Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 1:5

Και αφού αγίασε την παρθένο Μαρία, έλαβε από αυτήν σώμα, ώστε, συναναστρεφόμενος σωματικώς με τους ανθρώπους ως άνθρωπος, μέσω του ομοίου να σώσει το ανθρώπινο γένος. Ο Ζακχαίος είπε: Βλασφημείς, άνθρωπε, λέγοντας ότι η σοφία του Θεού έχει εισέλθει σε μήτρα ανθρώπου. Ο Αθανάσιος είπε: Μην ταράζεσαι. Και από τις Γραφές θα σε πείσω ότι το θείο δεν έπλασε ναό για τον εαυτό του μόνο στη μήτρα της Μαρίας, αλλά και σε κάθε γυναικεία μήτρα η σοφία πλάθει και αγιάζει τους ανθρώπους. Ασφαλώς, έλεγε στον Ιερεμία: «Πριν σε πλάσω στην κοιλιά, σε γνώρισα· και πριν εξέλθεις από τη μήτρα, σε αγίασα». Ο Ζακχαίος είπε: Ναι, πλάθει και δημιουργεί· μήπως όμως και εισέρχεται στη μήτρα; Ο Αθανάσιος είπε: Πρώτον, δεν ομολογείς ότι ο Ίδιος έχει πλάσει αυτήν ακριβώς τη μήτρα της γυναίκας και κάθε μέλος του σώματος; Ο Ζακχαίος είπε: Ναι. Ο Αθανάσιος είπε: Εάν λοιπόν καταδέχτηκε να λάβει πηλό από τη γη και με τα ίδια Του τα χέρια να πλάσει μήτρα, όπως και διαπλάθει κάθε άλλο μέλος, γιατί αισθάνεσαι αποτροπιασμό ακούγοντας ότι καταδέχτηκε να πλάσει για τον εαυτό Του ναό μέσα από μήτρα, και να τα κατεργαστεί αυτά εξ αρχής ο Ίδιος; Εάν δε πλάθει, πλάθει ευρισκόμενος μέσα. Διότι το θείο, όντας πανταχού παρόν, αντιμετωπίζει ομοίως τόσο το εσωτερικό όσο και το εξωτερικό. Έπειτα, αυτός εδώ ο ήλιος που φωτίζει την ημέρα, έστω και αν βρεθεί πάνω σε νεκρά σώματα και αν απλωθεί πάνω σε ακαθαρσίες, δεν βλάπτεται, ούτε μιαίνεται.

Είτε, λοιπόν, είσαι ισχνόφωνος και βραδύγλωσσος, να φοβηθείς τον Θεό που σε έπλασε· είτε θεωρείς τον εαυτό σου πολύ νέο για το κήρυγμα, να ευλαβείσαι Εκείνον που σε γνώριζε πριν πλαστείς· είτε έχεις δώσει τον λόγο σου (και ο λόγος για τους αγίους ισοδυναμούσε με όρκο), διάβασε όμως τον Ιερεμία, πώς και ο ίδιος, αν και είχε πει: «Δεν θα αναφέρω το όνομα του Κυρίου», ύστερα, επειδή φοβήθηκε το πυρ που άναψε μέσα του, δεν έπραξε πλέον σύμφωνα με αυτά που είχε πει, ούτε κρύφτηκε προφασιζόμενος ότι δεσμευόταν από τον όρκο· αλλά, από ευλάβεια προς Εκείνον που του ανέθεσε το έργο, έφερε εις πέρας την προφητεία.

Είτε λοιπόν έχεις αδύναμη φωνή και είσαι βραδύγλωσσος, να φοβηθείς τον Θεό που σε έπλασε· είτε θεωρείς τον εαυτό σου πολύ νέο για το κήρυγμα, να ευλαβείσαι Εκείνον που σε γνώριζε πριν καν πλαστείς· είτε έχεις δώσει τον λόγο σου (και ο λόγος για τους αγίους ήταν ισοδύναμος με όρκο), διάβασε τον Ιερεμία, πώς και ο ίδιος, αν και είχε πει «δεν θα αναφέρω το όνομα του Κυρίου», αργότερα, επειδή φοβήθηκε τη φωτιά που άναψε μέσα του, δεν έπραξε τελικά σύμφωνα με όσα είχε πει, ούτε κρύφτηκε με τη δικαιολογία ότι είχε δεσμευτεί από τον όρκο του· αλλά, τρέφοντας ευλάβεια προς Εκείνον που του ανέθεσε το έργο, ολοκλήρωσε την προφητεία.

Ότι λοιπόν οι Γραφές αποδεικνύεται πως μαρτυρούν την αϊδιότητα του Υιού, είναι φανερό από όσα ελέχθησαν· το ότι όμως αυτά ακριβώς που προβάλλουν οι Αρειανοί χρησιμοποιώντας το «δεν υπήρχε», και το «πριν», και το «όταν», οι ίδιες οι Γραφές τα αναφέρουν για τα κτίσματα, θα το καταδείξουν πάλι όσα πρόκειται να ειπωθούν. Διότι ο μεν Μωυσής, διηγούμενος τη δική μας δημιουργία, λέει: «Και κάθε χλωρό φυτό του αγρού πριν εμφανιστεί πάνω στη γη, και κάθε χορτάρι του αγρού πριν βλαστήσει· διότι ο Θεός δεν είχε βρέξει πάνω στη γη, και άνθρωπος δεν υπήρχε για να καλλιεργήσει τη γη»· και στο Δευτερονόμιο: «Όταν ο Ύψιστος διαμοίραζε τα έθνη». Ο δε Κύριος, μιλώντας για τον εαυτό Του, έλεγε: «Εάν με αγαπούσατε, θα χαιρόσασταν που είπα: Πηγαίνω προς τον Πατέρα, διότι ο Πατέρας είναι μεγαλύτερός μου»· και «τώρα σας το προείπα, πριν συμβεί, ώστε, όταν συμβεί, να πιστέψετε»· για δε την κτίση λέει μέσω του Σολομώντα: «Πριν δημιουργήσει τη γη, και πριν δημιουργήσει τις αβύσσους, και πριν αναβλύσουν οι πηγές των υδάτων, και πριν εδραιωθούν τα όρη, και πριν από όλους τους λόφους, με γεννά»· και «Πριν υπάρξει ο Αβραάμ, εγώ είμαι». Και για τον Ιερεμία λέει: «Πριν σε πλάσω στην κοιλιά, σε γνωρίζω».

Και ποιος δεν θα το θαύμαζε αυτό; Ή ποιος δεν θα συμφωνούσε ότι το γεγονός είναι αληθινά θείο; Διότι, εάν τα έργα της θεότητας του Λόγου δεν γίνονταν μέσω του σώματος, ο άνθρωπος δεν θα είχε θεοποιηθεί. Και πάλι, εάν τα ιδιώματα της σάρκας δεν αποδίδονταν στον Λόγο, ο άνθρωπος δεν θα είχε ελευθερωθεί εντελώς από αυτά. Αντίθετα, ακόμη κι αν ανακουφιζόταν για λίγο, όπως προείπα, η αμαρτία και η φθορά θα παρέμεναν πάλι μέσα του, όπως ακριβώς συνέβη και με τους ανθρώπους του παρελθόντος, πράγμα που αποδεικνύεται. Πολλοί βέβαια υπήρξαν άγιοι και καθαροί από κάθε αμαρτία· ο Ιερεμίας αγιάστηκε ήδη από την κοιλιά της μητέρας του· και ο Ιωάννης, ενώ ακόμη κυοφορούνταν, σκίρτησε με αγαλλίαση στο άκουσμα της φωνής της Θεοτόκου Μαρίας. Και όμως, ο θάνατος βασίλευσε από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή, ακόμη και σε αυτούς που δεν αμάρτησαν κατ' ομοίωση της παραβάσεως του Αδάμ· και έτσι οι άνθρωποι παρέμεναν εξίσου θνητοί και φθαρτοί, υποκείμενοι στα πάθη που προσιδιάζουν στη φύση τους. Τώρα όμως, επειδή ο Λόγος έγινε άνθρωπος και οικειοποιήθηκε τα ιδιώματα της σάρκας, αυτά δεν επιδρούν πλέον στο σώμα εξαιτίας του Λόγου που κατοίκησε μέσα του. Απεναντίας, έχουν αναλωθεί από Αυτόν, και στο εξής οι άνθρωποι δεν παραμένουν πλέον αμαρτωλοί και νεκροί εξαιτίας των δικών τους παθών, αλλά, αφού ανασταίνονται με τη δύναμη του Λόγου, παραμένουν για πάντα αθάνατοι και άφθαρτοι.

Μέσω δε του Ιερεμία λέει: «πριν σε πλάσω στην κοιλιά, σε γνώριζα», και ο μεν Δαβίδ ψάλλει: «Κύριε, έγινες καταφυγή για εμάς από γενιά σε γενιά· πριν στερεωθούν τα όρη και πλαστεί η γη και η οικουμένη, και από τον αιώνα εσύ υπάρχεις», στο δε βιβλίο του Δανιήλ: «αναφώνησε με μεγάλη φωνή η Σωσάννα και είπε: Θεέ αιώνιε, που γνωρίζεις τα κρυφά, που γνωρίζεις τα πάντα πριν από τη δημιουργία τους». Το «κάποτε δεν υπήρχε» λοιπόν, το «πριν δημιουργηθεί», το «όταν» και όσες άλλες παρόμοιες λέξεις, ταιριάζει μεν να λέγονται για τα γενητά και τα κτίσματα που δημιουργήθηκαν εκ του μη όντος, είναι όμως ξένα προς τον Λόγο. Εάν λοιπόν οι Γραφές αναφέρουν αυτά για τα γενητά, αλλά για τον Υιό αναφέρουν το «πάντοτε», τότε, ω θεομάχοι, ο Υιός ούτε δημιουργήθηκε «εκ του μη όντος» ούτε συγκαταλέγεται καθόλου στα γενητά, αλλά είναι αιώνια εικόνα και Λόγος του Πατέρα, ο οποίος ποτέ δεν υπήρξε σε ανυπαρξία, αλλά υπάρχει πάντοτε ως αιώνιο απαύγασμα αιώνιου φωτός. Γιατί λοιπόν φαντάζεστε χρόνους πριν από τον Υιό; Ή γιατί βλασφημείτε τοποθετώντας μετά από χρόνους τον Λόγο, «μέσω του οποίου δημιουργήθηκαν και οι αιώνες»; Διότι πώς υπήρξε καθόλου χρόνος ή αιώνας, εφόσον, κατά τη γνώμη σας, δεν είχε ακόμη φανεί ο Λόγος, μέσω του οποίου «έγιναν τα πάντα, και χωρίς αυτόν δεν έγινε απολύτως τίποτα»; Ή γιατί, ενώ υπονοείτε χρόνους, δεν λέτε ξεκάθαρα: «υπήρξε χρόνος κατά τον οποίο δεν υπήρχε ο Λόγος»;

Και ποιος δεν θα το θαύμαζε αυτό; Ή ποιος δεν θα συμφωνούσε ότι το γεγονός αυτό είναι αληθινά θεϊκό; Διότι, εάν τα έργα της θεότητας του Λόγου δεν πραγματοποιούνταν μέσω του σώματος, ο άνθρωπος δεν θα είχε θεωθεί. Και πάλι, εάν τα ιδιώματα της σάρκας δεν αποδίδονταν στον Λόγο, ο άνθρωπος δεν θα είχε ελευθερωθεί παντελώς από αυτά· αλλά και αν ακόμη αναπαυόταν για λίγο, όπως προείπα, θα παρέμενε πάλι μέσα του η αμαρτία και η φθορά, όπως ακριβώς συνέβη με τους προγενέστερους ανθρώπους, και αυτό αποδεικνύεται. Πολλοί, βεβαίως, υπήρξαν άγιοι και καθαροί από κάθε αμαρτία· ο Ιερεμίας αγιάστηκε «εκ κοιλίας», και ο Ιωάννης, ενώ ακόμη κυοφορούνταν, «σκίρτησε με αγαλλίαση» στο άκουσμα της φωνής της Θεοτόκου Μαρίας· και όμως «βασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή, ακόμη και σε εκείνους που δεν αμάρτησαν με τον ίδιο τρόπο που παρέβη την εντολή ο Αδάμ», και έτσι οι άνθρωποι παρέμεναν εξίσου θνητοί και φθαρτοί, υποκείμενοι στα πάθη της φύσης τους. Τώρα, όμως, αφού ο Λόγος έγινε άνθρωπος και οικειοποιήθηκε τα ιδιώματα της σάρκας, αυτά δεν αγγίζουν πλέον το σώμα εξαιτίας του Λόγου που ενοίκησε σε αυτό, αλλά έχουν αναλωθεί από αυτόν, και στο εξής οι άνθρωποι δεν παραμένουν πια αμαρτωλοί και νεκροί εξαιτίας των δικών τους παθών, αλλά, έχοντας αναστηθεί με τη δύναμη του Λόγου, παραμένουν για πάντα αθάνατοι και άφθαρτοι.

Διότι βρέθηκε να κυοφορεί εκ Πνεύματος Αγίου. Και τα υψηλά της γης είναι όσοι περπατούν επάνω στη γη, αλλά έχουν το πολίτευμά τους στους ουρανούς. Διότι επάνω σε αυτούς επιβαίνει η χάρις του Πνεύματος. Μακεδ. Το Άγιο Πνεύμα, λοιπόν, ανέστησε τον Χριστό; Ορθ. Το να λέω αυτά δεν είναι κοπιαστικό για εμένα, για εσάς όμως είναι ασφαλές. Διότι, όπως ακριβώς λέγεται ότι ο Πατέρας εποίησε το Κυριακό σώμα (επειδή είναι γραμμένο: «Πριν σε πλάσω στην κοιλιά, σε γνώριζα· και πριν βγεις από τη μήτρα, σε αγίασα»· και για αυτό το ίδιο το σώμα ο Σολομών λέει ότι το οικοδόμησε η σοφία· διότι λέει: «Η σοφία οικοδόμησε οίκο για τον εαυτό της», και το Ευαγγέλιο λέει ότι αυτό προήλθε εκ Πνεύματος Αγίου), έτσι και για την ανάσταση αυτού του σώματος ο μεν Υιός λέει: «Γκρεμίστε αυτόν τον ναό, και εγώ σε τρεις ημέρες θα τον αναστήσω»· ο δε Απόστολος λέει ότι «Ο Θεός τον ανέστησε, λύνοντας τις ωδίνες του θανάτου»· ενώ εδώ, λέγεται ότι τον ανέστησε το Πνεύμα. Διότι εάν ακούσω «Εκείνος που δημιουργεί τον όρθρο», αντιλαμβάνομαι την ανάσταση. Επειδή όσα πράττει ο Πατέρας, αυτά πράττει και ο Υιός· και όσα πράττει ο Πατέρας και ο Υιός, τα ίδια πράττει το Πνεύμα, όπως έχει αποδειχθεί και στα προηγούμενα.

Ψεύδεστε όμως λέγοντας και αυτό: «διότι αυτός μας εποίησε, και όχι εμείς». Και αυτός είναι που, διά του Λόγου του, εποίησε τα πάντα, και τα μικρά και τα μεγάλα, και δεν είναι δυνατόν να διαχωρίσουμε την κτίση, ώστε να πούμε ότι τούτο είναι του Πατρός και εκείνο του Υιού, αλλά ανήκει σε έναν Θεό, ο οποίος χρησιμοποιεί τον ίδιο του τον Λόγο ως χέρι και δημιουργεί εν αυτώ τα πάντα. Και αυτό ο ίδιος ο Θεός, υποδεικνύοντάς το, έλεγε: «το χέρι μου εποίησε όλα αυτά». Ο δε Παύλος, έχοντας διδαχθεί αυτό, δίδασκε: «ένας Θεός εξ ου τα πάντα, και ένας Κύριος Ιησούς Χριστός δι' ου τα πάντα». Αυτός, λοιπόν, πάντοτε και τώρα προστάζει τον ήλιο και ανατέλλει, δίνει εντολή στα σύννεφα και βρέχει σε ένα μέρος, ενώ εκείνο στο οποίο δεν βρέχει ξηραίνεται. Και τη μεν γη την προστάζει να αποδίδει τους καρπούς της, τον δε Ιερεμία τον πλάθει μέσα στην κοιλιά. Εάν λοιπόν αυτά τα πράττει τώρα ο ίδιος, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι και εξαρχής δεν απαξίωσε να ποιήσει ο ίδιος τα πάντα διά του Λόγου· διότι αυτά αποτελούν μέρη του συνόλου.

Αν όμως κάποιος αποδώσει κάτι περισσότερο στον πρωτόπλαστο, επειδή αξιώθηκε να πλαστεί από το χέρι του Θεού, ας λογαριάζει ένας τέτοιος άνθρωπος αυτή την υπεροχή ως ζήτημα τιμής και όχι φύσεως. Διότι από γη δημιουργήθηκε, όπως ακριβώς και όλοι οι άλλοι· και το ίδιο χέρι που έπλασε τότε τον Αδάμ, αυτό και τώρα και πάντοτε πλάθει πάλι και συγκροτεί όσους έρχονται μετά από εκείνον. Και τούτο ο ίδιος ο Θεός το λέει αφενός στον Ιερεμία, όπως προείπα: «Προτού σε πλάσω στην κοιλιά, σε γνωρίζω». Αφετέρου, για τα πάντα έλεγε: «Το χέρι μου τα έφτιαξε όλα αυτά». Και πάλι, μέσω του Ησαΐα λέει: «Έτσι λέει ο Κύριος που σε λυτρώνει και σε πλάθει μέσα στην κοιλιά: Εγώ είμαι ο Κύριος που συντελώ τα πάντα, εξέτεινα τον ουρανό μόνος μου και στερέωσα τη γη». Ο δε Δαβίδ, γνωρίζοντας τούτο, έψαλλε: «Τα χέρια σου με έφτιαξαν και με έπλασαν». Και εκείνος που λέει στο βιβλίο του Ησαΐα: «Έτσι λέει ο Κύριος, που με έπλασε από την κοιλιά ως δούλο του», αυτό ακριβώς εννοεί. Επομένως, ως προς τη φύση δεν διαφέρει σε τίποτα από εμάς, έστω και αν προηγείται χρονικά, εφόσον από το ίδιο χέρι συγκροτούμαστε και κτιζόμαστε όλοι. Αν λοιπόν, ω Αρειανοί, κατ' αυτόν τον τρόπο φρονείτε και για τον Υιό του Θεού, ότι δηλαδή έτσι και αυτός έλαβε υπόσταση και δημιουργήθηκε, τότε δεν θα διαφέρει σε τίποτα, κατά τη γνώμη σας, από τα άλλα δημιουργήματα ως προς τη φύση, εφόσον και αυτός δεν υπήρχε και έγινε, και εξαιτίας της αρετής του κτίσθηκε συγχρόνως και σε αυτόν η χάρη του ονόματος.

Και ποιος άραγε θα μπορούσε να νοηθεί ότι είναι ο τρόπος του αγιασμού, αν υποτεθεί ότι εφαρμόζεται και στον ίδιο τον Μονογενή; Θα σε ρωτούσα πολύ ευχαρίστως να μου πεις. Διότι πάρα πολύ μεγάλη φαίνεται να είναι η διαφορά στο ζήτημα αυτό μέσα στις θεόπνευστες Γραφές. Διότι κάποιοι λέγεται ότι αγιάζονται κατά την πρόγνωση του Θεού, επειδή Εκείνος βλέπει εκ των προτέρων ότι, έχοντας κατορθώσει μια ευδόκιμη και απολύτως σύμφωνη με τον νόμο ζωή, θα είναι κατάλληλοι και για να συμμετάσχουν στο Άγιο Πνεύμα. Τέτοιοι θα μπορούσαν να είναι αυτοί για τους οποίους γράφει ο σοφός Παύλος ότι: «Όσους προγνώρισε, αυτούς και προόρισε να γίνουν σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του, ώστε αυτός να είναι πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς. Και όσους προόρισε, αυτούς και κάλεσε, και όσους κάλεσε, αυτούς και δικαίωσε.» Και είπε επίσης ο Θεός προς τον σοφότατο Ιερεμία: «Πριν σε πλάσω στην κοιλιά σε γνώριζα, και πριν βγεις από τη μήτρα, σε αγίασα.» Αγιάζονται όμως και κάποιοι άλλοι, παρόλο που δεν έχουν επιγνώσει τον εκ φύσεως Θεό, αλλά ο αγιασμός σε αυτές τις περιπτώσεις δεν θα μπορούσε να υποδηλώσει κάποια σχέση και οικειότητα προς το θείο και Άγιο Πνεύμα, παρά σαν ένα είδος ανάδειξης και παρακίνησης για να εκπληρώσουν όσα θα ήθελε ο Θεός. Γι' αυτό, σχετικά με τον Κύρο και τους Μήδους που επρόκειτο να κυριεύσουν με τη βία τη Βαβυλώνα και που είχαν παρακινηθεί σε αυτό από θεία οργή, λέει: «Έρχονται γίγαντες για να εκπληρώσουν τον θυμό μου, χαίροντας ταυτόχρονα και υβρίζοντας.»

Διάβασα, λοιπόν, ένα σύντομο κείμενο ενός διακεκριμένου ανδρός, ο οποίος ήθελε να διασαφηνίσει τα σχετικά με αυτό το χωρίο. Αυτός κατέκρινε σφοδρότατα την ιστορική αφήγηση και όσους υποστηρίζουν ότι τα γεγονότα συνέβησαν κατ' αυτόν τον τρόπο, και έλεγε ότι ακριβώς σε αυτό το σημείο, χωρίς κανένα φόβο, οι εραστές της εγκράτειας πρέπει να αναφωνήσουν με σαφήνεια: «Το γράμμα αποκτένει». Διότι, καταφερόμενος εναντίον της κατά γράμμα ερμηνείας σαν να τη δίκαζε ερήμην, και με ορμή σαν να κατέβαινε μια κατηφόρα, διατύπωνε τα εξής επιχειρήματα: «Ο θεσπέσιος Μωυσής», έλεγε, «διατάχθηκε κάποτε να οδηγήσει τον Ισραήλ, λυτρωμένο πλέον από τη δουλεία των Αιγυπτίων, στην άγια γη που είχε υποσχεθεί παλαιότερα στους πατέρες, δηλαδή στη γη της επαγγελίας. Αλλά και ο προφήτης Ιερεμίας άκουσε τον Θεό να λέει ξεκάθαρα: 'Πριν σε πλάσω στην κοιλιά της μητέρας σου, σε γνώριζα, και πριν βγεις από τη μήτρα σε αγίασα, και σε έθεσα προφήτη στα έθνη'. Πώς, λοιπόν, δεν είναι αξιοθαύμαστοι», λέει, «αυτοί που παραιτούνται από μια τόσο σεπτή και πάγκαλη διακονία, και δεν αρνούνται τον δισταγμό; Διότι ο μεν έλεγε: 'Σε παρακαλώ, Κύριε, διάλεξε κάποιον άλλον ικανό για να αποστείλεις'· ενώ ο άλλος, προβάλλοντας ως δικαιολογία τη νεότητά του, προσπαθούσε να μεταπείσει τον Θεό».

Πολύ σοφά, σύμφωνα με τη θεία οικονομία, ο Θεός των όλων παρακάμπτει τα ενδιάμεσα γεγονότα και προσπερνά τη διήγησή τους, ανάγει όμως την απόδειξη της αγάπης του στην αρχή του γένους, εννοώ δηλαδή στον Ιακώβ, τον οποίο βεβαιώνει ότι αγάπησε, ενώ έκανε μισητό τον Ησαύ, καίτοι ο τελευταίος συνδεόταν βάσει των νόμων της φύσης αδελφικά με αυτόν που τιμήθηκε. Διότι, όπως γράφει ο θεσπέσιος Παύλος, «Πριν ακόμη γεννηθούν και πριν πράξουν κάτι αγαθό ή φαύλο», έκανε εκλεκτό τον Ιακώβ, από τον οποίο βλάστησε το γένος των Ιουδαίων, και απέβαλε τον Ησαύ. Και βεβαίως δεν λέμε ότι αυτό έγινε από μεροληψία· διότι ο Θεός δεν είναι άδικος, ούτε διεξάγει άνιση ή ετεροβαρή κρίση για τον καθένα πάνω στη γη. Αλλά, έχοντας προγνωρίσει ως Θεός τα όσα επρόκειτο να συμβούν και από τους δύο και τον χαρακτήρα του καθενός, θεώρησε άξιο της αγάπης του τον καλύτερο και ιερότερο. Όπως ακριβώς εξάλλου αναφέρει και για τον μακάριο Ιερεμία ότι τον γνώριζε πριν τον διαπλάσει στην κοιλιά, και ότι τον αγίασε πριν εξέλθει από τη μήτρα. Διότι γνώριζε, γνώριζε καλά ότι θα γινόταν προφήτης και ότι ήταν κατάλληλος για την επερχόμενη αποστολή, το να πρέπει δηλαδή να προαγγείλει τα μελλοντικά γεγονότα. Έτσι και για εμάς τους ίδιους που έχουμε δικαιωθεί μέσω της πίστης, λέει ο θεσπέσιος Παύλος ότι έχουμε αγιαστεί: «Διότι αυτούς που προγνώρισε και προόρισε ο Θεός και Πατέρας, να γίνουν σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του», αυτούς λέγεται ότι κάλεσε και αγίασε.

Ότι το «προ του» αναφέρεται στα γενητά. Στον Σολομώντα η Σοφία λέει περί του εαυτού της: «Πριν ποιήσει τη γη· πριν ποιήσει τις αβύσσους· πριν προέλθουν οι πηγές των υδάτων· πριν στερεωθούν τα όρη, και πριν από όλους τους λόφους με γεννά». Ο Σωτήρας λέει: «Αλήθεια σας λέγω, πριν υπάρξει ο Αβραάμ, εγώ είμαι». Προς τον Ιερεμία λέει ο Θεός: «Πριν σε πλάσω στην κοιλιά, σε γνωρίζω· και πριν εξέλθεις από τη μήτρα, σε έχω αγιάσει». Στον Δανιήλ η Σωσάννα λέει: «Ο Θεός ο μέγας και ο αιώνιος, ο γνώστης των κρυπτών· που γνωρίζει τα πάντα πριν από τη γένεσή τους».

Δεν ντρέπεται να αναλάβει σάρκα από τέτοια μέλη ο πλάστης των ίδιων αυτών μελών. Και ποιος άραγε μας το λέει αυτό; Λέει ο Κύριος προς τον Ιερεμία: Πριν σε πλάσω στην κοιλιά σε γνωρίζω, και πριν βγεις από τη μήτρα σε αγίασα. Αυτός, λοιπόν, που όταν πλάθει τους ανθρώπους έρχεται σε επαφή μαζί τους και δεν ντρέπεται, άραγε ντρεπόταν όταν πλαθόταν για τον εαυτό του η άγια σάρκα, το καταπέτασμα της θεότητας; Ο Θεός είναι αυτός που δημιουργεί μέσα στην κοιλιά τα βρέφη μέχρι και σήμερα, όπως έχει γραφτεί στον Ιώβ: Μήπως δεν με άμελξες σαν γάλα και δεν με έπηξες σαν τυρί; Με έντυσες με δέρμα και κρέας, και με συνέδεσες με οστά και νεύρα.

Διότι Αυτός είπε στον Ιερεμία: προτού σε πλάσω στην κοιλιά, σε γνωρίζω. Τι είναι λοιπόν η φύση; Μορφοποίηση της ύλης, η οποία προσκαλεί τον Δημιουργό για την χορήγηση της υποστάσεως, και το θείο Πνεύμα για τη διατήρηση του γένους. Και εμφύσησε ο Θεός στο πρόσωπο του Αδάμ, δείχνοντας από το κυριότερο μέρος της όψεως το αξίωμα της ψυχής, ότι δηλαδή αυτή κατευθύνει την υπόστασή του. Είπε δε, ότι έγινε ζωντανή ψυχή, δηλώνοντας ότι τότε ακριβώς έγινε ζωντανή ψυχή, και όχι πριν από κάποιον χρόνο.

Τους ανέβασε στο όρος, για να τους δείξει ποιος είναι ο Υιός και τίνος. Διότι, όταν τους ρώτησε: «Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είναι ο Υιός του ανθρώπου;» Του είπαν: «Άλλοι μεν τον Ηλία, άλλοι δε τον Ιερεμία ή κάποιον από τους Προφήτες». Γι' αυτόν τον λόγο τους ανεβάζει στο όρος και τους δείχνει ότι δεν είναι ο Ηλίας, αλλά ο Θεός του Ηλία· ούτε πάλι ο Ιερεμίας, αλλά Εκείνος που αγίασε τον Ιερεμία μέσα στην κοιλιά της μητέρας του· ούτε κάποιος από τους Προφήτες, αλλά ο Κύριος των Προφητών, Εκείνος που τους απέστειλε. Και τους δείχνει ότι Αυτός είναι ο δημιουργός του ουρανού και της γης, και Αυτός είναι Κύριος ζώντων και νεκρών. Διότι πρόσταξε τον ουρανό και κατέβασε τον Ηλία, και έδωσε νεύμα στη γη και ανέστησε τον Μωυσή.

Έτσι και εμείς ας φροντίσουμε να αποκτήσουμε τον πλούσιο θησαυρό, την εγκράτεια και την ακτημοσύνη, ώστε να μας μεταθέσει και εμάς από τη φθαρτή στην άφθαρτη και αιώνια ζωή. Ο προφήτης Ιερεμίας αγιάστηκε από τη μήτρα της μητέρας του· διότι του λέει ο Θεός: προτού να σε πλάσω, σε γνώριζα, και προτού να βγεις από τη μήτρα, σε αγίασα. Σε αυτόν έδωσε επίσης την εξουσία να ξεριζώνει και να καταστρέφει και να αφανίζει, ομοίως δε να ανοικοδομεί και να φυτεύει. Και βλέπετε ότι ούτε αυτός πέρασε την παρούσα ζωή χωρίς θλίψεις, αν και κανείς δεν έζησε ζωή πιο οδυνηρή και θλιβερή από τη δική του, ώστε μάλιστα να συγγράψει και τόσους θρήνους. Ώστε, εάν πρέπει με κατάνυξη να μάθουμε πώς να ζούμε ευάρεστα στον Θεό, οφείλουμε να αναπαριστούμε και να μιμούμαστε τη δική του ζωή· διότι ο μακάριος είχε αποκτήσει πολλή ταπεινοφροσύνη και αγάπη προς τον Θεό και προς τον πλησίον.

Όπως ο Ησαΐας καθαρίστηκες με νοητό πυρ 〈και όπως ο Ιερεμίας αγιάστηκες από την κοιλιά της μητέρας σου〉. Όπως ο Ιεζεκιήλ είδες αυτόν που κάθεται πάνω στα Χερουβείμ, όπως ο Δανιήλ φίμωσες στόματα λεόντων, και όπως οι τρεις Παίδες καταπάτησες καλώς τη φλόγα των αντιπάλων.

Ας δούμε όμως και άλλες θεωρήσεις. Προσκάλεσέ μου τον μακάριο και σοφότατο Σολομώντα για τον έλεγχο αυτού του Ιερακά. Έλα, μακαριότατε των προφητών, «εσύ που έλαβες από τον Κύριο πλατύτητα καρδιάς και σοφία, σαν την άμμο στην ακρογιαλιά της θάλασσας», τι άραγε θα φρονούσες για τα παιδιά; Και λέει: «Διότι τίμιο γήρας δεν είναι το πολυχρόνιο, ούτε μετριέται με τον αριθμό των ετών. Αλλά γκρίζα μαλλιά για τους ανθρώπους είναι η φρόνηση, και ηλικία γήρατος είναι ο ακηλίδωτος βίος. Επειδή έγινε ευάρεστος στον Θεό, αγαπήθηκε, και ενώ ζούσε ανάμεσα σε αμαρτωλούς, μετατέθηκε. Αρπάχτηκε, μήπως και η κακία αλλοιώσει τη σύνεσή του, ή ο δόλος απατήσει την ψυχή του. Διότι η βασκανία της φαυλότητας σκοτεινιάζει τα καλά, και ο ρεμβασμός της επιθυμίας διαφθείρει τον άκακο νου». Και το ότι λοιπόν μιλάει για παιδιά, το προσθέτει αμέσως παρακάτω λέγοντας: «Αν και έφτασε στην τελειότητα σε σύντομο χρόνο, εκπλήρωσε μακρούς χρόνους», για να πει ότι, πεθαίνοντας νέος, εκπλήρωσε μακρούς χρόνους. «Διότι η ψυχή του ήταν αρεστή στον Κύριο, γι' αυτό και έσπευσε να τον πάρει από το μέσον της πονηρίας». Και στον Ιερεμία λέει ο Κύριος: «Προτού σε πλάσω στην κοιλιά, σε γνώριζα, και προτού βγεις από τη μήτρα, σε αγίασα». 5. Ας δούμε όμως τον ίδιο τον Σωτήρα, το αψευδές στόμα, Αυτόν που γνωρίζει τα πάντα· έλα, Κύριε, βοήθησε τη διάνοιά μας και έλεγξε τον Ιερακά και την προπέτειά του. «Τον πλησίασαν», λέει, «τα παιδιά, για να επιθέσει τα χέρια Του πάνω τους και να τα ευλογήσει. Οι μαθητές όμως τα απομάκρυναν και τα εμπόδιζαν.

Αυτά δε εκπληρώθηκαν κατά την εποχή του Κύρου, του πρώτου που βασίλευσε στους Πέρσες· γι' αυτό και μνημονεύει ονομαστικά τον ίδιο τον ‹Κύρο› με τρόπο εξαιρετικά θαυμαστό, ο οποίος έζησε περίπου διακόσια χρόνια αργότερα και ελευθέρωσε τον λαό των Ιουδαίων από την αιχμαλωσία, προστάζοντας μάλιστα να ανεγερθεί ο ναός στην Ιερουσαλήμ. Γι' αυτό, με αφορμή μια τέτοια επαγγελία αγαθών, στα προηγούμενα καλούσε με δυνατή φωνή τους 〈ουρανούς〉 και τα 〈θεμέλια της γης〉, τα 〈όρη〉 και τους 〈λόφους〉 και 〈όλα〉 τα 〈δέντρα〉 να υμνούν και να δοξάζουν τον Θεό, σε ακολουθία των οποίων προσθέτει και όσα αναφέρονται στο προκείμενο κείμενο, λέγοντας: 〈Έτσι λέει ο Κύριος που σε λυτρώνει και σε πλάθει από την κοιλιά〉. Το ποιος δε είναι αυτός που 〈πλάθει από την κοιλιά〉, θα το διδάξει το βιβλίο του Ιερεμία, στο οποίο έχει ειπωθεί: «και έγινε λόγος Κυρίου προς εμένα, λέγοντας: προτού σε 〈πλάσω〉 στην 〈κοιλιά〉 σε γνωρίζω, και προτού βγεις από τη μήτρα σε έχω αγιάσει», όπου ο προφήτης, παρουσιάζοντας σαφώς τον Λόγο του Κυρίου, διδάσκει ότι Αυτός είναι ο πλάστης των σωμάτων που κυοφορούνται στη γαστέρα. Έπειτα, επειδή ακριβώς τους υπαινισσόταν την επιστροφή από την αιχμαλωσία, πολύ εύστοχα τον ονόμασε ως εκείνον που 〈λυτρώνει〉. Επειδή δε εκείνοι προς τους οποίους λέγονταν αυτά ήταν περισσότερο προσκολλημένοι στα σωματικά, εύλογα τους υπενθυμίζει ότι αυτός είναι που τους 〈έπλασε από την κοιλιά〉. Και προσθέτει στη συνέχεια: 〈Εγώ είμαι ο Κύριος που συντελεί τα πάντα〉, ή σύμφωνα με τους υπόλοιπους ερμηνευτές: εκείνος που 〈έφτιαξε τα πάντα〉.

Επειδή ο Θεός γνώριζε εκ των προτέρων και το τάγμα των δικαίων, ότι επρόκειτο από δική του προαίρεση να βαδίσει την ορθή και αδιάστροφη οδό. Έπειτα, άφησε ελεύθερη την αυτεξούσια ορμή και των δύο ταγμάτων, επιτρέποντάς τους να διατρέξουν τον δρόμο τους σαν μέσα σε στάδιο. Και ο Ίδιος μεν, αφού έφερε στην ύπαρξη τους πάντες όμοιους κατά τη φύση, παραχώρησε σε όλους ομοίως το δικαίωμα να χρησιμοποιούν τη δική τους προαίρεση για την επιλογή των ανώτερων· εκείνοι δε, όντας κύριοι του εαυτού τους, απολύτως ελεύθεροι και ανεμπόδιστοι ως προς τις ορμές τους, διαχωρίστηκαν με αυτοπροαίρετη απόφαση, καθώς άλλοι επέλεξαν να βαδίσουν την ευθεία οδό και άλλοι τη διεστραμμένη. Για τον λόγο αυτό ο δίκαιος Κριτής, λειτουργώντας ως αγωνοθέτης σε κάθε τάγμα, παραδίδει τους άξιους στο κατάλληλο και αρμόζον τέλος· όχι μαθαίνοντας τον χαρακτήρα του καθενός από την έκβαση των πραγμάτων, όπως κάνουν οι άνθρωποι, αλλά γνωρίζοντας τα πάντα ακόμη και πριν από τη γένεσή τους, όπως αρμόζει στον Θεό. Γι' αυτό οι μεν αποξενώθηκαν από Αυτόν ακόμη και πριν γίνουν γνωστοί στους υπολοίπους· οι δε άγιοι αξιώθηκαν της εκλογής, όπως ακριβώς ο προφήτης Ιερεμίας, στον οποίο λέει ο Θεός: «Πριν σε πλάσω στην κοιλιά, σε γνώριζα, και πριν βγεις από τη μήτρα, σε αγίασα».

Γνωρίστε ότι ο Κύριος, αυτός είναι ο Θεός· αυτός μας έπλασε, και όχι εμείς τους εαυτούς μας, είμαστε λαός του και πρόβατα της βοσκής του. Διότι, όταν γνωρίσουμε ότι αυτός είναι ο Θεός, αυτός είναι ο Κύριος, τότε ακριβώς, έχοντας εισέλθει ενώπιόν του μέσω αυτής της γνώσεως, θα τον ομολογήσουμε και ως δημιουργό μας. Και το ότι δεν δημιουργούμε εμείς τους εαυτούς μας, έστω κι αν φαινόμαστε να είμαστε οι αίτιοι της γεννήσεως των παιδιών, είναι φανερό από το εξής: διότι και ο Ιώβ και ο Δαβίδ, αν και γεννήθηκαν από πατέρα και μητέρα, ο καθένας τους λέει: «Τα χέρια σου με έκαναν και με έπλασαν»· και προς τον Ιερεμία ο ίδιος ο Θεός λέει: «Πριν σε πλάσω στην κοιλιά, σε γνώριζα». Έτσι λοιπόν, σε εκείνη που έλεγε εσφαλμένα στον σύζυγό της, «Ή δώσε μου παιδιά, αλλιώς σκότωσέ με», ο σύζυγος, όντας σοφός, της επιτιμά δογματικά: «Μήπως βρίσκομαι εγώ στη θέση του Θεού, ο οποίος σου στέρησε τον καρπό της κοιλίας;». Διότι, ακόμα κι αν φαίνεται ότι οι πατέρες δημιουργούν τα τέκνα, στην πραγματικότητα ο Θεός τα δημιουργεί· και Εκείνος μεν είναι ο αίτιος, ενώ εκείνοι είναι συναίτιοι, καθώς διακονούν το αρχικό του πρόσταγμα. Γι' αυτόν τον λόγο πολλοί, αν και επιθυμούν να τεκνοποιήσουν, δεν μπορούν. Ο δε Σύμμαχος λέει: «Αυτός μας δημιούργησε, ενώ δεν υπήρχαμε· και εμείς είμαστε λαός της βοσκής του και πρόβατα των χειρών του». Με αυτά τα λόγια δεν κατέστησε γνωστή μόνο την κυριαρχία του (δεσποτεία), αλλά και τη φροντίδα (κηδεμονία) του· διότι δεν είναι μόνο Δεσπότης μας, αλλά και ποιμένας, ο οποίος μας προσφέρει την αγαθή βοσκή.

ΞΖ΄. Αλλά, για να μην παρατείνω τον λόγο απαριθμώντας όλους τους προφήτες και τα έργα τους, αφού μνημονεύσω έναν ακόμη, εκείνον που ήταν γνωστός πριν από τη διάπλασή του και αγιάστηκε από τη μήτρα (αυτός ήταν ο Ιερεμίας), θα παραλείψω τους υπολοίπους. Αυτός μεν ζητά νερό για το κεφάλι του και πηγή δακρύων για τα μάτια του, προκειμένου να κλάψει επαξίως τον Ισραήλ· δεν θρηνεί όμως λιγότερο και για τη μοχθηρία των αρχόντων.

Όταν λοιπόν ομολογήθηκε και αυτό, και ο Σωτήρας το αποδέχθηκε (διότι γνώριζε ότι και εκείνοι με τον ίδιο τρόπο τελειώνονταν, ή μάλλον, ότι επρόκειτο να τελειωθούν), τι λέει; Το μεν ποτήριο θα το πιουν, το να καθίσουν όμως εκ δεξιών μου και εξ αριστερών, δεν είναι δικό μου, λέει, να το δώσω αυτό, αλλά ανήκει σε εκείνους στους οποίους έχει δοθεί. Δεν έχει λοιπόν καμία αξία ο ηγεμονικός νους; Καμία ο κόπος; Καμία ο λόγος; Καμία η φιλοσοφία; Καμία η νηστεία; Καμία η αγρυπνία; Η χαμευνία; Το να χύνει κανείς πηγές δακρύων; Κανένα από αυτά δεν έχει αξία, αλλά σύμφωνα με κάποια τυχαία κλήρωση, και ο Ιερεμίας αγιάζεται, και άλλοι αποξενώνονται ήδη από την κοιλιά της μητέρας τους;

ΙΔʹ. Και αυτό δεν θα το αμφισβητούσε κανείς από όσους έχουν ακούσει και γνωρίζουν, ότι ο Μωυσής, ενώ ήταν ακόμη άσημος για τους πολλούς και δεν θεωρούνταν ακόμη άξιος λόγου, καλείται από τη βάτο, η οποία καιγόταν αλλά δεν καταναλωνόταν, ή μάλλον από Εκείνον που εμφανιζόταν μέσα στη βάτο, και επιβεβαιώνεται με το πρώτο θαύμα· εκείνος ο Μωυσής, για χάρη του οποίου η θάλασσα σχίζεται, και πέφτει άρτος σαν βροχή, και η πέτρα αναβλύζει νερό, και τον οδηγούν ο στύλος της φωτιάς και η νεφέλη, που στέκονται μαζί, και η έκταση των χεριών του στήνει τρόπαιο και νικά πολλές μυριάδες, σχηματίζοντας τον σταυρό. Ο Ησαΐας δε, ο θεατής της δόξας του Θεού και των Σεραφείμ, και μετά από αυτόν ο Ιερεμίας, στον οποίο ανατέθηκε η μεγάλη εξουσία πάνω σε έθνη και βασιλιάδες· ο μεν πρώτος ακούει τη θεία φωνή και προκαθαίρεται για την προφητεία με τον αναμμένο άνθρακα, ο δε δεύτερος γνωρίζεται από τον Θεό πριν από τη διάπλασή του και αγιάζεται πριν από τη γέννησή του. Και ο Παύλος, ενώ ήταν ακόμη διώκτης, αυτός ο μέγας κήρυκας της αλήθειας, ο διδάσκαλος των εθνών στην πίστη, περιλάμπεται από φως και αναγνωρίζει τον Διωκόμενο, και του ανατίθεται η μεγάλη διακονία, και γεμίζει με το Ευαγγέλιο κάθε ακοή και διάνοια.

Σαν να μην έχει διαβάσει τη Γραφή σχετικά με τον Ιερεμία, για τον οποίο λέει: «Προτού σε πλάσω στην κοιλιά, σε αγίασα». Διότι εκείνος μαρτυρείται από τη Γραφή ως άγιος όχι μόνο εκ γενετής, αλλά και πριν από τη γέννησή του. Αλλά και αυτός που σκίρτησε στη μητρική κοιλιά, ο οποίος δέχθηκε με αγαλλίαση τη φωνή του χαιρετισμού της μητέρας του Κυρίου, και αυτός ήταν εκ γενετής άγιος, όπως φανερώνει η φωνή του αγγέλου που λέει για αυτόν: «Και θα πλησθεί με Πνεύμα Άγιο ήδη από την κοιλιά της μητέρας του». Αλλά προσθέτει και τούτο στα προλεχθέντα: «Ποιος είναι σοφός χωρίς να διδαχθεί;» Εμείς, από την άλλη, υποστηρίζουμε ότι η εκ Θεού σοφία, η οποία είναι ο Χριστός, δεν αποκτάται με διδασκαλία· δεν αμφιβάλλουμε όμως ότι το τμήμα της ανθρώπινης σάρκας μας που ενώθηκε με τη θεία σοφία δέχθηκε το αγαθό της σοφίας κατά μετοχή, πειθόμενοι στο Ευαγγέλιο που αναφέρει χαρακτηριστικά ότι «ο δε Ιησούς προέκοπτε σε ηλικία, σοφία και χάρη». Όπως ακριβώς στο σώμα η σταδιακή αύξηση με τη συνέργεια της τροφής προχωρά προς την τελειότητα της φύσης, έτσι και στην ψυχή η πρόοδος προς την τελειότητα της σοφίας προστίθεται μέσω της άσκησης σε όσους την επιδιώκουν. «Ποιος», λέει, «επιτελεί τα έργα του Θεού με δική του εξουσία;» Πώς είναι δυνατόν να υποβιβάζει με νηπιώδη επιχειρήματα την ανείπωτη μεγαλειότητα του Κυρίου;

Δεν υπάρχει τρόπος ζωής που να προσελκύει τέτοια παρρησία, ούτε βίος που να ομιλεί αντί για λόγια. Από πού να υφάνουμε τον χιτώνα των επαίνων για τον Αντώνιο; Ας τον στεφανώσει τώρα η κιθάρα του Δαβίδ· διότι περί αυτού και των οσίων έργων του έχει γραφτεί στην αρχή του βιβλίου: «Μακάριος ο άνθρωπος που φοβάται τον Κύριο, τις εντολές του θα αγαπήσει σφόδρα· δυνατό θα είναι πάνω στη γη το σπέρμα του»· διότι δικό του σπέρμα είναι οι κοινότητες των αγίων παντού στην Αίγυπτο, ή μάλλον σε όλη τη γη. Εκείνον θεωρούν πατέρα και γεωργό, σύμφωνα με τα δικά του πρότυπα ρυθμίζουν τον βίο τους και θεωρούν ότι, αν και απών, είναι παρών μέσω της τήρησης των κανόνων. Ένας μόνο λόγος που διασώζεται από εκείνους που εκπαιδεύτηκαν διαδοχικά, είναι ικανός να συγκροτήσει τον τρόπο ζωής που προέρχεται από την πνευματική φιλοσοφία. Ας μιλήσει γι' αυτόν και ο προφήτης Ησαΐας: «Μακάριος εκείνος που έχει σπέρμα στη Σιών και οικείους στην Ιερουσαλήμ.» Ας λεχθούν για τον Αντώνιο και τούτα τα λόγια από την προφητεία του Ιερεμία: «Προτού σε πλάσω στην κοιλιά, σε γνώριζα, και προτού εξέλθεις από τη μήτρα, σε αγίασα»· διότι την αγιοσύνη την καλλιεργούσε ως σύντροφό του. Ως κληρονομιά από τη μήτρα είχε αποκτήσει την αγία ταπείνωση, και ως θεμέλιο της πνευματικής φιλοσοφίας έθεσε τη σωφροσύνη διά του Χριστού.

Αλλά θα πει κάποιος: για ποιον λόγο θεώρησε σωστό ο προφήτης να προσφέρει τέτοια ευλογία στον Ιούδα, ενώ στους πρώτους δεν έπραξε έτσι; Μάθε τούτο. Διότι, επειδή από τη φυλή του Ιούδα επρόκειτο να γεννηθεί ο Δαβίδ, και από τον Δαβίδ ο Χριστός κατά σάρκα, γνωρίζοντας εκ των προτέρων μέσω του Πνεύματος τα μελλοντικά, ευλόγησε τον Δαβίδ που προερχόταν από τον Ιούδα και τον Χριστό που προερχόταν από τον Δαβίδ και επρόκειτο να γεννηθεί κατά σάρκα, ώστε να λάβει από τον Θεό όχι μόνο την πνευματική ευλογία, αλλά και την κατά σάρκα. Όπως ακριβώς λέγει και μέσω του Ιερεμία: «Πριν σε πλάσω στην κοιλιά σε γνώριζα, και πριν βγεις από τη μήτρα σε αγίασα και σε κατέστησα προφήτη στα έθνη». Εκείνο δε που έχει αγιαστεί από την κοιλιά, ευλογείται ήδη από τον Θεό.

Με το να προσθέσει όμως και να πει: «και μήτρας ευλογίας του πατέρα σου και της μητέρας σου», ο προφήτης προαναγγέλλει ένα πνευματικό μυστήριο. Διότι θα μπορούσε να είχε πει: «και μήτρας ευλογίας της μητέρας σου», ώστε μέσω του ρητού να υποδηλώσει τη Μαρία, από τη μήτρα της οποίας κυοφορήθηκε ο Λόγος. Αλλά δεν είπε έτσι, παρά λέει: «και μήτρας ευλογίας του πατέρα σου και της μητέρας σου», συνενώνοντας και τα δύο τα έκανε ένα, ώστε να κατανοηθεί για αυτόν <και το κατά πνεύμα και το> κατά σάρκα. Διότι ο Λόγος γεννήθηκε από την καρδιά του Πατέρα και από άγια σπλάχνα <ως> από μήτρα του Πατέρα. Όπως ακριβώς λέει και μέσω του προφήτη: «Ανέβλυσε η καρδιά μου λόγο αγαθό». Και ως προς το κατά σάρκα, στους έσχατους χρόνους κυοφορήθηκε από παρθενική μήτρα, ώστε, γεννημένος πάλι από μήτρα μητέρας, <να φανεί> φανερός. <Όπως> λέει και μέσω <του προφήτη>: «Έτσι <λέει ο Κύριος> που με έπλασε από την κοιλιά ως δούλο του». Και μέσω του Ιερεμία: «Πριν να σε πλάσω στην κοιλιά σε γνώριζα, και πριν να βγεις από τη μήτρα σε αγίασα». Επειδή λοιπόν ο Λόγος είχε γεννηθεί και κατά πνεύμα και κατά σάρκα, όντας βεβαίως και Θεός και άνθρωπος, ευλόγως ο προφήτης ανέφερε μήτρα του πατέρα και της μητέρας, πράγμα το οποίο, αν δεν κατανοηθεί έτσι, θα φανεί σε κάποιους γελοίο. Διότι η <μήτρα> προσιδιάζει μόνο στη θηλυκή φύση.

β'. Και για να μάθεις ότι, όταν αμελούμε, έστω κι αν είναι δίκαιοι αυτοί που παρακαλούν για εμάς, έστω κι αν είναι προφήτες, κανένα όφελος δεν προκύπτει για εμάς από αυτό (διότι εκείνοι μεν επιδεικνύουν τη δική τους αρετή και μέσα από αυτά, σε εμάς όμως δεν θα υπάρξει καμία ωφέλεια εξαιτίας του δικού μας τρόπου ζωής), άκουσε τον Θεό των όλων να λέει προς τον προφήτη Ιερεμία, ο οποίος αγιάστηκε από την κοιλιά της μητέρας του: «Μην προσεύχεσαι για τον λαό αυτόν, διότι δεν θα σε εισακούσω». Δες τη φιλανθρωπία του Δεσπότη· το προλέγει στον προφήτη, για να μη νομίσει, αφού προσευχηθεί και δεν εισακουστεί, ότι αυτό συνέβη για δική του αιτία. Γι' αυτό από πριν του φανερώνει την κακία του λαού και του δίνει ρητή εντολή να μην προσευχηθεί, ώστε και ο ίδιος να γνωρίζει την υπερβολή της πονηρίας τους, και εκείνοι να μάθουν ότι σε τίποτα δεν τους ωφελεί ο προφήτης, εάν δεν θελήσουν και οι ίδιοι να συνεισφέρουν το δικό τους μέρος. Γνωρίζοντας λοιπόν αυτά, αγαπητοί, ας καταφεύγουμε μεν στις πρεσβείες των αγίων και ας τους παρακαλούμε να δεηθούν για εμάς, αλλά ας μην εναποθέτουμε το θάρρος μας μόνο στις δικές τους ικεσίες, αλλά και εμείς οι ίδιοι ας διευθετούμε όσα μας αφορούν με τον πρέποντα τρόπο και ας επιδιώκουμε τη μεταβολή προς το καλύτερο, για να δώσουμε έδαφος στην πρεσβεία που γίνεται υπέρ ημών. Αυτό λέει και σε άλλον προφήτη ο Δεσπότης των πάντων: «Δεν βλέπεις τι κάνουν αυτοί;»

Δεν έχει αναδειχθεί, λέει, μεταξύ των γεννημένων από γυναίκες μεγαλύτερος από τον Ιωάννη τον Βαπτιστή. Διότι κανείς μεταξύ των γεννημένων δικαίων δεν έχει αναδειχθεί κατ' αυτόν τον τρόπο· ο προφήτης Ιερεμίας αγιάστηκε από τη μήτρα, αλλά ο Ιωάννης ο Βαπτιστής έχει τιμηθεί ακόμη περισσότερο και από αυτόν.

Και τι άλλο χρειάζεται να πει κανείς, παρά ότι αυτό που έπραττε ο Χριστός όταν ήρθε, το εμπιστεύτηκε σε αυτούς και αναχώρησε; Αυτό ακριβώς διακηρύσσει και ο Παύλος, υψώνοντας το αξίωμα των αποστόλων: «Είμαστε πρεσβευτές υπέρ του Χριστού, σαν να σας παρακαλεί ο Θεός μέσω ημών», δηλαδή αντί του Χριστού. «Ξεχωρισμένος για το Ευαγγέλιο του Θεού». Όπως ακριβώς σε ένα σπίτι ο καθένας έχει ξεχωριστεί για διαφορετικά έργα, έτσι και στην Εκκλησία υπάρχουν διαφορετικές κατανομές των διακονιών. Σε μένα όμως φαίνεται ότι εδώ δεν υπονοείται μόνο η εκλογή του, αλλά ότι από παλιά και άνωθεν ήταν τεταγμένος σε αυτό. Το ίδιο ακριβώς αναφέρει και ο Ιερεμίας ότι του είπε ο Θεός: «Προτού να βγεις από τη μήτρα σε αγίασα, προφήτη στα έθνη σε εγκατέστησα». Επειδή δηλαδή έγραφε σε μια πόλη αλαζονική και γεμάτη έπαρση από κάθε άποψη, δείχνει με κάθε τρόπο ότι η χειροτονία του προέρχεται από τον Θεό· διότι Αυτός τον κάλεσε και Αυτός τον ξεχώρισε. Και το κάνει αυτό, για να καταστήσει την επιστολή του αξιόπιστη και ευπρόσδεκτη. «Για το Ευαγγέλιο του Θεού». Δεν είναι λοιπόν ευαγγελιστής μόνο ο Ματθαίος ούτε ο Μάρκος, όπως ακριβώς δεν είναι απόστολος μόνο αυτός (ο Παύλος), αλλά είναι και εκείνοι, έστω κι αν κατ' εξοχήν ο ένας ονομάζεται το ένα και οι άλλοι το άλλο. Και το ονομάζει Ευαγγέλιο όχι μόνο εξαιτίας των αγαθών που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί, αλλά και εξαιτίας εκείνων που πρόκειται να έρθουν.

Πώς γέννησε η Παρθένος; Πες μου, πώς βλάστησε η ράβδος του Ααρών; Πώς γέννησε η Παρθένος; Πες μου, πώς δόθηκε από τον ουρανό το μάννα; Πώς πολλαπλασιάστηκε η υδρία; Πώς από τη ρίζα του Ιεσσαί βλάστησε το άνθος; Πώς το λάδι του Ελισσαίου ανέβλυσε στα πήλινα δοχεία; Πώς γέννησε η Παρθένος; Πες μου, πώς την εποχή του Γεδεών ο πόκος έσταξε δρόσο; Πες μου, πώς στην περίπτωση του Σαμψών το οστό ανέβλυσε νερό; Πες μου, πώς το καμίνι διαφύλαξε τους παίδες; Πες μου, πώς επί Μανωέ άναψε η πέτρα χωρίς καύσιμη ύλη; Πες μου, πώς καιγόταν η βάτος και δεν κατακαιγόταν; Πες μου, πώς δεν καταφλέχθηκε ο Ηλίας μέσα στο πύρινο άρμα; Πες μου, πώς ο Μωυσής εισήλθε στον γνόφο και πάλι εξήλθε; Πώς γέννησε η Παρθένος; Πώς ο Ησαΐας είδε τον Κύριο να κάθεται σε θρόνο υψηλό και υπερυψωμένο; Πες μου, πώς ο Δανιήλ φανέρωσε το κρυμμένο ενύπνιο στον Ναβουχοδονόσορα; Πώς ο Ιεζεκιήλ είδε τον Αόρατο να κάθεται σε άρμα Χερουβίμ; Πώς γέννησε η Παρθένος; Πώς ο Ιερεμίας αγιάστηκε ως προφήτης από τη μήτρα της μητέρας του; Πες μου, πώς τα νεκρά οστά του προφήτη ανέστησαν τότε τον νεκρό; Πες μου, πώς η Ερυθρά στερεοποιήθηκε με τη ράβδο; Πες μου, πώς ο Ιορδάνης γύρισε πίσω το ρεύμα του; Πες μου, πώς τα δέντρα κυοφορούν τους καρπούς; Πες μου, πώς η άμπελος φέρει το σταφύλι; Πες μου, πώς η νύχτα γέννησε την ημέρα; Πώς γέννησε η Παρθένος; Πες μου, πώς ο φωστήρας του ήλιου θερμαίνει τον κόσμο, πες μου, πώς ο ουρανός φανερώνει τα άστρα;

Για να κλείσουμε όμως ακόμη περισσότερο τα στόματά τους, εμπρός, ας παραθέσουμε τις ίδιες τις ρήσεις, και προφήτες και αποστόλους να διακηρύσσουν ότι ένας είναι ο νομοθέτης της Καινής και της Παλαιάς. Ας προσέλθει, λοιπόν, στο μέσο ο Ιερεμίας, που αγιάσθηκε από την κοιλιά της μητέρας του, και ας αποδείξει σαφώς αυτό ακριβώς, ότι ένας και ο αυτός είναι ο Θεός και των δύο Διαθηκών. Τι λέει λοιπόν αυτός, κηρύττοντας εκ προσώπου του νομοθέτη; «Θα συνάψω μαζί σας καινή διαθήκη, όχι σαν τη διαθήκη που συνήψα με τους πατέρες σας». Ώστε Εκείνος που συνήψε μαζί τους την Καινή, είναι ο ίδιος Θεός που έδωσε και την Παλαιά.

Προτού εξέλθεις. Έτσι και ο Παύλος λέει: Εκείνος που με ξεχώρισε από την κοιλιά της μητέρας μου, για να τον ευαγγελίζομαι στα έθνη. —Και λίγο πιο κάτω: Εγώ που σε έπλασα από την κοιλιά. Αυτό δεν είναι έργο της φύσεως, ούτε των ωδίνων· Εγώ είμαι ο αίτιος των πάντων. Επομένως, δικαίως πρέπει να υπακούσεις σε εμένα, που σου παρέσχε και την ύπαρξη.

Δεν αναφέρει πρώτα, «σε αγίασα», αλλά πρώτα, «σε γνωρίζω», και τότε «σε αγίασα». Εδώ φανέρωσε την πρόγνωση· μετά την πρόγνωση, ακολουθεί ο προορισμός. Επειδή σε γνώρισα, γι' αυτό σε αγίασα. Γι' αυτόν τον λόγο ο Απόστολος λέει: «Εκείνους που προγνώρισε, αυτούς και προόρισε». Δεν είπε πρώτα ότι προόρισε, αλλά ότι προγνώρισε, και τότε προόρισε.

Προφήτη στα έθνη σε έθεσα. Διότι, αν και δεν εξήλθε από την Ιερουσαλήμ, εντούτοις προφήτευσε πολλά περί των εθνών. Δεν τον αποστέλλει απλώς· διότι εγνώριζε ότι η δυσχέρεια της εποχής θα τον καθιστούσε πιο διστακτικό απέναντι στο έργο. Του απευθύνει, λοιπόν, λόγια με τα οποία θα μπορούσε να τον προτρέψει: Πριν, λοιπόν, από τη γέννησή σου σε οικειώθηκα· διότι αυτό σημαίνει το «σε γνωρίζω». Και αφού διαπλάστηκες, σε ξεχώρισα. Έπειτα, επειδή είναι δυνατόν να ξεχωριστεί κάποιος και για την ιεροσύνη και για κάποιες άλλες υπηρεσίες, καταδεικνύοντας το είδος του ξεχωρισμού, λέει: Για τον σκοπό αυτό σε ξεχώρισα, ώστε να προφητεύσεις στον λαό. Διότι με τον όρο «έθνη» εννοεί τις φυλές. Γι' αυτόν τον λόγο, εκείνος μεν αρνείται, επειδή θεωρεί ότι δεν είναι αρκετά αξιόπιστος για να απευθυνθεί σε τόσους πολλούς, και μάλιστα σε βασιλείς. Ο Θεός, όμως, τον ενθαρρύνει.

Ιδού, σε κατέστησα σήμερα. Και όμως πιο πάνω έλεγε: Προτού εξέλθεις από τη μήτρα σε αγίασα. Πώς λοιπόν εδώ λέει, σήμερα; Εκείνο κατά την πρόγνωση, τούτο κατά την ενέργεια. Να ξεριζώνεις. Αυτό είναι άριστο είδος γεωργίας, το να ανασκάπτει κανείς τα αγκάθια.

Αλλά βρήκα τι να πράξω· συντάφομαι με τον υιό μου· ικανοποιώ εκείνους που με φθόνησαν· οι συγγενείς με κατέτρωγαν επειδή είχα αποκτήσει ανδρείο παιδί. Συγχωρήστε με, όλοι εσείς που φθονήσατε την ευπαιδία μου· διότι εγώ καταλαμβάνω ήδη τον τάφο πριν από το γνήσιο παιδί μου· επειδή για εμένα πλέον το να ζω είναι καταγέλαστο. Ενώ η χήρα φώναζε αυτά και οδύρονταν, παρουσιάστηκε αμέσως ο δημιουργός μας, ο Χριστός και Θεός, και αφού την είδε, ο Θεός που προνοεί τα πάντα, αυτός που και πριν δημιουργήσει τα πάντα τα γνώριζε σαφώς· «Διότι προτού σε πλάσω στην κοιλιά, σε γνωρίζω, και προτού βγεις από τη μήτρα, σε έχω αγιάσει»· ο πατέρας των ορφανών και κριτής των χηρών, αυτός που μετατρέπει τα δάκρυα σε ευφροσύνη, αυτός που μετέτρεψε την πύλη της πόλεως Ναΐν σε εκκλησία και ανέδειξε το νεκροκρέβατο του νεκρού σε θυσιαστήριο. Διότι όπου υπάρχει το δώρο της αναστάσεως, εκεί υπάρχει και η ευπρέπεια του θυσιαστηρίου· και όπου εκτείνονται τα χέρια του Θεού Λόγου, εκεί έχει εκπληρωθεί το μέτρο της αναστάσεως. Διότι η εξόδιος πομπή μετατράπηκε σε ιεροπραξία, και η εκφορά του νεκρού έγινε εισκομιδή.