Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 5:7

Διότι οι μεν Ιουδαίοι, αφού έπλεξαν στεφάνι από αγκάθια, το τοποθέτησαν στο κεφάλι του Σωτήρα, επιδεικνύοντας στον Δεσπότη του αμπελώνα τους καρπούς που άρμοζαν στην κακή τους καλλιέργεια, όπως ακριβώς είχε προαναγγείλει μέσω της προφητείας, λέγοντας: «Αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ είναι ο οίκος του Ισραήλ, και ο άνθρωπος του Ιούδα, νεόφυτο αγαπημένο. Περίμενα να βγάλει σταφύλια, αλλά έβγαλε αγκάθια». Οι εργάτες όμως της ευαγγελικής αλήθειας, ως πρώτο προοίμιο της ευσέβειας και ως πρώτη απαρχή της καλλιέργειάς τους, προσφέρουν στον Δεσπότη τον άγιο άνδρα Στέφανο, σαν ένα αληθινό στεφάνι συγκροτημένο από πολλές και διάφορες αρετές. Διότι, πρώτον, αυτός ο θαυμάσιος άνδρας είχε επιφορτιστεί με τη φροντίδα των χηρών, έχοντας λάβει τη μαρτυρία, μέσω της κρίσης και της εκλογής των αποστόλων, ότι ήταν άνδρας πιστός και πλήρης Αγίου Πνεύματος, και έπειτα προικισμένος με τη δύναμη της πνευματικής σοφίας. Διότι επιδείκνυε τόση υπεράσπιση του κηρύγματος με τον θείο λόγο, ώστε και μεγάλα θαύματα της θείας ενέργειας συνόδευαν τις διδασκαλίες του. Διότι, όπως λέει η Γραφή, ο Στέφανος, πλήρης πίστεως και δυνάμεως, επιτελούσε μεγάλα σημεία. Επειδή δεν θεώρησε σωστό να υπάρξει κανένα εμπόδιο στον ζήλο του για τις χήρες, αλλά και σε αυτή τη διακονία επιδιδόταν πρόθυμα, και την άλλη του ασχολία δεν εγκατέλειπε· και αυτό συνιστούσε στο πρόσωπό του μεγάλο θαύμα και πλεονέκτημα ενός φιλόπονου νου.

βʹ. Και ότι δεν υφίσταται διθεΐα αγαθού και κακού, όπως φρονεί ο Μαρκίων ο ομοϊδεάτης του, το αποδεικνύει πάνσοφα από την ευαγγελική ρήση που λέει «Διδάσκαλε αγαθέ» και από την παραβολή του αμπελώνα του Ησαΐα και του Παύλου, καθώς και ότι ο Υιός δεν αρνείται την προσωνυμία του Όντος ή του Αγαθού [ή την αποξένωση από τον Πατέρα]· αλλά δηλώνει ότι σε Αυτόν ανήκει και η εξουσία επί των δημιουργημάτων.

Αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ είναι ο οίκος του Ισραήλ, κατά τον Ησαΐα, δηλαδή όλοι όσοι γνωρίζουν την ευσέβεια. Αλλά ο αμπελώνας αυτός τυγχάνει της επιμέλειας και της κηδεμονίας του Θεού, όταν φέρει θεοφιλή καρπό. Αν όμως παραγάγει αγκάθια αντί για σταφύλια, δηλαδή τα κεντριά του θανάτου που είναι οι αμαρτίες, εγκαταλείπεται ατημέλητος, εκτίθεται προς καταπάτηση στα όντως θηρία και στους πονηρούς δαίμονες και παραδίδεται στο πυρ για να καεί. Γι' αυτό και ο Κύριος, λέγοντας στους μαθητές Του: «εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα, ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός», πρόσθεσε: «κάθε κλήμα που είναι ενωμένο μαζί μου και φέρει καρπό, το καθαρίζει, για να φέρει περισσότερο καρπό· ενώ εκείνο που δεν φέρει καρπό, πετιέται έξω όπως το κλήμα και ξεραίνεται, και τα συγκεντρώνουν και τα ρίχνουν στο πυρ και καίγονται». Ότι δε Εκείνος που μας δημιούργησε μας θεωρεί ως δικό Του ποίμνιο, το έδειξε όταν έλεγε προς τον κορυφαίο του κορυφαίου χορού των Αποστόλων: «Πέτρε, με αγαπάς; ποίμαινε τα αρνία μου, ποίμαινε τα πρόβατά μου». Διότι όλοι εμείς πλανηθήκαμε σαν πρόβατα και χαθήκαμε σαν τη δραχμή που έπεσε από το δεσποτικό χέρι. Ήλθε όμως ο καλός ποιμένας, ο κατά φύσιν δεσπότης, μας αναζήτησε, μας βρήκε, μας έσωσε και μας ένωσε με τον Εαυτό Του με τρόπο άρρητο.

Ας ακολουθήσουμε λοιπόν, αδελφοί, τον καλό ποιμένα Χριστό, ο οποίος μας εισάγει σε βοσκές και μάνδρες αιώνιας ζωής. Ας διαφυλάξουμε μέσω των αρετών την προς αυτόν εικόνα και ομοίωση, για να μην εκπέσουμε από το ζωοπάροχο χέρι του. Ας καρποφορήσουμε σε αυτόν με αγαθά έργα, ώστε να γίνουμε αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ και αγαπημένο νεόφυτο. Ας πράττουμε το θέλημα του Θεού, το αγαθό και ευάρεστο και τέλειο, για να έχουμε πλούτο μας αυτόν ως πατέρα. Ας καθαρίσουμε τους εαυτούς μας από κάθε μολυσμό σάρκας και πνεύματος, ώστε να γίνουμε οίκος του Θεού· ο οποίος, έχοντας το γένος μας όχι μόνο ως αμπελώνα και οίκο, αλλά και ως δικό του αγρό και σπαρμένο χωράφι, λέει: «παρομοιάζεται η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο που έσπειρε καλό σπόρο στον αγρό του, αλλά ενώ οι άνθρωποι κοιμούνταν, ήρθε ο εχθρός του και έσπειρε ζιζάνια ανάμεσα στο σιτάρι, και έφυγε».

Κεφάλαιο ΣΤ'. Αποβολή του ιουδαϊκού αμπελώνα, διότι κατά την παρουσία του Χριστού καρποφόρησαν ανταρσία. Ας ψάλω λοιπόν στον αγαπημένο το άσμα του αγαπητού για τον αμπελώνα του. Ο αγαπημένος είχε έναν αμπελώνα σε λόφο, σε τόπο εύφορο. Και έβαλα ολόγυρα φράχτη και τον περιχαράκωσα και φύτεψα εκλεκτό κλήμα Σωρήκ και έχτισα πύργο στη μέση του και έσκαψα σε αυτόν πατητήρι και περίμενα να βγάλει σταφύλια, αλλά έβγαλε αγκάθια. Και τώρα, άνθρωποι του Ιούδα και κάτοικοι της Ιερουσαλήμ, κρίνετε μεταξύ εμού και του αμπελώνα μου. Τι άλλο να κάνω στον αμπελώνα μου, που δεν του το έκανα; .... ... Θα αφαιρέσω τον φραγμό του και θα παραδοθεί σε διαρπαγή, και θα γκρεμίσω τον τοίχο του και θα γίνει καταπάτημα. Και θα εγκαταλείψω τον αμπελώνα μου και δεν θα κλαδευτεί ούτε θα σκαφτεί, και θα φυτρώσουν σε αυτόν αγκάθια σαν σε χέρσο τόπο, και θα διατάξω τα σύννεφα να μη ρίξουν βροχή σε αυτόν. Διότι ο αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ είναι ο οίκος του Ισραήλ, και ο άνθρωπος του Ιούδα το αγαπημένο του νεόφυτο. Περίμενα να πράξει κρίση, αλλά έπραξε ανομία, και όχι δικαιοσύνη, αλλά κραυγή.

Και αυτό είναι, λέει, το γεγραμμένο στη Γραφή: «διότι ο αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ είναι ο οίκος του Ισραήλ, και ο άνθρωπος του Ιούδα νεόφυτο αγαπημένο». Εάν δε ο άνθρωπος του Ιούδα είναι νεόφυτο αγαπημένο, αποδεικνύεται, λέει, ότι το δέντρο δεν είναι τίποτε άλλο παρά ο άνθρωπος. Αλλά σχετικά με την έκκριση και τη διάκρισή του επαρκώς, λέει, έχει μιλήσει η Γραφή, και για τη διδασκαλία των εξεικονισμένων αρκεί το λεχθέν ότι «κάθε σάρκα είναι χορτάρι, και κάθε δόξα σαρκός σαν άνθος χορταριού· ξεράθηκε το χορτάρι και το άνθος του έπεσε· το ρήμα όμως του Κυρίου μένει στον αιώνα». Ρήμα δε του Κυρίου, λέει, είναι το ρήμα και ο λόγος που γεννιέται στο στόμα, και άλλος τόπος γένεσης δεν υπάρχει.

Ο δε Πιλάτος είπε: «Εγώ δεν βρίσκω καμία ενοχή σε αυτόν». Όχι μόνο εσύ, ω Πιλάτε, αλλά ούτε οι Ιουδαίοι, ούτε οι τυφλοί, ούτε οι νεκροί, ούτε ο ήλιος, ούτε η σελήνη, ούτε ο κόσμος, ούτε όλοι οι δίκαιοι προφήτες και οι μάρτυρες, ούτε ο προφήτης που λέει: «Αυτός που δεν έπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του». Όλοι συμφωνούν με τον Πιλάτο εκφέροντας δίκαιη κρίση. Μόνοι οι Ιουδαίοι πολεμούν, δικάζοντας με κραυγές και φιλονικώντας να επισκιάσουν την αλήθεια με τον θόρυβο, επιβεβαιώνοντας έτσι τον λόγο του Ησαΐα: «Περίμενα να παραγάγει σταφύλια, έβγαλε όμως αγκάθια, και όχι δικαιοσύνη, αλλά κραυγή». Ενόσω συνέβαιναν αυτά, και ο Πιλάτος δεν μπορούσε ούτε να μιλήσει ούτε να ακούσει εξαιτίας της γενικής ταραχής, και ενώ ετοιμαζόταν εξέγερση, έστειλε μήνυμα προς αυτόν η γυναίκα του, ως καλή βοηθός, συγκρατώντας τον άνδρα της που έσπευδε, λέγοντας: «Ας μην υπάρχει τίποτα μεταξύ εσένα και εκείνου του δικαίου. Αν μεν μπορείς, σώσε τον· αν πάλι δεν μπορείς, διάσωσε τον εαυτό σου». Ήταν σαν να έλεγε σχεδόν το λόγιο του Δαβίδ: «Μην καταστρέψεις την ψυχή σου μαζί με τους ασεβείς, και τη ζωή σου μαζί με άνδρες αιμάτων». «Ας μην υπάρχει τίποτα μεταξύ εσένα και εκείνου του δικαίου· διότι πολλά υπέφερα στο όνειρό μου εξαιτίας του». Αποδείχθηκε άλλος Ιωσήφ, βλέποντας την αλήθεια μέσα από τα όνειρα, δίνοντας μαρτυρία ενάντια στις κραυγές των Ιουδαίων· διότι έπρεπε αυτοί να νικηθούν από γυναίκες.

Περίμενα να αποδώσει δικαιοσύνη, αλλά αυτή έπραξε ανομία, και όχι δικαιοσύνη, αλλά κραυγή. Αυτό λέγεται και για την κάθε ψυχή. Διότι, όταν ο φιλάνθρωπος Θεός εκπληρώσει όλα όσα έπρεπε, και έπειτα αυτή παραγάγει αγκάθια αντί για σταφύλια, θα αφαιρέσει τον φραγμό και θα γκρεμίσει τον τοίχο, και θα γίνουμε βορά. Άκουσε, πράγματι, πώς και ένας άλλος προφήτης θρηνώντας έλεγε: «Γιατί γκρέμισες τον φραγμό της, και την τρυγούν όλοι οι διαβάτες; Την κατέστρεψε αγριόχοιρος του δάσους, και άγριος μονιός την καταβόχθισε». Εκεί, λοιπόν, κάνει λόγο για τον Μήδο και τον Βαβυλώνιο· εδώ όμως δεν μπορεί να λεχθεί αυτό, αλλά ο αγριόχοιρος και ο μονιός είναι ο διάβολος και όλη του η δύναμη. Τον αποκάλεσε δε μονιό, θέλοντας να παραστήσει την αγριότητα και την ακαθαρσία του. Διότι, όταν η Γραφή θέλει να δηλώσει την αρπακτικότητά του, λέει: «Περιφέρεται σαν λιοντάρι που ωρύεται, ζητώντας ποιον να καταπιεί»· όταν όμως θέλει να δηλώσει το ιοβόλο, το θανάσιμο και το ολέθριο, τον ονομάζει φίδι και σκορπιό: «Να πατάτε», λέει, «επάνω σε φίδια και σκορπιούς, και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού»· όταν δε θέλει να υποδείξει συγχρόνως και το ισχυρό και το ιοβόλο, τον ονομάζει δράκοντα, όπως όταν λέει: «Ο δράκοντας αυτός, που έπλασες για να παίζεις μαζί του». Και τον ονομάζει παντού δράκοντα, σκολιό φίδι και ασπίδα.

Ανέφερε τώρα η Γραφή αμπελώνα, φραγμό, υπολήνιο· δεν άφησε τον ακροατή ελεύθερο να προσαρμόσει τα λεγόμενα σε όποια πράγματα ή πρόσωπα επιθυμούσε, αλλά, προχωρώντας, η ίδια ερμήνευσε τον εαυτό της, λέγοντας: «Διότι ο αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ είναι ο οίκος του Ισραήλ». Επίσης, και ο Ιεζεκιήλ πάλι, όταν κάνει λόγο για έναν μεγάλο αετό με μεγάλες φτερούγες που μπαίνει στον Λίβανο και κόβει την κορυφή του κέδρου, ούτε εκείνος αφήνει την ερμηνεία της αλληγορίας να επαφίεται στην κρίση των ακροατών, αλλά λέγει και ο ίδιος ποιον εννοεί ως αετό και ποιον ως κέδρο. Και αυτός (ο προφήτης), προχωρώντας πάλι, φέρνει έναν ορμητικό ποταμό εναντίον της Ιουδαίας, και, για να μην επιτρέπεται στον ακροατή, κατά τη δική του κρίση, να προσαρμόσει τα λεγόμενα σε όποιο πρόσωπο θέλει, κατονόμασε και τον βασιλιά αυτόν, τον οποίο αποκάλεσε ποταμό. Και παντού στη Γραφή αυτός είναι ο κανόνας: όταν χρησιμοποιεί αλληγορίες, να παραθέτει και την ερμηνεία της αλληγορίας, έτσι ώστε η αχαλίνωτη επιθυμία εκείνων που θέλουν να αλληγορούν να μην πλανάται και να μην παρασύρεται παντού επιπόλαια και στην τύχη. Και γιατί απορείς, αν αυτό το κάνουν οι προφήτες; Και ο συγγραφέας των Παροιμιών το ίδιο πράττει. Διότι, αφού είπε: «Έλαφος φιλίας και πώλος χαρίτων ας συναναστρέφεται μαζί σου· και η πηγή του ύδατος ας είναι μόνο για σένα», ερμήνευσε για ποιον λόγο τα έλεγε αυτά, ότι δηλαδή μιλούσε για τη νόμιμη και ελεύθερη σύζυγο, αποτρέποντας τον καθένα από το να σχετιστεί με πόρνη και ξένη γυναίκα.

Έτσι λοιπόν και αυτός εδώ ανέφερε ποιος δήλωσε ότι είναι ο αμπελώνας· έπειτα, αφού ανέφερε τα εγκλήματά τους, ανέφερε και τις τιμωρίες· πάλι, προς το τέλος, παραθέτει την απολογία λέγοντας: «Περίμενα να κάνει κρίση, όμως έκανε ανομία, και όχι δικαιοσύνη, αλλά κραυγή». Διότι δίκαια, λέει, απαιτώ απόδοση δικαιοσύνης. Επειδή περίμενα «να κάνει κρίση», δηλαδή δικαιοσύνη· αυτοί όμως επέδειξαν τα αντίθετα, ανομία, αδικία και κραυγή. Με τη λέξη κραυγή εδώ εννοεί την πλεονεξία, τον άδικο θυμό, την παράλογη οργή, τις μάχες, τις φιλονικίες.

Και αν εισέλθεις στις συναγωγές, θα τους ακούσεις να λένε αυτά τα λόγια συνεχώς. Και ο μεν Δαβίδ, περιγράφοντας εκείνο το ληστρικό δικαστήριο του Καϊάφα, λέει ότι εξαιτίας αυτού καταστραφήκατε. Διότι, αφού είπε: «Ας συντρίψουμε τα δεσμά τους και ας απορρίψουμε από εμάς τον ζυγό τους», πρόσθεσε: «Τότε θα τους μιλήσει μέσα στην οργή του και με τον θυμό του θα τους ταράξει». Ο δε Ησαΐας, αφού είπε ότι «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή», πρόσθεσε: «Και θα παραδώσω τους πονηρούς αντί της ταφής του, και τους πλουσίους αντί του θανάτου του»· και πάλι αλλού, μιλώντας για τον αμπελώνα: «Περίμενα να πράξει δικαιοσύνη, έπραξε όμως ανομία, και όχι δικαιοσύνη, αλλά κραυγή». Και ποια κραυγή; «Σταύρωσον, σταύρωσον». Και επιφέρει: «Γι' αυτό θα γκρεμίσω τον φράχτη του, και θα παραδοθεί σε καταπάτηση· και θα διατάξω τα σύννεφα να μη ρίξουν βροχή σε αυτόν». Επομένως, δεν διασκορπιστήκατε γι' αυτό, αλλά εξαιτίας των όσων τολμήσατε στον σταυρό· και αυτό είναι φανερό από τους προφήτες. Και για να μάθετε τη δύναμη του Χριστού, και για να διδαχθείτε από τους ίδιους σας τους εαυτούς εκείνα για τα οποία δεν συνετιστείτε από τους προφήτες, δες λοιπόν και τα ίδια τα γεγονότα που το μαρτυρούν. Διότι αυτό που σας δίδαξε ο νόμος, αυτό το έπραξε σε υπεραφθονία η δύναμη του Χριστού.

Ιδού λοιπόν πώς εκτίθενται τα σχετικά με την Εκκλησία, σε απόλυτη συμφωνία με τον Ησαΐα. Διότι λέει και εκείνος: «Θα μεταβάλω την έρημο σε λίμνες και τη διψασμένη γη σε υδραγωγούς». Και εγκατέστησε εκεί πεινασμένους, και έκτισαν πόλεις για να κατοικήσουν. Διότι εκείνους που παλαιότερα έφθιναν από την πείνα και στερούνταν την πνευματική τροφή, τους εγκατέστησε δίπλα σε εκείνους τους ποταμούς, και συγκρότησε την ευσεβή πολιτεία. Και έσπειραν αγρούς, και φύτευσαν αμπελώνες, και παρήγαγαν καρπό σοδειάς. Διότι ο ουράνιος σπόρος, ο οποίος μεταδίδεται πάντοτε από τους αποστόλους μέσω της διαδοχής, σπέρνεται στις ψυχές εκείνων που διάγουν βίο μετανοίας, για τον οποίο λέει ο Σωτήρας: «Βγήκε ο σπορέας για να σπείρει τον σπόρο του· και άλλα σπέρματα έπεσαν στα αγκάθια, άλλα πάνω στην πέτρα, άλλα δίπλα στον δρόμο, και άλλα στην καλή και αγαθή γη». Φυτεύονται δε και αμπελώνες, δηλαδή οι Εκκλησίες σε όλη τη γη, σύμφωνα με το χωρίο: «Εγώ σε φύτευσα σαν άμπελο καρποφόρο, ολότελα αληθινή»· και το: «Αμπελώνας δημιουργήθηκε για τον αγαπημένο σε ύψωμα, σε τόπο εύφορο». Διότι ο αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ είναι ο οίκος του Ισραήλ, και ο άνθρωπος του Ιούδα είναι το αγαπημένο του νεόφυτο. Διότι, όπως μέσω αυτών υποδήλωνε τότε τη συναγωγή των Ιουδαίων, έτσι υποδηλώνει τώρα την Εκκλησία των εθνών.

Του αγίου Κυρίλλου Αλεξανδρείας περί του Ναβουθέ και του Αχαάβ. Στον Χριστό αναφέρονται τα σχετικά με τον Ναβουθέ· αμπελώνας δε είναι ο Ισραήλ σύμφωνα με τον Ησαΐα· και ο Αχαάβ αποτελεί τύπο των ηγετών του Ισραήλ, οι οποίοι ήθελαν να τον έχουν ως λαχανόκηπο, ποτίζοντάς τον με θολερή ανατροπή· ο δε Χριστός, έχοντας το πρόσωπο του Ναβουθέ, δεν θέλησε να τον παραχωρήσει, καθώς αποτελούσε πατρική κληρονομιά· γι' αυτό η νοητή Ιεζάβελ, δηλαδή η συναγωγή, τον θανάτωσε κατόπιν συκοφαντίας.

«Αμπελώνας δημιουργήθηκε για τον ηγαπημένο σε ύψωμα, σε τόπο εύφορο», δηλαδή στην Ιερουσαλήμ, στην οποία δημιουργήθηκε «αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ που είναι ο οίκος του Ισραήλ», ο οποίος έπρεπε «να παραγάγει σταφύλια, αλλά παρήγαγε αγκάθια». «Ο αμπελώνας», λέει, «του Κυρίου Σαβαώθ είναι ο οίκος του Ισραήλ, και κάθε άνθρωπος του Ιούδα είναι νεόφυτο αγαπημένο· περίμενα να πράξει κρίση, αλλά έπραξε ανομία, και όχι δικαιοσύνη αλλά κραυγή». Κραυγή προφανώς αυτή που όλοι φώναζαν στον Πιλάτο λέγοντας: «Άρε, άρε, σταύρωσέ τον», και «απόλυσέ μας τον Βαραββά», μεταχειριζόμενοι τον ένοχο ως αθώο και ως κάποιον που είναι όμοιός μας στα ήθη των φονιάδων. «Άρε δε, άρε, σταύρωσε» ως ένοχο τον αναμάρτητο, διότι «είναι ανόμοιος με εμάς ο βίος του και παράδοξες οι οδοί του»· «επειδή ισχυρίζεται ότι κατέχει τη γνώση του Θεού και ονομάζει τον εαυτό του παίδα του Κυρίου». «Άρε, άρε, σταύρωσέ τον», και «έπραξε ανομία, και όχι δικαιοσύνη αλλά κραυγή». «Και τώρα θα σας αναγγείλω τι θα κάνω εγώ στον αμπελώνα μου· θα αφαιρέσω τον φράχτη του και θα παραδοθεί σε διαρπαγή, και θα γκρεμίσω τον τοίχο του και θα καταπατηθεί, και θα εγκαταλείψω τον αμπελώνα μου και δεν θα κλαδευτεί ούτε θα σκαφτεί, και θα φυτρώσουν σε αυτόν αγκάθια σαν σε χέρσο τόπο· και θα διατάξω τα σύννεφα να μη ρίξουν βροχή πάνω του». «Θα ψάλω λοιπόν στον ηγαπημένο το άσμα του αγαπητού μου για τον αμπελώνα μου». «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευδόκησα· αυτόν να ακούτε». «

Ότι ο Χριστός, ο Κύριος και Θεός μας, έχοντας γίνει άνθρωπος, έλαβε όνομα που δηλώνει ταυτόχρονα το σύνολο και των δύο φύσεων που συνήλθαν, δηλαδή και της θεότητας που έχρισε και της ανθρωπότητας που χρίστηκε· ώστε με μία λέξη να διακρίνεται με ασφάλεια και η διπλότητα των ουσιών που συνέδραμαν, και η καθ' υπόστασιν ένωσή τους στο ενιαίο πρόσωπο. Είναι εύλογο, λοιπόν, εκείνοι που έχουν βαπτιστεί και σφραγιστεί στο όνομα αυτό, να λαμβάνουν από αυτό την ονομασία τους, και να ονομάζονται Χριστιανοί, αναγνωριζόμενοι και καλούμενοι όλοι με το ίδιο όνομα, όπως ακριβώς εκείνοι που φέρουν τα πιο επίσημα γνωρίσματα των συμβόλων. Και αυτό είναι για εμάς το πιο ιδιαίτερο και πιο οικείο γνώρισμα και όνομα, έστω κι αν όσοι είναι βαπτισμένοι στη μέθη της ασέβειας δεν το ανέχονται. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, και με τρόπο άκρως θεοπρεπή, είναι και ονομάζεται Εκκλησία του Χριστού, και λαός περιούσιος, και έθνος άγιο, και γένος εκλεκτό, και βασίλειο ιεράτευμα, και ένδοξη κληρονομιά του Θεού, και μερίδα του Κυρίου, και μερίδιο της κληρονομιάς του, και αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ, και τέκνα αγαπημένα, και αδελφοί πιστότατοι, και δούλοι οικειότατοι, και ναός του Θεού, και κληρονόμοι της βασιλείας, και μέτοχοι της επουράνιας κλήσης, και λογικά πρόβατα του αρχιποίμενος. Γι' αυτό και εξαγγέλλουμε τις αρετές Εκείνου που μας κάλεσε από το σκοτάδι στο θαυμαστό του φως, Τον αναγνωρίζουμε και Τον ομολογούμε ως Θεό και Βασιλιά, και Κύριο, και Δημιουργό, και Σωτήρα, και Λυτρωτή, καθώς και με όποιο άλλο όνομα υμνείται από εμάς. Έτσι, αναγνωριζόμενοι ως αληθινοί προσκυνητές της Τριάδας, καταπατούμε και αποπτύουμε κάθε δαιμονική πλάνη, αποστρεφόμαστε και βδελυσσόμαστε κάθε ειδωλολατρική απάτη, και εκείνους που δεν φρονούν και δεν ομολογούν έτσι, τους υποβάλλουμε σε αναθέματα.

Αλλά, ω, τι πονηρή και βάσκανη και άθεη βουλή και πράξη! Διότι μια τέτοια διήγηση, ενώ αποτελεί υπόθεση χαρμόσυνων ειδήσεων, μεταβάλλεται σε κατήφεια, με την ευφροσύνη και τη χαρά να έχουν τραπεί σε πένθος και δάκρυα. Επειδή, ενώ εκείνο το έθνος δεν τιμούσε την ορθή θρησκεία των Χριστιανών ούτε καν για δύο έτη, άνδρες δυσσεβείς και αποτρόπαιοι -και πώς αλλιώς δεν θα μπορούσε ένας ευσεβής να τους αποκαλέσει;- άνδρες που αναδύθηκαν από το σκότος -διότι ήταν γεννήματα της δυτικής περιοχής- αλίμονο, πώς να διηγηθώ τα υπόλοιπα; -αυτοί, λοιπόν, επιτιθέμενοι στο νεοπαγές στην ευσέβεια και νεοσύστατο έθνος σαν κεραυνός ή σεισμός ή πλήθος χαλαζιού, ή για να το πω πιο κατάλληλα, σαν άγριο αγριογούρουνο, λυμήναντο τον αγαπημένο και νεόφυτο αμπελώνα του Κυρίου καταπατώντας τον και με τα πόδια και με τα δόντια, δηλαδή με τους τρόπους της αισχρής πολιτείας τους και με τη διαφθορά των δογμάτων, στον βαθμό τουλάχιστον που έφτανε η θρασύτητά τους.