποτέ πια ας μην υπάρξει καρπός από εσένα στον αιώνα». Και την παρομοιάζει επίσης με αμπέλι έρημο από σταφύλια. Διότι, πάλι, είναι όπως ακριβώς λέει ο προφήτης Ησαΐας: «Ο αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ είναι ο άνθρωπος του Ιούδα, νεόφυτο αγαπημένο».

Σχετικά με αυτούς που κατάγονται από τον Ισραήλ, ο προφήτης Ησαΐας έλεγε: «Διότι ο αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ είναι ο οίκος του Ισραήλ, και ο άνθρωπος του Ιούδα είναι το αγαπημένο του νεόφυτο». Αρετή λοιπόν του ποιμένα είναι να μην αφήνει ανάμεσα στα πρόβατα κάποιο ετεροειδές ζώο, ώστε να μην υποκύψουν τυχόν σε ζευγάρωμα με ξένο είδος, για να μη γεννήσουν ετεροφυές, το οποίο θα έχει αποκλίνει από τη φυσική του ευγένεια. Ο φροντιστής των αμπελώνων εξάλλου, αν είναι συνετός και γνωρίζει άριστα τη γεωργία, δεν θα ανεχόταν ποτέ να φυτρώνουν ξερά σπέρματα κάτω από τα ίδια τα κλήματα, ώστε να μην ξοδεύεται η ικμάδα τους στο ξένο φυτό και έτσι να υστερούν στον δικό τους καρπό. Έλα λοιπόν τώρα, περνώντας από την εικόνα στο πνευματικό επίπεδο, ας μην επιτρέπουμε στα λογικά θρέμματα να υποτάσσονται ανόσια στις σπορές των ετεροδιδασκάλων, δηλαδή στις νοητές σπορές και στις λεκτικές τους εισηγήσεις. Διότι είναι πολύ άσχημος ο καρπός που προέρχεται από ένα ανόμοιο φρόνημα, και τα λόγια των μη ομοπίστων θα γίνονταν πρόξενοι φαύλων κυημάτων σε όσους τα αποδέχονται. Επειδή δε εμείς είμαστε αμπελώνες και βρισκόμαστε σε τάξη φυτειών, αρμόζει να στεφανωνόμαστε κατά κάποιον τρόπο με ομοιογενή καρπό, και να αποφεύγουμε τον διφυή τρόπο. Διότι δεν υπάρχει καμία φυσική ομοιότητα μεταξύ σιταριού και σταφυλιών. Κανείς μας λοιπόν ας μην είναι τόπος ξένων σπερμάτων. ΠΑΛΛ. Πολύ σωστά μιλάς. ΚΥΡ.

Αναζητούσε καρπό στη συναγωγή ο Χριστός, αλλά προς αυτόν έλεγαν οι άγιοι: Δεν υπάρχει κανείς που να πράττει το καλό, δεν υπάρχει ούτε ένας. Εσείς όμως, έχοντας ενωθεί με τη χάρη του Χριστού, είστε όλοι καρπός αυτής της αμπέλου, στην οποία έχει φυτευτεί το ξύλο αυτό. Και ότι αμφότεροι οι λαοί στις Διαθήκες είναι καρπός και γεώργιο του Θεού, το λέει αφενός ο απόστολος Παύλος: «Είστε γεώργιο του Θεού, οικοδομή του Θεού»· αφετέρου το είπε και ο Ησαΐας για τους Ιουδαίους: «Διότι ο αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ είναι ο οίκος του Ισραήλ, και ο άνθρωπος του Ιούδα το αγαπημένο του νεόφυτο».

Το: «η γη σας είναι έρημη, οι πόλεις σας καμένες από τη φωτιά», και όσα ακολουθούν αυτά, τον καιρό που λέγονταν δεν εφαρμόζονταν καθόλου στην πράξη, αλλά ο προφήτης προέβλεπε ότι επρόκειτο να συμβούν κάποτε σε πολύ μεταγενέστερους χρόνους. Αντί δε του: «σαν σκηνή σε αμπελώνα», ο Σύμμαχος λέει: «σαν καλύβα σε αμπελώνα και σαν νυκτοφυλάκιο σε αγγουρόκηπο και σαν κυριευμένη πόλη». Και ότι αυτός που εδώ ονομάστηκε «αμπελώνας» ταυτίζεται στα επόμενα με ολόκληρο το έθνος, το αποσαφηνίζει ο ίδιος ο προφήτης λέγοντας: «διότι ο αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ είναι ο οίκος του Ισραήλ, και ο άνθρωπος του Ιούδα το αγαπημένο του νεόφυτο». Έπειτα προσθέτει την αιτία της ερήμωσής τους, λέγοντας: «περίμενα να πράξει δικαιοσύνη, έπραξε όμως ανομία, και όχι δικαιοσύνη αλλά κραυγή».

Επομένως, έχει εκπληρωθεί η προφητεία που λέει: «διότι θα ντροπιαστούν για τα είδωλά τους, τα οποία οι ίδιοι θέλησαν, και ντροπιάστηκαν στους κήπους, τους οποίους επιθύμησαν»· διότι κυρίως στους κήπους τελούσαν τα της ειδωλολατρίας οι πατέρες τους. Αυτούς που παλαιότερα ήταν «αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ» και «ελιά με ωραία σκιά» και «κληματώδες αμπέλι ο Ισραήλ», (η Γραφή) διδάσκει ότι θα υποστούν τέτοια τροπή προς το χειρότερο, ώστε να παρομοιαστούν με τερέβινθο, και μάλιστα όχι ανθισμένη, αλλά που «έχει αποβάλει τα φύλλα της». Αυτό βεβαίως θα αποτελεί σημείο του ότι δεν μετέχουν επ' ουδενί σε καμία ζωογόνο νοτίδα (υγρασία) ούτε διαθέτουν καμία ζωτική δύναμη, αλλά φέρουν μόνο ένα πλήθος αποσκληρυμένων ψυχών, και γι' αυτόν τον λόγο παρομοιάζονται με τους σκληρότατους και ξηρότατους καρπούς της τερεβίνθου. Τέτοια θα μπορούσες να δεις στο παρόν τα πλήθη του ιουδαϊκού έθνους, γι' αυτό και έχει ειπωθεί: «σαν τερέβινθος που έχει αποβάλει τα φύλλα της», και κατά τον Σύμμαχο: «σαν τερέβινθος που απέρριψε τα φύλλα της». Έχουν γίνει δε «και σαν παράδεισος (κήπος) που δεν έχει νερό»· διότι, αν κάποιος παρατηρούσε τις απαγγελίες των θείων Γραφών που γίνονται από αυτούς, τις αναγνώσεις των νομικών και προφητικών βιβλίων, καθώς και τα βιβλία των ιστορικών και στιχηρών λόγων, τους τρόπους της υμνωδίας και της ψαλμωδίας, θα δει ότι είναι αληθινά ένας «παράδεισος» και ένας λειμώνας παντοίων αγαθών.

Λένε δε ότι η χώρα της Ιουδαίας δηλώνεται έτσι επειδή «είναι εύφορη» και πλουσιότατη, λέγεται δε «σε κέρατο» διότι ιδρύθηκε σε αυτήν βασιλική μητρόπολη, η Ιερουσαλήμ· διότι η Γραφή συνηθίζει να ονομάζει «κέρατα» τις βασιλείες. «Τοποθέτησε φραγμό» γύρω από τον αμπελώνα, δηλαδή γύρω από ολόκληρο τον λαό, προφανώς περιφράσσοντάς τον με αγγέλους, και τον «περιχαράκωσε» στηρίζοντάς τον με προφήτες και αγίους άνδρες, αλλά και τον «φύτεψε» ως «άμπελο σωρήκ». Και ποια ήταν αυτή, αν όχι προφανώς η θεόπνευστη Γραφή και ο λόγος της θεοσέβειας που παραδόθηκε σε ολόκληρο το έθνος; Διότι ο «αμπελώνας του Κυρίου» έχει λεχθεί με άλλον τρόπο ότι είναι «ο οίκος του Ισραήλ», αφού και αυτός λαμβάνει την ονομασία «άμπελος» σύμφωνα με το: «Μετέφερες άμπελο από την Αίγυπτο, εκδίωξες έθνη και φύτεψες τις ρίζες της». Διότι ως «άμπελος» δηλώνεται ο λαός που εξήλθε μέσω του Μωυσή, όμως διαφορετική σε σχέση με τον λαό θα ήταν η «άμπελος σωρήκ» που «φυτεύτηκε» μέσα σε αυτόν, την οποία ο Σύμμαχος ερμήνευσε ως «εκλεκτή». Αυτή δε ήταν ο ίδιος ο Λόγος του Θεού, ο οποίος δίδαξε για τον εαυτό Του και στα Ευαγγέλια λέγοντας: «Εγώ είμαι η άμπελος η αληθινή, και ο Πατέρας μου ο γεωργός»· διότι από Αυτόν έλαβε και ο πρώτος λαός τη φυτεία των θείων διδασκαλιών. Εκτός δε από αυτήν την «εκλεκτή», υπήρχε και η λογική φυτεία, την οποία «ενεμβολίασε» στην παλαιά και αιγυπτιακή «άμπελο».

Πρώτα, λοιπόν, τον «φραγμό» του αμπελώνα που του αποδόθηκε και τον «τοίχο» της δικής μου επιστασίας που τον περιβάλλει, «θα τον αφαιρέσω»· διότι, όταν γίνει αυτό, «θα παραδοθεί σε διαρπαγή» και σε «καταπάτηση» από εκείνους που έχουν σκοπό να τον αρπάξουν και να τον καταπατήσουν, και δεν θα τύχει πλέον της καλλιέργειας, της οποίας προηγουμένως αξιωνόταν. «Διότι θα φυτρώσουν σε αυτόν, σαν σε χέρσα γη, αγκάθια», αλλά «και στα σύννεφα θα δώσω εντολή να μη ρίξουν βροχή σε αυτόν», υποδηλώνοντας με τα «σύννεφα» τους προφήτες, εξαιτίας της καθαρότητας και της διαύγειας του βίου τους· διότι μέσω αυτών χορηγούνταν σε εκείνους ο ουράνιος λόγος, και αυτούς τους προφήτες απειλεί ο Κύριος ότι θα απομακρύνει από αυτούς. Και προσθέτει την αιτία πιο ξεκάθαρα, λέγοντας: «διότι περίμενα να πράξει κρίση, όμως εκείνος έπραξε ανομία, και όχι δικαιοσύνη αλλά κραυγή»· και «κραυγή» βγάζει «κάθε αμαρτία που οδηγεί στον θάνατο», καθώς η ίδια της η πράξη «βοά»· έτσι, άλλωστε, έχει ειπωθεί το: «η φωνή του αίματος του Άβελ, του αδελφού σου, βοά προς εμένα». Ορισμένοι θεώρησαν ότι μέσα από τα προαναφερθέντα προφητεύονται όσα αποτόλμησε ο λαός εναντίον του Σωτήρα· διότι «αγκάθια» του φόρεσαν και άθεη «κραυγή» έβγαλαν εναντίον του.

Αυτά μπορεί μεν να αποτελούν και κοινά παραγγέλματα για εκείνους που νοσούν από πλεονεξία μεταξύ τους, μπορεί όμως και να ακολουθούν το νόημα των όσων έχουν προηγουμένως ερμηνευθεί· ⌜διότι, επειδή πρόκειται να εξαγγείλει την ερήμωση της χώρας και τον όλεθρο των ανδρών, εύλογα ταλανίζει εκείνους που δεν προνοούν για το μέλλον, αλλά έχουν παραδώσει ολόκληρο τον εαυτό τους σε αδικίες και πλεονεξίες,⌝ σε βαθμό που να αρπάζουν τις οικίες των πλησίον τους, και να ιδιοποιούνται τα κτήματα των γειτόνων τους στους αγρούς, τους οποίους το θείο Πνεύμα ταλανίζει, διδάσκοντας ότι είναι αληθινά οικτροί και άθλιοι, επειδή, μην έχοντας κατά νου την ανθρώπινη φύση, δεν βρήκαν ποτέ κορεσμό στην απληστία τους. ⌜Έπειτα απειλεί με αφανισμό όχι μόνο τις οικίες, αλλά και την ίδια τη χώρα, ότι δεν θα τύχει πλέον της ευλογίας του Θεού, αλλά θα βρεθεί υπό κατάρα με τέτοιον τρόπο, ώστε να μην αποδίδει τίποτα αντάξιο των γεωργικών κόπων που καταβάλλονται σε αυτήν.⌝ 〈Διότι εκεί όπου〉, λέει, 〈θα εργαστούν δέκα ζεύγη βοών, θα παραχθεί ένα κεράμιο, και αυτός που σπέρνει έξι αρτάβες, θα παραγάγει τρία μέτρα〉. Πολύ δε συνεκτικά, έχοντας μιλήσει για τον 〈αμπελώνα〉, ότι ‹αντί για σταφύλια θα παραγάγει αγκάθια›, παραθέτει το «και όχι δικαιοσύνη αλλά κραυγή», και ‹αντί για κρίση ανομία›. Διδάσκοντας ποια είναι τα ‹αγκάθια› και ποια η ‹κραυγή› και ποια η ‹ανομία›, ότι δηλαδή είναι οι πλεονεξίες και οι αδικίες τους, έτσι και το ότι 〈δέκα ζεύγη βοών〉 δεν θα παραγάγουν τίποτα περισσότερο από 〈ένα κεράμιο〉, θα είχε πολύ μεγάλη συνάφεια με την ωδή που έχει αποδοθεί εναντίον του αμπελώνα.

Ο λόγος προαναγγέλλει σκόπιμα όσα πρόκειται να συμβούν «πριν γίνουν», επιδιώκοντας να ανακόψει την κακία μέσω του φόβου της απειλής· διότι ήταν αναμενόμενο να συνετιστούν οι ακροατές, μαθαίνοντας εκ των προτέρων όσα επρόκειτο να επακολουθήσουν. Σε αυτούς λοιπόν που αμαρτάνουν επίμονα λέει για τον λόγο αυτόν τα εξής: δεν θα σας βρουν αυτά και εκείνα τα δεινά από κάποια σύμπτωση, ούτε από φυσική αναγκαιότητα, ούτε λόγω της ειμαρμένης, αλλά εξαιτίας των ατοπημάτων που προαναφέρθηκαν. Εφόσον, λοιπόν, εσείς, «ο αμπελώνας του Κυρίου», δεν συγκεντρώσατε σταφύλια ούτε αγαθούς καρπούς, αλλά «ξύλα και χόρτα και καλάμια» και πληθύνατε «τα αγκάθια σας». Γι' αυτόν τον λόγο εύλογα λέει: «με τον τρόπο που θα καεί η καλαμιά από το κάρβουνο της φωτιάς και θα κατακαεί από την ορμητική φλόγα», έτσι και της κακίας σας η «ρίζα θα γίνει σαν χνούδι» και σαν τροφή της φωτιάς, αλλά «και το άνθος» σας (η ωραιότητα, δηλαδή, του σώματος, και η δόξα του πλούτου, και η ευπρέπεια ολόκληρου του έθνους) πολύ σύντομα θα διασκορπιστεί σαν «σκόνη». Και λέει ότι αυτά θα τους συμβούν, επειδή, εκτός από τα όσα προαναφέρθηκαν, «δεν θέλησαν να αποδεχθούν τον νόμο του Κυρίου Σαβαώθ, αλλά παρόξυναν και τον λόγο του Αγίου του Ισραήλ». Και παρατήρησε εδώ πώς δεν τους κατηγορεί για ειδωλολατρία, αλλά για το ότι «δεν θέλησαν τον νόμο του Κυρίου Σαβαώθ»· και ποιον «νόμο» άραγε, παρά αυτόν για τον οποίο έγινε λόγος παραπάνω: «διότι από τη Σιών θα εξέλθει ο νόμος και ο λόγος του Κυρίου από την Ιερουσαλήμ»;

Έπειτα, παρουσιάζει ποιο θα είναι το τέλος και αυτών που θα έχουν απομείνει, προσθέτοντας στη συνέχεια: «και πάλι θα παραδοθεί σε λεηλασία, όπως η τερέβινθος και όπως το βελανίδι όταν πέσει από τη θήκη του»· κατά δε τον Σύμμαχο έχει ειπωθεί: «και πάλι θα δοθεί για καταβόσκηση, όπως η δρυς και όπως το βελανίδι, που αφού ρίξει τον καρπό του, στέκεται μόνο του», προαναγγέλλοντας με αυτόν τον τρόπο ο λόγος την παντελή ερήμωση. Εκπληρωνόταν δε και αυτή η προφητεία κατά τους χρόνους του Αδριανού, κατά τους οποίους οι Ιουδαίοι, έχοντας υποστεί δεύτερη πολιορκία, περιήλθαν σε τέτοιο βαθμό δεινών, ώστε με αυτοκρατορικούς νόμους και διατάγματα να μην τους επιτρέπεται ούτε από μακριά να βλέπουν την ερήμωση της μητρόπολής τους. Πολύ κατάλληλα δε παραδείγματα χρησιμοποίησε ο λόγος, λέγοντας για τον λαό των Ιουδαίων: διότι «θα είναι σαν την τερέβινθο ή σαν τη δρυ ή σαν το βελανίδι όταν πέσει από τη θήκη του». Διότι λέει ότι δεν θα είναι πλέον «αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ», ούτε «σαν παράδεισος του Θεού», ούτε «σαν ωραία ελιά», ούτε «σαν φοίνικας κατά τον δίκαιο», ούτε σαν κανένα άλλο από τα ήμερα και αναγκαία φυτά, αλλά «σαν βελανίδι», το οποίο μάλιστα δεν στέκεται στη θέση του, αλλά «έχει πέσει από τη θήκη του», και «σαν τερέβινθος», ή κατά τους υπόλοιπους ερμηνευτές: «σαν δρυς».

Όταν, λοιπόν, ήταν «αμπελώνας Κυρίου ο οίκος του Ισραήλ και ο άνθρωπος του Ιούδα νεόφυτο αγαπημένο», ήταν άφθονος ανάμεσά τους ο «τρύγος», εννοώ δηλαδή τον καιρό που στεκόταν ο ναός και το θυσιαστήριο, και από ολόκληρο το έθνος, όπως από έναν αμπελώνα, προσφέρονταν τα δώρα και οι κατά τον νόμο θυσίες. Τώρα όμως λέει: «έχει εξαντληθεί ο τρύγος και έχει παύσει». Και αν κάποτε άλλοτε, ενώ είχε σταματήσει αυτός ο «τρύγος» κατά την αιχμαλωσία στη Βαβυλώνα, επαναλήφθηκε πάλι όταν ανανεώθηκε ο τόπος, τώρα όμως πρέπει να μάθετε ότι «δεν πρόκειται πλέον να έρθει»· διότι άπαξ και διά παντός «εξαντλήθηκε και έχει παύσει», σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: «ολοκληρώθηκε», λέει, «ο τρύγος, διακηρύχθηκε ότι δεν θα έρθει».

Τι πρέπει λοιπόν να κάνετε για αυτό εσείς, για τις οποίες έγινε λόγος προηγουμένως; Το προσθέτει λέγοντας: «ταραχθείτε, λυπηθείτε, εσείς που επαναπαύεστε». Ας σας αγγίξει, λέει, «η κατά Θεόν λύπη» και εξέλθετε από την προηγούμενη απιστία, παραδίδοντας τους εαυτούς σας «στη μετάνοια»· διότι «η κατά Θεόν λύπη κατεργάζεται μετάνοια προς σωτηρία, για την οποία κανείς δεν μεταμελείται». Γι' αυτό, αποδείξτε «καρπούς μετανοίας» με τα έργα σας, αποβάλλοντας το ένδυμα του πλούτου, απογυμνώνοντας τους εαυτούς σας από την τρυφή και την αφθονία, και με ανδρικό σχήμα «αφού περιζώσετε τις οσφύες σας, θρηνήστε» για την ερήμωση που κατέλαβε τον άλλοτε «επιθυμητό σας αμπελώνα». Το τι έπαθε ο «αγρός» και τι η πολύφορη «άμπελος», το αναφέρει στη συνέχεια: «η γη του λαού θα βλαστήσει αγκάθια και χόρτα». Αυτό εξάλλου το φανέρωσε και με όσα είπε προηγουμένως: «και περίμενα να κάνει σταφύλια, αλλά έκανε αγκάθια». Και ερμηνεύοντας αυτά, πρόσθεσε λέγοντας: «περίμενα να κάνει δίκαιη κρίση, αλλά έκανε ανομία και όχι δικαιοσύνη, αλλά κραυγή». Για αυτά λοιπόν προέτρεπε να «θρηνείτε», και μάλιστα εξαιτίας της απειλής που ακολουθεί, μέσω της οποίας έχει ειπωθεί: «από κάθε σπίτι θα αφαιρεθεί η χαρά». Και αυτή η άλλοτε «πλούσια πόλη», τα «σπίτια», «θα εγκαταλειφθούν» έρημα, όταν ο «πλούτος» της «πόλεως» και τα σεμνά και τα «επιθυμητά» του ιερού «οίκου εγκαταλειφθούν» από τον Θεό.

Όσα δε λέχθηκαν, ειπώθηκαν εναντίον των ασεβών μέσα στον λαό, ώστε, αν βρεθεί κάποιος στο πλήθος που έχει ελπίδα σωτηρίας, να είναι απαλλαγμένος από τα όσα αναφέρθηκαν. Διότι, αν και «ο αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ είναι ο οίκος του Ισραήλ», «αντί για σταφύλι» «παρήγαγε αγκάθια» και «αντί για κρίση» «ανομία και όχι δικαιοσύνη, αλλά κραυγή». Και αν εξαιτίας αυτών έχει οριστεί εναντίον του ερήμωση και παντελής αφανισμός, «όμως, αν τυχόν βρεθεί κάποιος μέσα στην απώλεια τόσων πολλών, σαν υγιής και ακμαία ρώγα μέσα σε ξηρό τσαμπί, αυτός δεν θα παραπέσει μπροστά σε εμένα τον κριτή, ούτε θα καταστραφεί μαζί με εκείνους που χάνονται, επειδή ο ίδιος μετέχει στην ευλογία. Έτσι αυτή η ρώγα θα είναι τόσο πολύτιμη σε εμένα, όσο είναι και σπάνια. Σύμφωνα, λοιπόν, με αυτό το παράδειγμα θα πράξω και για ολόκληρο το έθνος, αν τυχόν βρεθεί κάποιος ανάμεσά τους άξιος σωτηρίας». Γι' αυτό «δεν θα τους καταστρέψω όλους», αλλά εκείνον που ανάμεσά τους «με υπηρετεί ως δούλος θα τον εξάγω», ξεχωρίζοντάς τον από αυτούς που χάνονται, και αυτός θα είναι «σπέρμα από τον Ιακώβ, σπέρμα» ζωογόνο και χρήσιμο, ικανό να χρησιμεύσει και στην καρποφορία άλλων. Παρόμοιο με αυτό ήταν και εκείνο που ειπώθηκε προηγουμένως: «αν ο Κύριος Σαβαώθ δεν μας άφηνε σπέρμα».

Κι εγώ μεν, πονώντας για αυτούς, λυπόμουν· εκείνοι όμως ούτε συμμερίζονταν τον πόνο μου, ούτε συνέπασχαν μαζί μου· αλλά ούτε βρέθηκε κανένας τους ως παρηγορητής για τη δική μου παρηγοριά. Και ενώ επιχειρούσαν τα πάντα εναντίον μου, στη μεν τροφή μου έβαζαν χολή, αν και εγώ τους παρείχα πλούσιες τροφές· όταν δε διψούσα, μου προσέφεραν ξύδι αντί για ποτό. Και τέτοια χολή μου κερνούσαν, σαν αυτήν που φανέρωνε ο προφητικός λόγος λέγοντας: «Πώς μετατράπηκες σε πικρία, εσύ η ξένη άμπελος;» Θα κατανοήσεις δε πώς τρέφεται ο Σωτήρας μας, ακούγοντάς τον να λέει: «Πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και μου δώσατε να πιω.» Εάν λοιπόν, αντί για τους θρεπτικούς καρπούς που προέρχονται από έναν ευσεβή βίο, κάποιος του προσφέρει πικρές βλασφημίες εναντίον του και αναμειγνύει στη διδασκαλία του άθεα και ψευδή δόγματα, αυτός βάζει χολή στην τροφή του και, όταν διψάει, του δίνει κρασί της εκτροπής, αυτό δηλαδή που έχει παρεκκλίνει από την ευθεία οδό. Τέτοια δε διακήρυττε για τον λαό των Ιουδαίων ο Μωυσής, αναφωνώντας προφητικά στη μεγάλη ωδή και λέγοντας: «Διότι η άμπελός τους προέρχεται από την άμπελο των Σοδόμων, και η κληματίδα τους από τα Γόμορρα· το σταφύλι τους είναι σταφύλι χολής, και ο βότρυς τους γεμάτος πικρία.» Γι' αυτό δικαιολογημένα το Πνεύμα τους κατακρίνει και μέσω του Ησαΐα, λέγοντας: «Περίμενα να κάνει σταφύλια, αλλά έκανε αγκάθια·» Και πάλι: «Περίμενα να αποδώσει κρίση, αλλά έπραξε ανομία, και όχι δικαιοσύνη, αλλά κραυγή.»

Όμως, σε αυτή την απορία απαντά διά του προφήτη Ησαΐα, σαν να απολογείται ο γεωργός, και παρουσιάζει την αιτία λέγοντας: «Διότι περίμενα να κάνει σταφύλια, αλλά έκανε αγκάθια· και όχι δικαιοσύνη, αλλά κραυγή». Το ότι αυτά βέβαια έχουν λεχθεί για τον λαό των Ιουδαίων, κανείς δεν θα μπορούσε να το αμφισβητήσει. Θα κατανοήσεις δε πώς η σκιά της αμπέλου κάλυψε τα όρη, εάν παρατηρήσεις ότι ο νόμος, έχοντας τη σκιά των μελλοντικών αγαθών και όχι την ίδια την εικόνα των πραγμάτων, άλλοτε μεν τελούνταν στο όρος της Σηλώμ, όπου προηγουμένως είχε στηθεί η σκηνή του μαρτυρίου, άλλοτε δε στο όρος Σιών και στην Ιερουσαλήμ, και οι κληματαριές της κάλυψαν τους κέδρους του Θεού.

Ο προκείμενος λόγος περιγράφει τέσσερα τάγματα της προαναφερθείσας αμπέλου: αφενός τη σκιά της που καλύπτει τα όρη· αφετέρου τις αναδενδράδες της που υψώνονται, ώστε να καλύπτουν όχι απλώς κέδρους, αλλά τους κέδρους του Θεού· και επιπλέον τα κλήματα που εκτείνονται έως τη θάλασσα· και ύστερα από όλα αυτά, τις παραφυάδες που φθάνουν μέχρι τον ποταμό. Το νόημα αυτών το ερμηνεύσαμε σύμφωνα με τη χάρη που μας δόθηκε, αποδίδοντας τη μεν σκιά στην τυπική και σκιώδη λατρεία, η οποία τελούνταν στα αισθητά και σωματικά όρη· τις δε αναδενδράδες στις προφητικές ψυχές, οι οποίες στηρίζονταν πάνω στους κέδρους του Θεού, δηλαδή στις αγγελικές και θείες δυνάμεις· τα δε κλήματα ή το φύλλωμα ή τις κόμες, σε ολόκληρο το πλήθος των Ιουδαίων που εκτείνεται έως τη θάλασσα εξαιτίας του ασταθούς και κυμαινόμενου βίου των ανθρώπων· και τέλος τις παραφυάδες, στους αποστόλους του Σωτήρος ημών, οι οποίοι συνδέονται με τον ποταμό, για τον οποίο έχει λεχθεί: «Τα ορμητικά νερά του ποταμού ευφραίνουν την πόλη του Θεού». Αλλά επειδή τέτοιων δωρεών αξιώθηκε η εν λόγω άμπελος από τον Θεό Λόγο που την επέβλεπε προηγουμένως, ακολούθως ο λόγος στη συνέχεια, απευθυνόμενος προς Αυτόν που της δώρισε τόσα πολλά, εκφράζει την απορία του λέγοντας: «Γιατί κατέρριψες τον φραγμό της;». Και Εκείνος αποκρίνεται λέγοντας: «Διότι περίμενα να κάνει σταφύλια, αλλά έκανε αγκάθια»· και πάλι: «Περίμενα να επιδείξει δίκαιη κρίση, αλλά επέδειξε ανομία, και όχι δικαιοσύνη, αλλά κραυγή».

Παλαιότερα, λοιπόν, εφόσον υπήρχε ένας αμπελώνας, για τον οποίο είχε λεχθεί: «Διότι ο αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ είναι ο οίκος του Ισραήλ»· υπήρχε μέσα σε αυτόν τρόπον τινά ένας ληνός, τον οποίο μνημονεύει ο Ησαΐας ομιλώντας εκ μέρους του Κυρίου και λέγοντας: «Και οικοδόμησα πύργο, και έσκαψα προλήνιο μέσα σε αυτόν». Φανέρωνε, επομένως, με τον πύργο τον ναό των Ιεροσολύμων, και με το προλήνιο το θυσιαστήριο που βρισκόταν στον ναό, το οποίο εύλογα δεν το ονόμασε ληνό, αλλά προλήνιο· επειδή τα σωματικά προηγούνταν των νοητών, και πριν από την Καινή Διαθήκη η παλαιά διαφύλασσε στους Ιουδαίους σύμβολα και εικόνες των αληθινών· γι' αυτόν τον λόγο το θυσιαστήριό τους δεν ονομαζόταν ληνός, αλλά προλήνιο.

Ψ. Ψαλμού Ηʹ. — Δʹ. Τα πρώτα εδάφια του όγδοου ψαλμού, αρχίζοντας από το «Κύριε ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη», φαίνεται να αποτελούν προφητεία για την κλήση των εθνών· γι' αυτό άλλωστε φέρει και την επιγραφή «υπέρ των ληνών»· όπου ως «ληνοί» νοούνται οι ανά την οικουμένη εκκλησίες, στις οποίες τα λογικά σταφύλια της αληθινής αμπέλου του Χριστού και των ιερών αποστόλων, που είναι σαν τα κλήματά της, συμπιεζόμενα παρέχουν τον νοερό και πρόξενο πάσης ευφροσύνης οίνο, ο οποίος προκύπτει από τα διδάγματά τους. Διότι διαφορετικά δεν είναι δυνατόν να εφαρμοστούν τα όσα λέγονται στον ψαλμό σε υλικούς ληνούς (πατητήρια)· επειδή το κείμενο δεν περιέχει απολύτως καμία τέτοια έννοια, όπως συμβαίνει σε άλλες περιπτώσεις, είτε περί της αμπέλου που μεταφέρθηκε από την Αίγυπτο, είτε περί του αμπελώνα του Κυρίου Σαβαώθ, είτε περί κάποιου παρόμοιου θέματος. Τα δε εδάφια από το «Τι είναι ο άνθρωπος, ώστε να τον θυμάσαι, ή ο υιός του ανθρώπου, ώστε να τον επισκέπτεσαι; Τον ελάττωσες για λίγο σε σύγκριση με τους αγγέλους, με δόξα και τιμή τον στεφάνωσες» και τα εξής, έχουν εφαρμοστεί στον Σωτήρα και Κύριό μας Ιησού στην προς Εβραίους επιστολή, όπου στο ρητό «τα πάντα τα υπέταξες κάτω από τα πόδια του», προστίθεται το: «τώρα όμως δεν βλέπουμε ακόμη τα πάντα να του έχουν υποταχθεί. Βλέπουμε όμως τον Ιησού, που για λίγο ελαττώθηκε σε σύγκριση με τους αγγέλους, να είναι στεφανωμένος με δόξα και τιμή εξαιτίας του πάθους του θανάτου».

Μετά από αυτά, προσθέτει στη συνέχεια: «και θα εξέλθει ο Κύριος και θα παραταχθεί ανάμεσα σε εκείνα τα έθνη, όπως ακριβώς την ημέρα της παράταξής του σε ημέρα πολέμου». Σε ποια έθνη, όμως, θα παραταχθεί ο Κύριος παρά σε εκείνα που πρόκειται να πολιορκήσουν την Ιερουσαλήμ; Ο λόγος δηλώνει ότι ο ίδιος ο Κύριος θα συμμαχήσει με εκείνους που πολιορκούν, καθώς θα βρίσκεται ανάμεσά τους και θα παρατάσσεται μαζί τους, σαν να είναι κάποιος στρατηγός και υπερασπιστής τους εναντίον της Ιερουσαλήμ την οποία πολεμούν. Διότι το κείμενο δεν αναφέρει ότι ο Κύριος θα παραταχθεί εναντίον των εθνών. Υπέρ ποιών, λοιπόν, και εναντίον ποιών θα παραταχθεί παρά εναντίον της Ιερουσαλήμ και των κατοίκων της, για τους οποίους γινόταν ο λόγος; Το χωρίο όμως «και θα σταθούν τα πόδια του κατά την ημέρα εκείνη πάνω στο όρος των ελαιών, που βρίσκεται απέναντι από την Ιερουσαλήμ προς ανατολάς», τι άλλο φανερώνει παρά τη στάση και την εδραίωση του Κυρίου του Θεού, δηλαδή του ίδιου του Θεού Λόγου, επάνω στην Εκκλησία του, την οποία στο παρόν ονομάζει όρος ελαιών με αλληγορικό τρόπο; Διότι, όπως «ένας αμπελώνας δημιουργήθηκε για τον ηγαπημένο» και «αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ» ήταν αλληγορικά «ο οίκος του Ισραήλ, και η άμπελος του Ιούδα το αγαπημένο του νεόφυτο», έτσι ακριβώς, σύμφωνα με την ίδια θεώρηση, θα μπορούσε να πει κανείς ότι έγινε ελαιώνας για τον Δεσπότη η Εκκλησία του που προέρχεται από τα έθνη, την οποία, ενώ προηγουμένως ήταν «αγριελιά», τη φύτεψε, «εγκεντρίζοντάς» (εμβολιάζοντάς) την πάνω στις αποστολικές ρίζες της «καλλιέλαιας» μετά την αποκοπή των προηγούμενων κλαδιών, όπως ακριβώς διδάσκει ο απόστολος.

Και την φύτεψε ο ίδιος ο Κύριος για τον εαυτό του, λέγοντας σχεδόν μέσω της προφητείας: «ελιά ωραία και σκιερή κάλεσε το όνομά σου ο Κύριος». Επειδή, λοιπόν, ο πρώτος αμπελώνας, ενώ έπρεπε «να παραγάγει σταφύλια, παρήγαγε αγκάθια», και «όχι δικαιοσύνη αλλά κραυγή», εύλογα, λόγω της ακαρπίας του, ο Θεός «αφού κατέρριψε τον φράκτη του» και «το τείχος του», και τον παρέδωσε στους εχθρούς «προς διαρπαγή και καταπάτηση», σύμφωνα με την προφητεία του Ησαΐα, συγκρότησε για τον εαυτό του έναν άλλο αγρό, που επί του παρόντος ονομάζεται «ελαιώνας», διότι έτυχε του ελέους του Θεού και καταφυτεύτηκε από τον Χριστό με αειθαλή φυτά, δηλαδή με ψυχές άγιες και ικανές να συντηρούν το φως, οι οποίες μπορούν να λένε: «εγώ δε σαν κατάκαρπη ελιά μέσα στον οίκο του Θεού». Αναφέρεται δε ότι αυτό το όρος των Ελαιών βρίσκεται απέναντι από την Ιερουσαλήμ, ακριβώς επειδή συγκροτήθηκε για τον Θεό σε αντικατάσταση της παλαιάς, επίγειας Ιερουσαλήμ και της λατρείας που υπήρχε σε αυτήν, μετά την καθαίρεση της Ιερουσαλήμ. Αφού, λοιπόν, ο λόγος ανέφερε πιο πάνω για την Ιερουσαλήμ ότι «θα αλωθεί η πόλη» και τα εχθρικά και πολέμια έθνη θα συγκεντρωθούν εναντίον της, «και θα διαμοιραστούν τα λάφυρά» της, εύλογα αναφέρει ότι «τα πόδια» του Κυρίου δεν «θα σταθούν» πάνω στην Ιερουσαλήμ. Διότι πώς θα ήταν δυνατόν κάτι τέτοιο, από τη στιγμή που αυτή είχε πια καθαιρεθεί; Αντιθέτως, μεταβαίνοντας από αυτήν προς το όρος που βρίσκεται απέναντι από την Ιερουσαλήμ, το ονομαζόμενο των Ελαιών, μας διδάσκει ότι εκεί θα σταθούν.

Κατά την ίδια αυτή ημέρα και κατά τον ίδιο χρόνο, απειλεί ότι θα περιέλθουν σε έσχατη πενία ως προς τον κατά Θεόν πλούτο, ώστε να μην έχουν αφθονία λογικού άρτου ούτε στερεάς και πνευματικής τροφής, αλλά να αρκούνται να τρέφονται με γάλα, δηλαδή με τον νηπιώδη και εισαγωγικό λόγο· επιπλέον δε, ότι και τα αμπέλια τους θα γίνουν χέρσα γη. Διότι, όπως λέει ο ίδιος ο προφήτης, ο γεωργός και συνάμα δεσπότης τους «περίμενε» να «κάνει σταφύλια» ο αμπελώνας, «εκείνος όμως έκανε αγκάθια», «και όχι δικαιοσύνη, αλλά κραυγή»· γι' αυτό, αφαιρώντας «τον φραγμό του» και γκρεμίζοντας «τον τοίχο του», μαρτυρεί ότι θα μετατρέψει τον αμπελώνα «σε χέρσα γη» και θα τον παραδώσει στους εχθρούς, οι οποίοι, λέει, θα εισέλθουν «εκεί» «με βέλος και τόξο», αυτοί που έχουν λάβει την εξουσία από τον Θεό, ο οποίος τους τον παρέδωσε όχι άκριτα, αλλά με απόλυτη δικαιοσύνη, επειδή ακριβώς «όλη η γη» τους έγινε «χέρσα και αγκάθια». Γι' αυτό λοιπόν, εφόσον οι ίδιοι μετέτρεψαν τους εαυτούς τους σε χέρσα γη και αγκάθια, «θα εισέλθουν», λέει, «εκεί» «με βέλος και τόξο» εκείνοι που έλαβαν την εξουσία εναντίον τους. Και μην απορείς αν και αυτά αποδίδονται με τρόπο συγκεκαλυμμένο και μέσα από αινίγματα.

τη γνώση και τη φιλία προς τον Θεό, την οποία προσέφερε στους μαθητές του, αποκαλώντας με αυτόν τον τρόπο την αταραξία της ψυχής, καθώς και τη γαλήνη και ευστάθεια του λογισμού. Ενώ, λοιπόν, είχαν συγκεντρωθεί στον ίδιο τόπο στα Ιεροσόλυμα οι άρχοντες του ιουδαϊκού έθνους, οι αρχιερείς και οι νομοδιδάσκαλοι, 〈ο ίδιος〉, διατρίβοντας μέσα στον ίδιο τον ναό, προανήγγειλε συγκαλυμμένα με αυτόν τον τρόπο, μέσω της παραβολής, τα όσα επρόκειτο εκείνοι να τολμήσουν εναντίον του και τον όλεθρο που θα τους καταλάμβανε εξαιτίας αυτού του τολμήματος . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Η παραβολή αυτή είναι συγγενής με εκείνη του 〈προφήτη〉 Ησαΐα, στο κείμενο του οποίου έχει ως εξής: «Αμπελώνας ανήκε στον αγαπημένο, σε ύψωμα, σε τόπο εύφορο, και έβαλα φράχτη γύρω του και τον περιχαράκωσα και φύτεψα άμπελο και οικοδόμησα πύργο 〈στο μέσο του〉 και έσκαψα υπολήνιο και περίμενα να παραγάγει σταφύλια, αλλά έβγαλε αγκάθια». Όμως, η παραβολή του προφήτη κατακρίνει τον αμπελώνα, τον οποίο και ερμήνευσε τι ακριβώς ήταν, λέγοντας: «Διότι ο αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ είναι ο οίκος του Ισραήλ 〈και ο άνθρωπος του Ιούδα το αγαπημένο του νεόφυτο· περίμενα να αποδώσει δικαία κρίση, αλλά έκανε ανομία, και όχι δικαιοσύνη αλλά κραυγή〉».