Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 61:1

Αυτός είναι και πηγή ζωής, σύμφωνα με όσα έχουν ειπωθεί: «Σε εσένα βρίσκεται η πηγή της ζωής.» Τα ορμήματά του, δηλαδή οι διδασκαλίες, ευφραίνουν την Εκκλησία. <Ότι έτσι είναι η ετοιμασία.> (Κώδ. M φ. 105.) Έτσι, με τρόπο εξαιρετικά προνοητικό και θεοπρεπή. από εδώ είναι φανερό ότι πρόκειται για προφητεία μελλοντικών γεγονότων και όχι για διήγηση γεγονότων που έχουν ήδη συμβεί. <Μέθυσε τα αυλάκια της.> (E φ. 116 β. Κυρίλλου και Ησυχίου.) Ως αυλάκια εννοεί τα βάθη της καρδιάς, τα οποία όταν μεθύσουν από τη χορηγία του Πνεύματος, βλασταίνει μέσα μας ένα πλήθος αρετών. <Θα ευλογήσεις το στεφάνι του έτους της χρηστότητάς σου.> (A φ. 328 β, D φ. 162, E φ. 119 β, L φ. 152) Και σύμφωνα με το πνευματικό νόημα, «έτος χρηστότητας» που φέρει ως καρπό την ευσέβεια, είναι ο καιρός της επίγειας παρουσίας του Χριστού, οπότε και ευλογηθήκαμε, καθώς ο Θεός ενήργησε με την έμφυτη χρηστότητα και φιλανθρωπία Του. Έτσι και ο ίδιος ο Χριστός λέει μέσω της φωνής του προφήτη Ησαΐα: «Πνεύμα Κυρίου είναι πάνω μου, γι' αυτό με έχρισε, με απέστειλε να κηρύξω το χαρμόσυνο μήνυμα στους φτωχούς», και στη συνέχεια: «να κηρύξω ευπρόσδεκτο έτος Κυρίου». Διότι ευπρόσδεκτο έτος ήταν εκείνο κατά το οποίο ενανθρώπησε ο Μονογενής Λόγος του Θεού. και εμείς γίναμε δεκτοί μέσω της πίστης, καθώς Αυτός μας προσέφερε στον Θεό και Πατέρα. Και λίγο πιο κάτω: Όταν λοιπόν ευλογήσεις το στεφάνι του έτους της χρηστότητάς σου, τότε και οι πεδιάδες σου θα γεμίσουν από ευφορία.

Και ποιον άραγε ονομάζει σε αυτά τα λόγια φτωχό και πένητα; Είναι προφανές ότι εννοεί τον λαό που προέρχεται από τα έθνη. Διότι έτσι τους αναφέρει και ο Σωτήρας, λέγοντας μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε· με απέστειλε για να κηρύξω το ευαγγέλιο στους φτωχούς.» Διότι φτωχοί ήταν εκείνοι που πλανώνταν, μην έχοντας τον πλούτο των αρετών και στερημένοι από την αληθινή γνώση· και, όπως λέει ο μακάριος Παύλος, μη έχοντας ελπίδα και όντας άθεοι μέσα στον κόσμο.] <Και θα προσεύχονται γι' αυτόν διαπαντός.> (E f. 143 b. Κυρίλλου και Ευσεβίου.) Και ποιοι είναι αυτοί που προσεύχονται, παρά προφανώς εμείς που αποδεχθήκαμε την πίστη του; Διότι, υψώνοντας τις προσευχές προς τον Θεό, ζητούμε να μας δοθεί η χορηγία των αγαθών μέσω του Χριστού. <Ας είναι το όνομά του ευλογημένο.> (D f. 181, E f. 144, H f. 218 b) Διότι πού δεν υπάρχει ο Χριστός, ή ποιο έθνος δεν έχει τιμηθεί με τέτοια κλήση; <Πριν από τον ήλιο θα διαμείνει το όνομά του.> Πώς λοιπόν έλαβε αυτό που φαίνεται ότι κατέχει πάντοτε; [Πώς ή με ποιον τρόπο το προγνώρισε; Διότι το μυστήριο του Χριστού, λέει, υπάρχει πριν από την καταβολή του κόσμου· το οποίο, όπως γράφει ο πάνσοφος Παύλος, αποσιωπήθηκε σε χρόνους αιώνιους, αλλά φανερώθηκε στους έσχατους καιρούς του αιώνα.

Εντρυφώντας σε τέτοια πράγματα ο αιμοχαρής δράκοντας, εξακολουθούσε να μεγαλαυχεί, και θεώρησε την ευθυμία του ως ακατάσειστη κατάσταση. Και γι' αυτόν έλεγε ο μακάριος προφήτης Ιερεμίας: «Αλίμονο σε εκείνον που πληθαίνει για τον εαυτό του αυτά που δεν του ανήκουν (έως πότε;) και που βαραίνει τον κλοιό του δυνατά». Διότι, ενώ ο άνθρωπος ανήκε στον Θεό, εκείνος ήθελε να τον συλλέγει για τον εαυτό του, καθιστώντας διαρκώς βαρύτερη την κόλαση που έχει ετοιμαστεί γι' αυτόν. Ο δε Θεός Λόγος, που συγκαθάται με τον Θεό και Πατέρα, ενώ εμείς είχαμε πράξει ασεβώς και κινδυνεύαμε, προανήγγειλε το χαρμόσυνο μήνυμα του καιρού της σωτηρίας, λέγοντας: «Πνεύμα Κυρίου είναι πάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε· με απέστειλε να ευαγγελιστώ στους φτωχούς, να κηρύξω απελευθέρωση στους αιχμαλώτους και ανάβλεψη στους τυφλούς, να κηρύξω ευπρόσδεκτο έτος Κυρίου». Και επειδή έφτασε ο καιρός της υποσχεμένης βοήθειας, παρέταξε τον εαυτό Του υπέρ ημών ενάντια στα κακουργήματα του διαβόλου· και υπέταξε εκείνον τον αιμοχαρή τύραννο, και αφού τον έστρωσε κάτω από τα πόδια εκείνων που πίστεψαν, έλεγε ρητώς: «Ιδού, σας έχω δώσει την εξουσία να πατάτε πάνω σε φίδια και σκορπιούς και πάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού, και τίποτα απολύτως δεν πρόκειται να σας βλάψει». Όσοι λοιπόν έχουμε καταστεί εραστές της ευσέβειας προς τον Θεό, και επιθυμώντας διακαώς να μετάσχουμε στη λαμπρότητα των αγίων διψάμε να βρεθούμε στην άνω πόλη, ας αναλογιστούμε το εξής μέσα μας.

Και πολύς είναι βέβαια ο λόγος μεταξύ τους για την ενανθρώπηση του Σωτήρος μας, και ότι κατά καιρούς θα έρθει λυτρωτής. Για την ευκολότερη όμως μάθηση των αναγνωστών, το να παραθέσουμε λίγα πράγματα δεν βλάπτει καθόλου. Θα άρμοζε δε να καταστεί αυτό το ζήτημα κατηγορία κατά των δήμων των Ιουδαίων, όπως μπορεί κανείς να διαπιστώσει από τα ίδια τα πράγματα. Διότι, παρόλο που ήταν δυνατόν να διακρίνουν την άφιξη του Σωτήρος από τους προφητικούς λόγους, ή μάλλον ίσως και οι ταλαίπωροι να το κατανοούσαν και από την ίδια τη σκιά του νόμου, αντιστρατεύονταν με δυστροπία σε όσα είχαν προφητευθεί από τον Θεό, και στον ίδιο τον Χριστό, ή και όπως μας είπε ο σοφός Παύλος: «Πώρωση εν μέρει έχει συμβεί στον Ισραήλ, ώστε βλέποντας να μη βλέπουν, και ακούγοντας να μην ακούν, ούτε να κατανοούν». Όπως ακριβώς το έχει πει και ο ίδιος ο Σωτήρας. Είπε λοιπόν, ή μάλλον ο θεσπέσιος Ησαΐας στα δικά του συγγράμματα μας παρουσίασε τον ίδιο τον Εμμανουήλ να λέει σαφώς: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε, με απέστειλε για να ευαγγελιστώ στους φτωχούς, να θεραπεύσω τους συντετριμμένους στην καρδιά, να κηρύξω στους αιχμαλώτους άφεση και στους τυφλούς ανάβλεψη, να αναγγείλω το δεκτό έτος του Κυρίου και την ημέρα της ανταποδόσεως». Διότι αυτά αποτέλεσαν τα λαμπρά κατορθώματα της επίγειας παρουσίας Του.

Στον Ησαΐα. Ο λιγοστός θα γίνει χιλιάδες, και ο ελάχιστος μέγα έθνος. Εγώ, ο Κύριος, στον κατάλληλο καιρό θα τους συγκεντρώσω. Πνεύμα Κυρίου είναι πάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε· με απέστειλε για να φέρω χαρμόσυνο μήνυμα στους φτωχούς, να θεραπεύσω τους συντριμμένους στην καρδιά, να κηρύξω άφεση στους αιχμαλώτους και ανάβλεψη στους τυφλούς, να εξαγγείλω έτος δεκτό από τον Κύριο, και ημέρα ανταπόδοσης στον Θεό μας.

Και άλλα αναφέρει ο μεγαλοφωνότατος Ησαΐας: «και θα αναπαυθεί επάνω του Πνεύμα Θεού, πνεύμα σοφίας και συνέσεως, πνεύμα βουλής και ισχύος, πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας, και θα τον γεμίσει πνεύμα φόβου Θεού», φανερώνοντας ότι μεν αυτό είναι ένα και αδιαίρετο, αλλά διάφορες είναι οι ενέργειές του. Και πάλι: «Ο Ιακώβ ο δούλος μου», και τα εξής, «έδωσα το Πνεύμα μου επάνω του». Και πάλι: «Θα επιθέσω το Πνεύμα μου στο σπέρμα σου». Και πάλι: «Και τώρα ο Κύριος ο παντοκράτωρ απέστειλε εμένα και το Πνεύμα του». Και πάλι: «Αυτή είναι σε αυτούς η από εμένα διαθήκη, είπε ο Κύριος, το δικό μου Πνεύμα το οποίο είναι επάνω σου». Και πάλι: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε», και τα εξής. Και πάλι σε όσα λέγει κατά των Ιουδαίων: «Αυτοί όμως απείθησαν και παρόξυναν το Άγιο Πνεύμα του». Και: «Πού είναι εκείνος που έθεσε μέσα τους το Άγιο Πνεύμα;»

Και Εκείνος βέβαια, αφού λούστηκε στον Ιορδάνη ποταμό και μετέδωσε στα ύδατα την επαφή της θεότητάς Του, ανέβαινε από αυτά, και γινόταν σε Αυτόν ουσιώδης επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος, καθώς το όμοιο αναπαυόταν στο όμοιο. Και σε εσάς ομοίως, αφού αναβήκατε από την κολυμβήθρα των ιερών ναμάτων, δόθηκε το χρίσμα, το αντίτυπο εκείνου με το οποίο χρίστηκε ο Χριστός. Και αυτό είναι το Άγιο Πνεύμα, για το οποίο και ο μακάριος Ησαΐας, στη δική του προφητεία, έλεγε εκ προσώπου του Κυρίου: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε· με απέστειλε να κηρύξω το ευαγγέλιο στους πτωχούς.» Διότι ο Χριστός δεν χρίστηκε από άνθρωπο με υλικό έλαιο ή μύρο, αλλά ο Πατέρας, αφού τον όρισε Σωτήρα ολόκληρου του κόσμου, τον έχρισε με Άγιο Πνεύμα, όπως λέει ο Πέτρος: «Τον Ιησού από τη Ναζαρέτ, τον οποίο έχρισε ο Θεός με Άγιο Πνεύμα·» και ο προφήτης Δαβίδ αναφωνούσε λέγοντας: «Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος· ράβδος ευθύτητας είναι η ράβδος της βασιλείας σου. Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησας την ανομία· γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου.» Και όπως ακριβώς ο Χριστός αληθινά σταυρώθηκε και τάφηκε και αναστήθηκε, εσείς δε, κατά το βάπτισμα, αξιώνεστε εν ομοιώματι να συσταυρωθείτε και να συνταφείτε και να συναναστηθείτε με Αυτόν, έτσι συμβαίνει και με το χρίσμα.

Αλλά και τη δικαίωση αναφέρει ότι προέρχεται και από τους δύο, καθώς και τη χάρη· «αφού δικαιωθήκαμε στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και εν τω Πνεύματι του Θεού μας», το οποίο είναι όμοιο με το να λέει: «έχοντας λοιπόν δικαιωθεί εκ πίστεως, έχουμε ειρήνη με τον Θεό διά του Κυρίου μας Ιησού Χριστού»· «κανείς δεν μπορεί να πει Κύριο τον Ιησού, παρά μόνο εν Πνεύματι Αγίω», και κανείς δεν μπορεί να λάβει το Άγιο Πνεύμα παρά μόνο από τον Κύριο· «υπάρχουν δε διαιρέσεις χαρισμάτων, αλλά είναι το ίδιο Πνεύμα, και υπάρχουν διαιρέσεις διακονιών, αλλά είναι ο ίδιος Κύριος, και υπάρχουν διαιρέσεις ενεργημάτων, αλλά είναι ο ίδιος Θεός που ενεργεί τα πάντα σε όλους» και «από δόξα σε δόξα, ακριβώς όπως από το Πνεύμα του Κυρίου»· και «μη λυπείτε το Πνεύμα το Άγιο, με το οποίο σφραγιστήκατε για την ημέρα της απολυτρώσεως», το οποίο είναι όμοιο με το να λέει: «ή μήπως προκαλούμε σε ζηλοτυπία τον Κύριο; Μήπως είμαστε ισχυρότεροί του;»· «το δε Πνεύμα ρητώς λέει», το οποίο είναι όμοιο με το να λέει: «αυτά λέει ο Κύριος Παντοκράτωρ»· και «το Πνεύμά μου βρίσκεται ανάμεσά σας», όμοιο με το να λέει: «εάν κάποιος μου ανοίξει, θα εισέλθω εγώ και ο Πατέρας και θα κατοικήσουμε μαζί του»· ο δε Ησαΐας λέει: «και επάνω του Πνεύμα Θεού», ενώ ο Χριστός: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε» και «τον Ιησού από τη Ναζαρέτ, τον οποίο έχρισε ο Θεός με Πνεύμα Άγιο» ή «ο Κύριος με απέστειλε και το Πνεύμα του». Είναι δε φανερή και η φωνή των Σεραφείμ, που κράζει: «Άγιος, άγιος, άγιος ο Κύριος Σαβαώθ».

Και κανείς ας μην περιεργάζεται με αμφιβολία ούτε αυτό, βλέποντας ότι ο Ανδρέας συνάντησε πρώτος τον Ιησού, και έπειτα ο Πέτρος που κλήθηκε μέσω αυτού, ώστε να αρχίσει να δυσφορεί και για αυτό. Διότι η συνάντηση έγινε πρώτα με τον Ανδρέα, ο οποίος ήταν μικρότερος σε ηλικία από τον Πέτρο· αργότερα όμως πάλι, όταν πραγματοποιήθηκε η τέλεια αποταγή τους, ξεκίνησε από τον Πέτρο. Διότι εκείνος ηγούνταν του αδελφού του και ο Κύριος το γνώριζε αυτό, επειδή είναι Θεός που γνωρίζει τις διαθέσεις των καρδιών και ξέρει ποιος είναι άξιος να τοποθετείται πρώτος, και επέλεξε τον Πέτρο για να είναι αρχηγός των μαθητών Του, όπως έχει αποδειχθεί σαφώς παντού. Διότι στη συνέχεια, αφού ήλθαν και έμειναν κοντά Του την πρώτη ημέρα, όπως ανέφερα, και τη δεύτερη ημέρα οδοιπόρησαν, την τρίτη δε ημέρα όταν πραγματοποιήθηκε το πρώτο θεοσημείο, και ενώ κάποιοι ήταν μαζί Του (όχι ο Ανδρέας ούτε ο Πέτρος ούτε ο Ιωάννης ούτε ο Ιάκωβος, αλλά εκείνοι που βρίσκονταν γύρω από τον Ναθαναήλ και τον Φίλιππο και κάποιοι άλλοι, όπως γίνεται κατανοητό), στη συνέχεια λοιπόν, αφού Εκείνος πήγε στην Καπερναούμ και ανέβηκε πάλι στη Ναζαρέτ και από εκεί πήγε πάλι στην Καπερναούμ και επιτέλεσε ένα μέρος των σημείων, ανέβηκε πάλι στη Ναζαρέτ και ανέγνωσε το βιβλίο του προφήτη Ησαΐα, όπου λέει «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε για να ευαγγελιστώ τους φτωχούς» και τα εξής. Αυτό δε συνέβη μερικές ημέρες μετά την ημέρα των Επιφανείων.

Διότι, αφού αυτός γεννήθηκε κατά τον μήνα Ιανουάριο, δηλαδή οκτώ ημέρες πριν από τις Ειδούς του Ιανουαρίου —η οποία κατά τους Ρωμαίους είναι το εσπέρας της πέμπτης Ιανουαρίου που ξημερώνει προς την έκτη, κατά τους Αιγυπτίους η ενδεκάτη του Τυβί, κατά τους Συρίους ή μάλλον τους Έλληνες η έκτη του Αυδυναίου, κατά τους Κυπρίους ή τους Σαλαμινίους η πέμπτη του πέμπτου (μηνός), κατά τους Παφίους η δεκάτη τετάρτη του Ιουλίου, κατά τους Άραβες η εικοστή πρώτη του Αλεώμ, κατά τους Καππαδόκες η δεκάτη τρίτη του Αταρτά, κατά τους Αθηναίους η πέμπτη του Μαιμακτηριώνος, κατά τους Εβραίους η πέμπτη του Τηβήθ· διότι έπρεπε και εδώ να εκπληρωθεί το ρηθέν υπό του προφήτου, «εισήλθε σε εμάς η κιβωτός του Θεού» (και εννοεί την τέλεια ενανθρώπηση του Χριστού) «την πέμπτη του πέμπτου μηνός», όπως ακριβώς τότε συντελέστηκε στους Εβραίους· το οποίο, πρώτα μεν, έπρεπε να εκπληρωθεί σύμφωνα με τον υπολογισμό των Εβραίων, τον οποίο αφού ακολούθησαν και πολλά από τα έθνη, εννοώ δε τους Ρωμαίους, το εορτάζουν το εσπέρας αυτής της πέμπτης προς το ξημέρωμα της έκτης, ενώ οι Κύπριοι εορτάζουν αυτήν την πέμπτη ημέρα του μηνός, οι δε Αιγύπτιοι από τη φύση τους και οι Σαλαμίνιοι άγουν και αυτόν τον ίδιο τον μήνα ως πέμπτο, όπως και οι Εβραίοι τον κατατάσσουν ως πέμπτο από την αρχή του νέου έτους που εορτάζεται σε αυτούς— διήλθε λοιπόν τις προαναφερθείσες υπατείες, είκοσι εννέα πλήρεις, και κατά την τριακοστή υπατεία, εννοώ δε την *, περί τον ενδέκατο μήνα ήλθε προς τον Ιωάννη και βαπτίσθηκε στον Ιορδάνη ποταμό το τριακοστό έτος της ένσαρκης γέννησής του, έξι ημέρες πριν από τις Ειδούς του Νοεμβρίου, δηλαδή κατά τους Αιγυπτίους τη δωδεκάτη του Αθύρ, κατά τους Έλληνες την ογδόη του Δίου, κατά τους Σαλαμινίους που ονομάζονται και Κωνσταντιείς την έκτη του τρίτου μηνός Χοιάκ, κατά τους Παφίους τη δεκάτη έκτη του Απογονικού, κατά τους Άραβες την εικοστή δεύτερη του Αγγαθαλβαείθ, κατά τους Μακεδόνες τη δεκάτη έκτη του Απελλαίου, κατά τους Καππαδόκες τη δεκάτη πέμπτη του Αρατατά, κατά τους Αθηναίους την εβδόμη του Μεταγειτνιώνος, κατά τους Εβραίους την εβδόμη του Μαρεσουάν, όπως επιμαρτυρεί στον λόγο μου το άγιο κατά Λουκάν ευαγγέλιο, καθώς πολλές φορές ανέφερα, λέγοντας κάπως έτσι: «Ήταν δε ο Ιησούς όταν άρχισε περίπου τριάντα ετών, όντας γιος, όπως νομιζόταν, του Ιωσήφ»· και έκτοτε, από τη δωδεκάτη του Αθύρ, «κηρύττοντας αυτός τον δεκτό ενιαυτό του Κυρίου» σύμφωνα με τα προειρημένα στον προφήτη Ησαΐα ότι «πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, για το οποίο με έχρισε για να ευαγγελιστώ σε φτωχούς, με απέστειλε να κηρύξω σε αιχμαλώτους άφεση και σε τυφλούς ανάβλεψη, να κηρύξω ενιαυτό Κυρίου δεκτό και ημέρα ανταποδόσεως». 25.

Αλλά αποδίδει και τη δικαίωση και τη χάρη και στους δύο: «αφού δικαιωθήκαμε στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και εν τω Πνεύματι του Θεού μας», το οποίο είναι όμοιο με το να πει: «εφόσον, λοιπόν, δικαιωθήκαμε από την πίστη, έχουμε ειρήνη με τον Θεό διά του Κυρίου μας Ιησού Χριστού»· «κανείς δεν μπορεί να αποκαλέσει Κύριο τον Ιησού παρά μόνο εν Αγίω Πνεύματι» και κανείς δεν μπορεί να λάβει Άγιο Πνεύμα παρά μόνο από τον Κύριο, «υπάρχουν διαιρέσεις χαρισμάτων, αλλά το Πνεύμα είναι το ίδιο· και υπάρχουν διαιρέσεις διακονιών, αλλά ο Κύριος είναι ο ίδιος· και υπάρχουν διαιρέσεις ενεργημάτων, αλλά ο ίδιος Θεός είναι που ενεργεί τα πάντα σε όλους», και «από δόξα σε δόξα, όπως προέρχεται από το Πνεύμα του Κυρίου»· και «μην λυπείτε το Πνεύμα το Άγιο, με το οποίο σφραγιστήκατε για την ημέρα της απολυτρώσεως», το οποίο είναι όμοιο με το να πει: «ή μήπως παρακινούμε σε ζηλοτυπία τον Κύριο; μήπως είμαστε ισχυρότεροί του;» Το «το δε Πνεύμα ρητώς λέγει» είναι όμοιο με το να πει «αυτά λέγει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ». Και το «το Πνεύμά μου στέκεται ανάμεσά σας» είναι όμοιο με το να πει «εάν κάποιος μου ανοίξει, θα εισέλθω εγώ και ο Πατέρας και θα κάνουμε κατοικία κοντά του»· ο δε Ησαΐας λέγει «και επ' αυτόν Πνεύμα Θεού», ενώ ο Χριστός «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε»· και «τον Ιησού από τη Ναζαρέτ, τον οποίο ο Θεός έχρισε με Πνεύμα Άγιο», ή «ο Κύριος με απέστειλε και το Πνεύμα του». Είναι δε φανερή και η φωνή των Σεραφείμ, που κράζουν: «Άγιος, άγιος, άγιος ο Κύριος Σαβαώθ».

Και ο Μαλαχίας λέει: Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελόν μου προ του προσώπου σου, και θα επιβλέψει την οδό. Και πάλι: Με απέστειλε για να ευαγγελιστώ τους πτωχούς. Και ο Δαβίδ στον 〈106ο〉 ψαλμό λέει: Απέστειλε τον λόγο του και τους θεράπευσε. 〈ε〉 Ότι θα έλθει — ο Ιακώβ λέει: Δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα και ηγούμενος από τους μηρούς του, έως ότου έλθει εκείνο που απόκειται, και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών.

Και ο Ησαΐας λέγει: Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, για τον λόγο αυτόν με έχρισε. 〈ιγ〉 Ότι χωρίς πατέρα επί της γης και χωρίς σαρκική μίξη — ο Ιερεμίας λέγει: Αλίμονό μου, μητέρα· σαν ποιον με γέννησες, έναν άνδρα που δικάζεται και βρίσκεται σε αντιδικία με όλη τη γη.

Και ο Αμώς λέγει: Εκείνος που οικοδομεί στον ουρανό την ανάβασή του. 〈πζ〉 Ότι αυτός ήταν που κήρυξε — ο Ησαΐας λέγει: Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε· με απέστειλε για να ευαγγελιστώ τους πτωχούς, να κηρύξω στους αιχμαλώτους άφεση και στους τυφλούς ανάβλεψη, να αναγγείλω το δεκτό έτος του Κυρίου και την ημέρα της ανταποδόσεως του Θεού μας.

Αυτής δε της ωραίας πόλεως οι προεστώτες «κριτές» και «σύμβουλοι» έλαβαν την αρχή τους από τους αποστόλους και μαθητές του Σωτήρος ημών, και από τη δική τους διαδοχή, μέχρι και σήμερα, σαν να φύτρωσαν από αγαθό σπόρο, λάμπουν έχοντας κατασταθεί πρόεδροι της Εκκλησίας του Θεού. Το ότι δε αυτά προφητεύονται για τους λίγους από τον ιουδαϊκό λαό που έχουν απομείνει, το αποδεικνύει στη συνέχεια η προφητεία λέγοντας: «διότι με κρίση θα σωθεί η αιχμαλωσία της και με ελεημοσύνη», ή, σύμφωνα με τους άλλους ερμηνευτές: «και με δικαιοσύνη». Διότι, εάν λέγεται ότι «θα σωθεί με κρίση» η «αιχμαλωσία της», είναι προφανές ότι μόνον όσοι κριθούν άξιοι σωτηρίας θα επιτύχουν την εκπλήρωση της επαγγελίας. Μάταια, επομένως, φαντάζονται τα τέκνα των Ιουδαίων ότι πρόκειται να υπάρξει επιστροφή από τη διασπορά ολόκληρου του έθνους τους, αφού ο λόγος σαφώς δεν υπόσχεται ότι θα επιστρέψουν όλοι, παρά μόνον όσοι κριθούν άξιοι. Ως επιστροφή δε της «αιχμαλωσίας» πρέπει να νοήσουμε τη μεταστροφή των ψυχών από την πλάνη προς την αληθινή γνώση του Θεού, την οποία φανέρωσε και ο Σωτήρας, όταν, παίρνοντας στη συναγωγή το βιβλίο του Ησαΐα, ανέγνωσε την περικοπή που αναφερόταν στο πρόσωπό του: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, διότι με έχρισε και με απέστειλε να κηρύξω το Ευαγγέλιο στους πτωχούς». «

Αντί δε του «θυγατέρες εν ελπίδι», οι υπόλοιποι ερμηνευτές ομοφώνως είπαν «θυγατέρες που έχουν πεποίθηση»· διότι φαίνονταν ακόμη τότε, ως «πλούσιες» και «ευημερούσες» που ήταν, να υπερηφανεύονται και να «έχουν πεποίθηση» στον πλούτο τους. Θα μπορούσες να πεις ότι οι μεν πρώτες, οι «γυναίκες», υποδηλώνουν τις συνάξεις των Ιουδαίων στους παλαιούς χρόνους και τα πλήθη που συγκεντρώνονταν σε αυτές, ενώ οι «θυγατέρες» τις συναγωγές των ίδιων που θα συγκροτούνταν στους μετέπειτα χρόνους. Και βέβαια, ο λόγος προστάζει και τα δύο προαναφερθέντα τάγματα να «ακούσουν» εντατικά και με προσοχή τα όσα ακολουθούν, μέσω των οποίων διδάσκει ότι πρέπει αυτές να κάνουν μνεία κάποιου «έτους ημερών» και να το πράξουν αυτό «με οδύνη», και επιπλέον να θέσουν για τον εαυτό τους μια αγαθή «ελπίδα». Ως «έτος», ο προφητικός λόγος διδάσκει τον χρόνο του ευαγγελικού κηρύγματος, κατά τον οποίο ο Σωτήρας και Κύριός μας, συναναστρεφόμενος τους ανθρώπους, κήρυττε. Και αυτό είναι φανερό από το ότι λέγεται στη συνέχεια εκ προσώπου του Χριστού: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε· με απέστειλε να ευαγγελιστώ στους πτωχούς, να κηρύξω άφεση στους αιχμαλώτους και ανάβλεψη στους τυφλούς, να αναγγείλω δεκτό έτος Κυρίου». Αυτό λοιπόν το «έτος» θέλει να «θυμηθούν» οι προαναφερθείσες και να το πράξουν αυτό «με οδύνη», νιώθοντας κατάνυξη για όσα τόλμησαν, αλλά και να το κάνουν αυτό «με αγαθή ελπίδα», λόγω της «ελπίδας» που έχει υποσχεθεί σε όσους μετανοούν για τις πράξεις τους.

Ποιος λοιπόν ήταν αυτός ο «ενιαυτός», για τον οποίο προστάζει να θρηνούν με οδύνη, το φανερώνει η παρούσα προφητεία λέγοντας τα προκείμενα. Σε αυτά είναι αναγκαίο να παραθέσουμε τον λόγο του ίδιου του προφήτη, ο οποίος μιλά εκ προσώπου του Χριστού στα εξής: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε· με απέστειλε για να φέρω το χαρμόσυνο μήνυμα στους πτωχούς, να κηρύξω στους αιχμαλώτους άφεση και στους τυφλούς ανάβλεψη, να κηρύξω ευπρόσδεκτο ενιαυτό Κυρίου και ημέρα ανταποδόσεως στον Θεό μας, να παρηγορήσω όλους όσους πενθούν, να δοθεί δόξα σε όσους πενθούν για τη Σιών». Βλέπεις πώς και σε αυτά αναφέρεται «ενιαυτός Κυρίου» και «ημέρα ανταποδόσεως», με τα οποία τυγχάνει όμοιο το εξής: «διότι είναι ημέρα κρίσεως Κυρίου και ενιαυτός ανταποδόσεως της κρίσεως της Σιών»· επομένως ένας και ο αυτός «ενιαυτός» είναι και μία και η αυτή «ημέρα», κατά την οποία «οι πτωχοί ευαγγελίζονται», και όσοι «πενθούν για τη Σιών παρηγορούνται» κατά την παρουσία του Χριστού, ενώ οι γυναίκες που έγιναν «πλούσιες» καλούνται σε κοπετό, και όσα λέχθηκαν επρόκειτο να εκπληρωθούν μέσω όσων αφορούν τη Σιών.

Αφού λοιπόν λάβεις την εξουσία για την επιστροφή στα οικεία, να μην κάνεις την πορεία σου νωθρά ούτε ράθυμα, αλλά με κάθε προθυμία· διότι θα σε προϋπαντήσει «φωνή ευφροσύνης» που ακούγεται ήδη από εδώ, αλλά και όλοι όσοι ακούν αυτούς τους δικούς μου λόγους θα χαρούν μαζί σου για τη σωτηρία σου. Και θα φωνάξουν τόσο δυνατά, ώστε η ακοή να γίνει γνωστή σε όλους όσοι κατοικούν «στα πέρατα της γης», λέγοντας: «Ο Κύριος λύτρωσε τον δούλο του τον Ιακώβ. Και εάν διψάσουν, μέσα από την έρημο θα τους οδηγήσει, νερό από πέτρα θα βγάλει για αυτούς· θα σχιστεί η πέτρα, και θα τρέξει νερό, και θα πιει ο λαός μου. Δεν υπάρχει χαρά για τους ασεβείς, λέγει ο Κύριος». Και αυτά βέβαια, ως προς την ιστορική τους πλευρά, δεν εκπληρώθηκαν κατά τον χρόνο της επιστροφής από τη Βαβυλώνα όσων ελευθερώθηκαν από τον Κύρο και τον Δαρείο, που βασίλευσαν στους Πέρσες· ως προς το πνευματικό τους νόημα όμως, επειδή δεν είναι δυνατόν να βρεθεί κατά λέξη στην ιστορία «πέτρα υδάτων» που να ανέβλυσε κατά την επιστροφή του λαού, θα πούμε ότι η υπόσχεση αυτή επαληθεύεται σε εκείνους που ελευθερώθηκαν από τη νοητή αιχμαλωσία, για τους οποίους ο Χριστός του Θεού έλεγε: «με απέστειλε να ευαγγελιστώ στους πτωχούς, να κηρύξω άφεση στους αιχμαλώτους».

Αν πάλι κάποιος ισχυριστεί ότι αυτά λέγονται σύμφωνα με τις σωματικές [υλικές] έννοιες, δεν θα σφάλει, διότι αυτά απευθύνονταν προς εκείνους που πολιτεύονταν πριν από την Καινή Διαθήκη σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή. Όλα αυτά δε, λέει, τα υποσχέθηκε ο Θεός, ο οποίος επρόκειτο να «συναγάγει τους διασκορπισμένους του Ισραήλ», ή «τους εξορισμένους», σύμφωνα με τον Ακύλα. Νομίζω δε ότι μέσω αυτών, ως προς το κυριολεκτικό νόημα, αναφορικά με την επιστροφή του λαού από τη Βαβυλώνα, η οποία έγινε επί Κύρου, Δαρείου και Αρταξέρξη, θα μπορούσε να ειπωθεί ότι ο Θεός «συνήγαγε τους διασκορπισμένους του Ισραήλ». Διότι επί των ημερών αυτών των Περσών βασιλέων επέστρεψαν από την αιχμαλωσία εκείνοι που καταγράφονται στην ιστορία του Έσδρα, κατά τους οποίους χρόνους ήταν φυσικό και ένα πλήθος αλλοφύλων εθνών να προσηλυτιστεί σε αυτούς, τους οποίους ο Λόγος ονόμασε «θηρία του αγρού» λόγω της διαφορετικής τους κατάστασης και λόγω του αλλογενούς και άγριου χαρακτήρα τους. Και αφού ανέφερε ότι και αυτά θα «συναχθούν» μαζί με τον Ισραήλ, ως προς το βαθύτερο νόημα, ο μεν Ισραήλ που «συνήχθη» από τη διασπορά θα μπορούσε να είναι ο χορός των προφητών και όλοι εκείνοι από τον παλαιό λαό που διέπρεψαν σε θεοσεβή βίο, καθώς και οι ευαγγελιστές, οι μαθητές και οι απόστολοι του Σωτήρα μας, και όλοι όσοι από τον Ισραήλ αποδέχθηκαν τον Χριστό του Θεού, για τους οποίους ο ίδιος ο Σωτήρας δίδασκε, επισφραγίζοντας την προφητεία του Ησαΐα, η οποία στο πρόσωπό του έλεγε: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι’ αυτό με έχρισε· με απέστειλε για να φέρω το ευαγγέλιο στους πτωχούς, να κηρύξω στους αιχμαλώτους άφεση [απελευθέρωση] και στους τυφλούς ανάβλεψη». Τα δε «θηρία» που «συνάγονται» μαζί με τον Ισραήλ, θα μπορούσαν να είναι εκείνοι από τα έθνη που προσέρχονται στον Λόγο, τους οποίους προσκαλεί λέγοντας στη συνέχεια: «Ελάτε να φάτε, όλα τα θηρία του δρυμού»· έχουμε δε παρατηρήσει πολλές φορές ότι ως «δρυμός» χαρακτηρίζεται το πλήθος των αλλοφύλων εθνών.

Εκείνος που στην προηγούμενη περικοπή, μετά τις ευαγγελικές επαγγελίες, προς το τέλος του λόγου του ανέφερε: «Εγώ ο Κύριος την κατάλληλη στιγμή θα τους συνάξω», με πολλή συνέπεια μέσω των προκείμενων στίχων αναφωνεί λέγοντας: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε». Έπειτα, το πώς πραγματοποιεί την επισυναγωγή το διδάσκει μέσα από τα όσα ακολουθούν· το πώς, εξάλλου, αυτός που λέει: «Εγώ ο Κύριος την κατάλληλη στιγμή θα τους συνάξω», προσθέτει σαν να είναι κάποιος άλλος από τον ομιλούντα το: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε», θα γινόταν σαφές σε όσους δοξάζουν ότι ο Χριστός του Θεού ούτε ψιλός άνθρωπος είναι, ούτε άσαρκος και ασώματος Λόγος που δεν μετείχε καθόλου στη θνητή φύση. Αντιθέτως, ομολογούν ταυτόχρονα ότι αυτός είναι και Θεός και άνθρωπος· Θεός μεν, κατά το ότι είναι «μονογενής Θεός, ο οποίος βρίσκεται στους κόλπους του Πατρός», άνθρωπος δε, κατά το ότι νοείται πως προήλθε «εκ σπέρματος Δαβίδ κατά σάρκα». Πράγματι, λοιπόν, ο Θεός Λόγος, για τον οποίο κυριολεκτεί η προφητεία, μαζί με τις άλλες επαγγελίες που έχει κάνει, πρόσθεσε και τούτο λέγοντας: «Εγώ ο Κύριος την κατάλληλη στιγμή θα τους συνάξω». Έπειτα, παρουσιάζει τον άνθρωπο τον οποίο προσέλαβε, εισάγοντάς τον να λέει: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε». Πολλές φορές άλλωστε αποδείχθηκε και στα προηγούμενα το πώς έχει αναπαυθεί επάνω σε αυτόν που προέρχεται από τη ρίζα του Ιεσσαί το «Πνεύμα του Θεού και πνεύμα σοφίας και συνέσεως, και πνεύμα βουλής και ισχύος, και πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας».

Εξαιτίας αυτού, ευλόγως ο Σωτήρας και Κύριός μας Ιησούς Χριστός αναφέρεται στο κατά Λουκάν Ευαγγέλιο να έχει διδάξει ότι η προφητεία εκπληρώθηκε στο πρόσωπό του, όταν «ήλθε στη Ναζαρέτ, όπου είχε ανατραφεί, και εισήλθε σύμφωνα με τη συνήθειά του την ημέρα του Σαββάτου στη συναγωγή, και σηκώθηκε για να αναγνώσει. Και του δόθηκε το βιβλίο του προφήτη Ησαΐα, το οποίο αφού άνοιξε, βρήκε το χωρίο: ‹Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι’ αυτό με έχρισε για να ευαγγελιστώ στους φτωχούς, με απέστειλε για να κηρύξω στους αιχμαλώτους άφεση και στους τυφλούς ανάβλεψη, να αποστείλω τους συντετριμμένους ελεύθερους, να κηρύξω τον δεκτό ενιαυτό του Κυρίου›. Τότε, αφού έκλεισε το βιβλίο και το έδωσε πίσω στον υπηρέτη, κάθισε· και τα μάτια όλων μέσα στη συναγωγή ήταν προσηλωμένα σε αυτόν. Και άρχισε να τους λέει ότι σήμερα έχει εκπληρωθεί η Γραφή αυτή στα αυτιά σας. Και όλοι έδιναν μαρτυρία για αυτόν και θαύμαζαν για τα λόγια της χάριτος που εκπορεύονταν από το στόμα του». Εάν δε στρέψεις την προσοχή σου στον χρόνο που υποδηλώνεται από το: «σήμερα έχει εκπληρωθεί η Γραφή αυτή», θα διαπιστώσεις ότι κατά τον ίδιο ακριβώς καιρό, ‹μετά το βάπτισμά του στον Ιορδάνη, το Άγιο ‹Πνεύμα›, αφού κατήλθε με μορφή περιστεράς›, «έμεινε επάνω του». Έπειτα «αναχώρησε στην έρημο για να πειραστεί από τον διάβολο»· και στη συνέχεια ‹αφού ήλθε στη Ναζαρέτ ανέγνωσε› την προαναφερθείσα προφητεία. Γι’ αυτό ακριβώς προσέθεσε το: «σήμερα έχει εκπληρωθεί η Γραφή αυτή στα αυτιά σας».

Διότι ακριβώς εκείνο τον καιρό, όταν το Άγιο Πνεύμα κατήλθε επάνω του εν είδει περιστεράς, εκπληρωνόταν η προφητεία που έλεγε εκ μέρους του: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε»· διότι δεν θα μπορούσε να ειπωθεί ότι χρίστηκε με σωματικό χρίσμα παρόμοια με τους παλαιούς, επειδή δεν θα είχε τίποτα το ξεχωριστό, εάν είχε χριστεί όπως οι υπόλοιποι άνθρωποι. Τώρα όμως, λαμβάνοντας το χρίσμα με το Άγιο Πνεύμα, αναδεικνύεται ξεχωριστός από όλους και μονογενής Χριστός του Θεού. Και το: «με απέστειλε να ευαγγελιστώ τους πτωχούς», εκπληρωνόταν εκείνο τον καιρό, όταν, κηρύσσοντας τη βασιλεία των ουρανών, απήγγειλε και τους μακαρισμούς στους μαθητές του, λέγοντας: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών», αλλά και γιάτρευε «τους συντετριμμένους στην καρδιά», θεραπεύοντάς τους με τις επαγγελίες, μέσω των οποίων έλεγε: «Μακάριοι οι πενθούντες, διότι αυτοί θα παρακληθούν», και: «Μακάριοι όσοι κλαίνε, διότι αυτοί θα γελάσουν». Ήδη δε και στα έθνη, των οποίων οι ψυχές είχαν αιχμαλωτιστεί από τους αόρατους και νοητούς εχθρούς, «κήρυττε άφεση», δίνοντας παραγγελία στους μαθητές του και λέγοντας: «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος», παρέχοντας μέσω αυτών την «άφεση» των προηγούμενων ασεβειών.

Έτσι, λοιπόν, και στους «αιχμαλώτους κήρυττε άφεση», και σε όσους έπασχαν από τύφλωση λόγω της υποδούλωσής τους στην πολυθεϊστική πλάνη, «κήρυττε» ανάβλεψη, και «ονόμαζε δεκτό έτος Κυρίου» αυτό που ο ίδιος καθιστούσε οικείο του «έτος» καθ' όλο τον χρόνο, κατά τον οποίο, συναναστρεφόμενος με τους ανθρώπους, παρείχε ημέρες φωτός σε όσους τον πλησίαζαν. Μήπως όμως υπαινίχθηκε τον μέλλοντα αιώνα μετά τη συντέλεια του παρόντος, λέγοντας: «να καλέσει δεκτό έτος Κυρίου και ημέρα ανταποδόσεως για τον Θεό μας», ή κατά τους άλλους ερμηνευτές: «έτος ευδοκίας»; Διότι ο ευάρεστος στον Κύριο χρόνος και αιώνας θα ήταν εκείνος ο ίδιος ο αιώνας και η «ημέρα ανταποδόσεως»· διότι τις αμοιβές θα τις αποδώσει τότε σε όσους έχουν κοπιάσει στον παρόντα βίο. Γι' αυτό έχει λεχθεί: «να καλέσει δεκτό έτος Κυρίου και ημέρα ανταποδόσεως για τον Θεό μας», αλλά και «να παρηγορήσει όλους όσους πενθούν». Διότι αυτός που είπε: «μακάριοι όσοι πενθούν, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν», τώρα μεν τους υποσχόταν παρηγοριά, κατά την «ημέρα» όμως της «ανταποδόσεως», με τα δικά του λόγια θα τους στηρίξει και «θα τους παρηγορήσει», αλλά και «σε εκείνους που πενθούν για τη Σιών θα δώσει δόξα και αντί για στάχτη, άλειμμα ευφροσύνης». «Πενθούσε» δε για τη «Σιών» ο Παύλος και όσοι του έμοιαζαν, θρηνώντας για την πτώση του ιουδαϊκού έθνους και του θεοσεβούς πολιτεύματος ανάμεσά τους.

Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε. Ο μεν Σωτήρας, αρχίζοντας τους μακαρισμούς, ευαγγελιζόταν στους πτωχούς τον ουράνιο πλούτο και τη βασιλεία των ουρανών· ο προφήτης Ησαΐας όμως, προλαμβάνοντας, τα ανέφερε αυτά, προφητεύοντας το μέλλον από το ίδιο το πρόσωπο του Σωτήρα με τα εξής λόγια: Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε, με απέστειλε για να ευαγγελιστώ στους πτωχούς. Ξεκάθαρα, λοιπόν, επισήμανε την χαρμόσυνη αναγγελία των αγαθών στους πτωχούς· γι' αυτό, μόλις εμφανίστηκε στους ανθρώπους Εκείνος που είχε χρισθεί με το Άγιο Πνεύμα ως προς την ανθρώπινη φύση, από αυτό ακριβώς το σημείο ξεκίνησε τη διδασκαλία Του, ευαγγελιζόμενος την ουράνια βασιλεία σε όσους γίνονται πτωχοί για χάρη Του.

Βλέπεις πώς, με την εμφάνιση του Σωτηρίου, προφητεύει ότι θα υπάρξει επιστροφή από την αιχμαλωσία, σύμφωνα με τη σωτήρια φωνή που περιέχεται στον προφήτη ο οποίος μιλά εκ προσώπου Του: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε, με απέστειλε να ευαγγελιστώ στους φτωχούς, να κηρύξω στους αιχμαλώτους απελευθέρωση και στους τυφλούς ανάβλεψη»· την οποία προφητεία πήρε στα χέρια του ο ίδιος ο Σωτήρας στη συναγωγή των Ιουδαίων, και αφού διάβασε το χωρίο, την επισφράγισε λέγοντας: «Σήμερα εκπληρώθηκε η Γραφή αυτή στα αυτιά σας». Αφού λοιπόν λύθηκε η αιχμαλωσία, συγκροτούνται πλέον από αυτήν χοροί, οι οποίοι αναπέμπουν ύμνους στον ελευθερωτή Βασιλιά. «Και τότε θα αγαλλιάσει ο Ιακώβ, και θα ευφρανθεί ο Ισραήλ». Πότε όμως «τότε», παρά κατά τον καιρό της φανερωμένης ελευθερίας του λαού του Θεού, ώστε να κατανοήσεις ότι άλλος μεν είναι ο λαός που ελευθερώνεται, και άλλοι εκείνοι που ευφραίνονται για τη σωτηρία του; Διότι αυτό υποβάλλει το νόημα του λόγου που αναφέρει: «Όταν ο Θεός επιστρέψει την αιχμαλωσία του λαού Του», και τα εξής.

«Θα ευλογήσεις το στεφάνι του έτους της χρηστότητάς σου, και οι πεδιάδες σου θα γεμίσουν από αφθονία.» Επειδή λέγεται ότι ο Σωτήρας έχει έλθει για να κηρύξει δεκτό έτος του Κυρίου και ημέρα ανταπόδοσης, σύμφωνα με τη Γραφή που αναφέρει από το πρόσωπό του: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε· με απέστειλε να φέρω το χαρμόσυνο άγγελμα στους φτωχούς· να κηρύξω άφεση στους αιχμαλώτους και ανάβλεψη στους τυφλούς· να εξαγγείλω δεκτό έτος του Κυρίου, και ημέρα ανταπόδοσης»· εύλογα, λοιπόν, και εδώ υποδηλώνει την ημέρα της ανταπόδοσης.

«Και θα καταφύγουν πολλά έθνη στον Κύριο, και θα γίνουν λαός μου, και εγώ θα είμαι Θεός τους. Και θα γνωρίσουν ότι ο Κύριος ο παντοκράτορας με απέστειλε σε εσένα». Διότι είναι σαφές ότι μέσα από αυτά ο Κύριος προαναγγέλλει ότι θα συγκροτήσει για τον εαυτό του λαό από τα έθνη, και όχι από το έθνος των Ιουδαίων. Με αυτόν τον λαό, λοιπόν, οι υπερκόσμιες και αγγελικές δυνάμεις, οι οποίες εδώ ονομάζονται όρη και βουνά, ειρήνευσαν, ενώ προηγουμένως βρίσκονταν σε έχθρα, όταν αυτός ήταν προσηλωμένος στην άθεη ειδωλολατρία. Οι ίδιες αυτές δυνάμεις ευαγγελίζονται δικαιοσύνη στον ίδιο λαό: δηλαδή τον Χριστό του Θεού, ο οποίος είναι ο ίδιος η δικαιοσύνη, ή το σωτήριο Ευαγγέλιο, για το οποίο έχει ειπωθεί: «Ας φέρουν τα όρη ειρήνη στον λαό, και τα βουνά δικαιοσύνη». Και αυτά θα γίνουν, επειδή ο προαναφερθείς υιός του βασιλέως «θα κρίνει τους φτωχούς του λαού, και θα σώσει τους υιούς των πενήτων»· διότι, αφού πρώτα τους κρίνει ότι είναι άξιοι σωτηρίας, έπειτα τους σώζει. Επειδή δεν παρέχει τη σωτηρία ακρίτως, αλλά μετά από ενδελεχή κρίση στους δικούς του φτωχούς και στους υιούς των πενήτων, τους οποίους και η προφητεία μνημονεύει λέγοντας: «Με απέστειλε για να ευαγγελιστώ στους φτωχούς· να κηρύξω στους αιχμαλώτους άφεση και στους τυφλούς ανάβλεψη».

Και αυτό θα είναι το τέλος των πάντων, όταν θα παραδώσει τη βασιλεία στον Θεό και Πατέρα, όταν θα καταργήσει κάθε αρχή και κάθε εξουσία και δύναμη. Διότι πρέπει αυτός να βασιλεύει, μέχρις ότου θέσει όλους τους εχθρούς κάτω από τα πόδια του· τελευταίος εχθρός καταργείται ο θάνατος.» «Διότι ελευθέρωσε τον φτωχό από τον δυνάστη, και τον πένητα ο οποίος δεν είχε βοηθό.» Αντί του: «Διότι ελευθέρωσε τον φτωχό από τον δυνάστη», ο Σύμμαχος μεταφράζει: «Διότι θα λυτρώσει τον πένητα που στενάζει.» Επειδή δεν προφητεύει αυτά τα γεγονότα ως ήδη γενόμενα, αλλά ως μέλλοντα να συμβούν. Πρόσεξε δε πόσες φορές μνημονεύει τον φτωχό, λέγοντας πρώτα: «Να κρίνει τον λαό σου με δικαιοσύνη, και τους φτωχούς σου με κρίση»· δεύτερον, «Θα κρίνει τους φτωχούς του λαού, και θα σώσει τους υιούς των πενήτων»· και τώρα πάλι: «Διότι ελευθέρωσε τον φτωχό από τον δυνάστη και τον πένητα ο οποίος δεν είχε βοηθό»· και πάλι: «Θα σπλαγχνιστεί τον φτωχό και τον πένητα, και θα σώσει τις ψυχές των πενήτων.» Νομίζω δε ότι με όλα αυτά ονομάζει φτωχούς και πένητες τους αποστόλους και τους μαθητές του Σωτήρα μας, οι οποίοι, έχοντας αναλάβει για χάρη του τη φτώχεια, κατόρθωναν τη φιλοσοφία που οδηγεί στο άκρο της αρετής· γι' αυτό ο Ησαΐας προαναφωνούσε γι' αυτούς λέγοντας: «Με απέστειλε να ευαγγελιστώ στους φτωχούς.» Ενώ ο ίδιος ο Σωτήρας, απευθυνόμενος σε αυτούς, έλεγε: «Μακάριοι οι φτωχοί, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών.»

Διότι σε αυτούς έδινε μαρτυρία και ο Ησαΐας, λέγοντας εκ προσώπου του Χριστού: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε· με απέστειλε να κηρύξω το Ευαγγέλιο στους φτωχούς». Αυτοί, λοιπόν, προσεύχονταν θερμά υπέρ όλου του λαού, σχεδόν σαν να έλεγαν όλοι τους ομοίως με τον Παύλο: «Θα ευχόμουν να ήμουν ανάθεμα για χάρη των αδελφών μου, των κατά σάρκα συγγενών μου, οι οποίοι είναι Ισραηλίτες». Και αυτοί οι ίδιοι οι προφήτες του Θεού, που για χάρη Του ζούσαν στην πτωχεία, αυτά ικέτευαν υπέρ ολοκλήρου του έθνους.

Το πώς δε ειπώθηκε το «Ανέστρεψες την αιχμαλωσία του Ιακώβ», θα το κατανοήσεις από τη σωτήρια φωνή, διά της οποίας, αφού ανέγνωσε την προφητεία του Ησαΐα που έλεγε: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, για το οποίο με έχρισε, και με έστειλε να φέρω το χαρμόσυνο μήνυμα στους φτωχούς, να κηρύξω απελευθέρωση στους αιχμαλώτους και ανάβλεψη στους τυφλούς», πρόσθεσε: «Σήμερα εκπληρώθηκε η προφητεία αυτή στ' αυτιά σας», διδάσκοντας ότι στο πρόσωπό του εκπληρώνεται ο προφητικός αυτός λόγος.

Αφού λοιπόν έτσι έχουν τα πράγματα, έχουν αποδοθεί και όσα αφορούν την προσευχή του Προφήτη, καθώς και όσα ειπώθηκαν πριν από την προσευχή. Διότι ο Κύριος ευνόησε τη γη του, αφού την αξίωσε ελέους και αλήθειας και όλων των υπολοίπων· αλλά και επανέφερε τις ανθρώπινες ψυχές από την αιχμαλωσία, καταργώντας κάθε πόλεμο, χαρίζοντας την ειρήνη, και διαρρηγνύοντας τα δεσμά και τους κλοιούς που δημιουργήθηκαν από την αμαρτία. Γι' αυτό και έχει συνδεθεί με το «Επανέφερες από την αιχμαλωσία τον Ιακώβ» το «Συγχώρησες τις ανομίες στον λαό σου» και το «Σκέπασες όλες τις αμαρτίες τους». Διότι η επιστροφή από την αιχμαλωσία δεν πραγματοποιήθηκε με κανέναν άλλον τρόπο παρά μόνο μέσω της άφεσης των αμαρτιών. Ότι δε και αυτά βρήκαν την εκπλήρωσή τους μέσω της επιφανείας του Σωτήρα μας, το δίδαξε ο Ίδιος στα Ευαγγέλια, όταν, αφού πήρε το βιβλίο του Ησαΐα και διάβασε το «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε· με απέστειλε για να ευαγγελιστώ τους φτωχούς, να κηρύξω στους αιχμαλώτους άφεση», και τα εξής, πρόσθεσε λέγοντας: «Σήμερα έχει εκπληρωθεί η Γραφή αυτή στα αυτιά σας».

Το νέο άσμα, μετά την αιχμαλωσία, ας το ψάλουν σε όλη την οικουμένη εκείνοι που αξιώθηκαν τη νέα οικουμένη. Γι' αυτό αναφέρει η επιγραφή του ψαλμού: «Όταν οικοδομούνταν ο οίκος μετά την αιχμαλωσία». Όταν λοιπόν ο μέγας οίκος του Θεού, η Εκκλησία Του, επρόκειτο να οικοδομηθεί σε όλα τα έθνη μετά την αιχμαλωσία των ψυχών από τον μεγάλο και σοφό αρχιτέκτονα, τον Κύριο και Σωτήρα μας, για τον οποίο αναφέρει ο προφήτης: «Αυτός θα οικοδομήσει την πόλη μου και θα επαναφέρει τους αιχμαλώτους του λαού μου»· τότε ο ίδιος ο Σωτήρας, επειδή επρόκειτο να εκπληρώσει με έργα όσα είχαν προαναγγελθεί μέσω των προφητών, αφού πήρε στα χέρια Του και διάβασε την περικοπή του Ησαΐα, η οποία μιλούσε στο δικό Του πρόσωπο: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε· με απέστειλε να ευαγγελιστώ στους φτωχούς, να κηρύξω απελευθέρωση στους αιχμαλώτους και ανάβλεψη στους τυφλούς», αφού τύλιξε το βιβλίο μετά την ανάγνωση, είπε: «Σήμερα εκπληρώθηκε η Γραφή αυτή στα αυτιά σας»· διδάσκοντας ότι Αυτός είναι εκείνος που χρίστηκε, όχι με υλικό μύρο παρόμοια με αυτούς που λάμβαναν σωματικό χρίσμα, αλλά με το Πνεύμα της πατρικής θεότητας, και για αυτόν τον λόγο ονομάστηκε Χριστός· και ότι μέσω Αυτού κηρύχθηκε το Ευαγγέλιο στους αιχμαλώτους κατά την ψυχή, σύμφωνα με την προφητεία.

«Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε· με έστειλε για να φέρω το ευαγγέλιο στους πτωχούς, να κηρύξω στους αιχμαλώτους άφεση και στους τυφλούς ανάβλεψη». Και όχι μόνο ο Ησαΐας, αλλά και ο Δαβίδ αναφωνεί αναφερόμενος στο πρόσωπό Του, λέγοντας: «Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος· ράβδος ευθύτητας είναι η ράβδος της βασιλείας σου. Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησας την ανομία· γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο δικός σου Θεός, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Με αυτά τα λόγια, το κείμενο στον μεν πρώτο στίχο Τον ανακηρύσσει Θεό, στον δε δεύτερο Τον τιμά με βασιλικό σκήπτρο, και έπειτα προχωρώντας, μετά τη θεϊκή και βασιλική δύναμη, σε τρίτη τάξη Τον παρουσιάζει να έχει γίνει Χριστός, χρισμένος με έλαιο όχι από υλικά σώματα, αλλά με το θεϊκό έλαιο της αγαλλιάσεως. Αυτό υποδηλώνει και την εξαιρετική Του υπεροχή, ότι δηλαδή είναι πολύ ανώτερος και διαφορετικός από εκείνους που στα παλαιά χρόνια χρίονταν με πιο σωματικό τρόπο μέσω των εικόνων. Και σε άλλο σημείο πάλι, ο ίδιος [ο Δαβίδ] δηλώνει τα σχετικά με Αυτόν με τον εξής τρόπο, λέγοντας: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου», και «Από τη μήτρα, πριν από τον εωσφόρο σε γέννησα. Ορκίστηκε ο Κύριος και δεν θα μεταμεληθεί· εσύ είσαι ιερέας εις τον αιώνα κατά την τάξη του Μελχισεδέκ».

Επειδή ο θαυμάσιος απόστολος ονόμασε τον Σωτήρα και Κύριό μας Ιησού Χριστό μέγα αρχιερέα, ο οποίος έχει διέλθει τους ουρανούς, θα μπορούσε εύλογα να αναφερθεί σε αυτόν ...... και εκείνος που, σύμφωνα με την προφητεία, έχει τιμηθεί με την ίδια προσωνυμία και με το ίδιο αξίωμα· και με αυτόν τον τρόπο ............. έχοντας ονομαστεί. Αυτόν λοιπόν ο Κύριος έδειξε στον προφήτη ..... ενδεδυμένο ρυπαρά [ιμάτια], υπονοώντας την κάθοδο του Σωτήρα μας προς τη δική μας αιχμαλωσία, κατά την οποία ........ να κηρύξει άφεση στους αιχμαλώτους, διότι αναλαμβάνοντας επάνω του τις δικές μας αμαρτίες, περιβλήθηκε από εμάς ρυπαρά ενδύματα. Και αυτά ο Πατέρας προστάζει να τα απεκδυθεί και να αναλάβει τα θεία και αξιοπρεπή ενδύματα της θεότητας, που αρμόζουν στην επουράνια αρχιερωσύνη. Και ενώ αυτά έχουν συμβεί, σύμφωνα και με την ιστορία, περί τον ... τότε Ιησού τυπικώς, όπως είναι εύλογο, ξεκινώντας από άλλη αρχή, ο λόγος απευθύνεται προς τον ίδιο τον άνδρα Ιησού και προς τους ... τερατοσκόπους που βρίσκονταν μαζί του —και νομίζω ότι έτσι έχουν ονομαστεί όσοι έχουν αξιωθεί της πνευματικής .......— λέγει: Ιδού, εγώ φέρω τον .......... Ανατολή. Και προχωρώντας πιο κάτω, αφού έθεσε τους στεφάνους στην κεφαλή του ίδιου του Ιησού, προσθέτει λέγοντας: Αυτά λέγει ο Κύριος παντοκράτωρ· Ιδού άνδρας, Ανατολή είναι το όνομά του· και υποκάτωθεν......... θα ανατείλει και θα ανοικοδομήσει τον οίκο του Κυρίου και τις ..... και αυτά θα μπορούσαν να αναφερθούν στον Χριστό, τυγχάνοντας της αρμόζουσας .. διήγησης. Πλην όμως και για τους εκ περιτομής και ........

Γι' αυτό και δεν θα ήταν παράλογο να ονομαστεί και αυτή προφήτιδα, αφού, έχοντας συλλάβει εκ Πνεύματος Αγίου, γέννησε εκείνον που εκεί μεν ονομάζεται Εμμανουήλ, ενώ εδώ προσφωνείται διαφορετικά· διότι λέει: δώσε στο παιδί που γεννήθηκε το όνομα «Ταχέως σκύλευσον, οξέως προνόμευσον»· επειδή πράγματι αυτός λεηλάτησε (εσκύλευσεν) και λαφυραγώγησε (προενόμευσεν), με άρρητη και θεία δύναμη, τις αντίπαλες, αόρατες και πνευματικές δυνάμεις, ώστε να πει: «Εγώ έχω νικήσει τον κόσμο». Από αυτές, αφού έλαβε ως σκύλα και προνομή τις ψυχές που παλαιότερα κατατυραννούνταν από εκείνες, για να κηρύξει απελευθέρωση στους αιχμαλώτους, ομολογεί ότι έλαβε από τον Πατέρα τα έθνη ως κληρονομία του· τα οποία εύκολα θα μπορούσαν να ονομαστούν σκύλα· και ως ιδιοκτησία του τα πέρατα της γης, τα οποία και αυτά ευλόγως θα μπορούσαν να αποκληθούν προνομή.

Ψ. ΛΑ΄. Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε· ※ ο Κύριος με απέστειλε για να ευαγγελιστώ στους πτωχούς, να θεραπεύσω τους συντετριμμένους στην καρδιά, να κηρύξω στους αιχμαλώτους άφεση και στους τυφλούς ανάβλεψη, να κηρύξω το δεκτό έτος του Κυρίου και την ημέρα της ανταπόδοσης ※ στον Θεό μας· να παρηγορήσω όλους όσους πενθούν, να δοθεί σε όσους πενθούν στη Σιών δόξα αντί για στάχτη, έλαιο ευφροσύνης σε αυτούς που πενθούν, ένδυμα δόξας αντί για πνεύμα ακηδίας· και θα ονομαστούν γενεές δικαιοσύνης, φύτευμα του Κυρίου προς δόξαν. Ο Ιησούς, ο Χριστός του Θεού, ο οποίος προήλθε από τη ρίζα του Ιεσσαί, στον οποίο έχουν αναπαυθεί τα επτά πνεύματα του Θεού, αφού αγάπησε τη δικαιοσύνη και μίσησε την ανομία, εχρίσθη από τον Θεό και Πατέρα Του με το λεγόμενο πνευματικό έλαιο της αγαλλιάσεως. Ο Οποίος, παίρνοντας κάποτε στα χέρια Του τον Ησαΐα κατά τον χρόνο που είχε ενανθρωπήσει, και αφού ανέγνωσε την προκειμένη περικοπή, κλείνοντας το βιβλίο, λέει: «Σήμερα έχει εκπληρωθεί η γραφή αυτή», διότι Αυτός ήταν αληθώς εκείνος που απεστάλη από τον Πατέρα, για να ευαγγελιστεί τη βασιλεία των ουρανών στους πτωχούς τω πνεύματι, προς τους οποίους και έλεγε: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών»· και για να θεραπεύσει τους συντετριμμένους στην καρδιά, για τους οποίους έχει ειπωθεί: «καρδιά συντετριμμένη και ταπεινωμένη ο Θεός δεν θα την καταφρονήσει».

Μάρτυρας των όσων αναφέρθηκαν θα μπορούσε να είναι με τα ίδια του τα λόγια ο Ησαΐας, ο οποίος αναφωνεί εκ προσώπου του Χριστού: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε για να φέρω το χαρμόσυνο μήνυμα στους φτωχούς, με απέστειλε να κηρύξω στους αιχμαλώτους απελευθέρωση και στους τυφλούς ανάβλεψη». Αυτήν την προφητεία, όταν κάποτε ο Σωτήρας μας τη διάβασε στη συναγωγή ενώπιον του πλήθους των Ιουδαίων, αφού «τύλιξε το βιβλίο» είπε: «Σήμερα έχει εκπληρωθεί η Γραφή αυτή στα αυτιά σας». Και πράγματι, αρχίζοντας από εκεί τη δική του διδασκαλία ευαγγελιζόταν στους φτωχούς, θέτοντας ως πρώτο ανάμεσα στους μακαρισμούς του το: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών». Αλλά και σε εκείνους που βασανίζονταν από πονηρά πνεύματα, και σε όσους κρατούνταν στο παρελθόν από τους δαίμονες σαν αιχμάλωτοι, προκήρυσσε την απελευθέρωση, προσκαλώντας τους πάντες σε ελευθερία και λύση από τα δεσμά της κακίας με τα εξής λόγια: «Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω». Και στους τυφλούς παρείχε την ανάβλεψη, δωρίζοντας την όραση σε όσους είχαν φθαρμένα τα μάτια του σώματος, ενώ πνευματικά, σε εκείνους που παλαιότερα είχαν θαμπή όραση ως προς την αλήθεια, προσέφερε τη δυνατότητα να βλέπουν το φως της αληθινής ευσέβειας.

Άκουσε δε και τον Ησαΐα να προφητεύει τόσο ξεκάθαρα για τον Χριστό, ότι πρόκειται να αποσταλεί από τον Θεό στους ανθρώπους ως λυτρωτής και σωτήρας, και ότι θα έλθει για να «κηρύξει άφεση στους αιχμαλώτους» κατά την ψυχή και «ανάβλεψη στους τυφλούς» κατά τη διάνοια. Διότι και πάλι ο προφήτης διδάσκει ότι αυτός έγινε χριστός όχι με κατασκευασμένο μύρο, αλλά με το νοητό και θεοπρεπές της πατρικής θεότητας, και ότι χρίστηκε όχι από ανθρώπους, αλλά από τον Πατέρα. Λέει, λοιπόν, εξ ονόματος του ιδίου του προσώπου: «Το πνεύμα του Κυρίου είναι επάνω μου, και για τον λόγο αυτόν με έχρισε για να φέρω το χαρμόσυνο άγγελμα στους φτωχούς· με απέστειλε για να κηρύξω άφεση στους αιχμαλώτους και ανάβλεψη στους τυφλούς». Αυτό, λοιπόν, ας σημειωθεί καταρχάς, ότι δηλαδή και ο Ησαΐας, παρόμοια με τον Δαβίδ, προφητεύει για εκείνον ο οποίος είπε ότι θα έλθει στους ανθρώπους για να «κηρύξει άφεση στους αιχμαλώτους και ανάβλεψη στους τυφλούς», πως έχει γίνει χριστός όχι με κατασκευασμένο μύρο, αλλά με αυτό της αγέννητης και πανάγαθης πατρικής δύναμης. Και, κατά μία προφητική συνήθεια, ο προφήτης εξαγγέλλει το μέλλον σαν να ανήκει στο παρελθόν, και το παρουσιάζει σαν να αφορά τον ίδιο που προφητεύει.

Έχει δε αποδειχθεί ότι και ο Χριστός που εξαγγέλλεται διά του Ησαΐα δεν έχει αναδειχθεί από ανθρώπους, αλλά έχει χρισθεί από τον ίδιο τον Πατέρα και διά του θείου Πνεύματος, και έχει αποσταλεί ως λυτρωτής από την αιχμαλωσία των ανθρώπων.

Και εδώ πάλι πρέπει να υπενθυμίσουμε τον Ησαΐα, ο οποίος είπε: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε για να ευαγγελισθώ στους φτωχούς, με απέστειλε για να θεραπεύσω τους συντετριμμένους στην καρδιά, να κηρύξω στους αιχμαλώτους άφεση και στους τυφλούς ανάβλεψη». Αποδείξαμε και σε αυτά ότι οι μεν ιερείς από τους ανθρώπους, οι οποίοι παλαιότερα προσέρχονταν στη λατρεία του Θεού, χρίονταν με παρασκευασμένο έλαιο, ενώ εκείνος που φανερώνεται μέσα από την προφητεία λέγεται ότι έχει χριστεί με την ένθεη δύναμη. Και όλο αυτό αναφερόταν στον Σωτήρα μας, τον Ιησού, τον μόνο αληθινό Χριστό του Θεού, ο οποίος, όταν κάποτε στη συναγωγή των Ιουδαίων έλαβε το βιβλίο της προφητείας και ανέγνωσε την εν λόγω περικοπή, δίδαξε ότι το ανάγνωσμα εκπληρώθηκε στο πρόσωπό του. Διότι είναι γραμμένο ότι, αφού διάβασε, «τύλιξε το βιβλίο, το απέδωσε στον υπηρέτη και κάθισε· και τα μάτια όλων μέσα στη συναγωγή ήταν προσηλωμένα σε αυτόν. Και άρχισε να τους λέει ότι σήμερα έχει εκπληρωθεί η γραφή αυτή στα αυτιά σας».