Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 1:12

Έπειτα, «εμφανίστηκε ένας άνθρωπος απεσταλμένος από τον Θεό, το όνομά του ήταν Ιωάννης. Αυτός ήλθε ως μάρτυρας, για να μαρτυρήσει για το φως, ώστε όλοι να πιστέψουν μέσω αυτού. Δεν ήταν εκείνος το φως, αλλά ήλθε για να μαρτυρήσει για το φως. Ήταν το φως το αληθινό, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο. Στον κόσμο ήταν, και ο κόσμος δημιουργήθηκε δι' αυτού, και ο κόσμος δεν τον γνώρισε. Ήλθε στα δικά του, και οι δικοί του δεν τον δέχθηκαν. Όσοι όμως τον δέχθηκαν, τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού· οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίμα και σάρκα, αλλά γεννήθηκαν από τον Θεό. Και ο Λόγος, λέει, έγινε σάρκα, και κατασκήνωσε ανάμεσά μας. Ο Ιωάννης μαρτυρεί και φωνάζει δυνατά λέγοντας: αυτός ήταν για τον οποίο σας είπα»· και ότι «από το πλήρωμά του όλοι εμείς λάβαμε». Και λέει «δεν είμαι εγώ ο Χριστός, αλλά φωνή αυτού που βοά στην έρημο». 13. Και όταν διηγείται όλα αυτά, λέει «αυτά έγιναν στη Βηθαβαρά»· σε άλλα όμως αντίγραφα «στη Βηθανία, πέρα από τον Ιορδάνη». Και μετά από αυτά δείχνει ότι του είπαν κάποιοι από τους μαθητές του Ιωάννη: «Ραββί, πού μένεις; Εκείνος δε είπε: ελάτε και δείτε· και πήγαν, και έμειναν κοντά του εκείνη την ημέρα.»

Στον ίδιο λόγο συμφωνούμε και εμείς, ότι το αγαθό γέννημα του αγαθού Πατέρα, φως εκ φωτός, Θεός εκ Θεού, Θεός αληθινός εκ Θεού αληθινού, ήλθε σε εμάς για να μας σώσει· «στα δικά του ήλθε», και όχι σε ξένα· «και οι δικοί του δεν τον δέχτηκαν· όσοι όμως τον δέχτηκαν, σε αυτούς έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίμα ούτε από σάρκα, αλλά από τον Θεό». Αν και βέβαια κανείς στον κόσμο δεν γεννήθηκε χωρίς σάρκα και αίμα, αλλά όλοι έχουν γίνει μέτοχοι σάρκας και αίματος· διότι τι ήταν πριν γεννηθούν με σάρκα ή τι μπορούμε να είμαστε χωρίς σάρκα; Επειδή όμως ο κόσμος έχει δημιουργηθεί από τον Θεό και εμείς, έχοντας πλαστεί, έχουμε γεννηθεί κατά σάρκα από πατέρες και μητέρες, ήλθε ο Κύριος για να μας γεννήσει από «Πνεύμα και πυρ». Διότι γεννηθήκαμε, και αυτό είναι αληθές, και δεν μπορεί κανείς να αρνηθεί την πρώτη γέννηση ούτε το ότι προερχόμαστε από σάρκα. Ως προς τη δεύτερη όμως γέννηση δεν έχουμε γεννηθεί από σάρκα ούτε από αίμα, δηλαδή όχι κάνοντας χρήση της σάρκας και του αίματος, αλλά έχοντας αποκτήσει σάρκα και ψυχή εν Πνεύματι, η οποία δεν είναι πλέον σαρκική, αλλά αίμα και σάρκα και ψυχή πνευματικά ενωμένα· δηλαδή «τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού», σε εκείνους που αλλάζουν το φρόνημά τους και διά της σάρκας, του αίματος και της ψυχής έχουν γίνει ευάρεστοι στον Θεό. Επομένως, εκείνος που ήλθε στα δικά του δεν είναι ξένος, αλλά Δεσπότης των πάντων.

Όταν δε ήλθε ο μέγας φωστήρας, «το φως το αληθινόν, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο· ήταν μέσα στον κόσμο, και ο κόσμος δημιουργήθηκε δι' αυτού, και ο κόσμος δεν τον γνώρισε· ήλθε στα δικά του, και οι δικοί του δεν τον δέχθηκαν· σε όσους όμως τον δέχθηκαν, τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού». Και βλέπεις αυτό το φως μέσα σε ποιο σκοτάδι φέγγει και ποιο σκοτάδι δεν το κατέλαβε; Διότι το αγαθό, το οποίο πάντοτε στέλνεται από τον Θεό στη διάνοια των ανθρώπων και φωτίζει μέσα στον κόσμο, δεν νικήθηκε από την αμαρτία. 65. Το ίδιο δε πάλι επιχειρεί να εκμεταλλευτεί ο ίδιος ο Μάνης από το ότι ο Σωτήρας είπε: «Η βασιλεία των ουρανών μοιάζει με άνθρωπο οικοδεσπότη, ο οποίος έσπειρε στον αγρό του καλό σπόρο. Ενώ δε οι άνθρωποι κοιμούνταν, ήλθε ένας εχθρός και έσπειρε ζιζάνια. Έπειτα οι δούλοι του τού είπαν: δεν έσπειρες καλό σπόρο στον αγρό; Εκείνος δε είπε, ναι. Από πού λοιπόν προήλθαν τα ζιζάνια; Και εκείνος αποκρινόμενος είπε: άνθρωπος εχθρός το έκανε αυτό. Οι δούλοι τότε του είπαν: θέλεις λοιπόν να πάμε να ξεριζώσουμε τα ζιζάνια; Αυτός δε τους είπε: όχι, μήπως, καθώς θα ξεριζώνετε τα ζιζάνια, ξεριζώσετε μαζί και τον σίτο. Αλλά αφήστε τα έως τον καιρό του θερισμού, και θα πω στους θεριστές: μαζέψτε τα ζιζάνια και δέστε τα σε δεμάτια, τον δε σίτο αποθηκεύστε τον στην αποθήκη, και ετοιμάστε τα ζιζάνια για να κατακαούν σε άσβεστο πυρ».

για να σωθεί το πνεύμα, δηλαδή ολόκληρη η Εκκλησία.» 87. Αλλά, λέει, είναι γραμμένο: «σάρκα και αίμα δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού», και νομίζει ότι με αυτό κάτι λέει. Διότι πράγματι δεν μπορεί η πορνεία να κληρονομήσει τη βασιλεία των ουρανών, ούτε η μοιχεία ούτε η ασέλγεια ούτε η ειδωλολατρία, δηλαδή η σάρκα και το αίμα. Εάν όμως νομίζεις ότι αυτό αφορά τη σάρκα και το αίμα, ότι δηλαδή εννοεί την ίδια τη σάρκα, πώς πλέον εκπληρώνεται το λεχθέν: «και σε όσους τον δέχθηκαν, τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από σάρκα, αλλά από τον Θεό»; Ποιος στον κόσμο έχει γεννηθεί χωρίς σάρκα; Αλλά επειδή μεταβλήθηκαν τα φρονήματα (διότι δεν μεταβλήθηκαν οι φύσεις αυτών που γεννιούνται από μητέρες και πατέρες, από σάρκα και αίμα) και αναγεννήθηκαν με τη δεύτερη γέννηση, αυτήν της γέννησης από τον Κύριο διά του Πνεύματος και του πυρός, τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού.

Και δεν θα μπορούσε κανείς να παραποιήσει με σοφίσματα την έννοια του κυρίως Πατρός και του κυρίως Υιού με βάση όσους αποκαλούνται υιοί με την ευρύτερη έννοια, επειδή με αυτόν τον τρόπο θα υπάρχουν πολλοί υιοί του Θεού, όπως όταν λέει: «υιούς γέννησα και ύψωσα, αυτοί όμως με αθέτησαν», και το «δεν υπάρχει ένας πατέρας για όλους σας;» και «σε όσους τον δέχθηκαν, έδωσε σε αυτούς την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού· οι οποίοι δεν γεννήθηκαν», λέει, «από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά από τον Θεό», και επιπλέον τα όσα λέγονται για τα άψυχα, όπως «αυτός που γέννησε τις σταγόνες της δροσιάς». Διότι, μέσα από αυτά θα υποστηριχθεί πολύ περισσότερο από την κοινή έννοια το ότι αυτός δεν είναι Υιός, όπως ακριβώς δεν είναι ούτε και αυτά, αλλά, επειδή είναι δημιούργημα όπως αυτά, μετέχει μόνο στην ονομασία του υιού. Η δε Εκκλησία πιστεύει ότι ο Θεός δεν είναι μόνο κτίστης των κτισμάτων (διότι αυτό το γνωρίζουν και οι Ιουδαίοι και οι Έλληνες), αλλά ότι είναι και Πατέρας του Μονογενούς, έχοντας όχι μόνο την κτιστική ενέργεια, βάσει της οποίας νοείται ως κτίστης, αλλά διαθέτοντας ιδίως και κατά τρόπο μονογενή τη γεννητική ενέργεια, σύμφωνα με την οποία νοείται από εμάς ως Πατέρας του Μονογενούς.

Διότι, διδάσκοντάς μας αυτό, ο μακάριος Παύλος γράφει: «Για τον λόγο αυτόν κάμπτω τα γόνατά μου προς τον Πατέρα, από τον οποίο κάθε πατριά στον ουρανό και στη γη παίρνει το όνομά της»· διότι, όπως ακριβώς στη γη ονομάζονται πατέρες αυτοί που έχουν τους υιούς τους καθ' ομοιότητα των δικών τους ουσιών, έτσι και ονομάζεται Πατέρας στους ουρανούς, από τον οποίο οι πατέρες στη γη ονομάστηκαν κατ' ουσίαν, έχοντας αναμφίβολα τον γεννηθέντα από αυτόν Υιό καθ' ομοιότητα της δικής του ουσίας. Και δεν είναι δυνατόν η έννοια αυτών που καταχρηστικώς και ομωνύμως λέγονται υιοί να αρμόζει στον Μονογενή. Διότι, όπως ακριβώς «πυξίον» λέγεται κυριολεκτικώς εκείνο που είναι κατασκευασμένο από ξύλο πύξου, αλλά πιο γενικά και καταχρηστικώς εξαιτίας εκείνου λέγεται «πυξίον» και αυτό που έχει κατασκευαστεί από μολύβι και χαλκό και από κάποια άλλη ύλη· έτσι λοιπόν, ούτε όπως το «αυτός που γέννησε τις σταγόνες της δροσιάς», δηλαδή με τρόπο ουσιώδη· διότι εδώ η έννοια του τοκετού έχει ληφθεί καταχρηστικώς για το δημιούργημα· ούτε όπως το «υιούς γέννησα και ύψωσα», διότι και εδώ έχουν ονομαστεί έτσι καταχρηστικώς, λόγω της εύνοιας και της τιμής· ούτε όπως το «έδωσε σε αυτούς την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού»· διότι και αυτό έχει ληφθεί από την ενέργεια σύμφωνα με την αρετή και τη μίμηση· δεν θα νοηθεί κατ' αυτόν τον τρόπο ο Μονογενής, αλλά κυριολεκτικώς, ως μόνος από μόνον, όμοιος κατ' ουσίαν γεννηθείς από τον Πατέρα, του οποίου ακριβώς και ονομάστηκε και νοήθηκε Υιός. 6.

Ούτε το «Θεόν μου και Θεόν υμών» πρέπει να ερμηνεύεται σύμφωνα με τη θεότητα του Υιού και σύμφωνα με την υιοθεσία των μαθητών· αλλά με το «Θεόν μου και Θεόν υμών», για τη δική μας 〈σωτηρία αναφορικά με τη δική του〉 ενανθρώπηση, Εκείνος που είναι αληθινός στα πάντα, διασφάλιζε μυστηριωδώς τους μαθητές. 〈Λέγοντας〉 δε «Πατέρα μου και Πατέρα σας», δια του «μου» 〈υποδηλώνει του Θεού〉 την κατά φύση κοινωνία προς Αυτόν, αλλά ταυτόχρονα και προς εμάς, την οποία εγώ, 〈λέγει〉, έχοντας επιδημήσει από φιλανθρωπία, σας έδωσα να επιτύχετε, σύμφωνα με το ρητό: «τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού». Γι' αυτόν τον λόγο, και ο Ίδιος, αφού βρέθηκε ανάμεσά τους, έλαβε μορφή δούλου, ερχόμενος προσφάτως σε κοινωνία με αυτό που είναι πρόσφατο, ενώ τα προαιώνια παρέμεναν στην ταυτότητά τους και δεν μετέβαιναν σε σύγχυση, καθώς οι υιοί των ανθρώπων, μέσω της μετοχής 〈στον Θεό〉, μεταβάλλονταν μεν σε αφθαρσία, αλλά δεν ενώνονταν σε ομοουσιότητα, και Εκείνος που έλαβε τη μορφή δούλου, δια του μεν «έλαβε» δήλωνε το πρόσφατο, δια του δε «υπάρχοντας σε μορφή Θεού» [φανέρωνε] ότι δεν υπόκειται σε καμία τροπή.

Γεννάται δε σήμερα, όχι επειδή λαμβάνει την αρχή της υπάρξεώς του κατά τη γέννηση, αλλά επειδή προσέρχεται προς υιοθεσία σύμφωνα με τη σαρκική οικονομία. Και εκείνος που έλαβε από Αυτόν την εξουσία να γίνει τέκνο του Θεού, όταν γίνεται τέκνο αναγεννώμενος διά του βαπτίσματος, ενώ πριν γίνει τέκνο ήταν κάτι άλλο, τώρα εξευγενίζεται. Το εβραϊκό κείμενο, βέβαια, λεγόταν ότι χρησιμοποιούσε κυριολεκτικά τη λέξη «έτεκον» (γέννησα), πράγμα που απέδωσε και ο Ακύλας. Ο δε Απόστολος, όντας νομομαθής, στην Προς Εβραίους Επιστολή χρησιμοποίησε τη μετάφραση των Εβδομήκοντα.

Ύστερα δε, ήλθε και στα δικά του· και σε όσους τον δέχθηκαν, έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα του Θεού. Τόση δύναμη υπήρχε στο φως των ζώντων, ώστε να καθιστά τέκνα του Θεού εκείνους που το αποδέχονται· πράγμα το οποίο γνωρίζοντας ο Δαβίδ, είχε ως ευχή του να ευαρεστήσει ενώπιον του Θεού στο φως των ζώντων.

Κ'. ΤΟΥ ΑΜΕΛΙΟΥ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΟΥ ΜΑΣ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗ ΙΩΑΝΝΗ «Και αυτός λοιπόν ήταν ο Λόγος, σύμφωνα με τον οποίο, όντας αιώνιος, δημιουργούνταν τα δημιουργήματα, όπως θα δεχόταν και ο Ηράκλειτος, και, μα τον Δία, αυτόν που ο βάρβαρος αξιώνει ότι βρισκόταν στην τάξη και την αξία της αρχής, ότι ήταν προς τον Θεό και ήταν Θεός· μέσω αυτού έγιναν απολύτως τα πάντα· σε αυτόν κάθε τι που έγινε απέκτησε ζωή και ζωτικότητα και ύπαρξη· και, αφού κατήλθε στα σώματα και ενδύθηκε σάρκα, εμφανίστηκε ως άνθρωπος, επιδεικνύοντας συγχρόνως και τότε το μεγαλείο της φύσης του· και βεβαίως, αφού αποχωρίστηκε το σώμα, θεώθηκε πάλι και είναι Θεός, όπως ακριβώς ήταν πριν κατέλθει στο σώμα και στη σάρκα και στον άνθρωπο». Αυτά είναι προφανές ότι έχουν μεταφραστεί από τη θεολογία του βαρβάρου, όχι πια με συγκαλυμμένο τρόπο, αλλά ευθέως και απολύτως ξεκάθαρα. Και ο βάρβαρος ποιος άλλος ήταν γι' αυτόν, αν όχι ο ευαγγελιστής του Σωτήρα μας, ο Ιωάννης, που ήταν Εβραίος από Εβραίους; Ο οποίος στην αρχή του δικού του συγγράμματος θεολογεί με αυτόν τον τρόπο: «Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος· αυτός ήταν στην αρχή προς τον Θεό. Τα πάντα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα από όσα έχουν γίνει. Σε αυτόν υπήρχε ζωή, και η ζωή ήταν το φως των ανθρώπων. Και ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας, και είδαμε τη δόξα του, δόξα ως μονογενούς παρά του Πατρός.»

Αυτός όμως παραγγέλλει να πιστεύουμε 〈στον καθοδηγητή της ευσέβειας〉. Επομένως, ας πιστεύει και στον Παύλο και τον Βαρνάβα και τον Τίτο και τον Σιλουανό και τον Τιμόθεο, και σε όλους εκείνους μέσω των οποίων καθοδηγηθήκαμε στην πίστη. Διότι, εάν αυτός που καθοδηγεί στην ευσέβεια πρέπει να γίνεται πιστευτός μαζί με τον Πατέρα και τον Υιό, τότε όλοι οι προφήτες και οι νομοθέτες και οι πατριάρχες, οι κήρυκες και οι ευαγγελιστές και οι απόστολοι, οι ποιμένες και οι δάσκαλοι έχουν ισότιμη θέση με το Άγιο Πνεύμα, εφόσον έγιναν καθοδηγητές της ευσέβειας για τους μεταγενέστερούς τους. 〈Δημιουργηθείς〉, λέει, 〈από τον μόνο Θεό διά του Μονογενούς〉. Με αυτά τα λόγια ανακεφαλαιώνει όλη του την ασέβεια· διότι πάλι ονομάζει Θεό μόνο τον Πατέρα, ο οποίος χρησιμοποίησε τον Μονογενή ως όργανο για τη δημιουργία του Πνεύματος. Ποια σκιά ενός τέτοιου νοήματος βρήκε στη Γραφή και τολμά να ισχυρίζεται αυτά; Από ποια αρχή και με ποια λογική ακολουθία προήγαγε την ασέβειά του σε ένα τέτοιο συμπέρασμα; Ποιος από τους ευαγγελιστές το λέει, ποιος απόστολος, ποιος προφήτης; Εντελώς το αντίθετο μάλιστα, όλη η θεόπνευστη Γραφή, η οποία συγγράφηκε με την έμπνευση του Πνεύματος, μαρτυρεί τη θεότητα του Πνεύματος. Για παράδειγμα (διότι είναι προτιμότερο να αποδείξουμε τον λόγο μας μέσα από τις ίδιες τις μαρτυρίες), εκείνοι που έλαβαν την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού μαρτυρούν τη θεότητα του Πνεύματος. Διότι, ποιος αγνοεί τα λόγια του Κυρίου, ότι όσοι γεννήθηκαν από το Πνεύμα είναι τέκνα Θεού;

Δίνοντας λοιπόν στην προσευχή την εντολή να ονομάζεις τον Θεό πατέρα σου, δεν σε προστάζει τίποτε άλλο παρά να εξομοιωθείς με τον ουράνιο Πατέρα μέσω μιας θεοπρεπούς πολιτείας, όπως ακριβώς και αλλού πιο ξεκάθαρα παραγγέλλει κάτι τέτοιο λέγοντας: «Να γίνεστε τέλειοι, όπως και ο Πατέρας σας ο ουράνιος είναι τέλειος». Εάν, επομένως, έχουμε κατανοήσει το νόημα μιας τέτοιας προσευχής, θα ήταν καιρός να προετοιμάσουμε τις ψυχές μας, ώστε κάποτε να πάρουμε το θάρρος να αρθρώσουμε αυτά τα λόγια με το στόμα μας και να πούμε με παρρησία: «Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς». Διότι, όπως ακριβώς είναι φανερά τα γνωρίσματα της ομοιότητας προς τον Θεό, διά των οποίων μπορεί κάποιος να γίνει τέκνο του Θεού (επειδή «σε όσους τον δέχθηκαν», λέει, «έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού»· και δέχεται κανείς τον Θεό μέσα του, όταν έχει ενστερνιστεί την τελειότητα του αγαθού), έτσι υπάρχουν και ορισμένα ιδιαίτερα σημάδια του πονηρού χαρακτήρα, μέσα στα οποία αν βρίσκεται κάποιος, δεν μπορεί να είναι υιός του Θεού, εφόσον φέρει την εικόνα της αντίθετης φύσης. Θέλεις να μάθεις τα ιδιώματα του πονηρού χαρακτήρα; Ο φθόνος, το μίσος, η διαβολή, η αλαζονεία, η πλεονεξία, η εμπαθής επιθυμία, η αρρώστια της δοξομανίας· αυτά και τα παρόμοια είναι εκείνα με τα οποία χαρακτηρίζεται η μορφή του αντιδίκου.

Ποια είναι λοιπόν η καταγωγή του Βασιλείου; Και ποια η πατρίδα του; Το μεν γένος του είναι η οικείωση με το Θείο, η δε πατρίδα του είναι η αρετή. Διότι εκείνος που δέχθηκε τον Θεό, καθώς λέει το Ευαγγέλιο, αποκτά την εξουσία να γίνει τέκνο Θεού. Και τι πιο ευγενές θα μπορούσε να αναζητήσει κανείς από τη συγγένεια με τον Θεό; Εκείνος δε που ζει μέσα στην αρετή, την καλλιεργεί και προσπορίζεται κέρδη από αυτήν, κάνει οπωσδήποτε δική του πατρίδα αυτό μέσα στο οποίο διάγει τον βίο του. Η σωφροσύνη ήταν για αυτόν η εστία του, η σοφία η περιουσία του, ενώ η δικαιοσύνη, η αλήθεια και η καθαρότητα αποτελούσαν τα λαμπρά και περίβλεπτα κάλλη των οικοδομημάτων του. Κατοικώντας μέσα σε αυτά αγαλλιούσε περισσότερο από όσο εκείνοι που καυχιούνται για τα μαρμάρινα και χρυσόπαστα σπίτια τους. Εάν κανείς τον εγκωμίαζε με αφετηρία μια τέτοια πατρίδα και τον τιμούσε για ένα τέτοιο γένος, και την αλήθεια θα έλεγε και θα συνέθετε τους επαίνους του από τα πράγματα που του ήταν προσφιλή. Τη γη όμως, το αίμα, τη σάρκα, τα πλούτη, τις εξουσίες και τις δόξες που απορρέουν από αυτά, ας τα αποδώσουν, όσοι το επιθυμούν, στους φίλους αυτού του κόσμου.

Για άλλους μεν θεωρείται κάτι σπουδαίο και άξιο επιδίωξης ο πλούτος, η καταγωγή, η δόξα, οι κοσμικές εξουσίες και οι μύθοι που θεμελιώνουν τις πατρίδες, καθώς και τα διηγήματα που πρέπει να αποφεύγονται από όσους διαθέτουν νου, δηλαδή τα τρόπαια, οι μάχες και τα δεινά των πολέμων· σύμφωνα με τη δική μας διδασκαλία όμως, μία πατρίδα τιμάται, ο παράδεισος, η πρώτη εστία του ανθρώπινου γένους· μία πόλη, η επουράνια, η οποία έχει συγκροτηθεί από ζωντανούς λίθους, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός· μία είναι η ανωτερότητα της καταγωγής, η συγγένεια με τον Θεό. Αυτή δεν αποκτάται από κάποιον τυχαία, όπως η κοσμική ευγένεια, η οποία μέσω αυτής της μηχανικής διαδοχής μεταβιβάζεται συχνά και στους φαύλους, αλλά είναι αδύνατον να την αποκτήσει κανείς διαφορετικά, παρά μόνο με την ελεύθερη προαίρεσή του. Διότι, «όσοι τον δέχθηκαν», αναφέρει η θεία φωνή, «τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού». Από μια τέτοια ευγένεια, τι θα μπορούσε να είναι πιο σεμνό; Για όλους τους άλλους, τα πατροπαράδοτα είναι μύθοι και πλάσματα της φαντασίας, και απάτες των δαιμόνων αναμεμειγμένες με τις μυθικές διηγήσεις· τα δικά μας όμως πατροπαράδοτα δεν έχουν ανάγκη από αφηγητές.

Πράγματι, από τον καρπό αναγνωρίζουμε το δέντρο· δεν μπορεί ένα σάπιο δέντρο να βγάλει καλούς καρπούς. Επειδή, λοιπόν, ο καρπός του μαρτυρίου είναι καλός, επαίνεσε την αριστοτόκο μητέρα, η οποία σώζεται μέσω της τεκνογονίας, καθώς λέει ο Απόστολος. Διότι, επειδή προσέφερε τέτοιον καρπό στον Θεό, απολογήθηκε υπέρ της κοινής φύσης των γυναικών. «Δεν είσαι δικό μου τέκνο», λέει, «ούτε βλάστημα των δικών μου ωδίνων· αφού δέχθηκες τον Θεό, γεννήθηκες κατά Θεόν. Έλαβες την εξουσία να γίνεις τέκνο Θεού. Τρέξε προς τον Πατέρα σου, μην μείνεις πίσω από τους συνομηλίκους σου, μην έλθεις δεύτερος για να λάβεις τον στέφανο, μην αφήσεις ανεκπλήρωτη τη μητρική ευχή· δεν θα λυπήσεις τη μητέρα σου, αν γίνεις στεφανίτης, νικητής και τροπαιοφόρος». Λέγοντας αυτά, και αφού ενδυνάμωσε τον εαυτό της υπερβαίνοντας την ίδια της τη φύση, ή μάλλον αφού ενδυναμώθηκε από το Πνεύμα, εναπέθεσε η ίδια το τέκνο της μαζί με τους υπολοίπους πάνω στην άμαξα, προπέμποντας τον αθλητή με φωτεινό πρόσωπο. Και τι ακολούθησε έπειτα από αυτά; Οι άγιοι άθλησαν εκτεθειμένοι στον αέρα, αγίασαν και το πυρ με την προσθήκη του εαυτού τους, καθώς έγιναν οι ίδιοι ύλη για τη φλόγα.

Όσα έλεγαν πριν από το βάπτισμα, τα ίδια και τώρα αναφέρουν για αυτόν, με τα ίδια ονόματα τον αποκαλούν πλεονέκτη, επιθυμητή των ξένων, κάποιον που απολαμβάνει μέσα από τις ανθρώπινες συμφορές. Εκείνος, λοιπόν, που βρίσκεται στα ίδια, και έπειτα διατυμπανίζει για τον εαυτό του την αλλαγή προς το καλύτερο μέσω του βαπτίσματος, ας ακούσει τη φωνή του Παύλου που λέει: «Αν κάποιος νομίζει ότι είναι κάτι, ενώ δεν είναι τίποτα, εξαπατά τον εαυτό του». Διότι αυτό που δεν έχεις γίνει, δεν είσαι. Όσοι Τον δέχθηκαν, λέει το ευαγγέλιο για όσους αναγεννήθηκαν, σε αυτούς έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού. Το τέκνο που γεννιέται από κάποιον είναι εξάπαντος ομογενές με εκείνον που το γέννησε. Αν, λοιπόν, δέχθηκες τον Θεό και έγινες τέκνο Θεού, δείξε μέσα από την προαίρεσή σου και τον Θεό που βρίσκεται μέσα σου, δείξε στον εαυτό σου εκείνον που σε γέννησε. Με βάση τα γνωρίσματα από τα οποία γνωρίζουμε τον Θεό, μέσα από αυτά αρμόζει να φανερωθεί η οικειότητα προς τον Θεό εκείνου που έχει γίνει υιός Θεού. Εκείνος ανοίγει το χέρι Του και χορταίνει κάθε ζωντανό πλάσμα με την ευδοκία Του, παραβλέπει τις ανομίες, μετανοεί για τις συμφορές· ο Κύριος είναι αγαθός προς όλους, χωρίς να επιφέρει την οργή Του καθημερινά· ευθύς είναι ο Κύριος ο Θεός, και δεν υπάρχει αδικία σε Αυτόν, και όλα τα παρόμοια που διδασκόμαστε σποραδικά από την Αγία Γραφή. Εάν βρίσκεσαι μέσα σε αυτά, αληθινά έγινες τέκνο Θεού· εάν όμως επιμένεις στα γνωρίσματα της κακίας, μάταια διατυμπανίζεις για τον εαυτό σου την άνωθεν γέννηση.

Διότι κανείς δεν θα μπορούσε να πει ότι ο Λόγος δεν συνθεωρείται με όλη τη θεότητα του Πατέρα, ώστε να μην αποδειχθεί ότι ένα μέρος του Θεού έχει τον Λόγο, ενώ ένα άλλο είναι γυμνό από τον Λόγο. Πάλι η πνευματική φωνή του Ιωάννη, πάλι ο ευαγγελιστής γαλουχεί με το κήρυγμά του την ακοή των νηπίων· δεν είχαμε ακόμη αυξηθεί τόσο πολύ πνευματικά με τις πρώτες φράσεις, ώστε, ακούγοντας τη λέξη «Υιός», να μην ολισθήσουμε εξαιτίας της συνήθους σημασίας της. Γι' αυτό πάλι ο κήρυκας, αναφωνώντας στην τρίτη φράση, κήρυξε ακόμη τον Λόγο, και όχι τον Υιό, λέγοντας: «Και Θεός ήταν ο Λόγος». Πρώτα είπε σε τι βρισκόταν, έπειτα προς ποιον βρισκόταν, και τώρα λέει τι είναι, ολοκληρώνοντας τον σκοπό του κηρύγματος με την τρίτη επανάληψη. Διότι δεν κηρύσσω, λέει, κάποιον λόγο από αυτούς που κατανοούνται με την πρόχειρη ανθρώπινη έννοια, αλλά κηρύσσω τον Θεό με την ονομασία του Λόγου· διότι αυτός ο Λόγος, ο οποίος ήταν στην αρχή και ήταν προς τον Θεό, δεν ήταν κάτι άλλο εκτός από τον Θεό, αλλά και ο ίδιος ήταν Θεός. Και ο κήρυκας, κορυφώνοντας συνεχώς τις μεγαλειώδεις διακηρύξεις του μέσω της επαναλήψεως, λέει ότι αυτός ο Θεός, ο οποίος προδηλώνεται στο κήρυγμα, είναι εκείνος μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα, και ότι είναι ζωή και φως των ανθρώπων, και φως αληθινό που λάμπει στο σκοτάδι και δεν αμαυρώνεται από το σκοτάδι, ο οποίος ήρθε στα δικά του και δεν έγινε αποδεκτός από τους δικούς του, και έγινε σάρκα και μέσω της σάρκας κατασκήνωσε στην ανθρώπινη φύση.

Διότι, εάν η θεοποιός δωρεά του Πνεύματος που υπάρχει στους αγίους είναι κτιστή, και μάλιστα αποτελεί κάποια φυσική έξη ή μίμηση, όπως ακριβώς διδάσκει παντού αυτός που μας ταράσσει, τότε οι άγιοι δεν θεώνονται υπερφυσικά, ούτε γεννιούνται από τον Θεό, ούτε είναι πνεύμα, ως γεννημένοι από το Πνεύμα, και ένα πνεύμα μαζί με τον Κύριο, επειδή έχουν ενωθεί μαζί Του. Ούτε ο Χριστός με την έλευσή Του έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού μόνο σε αυτούς που πιστεύουν στο όνομά Του. Διότι και πριν από την έλευσή Του ενυπήρχε σε όλα τα έθνη, εάν βέβαια βρίσκεται μέσα μας εκ φύσεως, και σήμερα σε όλους τους σημερινούς δυσσεβείς και ασεβείς. Άκουσε τον σεπτό Μάξιμο που συζητά με τον Πύρρο και λέει: «Με το νεύμα του Θεού κινούνταν και ο Μωυσής και ο Δαβίδ και όσοι έγιναν δεκτικοί της θείας ενέργειας με την αποβολή των ανθρώπινων και σαρκικών ιδιωμάτων».

Πότε λοιπόν γίνονται αυτά τα έργα της μετάνοιας; Όταν ήλθε ο Ιησούς στη δική του πόλη, δηλαδή όταν ήρθε με σάρκα στον κόσμο, ο οποίος είναι δικός του καθώς δημιουργήθηκε από αυτόν, όπως ακριβώς λέει και ο ευαγγελιστής για αυτόν, ότι: «ήλθε στα δικά του, και οι δικοί του δεν τον δέχτηκαν· σε όσους όμως τον δέχτηκαν έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, σε αυτούς που πιστεύουν στο όνομά του». Γι' αυτό και ο παραλυτικός νους, προσπίπτοντας με πίστη με αυτόν τον τρόπο, ακούει αμέσως από αυτόν τη λέξη «τέκνο», και λαμβάνει και την άφεση και τη θεραπεία· και όχι μόνο αυτά, αλλά λαμβάνει και τη δύναμη να σηκώσει και να μεταφέρει το κρεβάτι πάνω στο οποίο ήταν κατάκοιτος. Ως κρεβάτι δε, να κατανοήσεις το σώμα στο οποίο είναι προσκολλημένος και μέσω του οποίου επιδίδεται στα έργα της αμαρτίας ο νους που ακολουθεί τις σαρκικές ορέξεις.

Γι' αυτό και ο Ιωάννης, που αγαπήθηκε ξεχωριστά από τον Χριστό, περιλαμβάνοντας και τις δύο ανακαινίσεις, και του σώματος και της ψυχής, λέει: «τώρα είμαστε τέκνα Θεού»· αυτή είναι η αρχή της υιοθεσίας· αλλά «δεν φανερώθηκε ακόμη τι θα είμαστε, γνωρίζουμε όμως ότι, εάν φανερωθεί, θα είμαστε όμοιοι με αυτόν, διότι θα τον δούμε όπως ακριβώς είναι»· αυτή είναι η τελείωση της κατά Θεόν υιοθεσίας και ανακαίνισης που μας χαρίστηκε μέσω του Χριστού, για την οποία ο ίδιος λέει και στο ευαγγέλιο ότι «ο Χριστός έδωσε εξουσία σε αυτούς που πιστεύουν στο όνομά του να γίνουν τέκνα Θεού· οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά από τον Θεό».

Διότι, λέγοντας ότι δεν γεννηθήκαμε από σάρκα, αλλά από τον Θεό, φανερώνει την αναγέννηση και υιοθεσία μέσω του θείου βαπτίσματος, για την οποία λέει και στην επιστολή ότι «τώρα είμαστε τέκνα Θεού». Λέγοντας δε ότι μας έδωσε την εξουσία να γίνουμε τέκνα Θεού, σαν να μην είμαστε ακόμη, υπέδειξε το τέλειο της υιοθεσίας. Διότι, όπως ακριβώς το νεογέννητο βρέφος έχει τη δύναμη από τη φύση του να γίνει σοφό και είναι εν δυνάμει σοφό, και με την πάροδο της ηλικίας, εάν ακολουθήσει όσα συντελούν στην απόκτηση της γνώσης, έτσι θα γίνει και ενεργεία σοφό, με τον ίδιο τρόπο και αυτός που αναγεννήθηκε μέσω του θείου βαπτίσματος, έλαβε μεν τη δύναμη να γίνει σύμμορφος με το σώμα της δόξας του Υιού του Θεού. Εάν λοιπόν περπατήσει σε καινούργια ζωή, ζώντας κατά Χριστόν και σύμφωνα με το ευαγγέλιό Του, κατά την ανάσταση, όταν αυτή η δύναμη προχωρήσει στην τελειοποίησή της, όχι πλέον με πίστη και ελπίδα, αλλά με αλήθεια και πραγματικότητα, θα έχει το σώμα δοξασμένο και άφθαρτο, όπως ακριβώς το είχε και ο Κύριος μετά την ανάσταση, και πόσο μάλλον το πνεύμα. Διότι θα αναστηθούν μεν και τα νεκρά σώματα των ασεβών, αλλά όχι μέσα σε ουράνια δόξα. Επειδή δεν θα είναι σύμμορφα με το σώμα της δόξας του Χριστού, αλλά ούτε θα δουν την υπεσχημένη στους πιστούς θεωρία του Θεού, η οποία ονομάζεται και βασιλεία του Θεού. «Διότι ας εξαλειφθεί», λέει, «ο ασεβής, για να μη δει τη δόξα του Κυρίου».

Διότι όλοι όσοι βαπτίσθηκαν στον Χριστό, ενδύθηκαν τον Χριστό, σύμφωνα με τον Παύλο· και, ενώ κατά τη φύση είναι παιδιά άλλων, γίνονται υπερφυσικά τέκνα από τον Χριστό, ο οποίος υπερνικά έτσι τη φύση, ώστε ο ίδιος μεν να σαρκωθεί χωρίς σπέρμα εκ Πνεύματος Αγίου και της αειπαρθένου Μαρίας, σε εκείνους δε που πιστεύουν στο όνομά του να παρέχει τη δύναμη και την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού. Διότι, σε όσους τον δέχθηκαν, λέει ο ευαγγελιστής, έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, σε εκείνους που πιστεύουν στο όνομά του, «οι οποίοι γεννήθηκαν όχι από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά από τον Θεό».

Διότι, εάν η θέωση τελειοποιεί τη λογική φύση, αλλά δεν καθιστά τους θεοειδείς ανώτερους από αυτήν, εφόσον αποτελεί έξη της λογικής φύσης, σαν να έχει προέλθει από φυσική δύναμη που μετέβη σε ενέργεια, τότε οι άγιοι που θεώνονται δεν γίνονται υπέρ φύσιν, ούτε «γεννώνται εκ Θεού», ούτε «είναι Πνεύμα, ως γεννημένοι από το Πνεύμα», ούτε ο Χριστός με την έλευσή Του «έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού» μόνο «σε όσους πιστεύουν στο όνομά Του»· διότι και πριν από την έλευσή Του αυτό ενυπήρχε σε όλα τα έθνη, εάν βέβαια ενυπάρχει κατά φύσιν στη λογική ψυχή και σήμερα σε όλους τους σημερινούς δυσσεβείς και ασεβείς. Έπειτα, εάν η θέωση είναι έξη τελειωτική της λογικής φύσης, οι Έλληνες δεν ήταν απολύτως λογικοί, ούτε βέβαια οι εκπεσόντες άγγελοι· άρα, δεν κάνουν κακή χρήση της γνώσης, αλλά έχουν στερηθεί τη φυσική έξη που αντιστοιχεί σε αυτήν. Πώς λοιπόν είναι δίκαια υπόλογοι; Εξάλλου, και οι έξω σοφοί λένε ότι μια ουσία δεν είναι περισσότερο ουσία από μια άλλη. Πώς λοιπόν κάποιοι άγγελοι είναι περισσότερο λογικοί από άλλους αγγέλους ή κάποια ψυχή από άλλη ψυχή; Διότι όσοι είναι ατελείς ως προς την ηλικία, έχουν την ατέλεια όχι στη φύση της ψυχής, αλλά σε εκείνη του σώματος. Άραγε λοιπόν, η θέωση είναι η ηλικία που παρέχει την ικανότητα του φρονείν;

Αλληλούια. Ύμνος του νέου λαού, και ευχαριστία και προφητεία περί του Χριστού και της παρουσίας Του. «Μακάριος». Άπαξ και άκουσες ότι μακάριος είναι ο άνθρωπος, ποιος άλλος τέτοιος έπαινος υπάρχει για εκείνον που φοβάται τον Κύριο, όσο το «μακάριος». «Στις εντολές». Διότι όλοι όσοι φοβούνται τον Κύριο σπεύδουν με χαρά, με όση δύναμη διαθέτουν, να εφαρμόζουν τις εντολές του Θεού. «Δυνατό». Του Χριστού· διότι δικός Του σπόρος είναι όλοι οι άγιοι. Διότι αυτοί είναι δυνατοί στη γη, καθώς κατέχουν το Πνεύμα του Θεού. «Γενεά». Των πιστών και όλων των δικαίων. Διότι οι φίλοι του Θεού τυγχάνουν να είναι γένος του Θεού. «Δόξα». Στο δεσποτικό σώμα, για το οποίο λέει ότι σε αυτό κατοικεί σωματικώς όλο το πλήρωμα της θεότητας. Να εννοείς όμως και την Εκκλησία· διότι και αυτή είναι οίκος του Θεού. Να εννοείς επίσης και την Παρθένο. Διότι σε αυτούς τους οίκους υπάρχει πολλή δόξα και αμέτρητος πλούτος. «Και η δικαιοσύνη». Του Χριστού· διότι ο Χριστός είναι αληθινά δίκαιος, καθώς έπραξε τα πάντα δικαίως, και γι' αυτό τα έργα Του παραμένουν εις τον αιώνα. «Εξανέτειλε». Ο Χριστός· διότι Αυτός φανερώθηκε στη γη, ως φως στο σκοτάδι, και φώτισε εκείνους που έχουν ευθεία καρδιά. Διότι σε όσους Τον δέχτηκαν, λέει, έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, και υπάρχουν εις τον αιώνα. «Ελεήμων». Ο Χριστός, καθώς έχει και τα δύο αναλλοίωτα, και το καθένα για χάρη του ανθρώπου. «Χρηστός». Κάθε άνθρωπος, βέβαια, που σπλαγχνίζεται τον πλησίον του, θεωρείται χρηστός από όλους.

Σε όσους δε τον δέχτηκαν, έδωσε σε αυτούς την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού· αυτοί δεν γεννήθηκαν από αίματα ούτε από θέλημα σαρκός· το λέει αυτό αναφερόμενος στα έθνη. Διότι δεν είχαν τη συγγένεια με τον Αβραάμ από αίμα ή σάρκα, αλλά γεννήθηκαν από τον Θεό· γι' αυτό και ευλόγως πρόσθεσε: Και ο Λόγος έγινε σάρκα και κατασκήνωσε ανάμεσά μας. Το έλεος και η αλήθεια συναντήθηκαν, η δικαιοσύνη και η ειρήνη ασπάστηκαν η μία την άλλη. Η αλήθεια ανέτειλε από τη γη, και η δικαιοσύνη έσκυψε από τον ουρανό. Εδώ εννοεί τη συνδρομή της θεότητας και της ανθρωπότητας, καθώς καθεμία από αυτές έσπευσε σύμφωνα με τη δική της αξία· διότι αυτό σημαίνει το «Συναντήθηκαν».

«Όσοι δε τον έλαβαν, τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού.» «Αυτός που απλώνει τον ουρανό σαν δέρμα.» Σαφώς κήρυξε τον σαρκωθέντα Δημιουργό, λέγοντας γι' αυτόν αυτά ακριβώς που έγραψε ο Ιωάννης ο Θεολόγος· διότι αφού εκείνος είπε για τον Θεό, «Όλα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε απολύτως τίποτε από όσα έγιναν», στη συνέχεια προχωρώντας λέει: «Ο Λόγος έγινε σάρκα, και κατοίκησε ανάμεσά μας.» «Αυτός που στεγάζει με νερά τα υπερώα του.» Διότι τα υψηλά των μυστηρίων τα φανέρωσε μέσα στα νερά του βαπτίσματος. «Αυτός που θέτει τα σύννεφα ως όχημά του.» Αυτό συνέβη με τον Μονογενή κατά τον καιρό της αναλήψεώς του στους ουρανούς, όταν τον παρέλαβε η νεφέλη. «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα.» Εννοεί τους αποστόλους· διότι αυτοί ανήγγειλαν παντού τη διαθήκη του· αυτοί έγιναν και λειτουργοί των προσταγμάτων του· αυτούς τους έκανε πνεύματα, δηλαδή πνευματικούς, αλλά βέβαια και πυρ φλέγον εξαιτίας της χορηγίας του Πνεύματος, η οποία έγινε πάνω τους με τη μορφή πύρινων γλωσσών. «Αυτός που θεμελιώνει τη γη πάνω στην ασφάλειά της.» Γη ονομάζει τον άνθρωπο. Αυτόν, λοιπόν, τον θεμελιώνει πάνω στην ασφάλεια της πίστεως· ο οποίος δεν θα κλονιστεί στον αιώνα του αιώνος, δηλαδή στον μέλλοντα. «Πάνω στα όρη θα σταθούν νερά.» Όρη ονομάζει τους προφήτες λόγω του ύψους της θεωρίας τους· μέσα σε αυτούς στέκονται νερά, με τα οποία ποτίζονται αυτοί που διψούν για διδασκαλία. «Από την επιτίμησή σου θα τραπούν σε φυγή.»

Επειδή μου έγραψες και για ζητήματα δογμάτων, γνώριζε ότι κάποτε άκουσα από κάποιον ικανό να κατανοεί τη σκέψη των ανδρών Ευαγγελιστών πως εκείνοι επαναλάμβαναν διαρκώς την ονομασία της γνήσιας γέννησης, αποδεικνύοντας ότι ο Υιός δεν είναι κτίσμα. Έλεγαν λοιπόν: «Σε όσους πιστεύουν στο όνομά Του δόθηκε η εξουσία να γίνουν τέκνα του Θεού» και «Ό,τι ζητήσετε στο όνομά μου, θα το λάβετε». Από τις πολλές ονομασίες Του, όμως, η κυριότερη είναι η προσωνυμία του Υιού, η οποία φανερώνει τη γνήσια υιότητα και αποκλείει την έννοια του κτίσματος. Είναι, επομένως, φανερό ότι η χάρη δόθηκε σε όσους Τον ομολογούν ως Υιό, ενώ δεν επισκέπτεται όσους τολμούν να λένε ότι Αυτός είναι κτίσμα.

Για όσους όμως βρίσκονται στη χάρη, διακηρύττει ο υιός της βροντής: «Σε όσους τον δέχθηκαν, έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού». Ιδού τιμή απαλλαγμένη από κάθε κατηγορία, ιδού το αξίωμα της υιοθεσίας, ιδού το σύνθημα της υπερκόσμιας συγκλήτου, το οποίο ο Σωτήρας επαναλάμβανε παντού λέγοντας: «Για να γίνετε όμοιοι με τον Πατέρα σας, που είναι στους ουρανούς», και: «Γνωρίζει ο ουράνιος Πατέρας σας όσα χρειάζεστε, προτού ακόμη του τα ζητήσετε». Ο ίδιος, λοιπόν, ο αίτιος της υιοθεσίας διακηρύττει παντού αυτό το αξίωμα· και εκείνος που, από προμαχώνας του Ιουδαϊσμού, έγινε όργανο του Ευαγγελίου, δείχνοντας ότι η τιμή αυτή επιβεβαιώθηκε έμπρακτα, είπε: «Διότι δεν λάβατε πνεύμα δουλείας, ώστε να περιπέσετε πάλι στον φόβο, αλλά πνεύμα υιοθεσίας, με το οποίο κραυγάζουμε: Αββά, Πατέρα».

Ποια λοιπόν θα μπορούσε να είναι η καλύτερη προτροπή προς αυτούς; Αν τους υπενθυμίζαμε τον τρόπο της γέννησης, και της πρώτης και της δεύτερης, της φυσικής και της πνευματικής, και αν τους δείχναμε ποια είναι η διαφορά ανάμεσα σε καθεμία από τις δύο γεννήσεις. Μάλλον όμως δεν πρέπει να τα μαθαίνουν αυτά από εμάς· ο ίδιος ο γιος της βροντής θα τους μιλήσει για αυτά, ο αγαπημένος του Χριστού, ο Ιωάννης. Τι λέει λοιπόν εκείνος; «Όσοι τον δέχθηκαν, τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού»· έπειτα, υπενθυμίζοντάς τους την πρώτη γέννηση και επιδεικνύοντας μέσω της σύγκρισης το μεγαλείο της παρούσας χάριτος, λέει τα εξής: «Οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά από τον Θεό». Με έναν μόνο λόγο έδειξε την ευγενή τους καταγωγή. Ω, καθαρές ωδίνες! Ω, πνευματικοί τοκετοί! Ω, καινούργιες γεννήσεις! Σύλληψη χωρίς μήτρα, γέννηση χωρίς κοιλιά, τοκετός χωρίς σάρκα, τοκετός πνευματικός, τοκετός από τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Θεού, τοκετός γεμάτος ευφροσύνη και χαρά. Αλλά η πρώτη γέννηση δεν είναι τέτοια, παρά έχει την αρχή της στους θρήνους. Διότι το βρέφος, γλιστρώντας από τη μήτρα και κατεβαίνοντας από τα σπλάχνα, βγάζει την πρώτη του φωνή με δάκρυα, όπως λέει κάποιος: «Βγάζοντας την πρώτη φωνή όμοια με όλους, κλαίγοντας εξίσου». Διότι μέσα από θρήνους γίνεται η είσοδος στη ζωή, με δάκρυα γίνεται το ξεκίνημα, καθώς η φύση προαναγγέλλει το επώδυνο μέλλον. Γιατί κλαίει το παιδί όταν έρχεται στο φως;

«Διότι όσοι τον δέχθηκαν», λέει, «τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού». Εάν λοιπόν κάποιος από εσάς, δια της πίστεως στον Κύριό μας, έχει γίνει υιός Του και απομακρύνθηκε από Αυτόν, όχι κατά τον τόπο, αλλά κατά τον τρόπο της ζωής· εάν κάποιον τον άγγιξε η πείνα, όχι του κοινού άρτου, αλλά του επουράνιου («Διότι άρτο ουρανών», λέει, «τους έδωσε· άρτο αγγέλων έφαγε ο άνθρωπος»)· ας εγκαταλείψει τις ακόλαστες ηδονές που προσιδιάζουν στους χοίρους, και ας μην επιθυμεί πλέον να τρώει ξυλοκέρατα. Τι είναι τα ξυλοκέρατα;

Δεν λέει: «Ας δημιουργήσουμε τον άνθρωπο σύμφωνα με τη δική μας εικόνα και ομοίωση»· αλλά τι λέει; Τους δίνει τη δυνατότητα να γίνουν υιοί Θεού, οι οποίοι, όπως λέει, δεν γεννήθηκαν από αίματα, αλλά από τον Θεό. Έπειτα, για να μην υπακούσεις στον όφι, αμέσως διδάσκεσαι να λες: «Σε αποτάσσομαι»· αντί του να πεις: «Οτιδήποτε και αν πεις, δεν πρόκειται να σε ακούσω». Έπειτα, για να μην σε παρασύρει μέσω άλλων, προσθέτει: «και την πομπή σου και τη λατρεία σου και τους αγγέλους σου». Τον εγκατέστησε πλέον όχι για να φυλάσσει τον παράδεισο, αλλά για να πολιτεύεται στον ουρανό. Διότι, αμέσως μόλις ανεβεί, προφέρει αυτά τα λόγια: «Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς, γενηθήτω το θέλημά σου, ως εν ουρανώ και επί της γης». Δεν υποπίπτει στην όραση το παιδί, δεν βλέπεις δέντρο ούτε πηγή, αλλά αμέσως αγκαλιάζεις τον ίδιο τον Δεσπότη, αναμειγνύεσαι με το Σώμα Του, ενώνεσαι άρρηκτα με το Σώμα που βρίσκεται ψηλά, εκεί όπου είναι αδύνατον να πλησιάσει ο διάβολος.

Από Αυτόν δε εσείς είστε εν Χριστώ Ιησού, ο οποίος έγινε για εμάς σοφία από τον Θεό, και δικαιοσύνη, και αγιασμός, και απολύτρωση. Τη φράση «Εξ αυτού», νομίζω πως την αναφέρει εδώ όχι για την παραγωγή της υπάρξεως, αλλά για την πίστη· δηλαδή, το να γίνουμε τέκνα Θεού όχι από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός. Μη νομίσετε, λοιπόν, ότι αφού μας αφαίρεσε την καύχηση, μας άφησε έτσι· διότι μας έδωσε άλλη μεγαλύτερη καύχηση. Επειδή ενώπιον Εκείνου δεν πρέπει να καυχάται κανείς.

Διότι, όταν εκπέσουν από εκεί, αποδίδουν στους ανθρώπους όσα θεώρησαν ότι αρμόζει να ειπωθούν για το Πνεύμα. Πλην όμως, ας εξετάσουμε την ανάγνωση του χωρίου και με αυτόν τον τρόπο. Τώρα η κτίση ονομάζεται ζωή· επομένως, η ίδια είναι και φως· και για αυτήν ήρθε να δώσει μαρτυρία ο Ιωάννης. Γιατί λοιπόν να μην είναι και αυτός φως; Διότι, λέει, «δεν ήταν εκείνος το φως». Καίτοι και ο ίδιος ανήκε στην κτίση. Πώς λοιπόν αυτός δεν είναι φως; Και πώς «στον κόσμο ήταν, και ο κόσμος δημιουργήθηκε δι' αυτού»; Η κτίση βρισκόταν μέσα στην κτίση, και η κτίση δημιουργήθηκε μέσω της κτίσεως; Και πώς «και ο κόσμος δεν τον εγνώρισε»; Η κτίση δεν γνώρισε την κτίση; «Όσοι δε τον δέχτηκαν, τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού». Αλλά, αρκετά με τη γελοιότητα. Διότι σε εσάς αφήνω στο εξής να αναλύσετε περαιτέρω την τερατολογία αυτών των λόγων, για να μη φανεί ότι εμείς επιλέξαμε να κάνουμε αυτό, δηλαδή να αστειευόμαστε απλώς, και να καταναλώνουμε άσκοπα τον χρόνο μας.

Κανέναν τόπο δεν άλλαξε (πώς θα μπορούσε άλλωστε;), αλλά το πραγματοποίησε αυτό με την κατάβασή Του προς εμάς. Επειδή, αν και βρισκόταν στον κόσμο, δεν φαινόταν να είναι παρών, επειδή δεν είχε γίνει ακόμη γνωστός, αργότερα όμως φανέρωσε τον εαυτό Του, καταδεχόμενος να ενδυθεί τη δική μας σάρκα, αυτήν τη φανέρωση και την κατάβαση την ονομάζει παρουσία. Είναι άξιο θαυμασμού το γεγονός ότι ο μαθητής δεν ντρέπεται για την ατίμωση του διδασκάλου, αλλά καταγράφει με παρρησία την ύβρη που έγινε εις βάρος Του. Και αυτό δεν αποτελεί μικρή απόδειξη του φιλαλήθους χαρακτήρα του. Εξάλλου, αυτός που ντρέπεται, πρέπει να ντρέπεται για εκείνους που ύβρισαν, και όχι για εκείνον που υπέστη τη λοιδορία. Διότι Αυτός, με αυτόν τον τρόπο, έλαμψε περισσότερο, δείχνοντας τόση πρόνοια, μετά την ύβρη, για αυτούς που Τον ύβρισαν· εκείνοι όμως φάνηκαν σε όλους αγνώμονες και μιαροί, επειδή απώθησαν ως εχθρό και πολέμιο Εκείνον που ήλθε για να φέρει τόσα αγαθά. Δεν ζημιώθηκαν όμως μόνο από αυτό, αλλά και από το ότι δεν έλαβαν όσα έλαβαν εκείνοι που Τον δέχθηκαν. Και τι έλαβαν αυτοί; «Σε όσους Τον δέχθηκαν», λέει, «έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού». Γιατί λοιπόν δεν μας αναφέρεις, ω μακάριε, και την τιμωρία εκείνων που δεν Τον δέχθηκαν; Αλλά ότι μεν ήταν δικοί Του, και ότι, ενώ ήλθε στα δικά Του, εκείνοι δεν Τον παρέλαβαν, το είπες· το τι θα πάθουν όμως εξαιτίας αυτού, και ποια τιμωρία θα υποστούν, αυτό δεν το πρόσθεσες.

Και όπως ακριβώς η φύση του πυρός, όταν έρθει σε επαφή με το χώμα των μετάλλων, το μετατρέπει αμέσως από χώμα σε χρυσό, έτσι λοιπόν, και πολύ περισσότερο, το βάπτισμα μετατρέπει αυτούς που έχουν λουστεί σε αυτό σε χρυσούς αντί για πήλινους, καθώς το Πνεύμα, δίκην πυρός, εισέρχεται εκείνη την ώρα στις ψυχές μας· και από τη μια κατακαίει την εικόνα του χοϊκού ανθρώπου, από την άλλη δε αναδεικνύει την εικόνα του επουράνιου νεοπαγή και λαμπρή, να ακτινοβολεί σαν να βγήκε από χωνευτήρι. Και γιατί άραγε δεν είπε ότι τους έκανε τέκνα Θεού, αλλά ότι «έδωσε σε αυτούς την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού»; Δείχνοντας ότι απαιτείται πολλή προθυμία και προσπάθεια, ώστε την εικόνα της υιοθεσίας που αποτυπώθηκε μέσα μας κατά το βάπτισμα, να τη διατηρήσουμε απολύτως ακηλίδωτη και άθικτη· συγχρόνως δε φανερώνοντας ότι αυτή την εξουσία κανείς δεν θα μπορέσει να μας την αφαιρέσει, εάν δεν την στερήσουμε εμείς οι ίδιοι προηγουμένως από τον εαυτό μας. Διότι, εάν εκείνοι που λαμβάνουν από ανθρώπους εξουσιοδότηση για κάποιες υποθέσεις, έχουν τόση ισχύ, όση περίπου έχουν και αυτοί που τους την έδωσαν, πολύ περισσότερο εμείς, που αξιωθήκαμε αυτής της τιμής από τον Θεό, εάν δεν πράξουμε τίποτα ανάξιο αυτής της εξουσίας, θα είμαστε ισχυρότεροι από όλους, επειδή ακριβώς Αυτός που μας ενεχείρισε αυτή την τιμή είναι ανώτερος και αγαθότερος από όλους. Παράλληλα, θέλει επίσης να καταδείξει ότι η χάρις δεν επέρχεται απλώς από μόνη της, αλλά έρχεται σε εκείνους που το επιθυμούν και αγωνίζονται· διότι εναπόκειται και στη δική τους εξουσία το να γίνουν τέκνα.

Αλλά εγερθείτε, ώστε να μη σας διαφύγει τίποτε από όσα λέγονται. «Και ο Λόγος έγινε σάρκα», λέει, «και εσκήνωσε ανάμεσά μας». Αφού είπε ότι γεννήθηκαν από τον Θεό όσοι τον δέχθηκαν και ότι έγιναν τέκνα Θεού, παραθέτει την αιτία και την προϋπόθεση αυτής της ανείπωτης τιμής. Και αυτή είναι το ότι ο Λόγος έγινε σάρκα και ότι ο Δεσπότης ανέλαβε τη μορφή του δούλου. Διότι έγινε Υιός ανθρώπου, όντας γνήσιος Υιός του Θεού, για να κάνει τους υιούς των ανθρώπων τέκνα του Θεού. Επειδή, όταν το υψηλό συναναστρέφεται με το ταπεινό, το ίδιο δεν βλάπτεται καθόλου στη δική του δόξα· αντίθετα, ανυψώνει το άλλο από τη μεγάλη του ταπεινότητα.

β΄. Τι σημαίνει, λοιπόν, το «κάθε σάρκας»; Διότι βεβαίως δεν πίστεψαν όλοι. Και όμως, όσον αφορά το δικό του μέρος, όλοι πίστεψαν· εάν όμως δεν έδωσαν προσοχή στα λεγόμενά του, το σφάλμα δεν ανήκει σε εκείνον που διδάσκει, αλλά σε εκείνους που δεν τα αποδέχονται. «Ώστε σε καθέναν που του έχεις δώσει, να δώσει σε αυτούς ζωή αιώνια». Εάν δε και εδώ εκφράζεται με κάπως πιο ανθρώπινο τρόπο, μην απορήσεις. Διότι το πράττει αυτό και για τις αιτίες που έχουν ήδη αναφερθεί, αλλά και για να προφυλάσσεται συνεχώς από το να πει ο ίδιος κάτι μεγάλο για τον εαυτό του, επειδή αυτό προκαλούσε δυσφορία στους ακροατές, λόγω του ότι μέχρι τότε δεν είχαν σχηματίσει καμία υψηλή ιδέα γι' αυτόν. Ο Ιωάννης, βεβαίως, όταν ομιλεί από το δικό του πρόσωπο, δεν πράττει το ίδιο, αλλά ανάγει τον λόγο σε υψηλότερο επίπεδο, λέγοντας τα εξής: «Όλα δι' αυτού έγιναν, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα»· και ότι ήταν Ζωή, και ότι ήταν Φως, και ότι «Ήλθε στα δικά του»· όχι με την έννοια ότι δεν είχε εξουσία, εάν δεν την λάμβανε, αλλά ότι έδωσε και σε άλλους την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού. Και ο Παύλος παρομοίως τον θεωρεί ίσο με τον Θεό.

Διότι και ο πατέρας φρόντιζε και επιθυμούσε να τον κάνει μέτοχο των ευλογιών, και ο ίδιος έπραττε για τον σκοπό αυτόν όλα όσα του είχαν προσταχθεί. Αλλ' όμως, επειδή ήταν φαύλος, τίποτα από αυτά δεν τον ωφέλησε· αντίθετα, αν και ήταν πρώτος κατά τη φύση και είχε τον πατέρα του να πράττει τα πάντα υπέρ αυτού, επειδή δεν είχε τον Θεό μαζί του, εξέπεσε από όλα. Και τι αναφέρω τους ανθρώπους; Υιοί του Θεού έγιναν οι Ιουδαίοι, και δεν κέρδισαν τίποτα από αυτήν την ευγενική τους ιδιότητα. Εάν λοιπόν, όταν κάποιος γίνει υιός του Θεού, δεν επιδείξει αρετή άξια αυτής της ευγένειας, τιμωρείται μάλιστα και βαρύτερα, τότε γιατί μου προβάλλεις την ευγενική καταγωγή από προγόνους και παππούδες; Διότι αυτό μπορεί να διαπιστώσει κανείς ότι ισχύει όχι μόνο στην Παλαιά Διαθήκη, αλλά και στην Καινή: «Σε όσους δε τον δέχθηκαν», λέει, «έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού». Εντούτοις όμως, ο Παύλος δήλωσε ότι πολλά από αυτά τα τέκνα δεν ωφελούνται καθόλου από τον Πατέρα: «Διότι εάν περιτέμνεστε», λέει, «ο Χριστός δεν θα σας ωφελήσει σε τίποτα». Εάν όμως ο Χριστός δεν ωφελεί σε τίποτα εκείνους που δεν επιθυμούν να προσέχουν τον εαυτό τους, πώς θα τους προστατεύσει ένας άνθρωπος;

Διότι τίποτα δεν είναι ίσο με αυτήν την τιμή. Και πάλι λέει: «Έδωσε σε αυτούς την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού», ώστε να διαφυλάσσουν αυτή την τάξη. Διότι, όταν Εκείνος μεν μας τοποθετεί σε αυτήν, αλλά εμείς την εγκαταλείπουμε, εξοστρακιζόμαστε. Επειδή δεν είπε απόλυτα, «θα σε κάνω τέκνο», αλλά, «θα σε τοποθετήσω σε εκείνη την τάξη σαν σε αξίωμα»· το να τη διατηρήσουμε, όμως, είναι δικό μας έργο.

«Δεν είναι καλό», λέει, «να πάρει κανείς το ψωμί των τέκνων και να το ρίξει στα σκυλάκια»· αυτά έλεγε ο Χριστός στη Χαναναία, αποκαλώντας εκείνους μεν τέκνα, σκυλιά δε όσους προέρχονταν από τα έθνη. Αλλά πρόσεξε πώς αντιστράφηκε έπειτα η τάξη, και εκείνοι μεν έγιναν σκυλιά, εμείς δε τέκνα. «Προσέχετε τα σκυλιά», λέει ο Παύλος γι' αυτούς, «προσέχετε τους κακούς εργάτες, προσέχετε την κατατομή· διότι εμείς είμαστε η περιτομή». Είδες πώς έγιναν σκυλιά αυτοί που προηγουμένως ήταν τέκνα; Θέλεις να μάθεις πώς εμείς, που προηγουμένως ήμασταν σκυλιά, γίναμε τέκνα; «Σε όσους δε τον δέχθηκαν», λέει, «τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού». Δεν υπάρχει τίποτα πιο άθλιο από εκείνους, οι οποίοι παντού τρέχουν ενάντια στη δική τους σωτηρία. Διότι, όταν έπρεπε να τηρούν τον νόμο, τον καταπάτησαν· και τώρα που ο νόμος έχει παύσει να ισχύει, φιλονικούν επιμένοντας να τον τηρούν.