Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 1:5

Περί νηστείας. Λόγος ΣΤ΄. Πάλι είναι καιρός νηστείας, πάλι αφορμή για τρυφή, πάλι όψη αγώνων, πάλι η σάλπιγγα του Χριστού, κηρύσσοντας τον καλόν αγώνα, συγκέντρωσε τους αγωνιστές στο σκάμμα· πάλι κηρύσσεται η ετήσια παρουσία του Χριστού. Ας καθαρίσουμε όλοι τους εαυτούς μας, για να τον υποδεχτούμε. Διότι, εάν η εξαγγελία της παρουσίας ενός θνητού βασιλιά αναγκάζει αυτούς που πρόκειται να τον υποδεχτούν να ευπρεπίζουν τα σπίτια τους με φόβο και τρόμο, ώστε να προετοιμάσουν οικήματα άξια για εκείνον που πρόκειται να κατοικήσει σε αυτά, πόσο μάλλον εμείς, που πρόκειται να υποδεχτούμε τον αληθινό βασιλιά, οφείλουμε να προετοιμάσουμε τους εαυτούς μας ώστε να γίνουμε άξιοι για εκείνον που πρόκειται να κατοικήσει μέσα μας; Ας προσέλθει σήμερα σε εμάς ο προφήτης Ιερεμίας, ο οποίος στάλθηκε από τον Κύριο, έχοντας ακούσει: Ιδού, σε τοποθέτησα σήμερα προφήτη στα έθνη, για να ξεριζώνεις και να φυτεύεις, να κατεδαφίζεις και να ανοικοδομείς. Ας τον υπακούσουμε· αυτός είναι που προετοιμάζει τους ναούς του μεγάλου βασιλιά. Ας ξεριζώσουμε τις ηδονές και ας φυτέψουμε την εγκράτεια· ας κατεδαφίσουμε την κακία και ας ανοικοδομήσουμε τις αρετές· ας διώξουμε το ψέμα και ας καρπωθούμε την αλήθεια· ας απορρίψουμε την υπερηφάνεια και ας αναλάβουμε τη μετάνοια· ας αποκόψουμε την οργή και ας δεχτούμε την πραότητα. Διότι λέει ο Χριστός: Σε ποιον θα αναπαυθώ; Σε αυτόν που είναι πράος και ήσυχος και τρέμει τα λόγια μου. Μην ευπρεπίζεις σπίτι φτιαγμένο από πέτρες· διότι ο Ύψιστος δεν κατοικεί σε χειροποίητα.

Διότι αυτός που έχει ακόμη στα χέρια του τον φόβο των όσων συνέβησαν, και μόλις έχει απαλλαγεί από εκείνη την ειρκτή, και βλέπει ακόμη τις συμφορές της οικουμένης, και ούτε έτσι δεν σωφρονίστηκε, αλλά εξύβρισε εκείνον που λιγότερο από όλους έπρεπε, και χωρίς να γίνει καλύτερος ούτε από τον θάνατο των πολλών, ούτε από την ερήμωση, ούτε από την οργή του Θεού, ούτε από οτιδήποτε άλλο από όσα είχαν τότε συμβεί, τι λογής άνθρωπος ήταν πριν από τον κατακλυσμό, όταν είχε μάλιστα πολλούς να τον παρακινούν στην κακία; Διότι τότε, τότε ακριβώς υπέμεινε ο δίκαιος εκείνος σφοδρότερο κλυδωνισμό από εκείνον που συνέβη αργότερα κατά τον κατακλυσμό, και εξαιτίας αυτού, και εξαιτίας όλων των άλλων. Επειδή, κατά τη διάρκεια του κατακλυσμού, μόνο ένα πλήθος υδάτων τον περιέβαλλε, ενώ πριν από αυτόν περισφιγγόταν από παντού από την άβυσσο της κακίας, και οι επιβουλές των πονηρών ανθρώπων ξεσπούσαν πάνω του σφοδρότερα από τα κύματα. Διότι, έχοντας απομείνει μόνος ανάμεσα σε τόσο μεγάλο πλήθος παράνομων και μιαρών ανθρώπων, ακόμη κι αν δεν υφίστατο κανένα δεινό, ωστόσο υπέμενε πολύ χλευασμό και πολλά σκώμματα, αν όχι νωρίτερα, τουλάχιστον όταν τους μιλούσε για την κιβωτό και για τις συμφορές που επρόκειτο να τους βρουν. Το πόση δύναμη έχει όμως αυτό στο να ταράξει την ψυχή, θα μπορούσε να μας το μαρτυρήσει ο εκ κοιλίας αγιασθείς, ο οποίος εξαιτίας αυτού του γεγονότος σκόπευε να εγκαταλείψει την προφητεία. Διότι, όπως λέει: «Είπα, δεν θα προφητεύσω».

Ο δε Σαρακηνός: Και πώς λέει ο Θεός προς τον Ιερεμία: «Προτού σε πλάσω στην κοιλιά σε γνώριζα και από τη μήτρα σε αγίασα;» Ο Χριστιανός: Μέσα στην κοιλιά κάθε ανθρώπου ο Θεός έπλασε την έμψυχη και σπερματική δύναμη, από τον Αδάμ και εξής. Διότι ο Αδάμ, έχοντας στην κοιλιά του τον Σηθ τον γέννησε, όπως προείπα, και ο Σηθ τον Ενώς, και κάθε άνθρωπος, έχοντας από πριν τον υιό στην κοιλιά του, έτσι και ο υιός γέννησε και γεννά μέχρι σήμερα. Το δε «από τη μήτρα σε αγίασα» εννόησέ το για εκείνη που όντως γεννά τα τέκνα του Θεού σύμφωνα με τη μαρτυρία του αγίου Ευαγγελίου: «διότι όσοι τον δέχθηκαν, λέει, έδωσε σε αυτούς την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, σε όσους πιστεύουν στο όνομά του, οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα ούτε από θέλημα άνδρα ούτε από θέλημα σάρκας, αλλά γεννήθηκαν από τον Θεό» διά του βαπτίσματος.

Είπε ο Σαμουήλ: «Φέρτε μου τον Αγάγ, τον βασιλιά του Αμαλήκ». Και προσήλθε ο Αγάγ τρέμοντας. Και είπε ο Σαμουήλ: «Όπως η ρομφαία σου άφησε άτεκνες γυναίκες, έτσι και η μητέρα σου θα μείνει άτεκνη μεταξύ των γυναικών». Και τον έσφαξε ενώπιον του Κυρίου.» «Είπε ο Ηλίας προς τον λαό: Συλλάβετε τους προφήτες του Βάαλ, κανένας από αυτούς να μην σωθεί· και τους συνέλαβαν· και τους κατέβασε ο Ηλίας στον χείμαρρο Κισών, και τους έσφαξε εκεί.» ΤΙΤΛΟΣ Ζ΄. — Περί της προγνώσεως του Θεού· και ότι τα κρυφά και άδηλα των πραγμάτων πρέπει να τα αφήνουμε στον Θεό. «Τα κρυφά ανήκουν στον Κύριο τον Θεό μας· τα φανερά όμως ανήκουν σε εμάς και στα τέκνα μας εις τον αιώνα, για να εφαρμόζουμε όλα τα λόγια αυτού του νόμου.» «Ο Κύριος είναι Θεός γνώσεων, και Θεός που κατευθύνει τις πράξεις.» «Εγώ γνωρίζω τους διαλογισμούς του πνεύματός σας.» «Πριν σε πλάσω στην κοιλιά της μητέρας σου σε αγίασα· προφήτη για τα έθνη σε έθεσα.» «Είδε ο Ιησούς τον Ναθαναήλ να έρχεται προς αυτόν, και λέγει γι' αυτόν: Ιδού ένας αληθινός Ισραηλίτης, στον οποίο δεν υπάρχει δόλος. Του λέγει ο Ναθαναήλ: Από πού με γνωρίζεις; Αποκρίθηκε ο Ιησούς και του είπε: Πριν σε φωνάξει ο Φίλιππος, όταν ήσουν κάτω από τη συκιά, σε είδα. Αποκρίθηκε ο Ναθαναήλ και του είπε: Ραββί, εσύ είσαι ο Υιός του Θεού· εσύ είσαι ο βασιλιάς του Ισραήλ.» ΤΙΤΛΟΣ Η΄. — Περί των προφητών που επέπληξαν βασιλείς με παρρησία. «

Χαίρε, Μάμα, θαυμαστέ αθλοφόρε του Κυρίου, διότι, εκλεγμένος από τον Θεό από την κοιλιά της μητέρας σου όπως ο Ιερεμίας, γεννήθηκες στη φυλακή, στην οποία οι γονείς σου σε άφησαν όταν εξεδήμησαν προς τον Κύριο. Χαίρε, Μάμα, διότι, ως εκλεκτό του Θεού, άγγελος Κυρίου προτρέπει τη Ματρώνα να σε παραλάβει από τη φυλακή ως υιό, να σε αναθρέψει κατάλληλα και να κηδεύσει με τιμή τα σώματα αυτών που σε γέννησαν.

Το να επικροτεί κανείς αυτά και να τα στεφανώνει με τις πιο ευνοϊκές κρίσεις, θα ήταν το δικαιότερο από όλα· διότι καταρρίπτει την αλαζονεία της ασέβειας και φράσσει τα στόματα των αναιδών. Πραγματικά, έπρεπε να υπηρετήσει και να διακονήσει σε αυτά εκείνος που ορθά και επάξια προσωνυμήθηκε ως ο πιο συμπονετικός από τους προφήτες, από τα οποία επεδείκνυε το βαθύ του πένθος και τη φιλοδακρυτία του· εκείνος ο οποίος ήταν γνωστός στον Θεό και πριν από την πλάση του, και είχε αγιαστεί από την ίδια τη μήτρα· διότι τι υπάρχει πιο συμπονετικό ή πιο καθαρό από εκείνη την ιερή ψυχή;

Πρέπει λοιπόν να αναφέρουμε επιτροχάδην λίγα από τα πολλά, όσο είναι δυνατόν, και τα ψυχικά και τα σωματικά ομοίως πλεονεκτήματα, από τα οποία αναγνωρίζεται άριστα αυτός που είναι ο πλέον άξιος να βασιλεύει. Διότι και η μορφή σου είναι αξιοθαύμαστη και το σώμα σου γενναίο και ηρωικό. Και όπως ακριβώς, όταν πλάθει τον λέοντα, η φύση του κατασκευάζει στέρεο στήθος, αφήνει να φυτρώσει κυματιστή χαίτη στον τράχηλο, σμιλεύει νύχια αιχμηρά και κοπτερά, και του προσδίδει βρυχηθμό ικανό να καταπτοήσει τα θηρία, και όλα τα υπόλοιπα που αρμόζουν στον βασιλιά των ζώων, από τα οποία, ακόμη και κάποιος που δεν γνωρίζει, βλέποντάς τον θα συμπεράνει ότι αυτός είναι λέοντας, έτσι και εσένα, ρωμαλεότατε αυτοκράτορα, το Θείο, έχοντάς σε προορίσει να άρχεις, όχι μόνο σε αγίασε από τη μήτρα, αλλά σου έπλασε και σώμα ταυτόχρονα χαριτωμένο και ρωμαλέο, επιδέξιο για κάθε έργο, ευκίνητο και πανάριστο, είτε χρειαστεί να ιππεύσεις αραβικό άλογο, είτε να τεντώσεις καμπύλο τόξο, είτε να αναλάβεις χαλκόστομο δόρυ και να το ακοντίσεις εναντίον μονήρους αγριμιού, είτε να εφορμήσεις εναντίον εχθρών και να τους πλήξεις και να τους καταπτοήσεις, και να διανυκτερεύσεις στο ύπαιθρο, να υπομείνεις το ψύχος και να αντέξεις τον καύσωνα, να αντιμετωπίσεις την πείνα και να υπομείνεις τη δίψα, και να γίνεις παράδειγμα ανδρείας και καρτερικότητας για τους υπηκόους σου, ανώτερο από ό,τι υπήρξε άλλοτε ο Σπαρτιάτης Αγησίλαος, ο οποίος αφενός μεν προχωρούσε στα τρίστρατα ασκεπής και ανυπόδητος, αφετέρου δε, καβαλώντας ένα καλάμι έπαιζε ιππασία και τον χειμώνα δεν κρατούσε το χέρι του μέσα στον μανδύα.

Αν, λοιπόν, ήταν ανθρώπινα λόγια το «Ιδού» και το «ήδη τρεις ημέρες», σωστά και λογικά θα απαιτούσες αμέσως την έκβασή τους· αν όμως είναι του Θεού, να εκλαμβάνεις θεοπρεπώς την πρόρρηση, γνωρίζοντας ότι αυτή είναι ασύμβατη με τη δική σου γνώση, και θεωρώντας ταυτόχρονα σεπτό τον οικονομικό χαρακτήρα του λόγου. Διότι, το γεγονός ότι είχε προγνωστεί και προοριστεί από τον Θεό, αφενός η μετάνοια του Εζεκία και των Νινευιτών και η εξ αυτής προκύπτουσα για αυτούς ανοχή της επαπειλούμενης οργής, αφετέρου δε η κακοθέλεια και η απείθεια των Ισραηλιτών και η εξ αυτής δικαίως προκύπτουσα εναντίον τους οργή, το δηλώνει βεβαίως ο λόγος που αληθέστατα διατείνεται ότι ο Θεός γνωρίζει τα πάντα πριν από τη γένεσή τους. Διότι αυτό που ειπώθηκε προς τον Ιερεμία, «Πριν σε πλάσω στην κοιλιά της μητέρας σου, σε γνωρίζω», θα μπορούσε εξίσου να λεχθεί και να αληθεύει και για τα πάντα. Το δηλώνει άλλωστε πάλι ο Παύλος, λέγοντας: «Εκείνους που προεγνώρισε, αυτούς και προόρισε». Θα σου γινόταν επίσης φανερό και από το Δευτερονόμιο, από όσα ο Θεός, μετά από εκείνες τις πολλές παραγγελίες περί του να απέχει ο λαός από κάθε ειδωλολατρία και πλάνη, και να λατρεύει και να αφοσιώνεται μόνο σε Αυτόν, πρόσθεσε προς τον Μωυσή: «Ιδού, εσύ κοιμάσαι μαζί με τους πατέρες σου, και ο λαός αυτός θα σηκωθεί και θα εκπορνευθεί οπίσω από ξένους θεούς». Καθόρισε δε και την οργή που θα επακολουθούσε της απείθειάς τους: «Και θα οργισθώ εναντίον τους με θυμό εκείνη την ημέρα, και θα τους εγκαταλείψω, και θα υποστούν τα τάδε και τα τάδε».

Δικό μου, λοιπόν, καθήκον είναι, αν βέβαια είναι και κάποιου άλλου, να υποφέρω δεινά και να πονώ, και να αναζητώ πηγές δακρύων σύμφωνα με τον άγιο εκ κοιλίας μητρός Ιερεμία, και να εγείρω θρήνους για τη συντριβή αυτής της μυστικής Σιών και μητέρας όλων των Εκκλησιών και της νέας Ιερουσαλήμ που ταυτίζεται με αυτήν· διότι αυτήν, την οποία οι πύλες του άδη δεν κατάφεραν να υπερνικήσουν σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου —αν και πόσες και ποιες δυνάμεις προσέκρουσαν πάνω της και με πόση βία, όμως αποκρούστηκαν από τη δική της στερεότητα, στράφηκαν προς τα πίσω και ανατράπηκαν και καταρρίφθηκαν οι ίδιες εναντίον του εαυτού τους—, αυτή ακριβώς τώρα κατατέμνεται από τον ίδιο της τον εαυτό, και σαν οικία και πόλη ή βασιλεία που διαιρείται εναντίον του εαυτού της, οδηγείται σε πτώση και ερήμωση, σύμφωνα με τη θεία απόφαση. Και παθαίνει τα όσα υφίστανται οι παράφρονες, με τα μέλη της να επαναστατούν το ένα εναντίον του άλλου και να κατακομματιάζουν άθλια το ένα το άλλο· και τίνος είναι άραγε αυτά τα μέλη;

Ας ειπωθεί λοιπόν προς τον Εζεκία, ή μάλλον και προς ολόκληρη την ανθρώπινη φύση, το «προτού να σε πλάσω στην κοιλιά, σε γνώριζα»· διότι αυτό που λέχθηκε προς έναν, δηλαδή τον Ιερεμία, και είναι αδύνατον να μην ισχύει, η αλήθεια επιβάλλει να λαμβάνεται ομοίως και για όλους όσους έχουν την ίδια φύση. Επομένως, ήταν εκ των προτέρων γνωστή στον Δημιουργό η αναβοή του βασιλιά προς Αυτόν με πόνο καρδιάς και δάκρυα· από τότε, λοιπόν, και όχι πρόσφατα, του χαρίστηκε η απόφαση της προσθήκης τόσων ετών ζωής. Διότι μαζί με τα αίτια είναι αναγκαίο να συνθεωρούνται και όσα προκύπτουν από αυτά. Αν, λοιπόν, το δάκρυ έγινε η αιτία για να προστεθεί χρόνος ζωής, και αυτό είχε προθεωρηθεί από τον Θεό, είναι αναγκαίο να έχει συζευχθεί με αυτό, κατά την πρόγνωση, και το αποτέλεσμά του.

Αυτόν δε μάλλον ο Χριστός, όπως ακριβώς τον Ιερεμία, τον αγίασε από την κοιλιά της μητέρας του και τον ευλόγησε όταν γεννήθηκε· διότι η μητέρα του, σαν μισθωτή τροφός και όχι σαν μητέρα, αφού θήλασε το παιδί για λίγο χρόνο, σαν να το είχε παραλάβει και όχι σαν να το είχε γεννήσει, τον αφήνει ελεύθερο, προκειμένου να τον αναθρέψει η χάρη του Πνεύματος. Αυτό δε είναι ολοφάνερο, διότι, όντας ακόμη μικρό παιδί, έφυγε αμέσως από αυτήν που τον γέννησε και ούτε εμποδίστηκε ούτε αναζητήθηκε από τους γονείς του· η πίστη και η ελπίδα τον ανέτρεφαν, και η αγάπη του Θεού λαμβάνει τον άφθαρτο στέφανο.