Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 1:14

Διατύπωσε με τον λόγο του πώς ο Θεός και Πατέρας ήταν άχρονος Πατέρας του Λόγου· πώς ο Υιός είναι συναΐδιος με τον Πατέρα· πώς είναι ομοούσιος και όχι ετεροούσιος· πώς είναι συνεργός, αλλά όχι υπηρέτης· πώς είναι δημιουργός και όχι ποίημα· πώς είναι Δεσπότης και όχι δούλος· πώς είναι το απαύγασμα της δόξας του Πατρός και ο χαρακτήρας της υποστάσεώς Του· πώς «Εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος»· πώς ο Λόγος έγινε σάρκα χωρίς να τραπεί, έγινε σάρκα χωρίς να μεταβληθεί, έγινε σάρκα χωρίς να αλλοιωθεί, και εσκήνωσε ανάμεσά μας, αφού κατασκεύασε ο ίδιος για τον εαυτό του τη δική μας φύση ως σκηνή αχώριστη από τη δική του θεότητα. Έτσι λοιπόν κήρυξε αυτός ο κήρυκας της αλήθειας· διότι είχε τον ίδιο τον Χριστό, ο οποίος αφενός ομιλούσε μέσα από αυτόν, αφετέρου βλασφημούνταν από τους Αρειανούς. Γι’ αυτόν τον λόγο, από τον ουρανό οι άγγελοι τον επευφημούσαν αοράτως, επειδή ανυμνούσε ορθά επί της γης την ομοούσια Τριάδα που προσκυνείται από αυτούς, και δίδασκε να δοξολογείται· εσείς δε από κάτω, σκιρτώντας από χαρά, αγαλλιούσατε με δίκαια χειροκροτήματα και αναγορεύσατε τον μιμητή των αποστόλων ως άξιο των αποστόλων, επειδή με τη γλώσσα του ανέβλυζε τη μακαρισθείσα ομολογία του Πέτρου και με τα χείλη του πυρπολούσε τον ζήλο του Παύλου· και δικαίως αποκαλούσατε μακάρια την Εκκλησία που κατέχει ένα τέτοιο κειμήλιο· διότι πράγματι είναι μακάρια, εφόσον έχει έναν τέτοιο θησαυρό. Αυτά, λοιπόν, συνέβησαν εκείνη την ημέρα.

Παρομοίως και ο Λουκάς και ο Μάρκος· ο Ιωάννης όμως, μόνος αυτός, εκφράστηκε διαφορετικά. Διότι, αφού πρώτα μίλησε για τη θεότητα, λέγοντας: «Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν με τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος», και αφού πραγματεύτηκε πολλά περί αυτής, τότε είπε: «Και ο Λόγος έγινε σάρκα, και κατασκήνωσε ανάμεσά μας». Και αν και συνέγραψε το Ευαγγέλιο με τρόπο αντίστροφο από τους άλλους, εντούτοις και έτσι απέδειξε τη μεγάλη συμφωνία του με αυτούς.

Διότι ο Κύριος θα οικοδομήσει τη Σιών και θα φανερωθεί μέσα στη δόξα του. Επειδή, δηλαδή, εκείνοι που αγνοούσαν τις θείες οικονομίες θεωρούσαν ως αδυναμία του Θεού την υποδούλωση των Ιουδαίων και την ερήμωση της Ιερουσαλήμ, εύλογα ονόμασε δόξα του Θεού την ανοικοδόμηση της πόλεως· που σημαίνει ότι, όταν ανοικοδομηθεί πάλι η Σιών, όλοι θα δουν τον Θεό των όλων στην προηγούμενη δόξα του. Όταν βεβαίως στεκόταν στο μέσο του χορού των αποστόλων, τότε εμφανιζόταν μέσα στη δόξα του, δηλαδή με τα σημάδια των παθών· διότι λέει στον Θωμά: Φέρε το δάχτυλό σου εδώ, και δες τα χέρια μου, και τα εξής. Ονομάζει δε δόξα τα πάθη, επειδή μέσω αυτών υπέταξε την οικουμένη. Θα εννοήσεις όμως και με διαφορετικό τρόπο το: Ο Κύριος θα οικοδομήσει τη Σιών. Διότι ο Θεός Λόγος, αφού έγινε σάρκα και κατασκήνωσε ανάμεσά μας, οικοδόμησε την Εκκλησία, η οποία πνευματικά ονομάζεται Σιών. Θα φανερωθεί μέσα στη δόξα του, όταν, αφού κατασκηνώσει ανάμεσά μας, θα ατενίσουμε τη δόξα του, δόξα ως Μονογενούς από τον Πατέρα, πλήρη χάριτος και αληθείας. Έστρεψε το βλέμμα του στην προσευχή των ταπεινών και δεν περιφρόνησε τη δέησή τους.

Δεν γνώρισαν τον Θεό Λόγο που έγινε σάρκα για εμάς· διότι ο Λόγος έγινε σάρκα, χωρίς να υποστεί τροπή, αλλά με το να κατασκηνώσει ανάμεσά μας. Δεν αναγνώρισαν την αΐδια μορφή της θεότητας μέσα στην εικόνα του δούλου· δεν γνώρισαν· διότι, εάν είχαν γνωρίσει, δεν θα είχαν σταυρώσει τον Κύριο της δόξης.

Ποια είναι η σοφία; Ο Υιός του Θεού. Και πώς ο Λόγος έγινε σάρκα και σκήνωσε ανάμεσά μας. Διότι και εγώ, όντας άνθρωπος ομοιοπαθής με εσάς, έχω παιδαγωγηθεί κατ' εντολήν του Θεού. Περί του Χριστού: χάρη στη σοφία του Θεού, διότι τη γνώση των πάντων την απέκτησα από αυτήν. Διότι στο χέρι Του βρισκόμαστε και εμείς και οι λόγοι μας. Ποια είναι η σοφία, και πώς ήλθε στους ανθρώπους. Διότι, ενώ είναι μία, τα πάντα δύναται, και παραμένοντας στον εαυτό της ανακαινίζει τα πάντα. Τη σοφία, λέγει, επειδή την αγάπησα από τη νεότητά μου, απέκτησα από αυτήν όλα τα αγαθά, σαρκικά και πνευματικά. Διότι, έχοντας γνωρίσει το μέγεθος της σοφίας, ικέτευσα τον Κύριο, ώστε να μου δοθεί το Άγιο Πνεύμα που με φωτίζει περί αυτής. Και εστάλη, για να συμπαρασταθεί στους κόπους μου.

Διότι αυτά είναι η κάθοδος, η συγκαταβατική ταπείνωση, η επίγεια ζωή, η επίγνωσή Του που δόθηκε στους ανθρώπους της γης. Πάνω στη γη έχει στηριχθεί η νοητή κλίμακα, η Παρθένος· διότι από τη γη έλκει τη γέννησή της. Η δε κεφαλή [της φθάνει] στον ουρανό· διότι, ενώ κεφαλή κάθε γυναίκας είναι ο άνδρας, επειδή όμως αυτή δεν γνώρισε άνδρα, κεφαλή της χρημάτισε ο Θεός και Πατέρας, ο οποίος πραγματοποίησε την ένωση μέσω του Αγίου Πνεύματος και εξαπέστειλε, ωσάν θείο πνευματικό σπόρο, τον δικό Του Υιό και Λόγο, την παντοδύναμη δύναμη. Διότι, με την ευδοκία του Πατέρα, όχι από φυσική συνάφεια, αλλά από το Άγιο Πνεύμα και την Παρθένο Μαρία, υπερφυώς ο Λόγος έγινε άτρεπτα σάρκα και κατασκήνωσε ανάμεσά μας· διότι η συνάφεια του Θεού με τους ανθρώπους γίνεται μέσω του Αγίου Πνεύματος. Όποιος μπορεί να κατανοήσει, ας κατανοήσει. Όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει. Ας εξέλθουμε από τα σωματικά. Το θείο είναι απαθές, ω άνθρωποι, και Αυτός που εγέννησε απαθώς την πρώτη φορά κατά φύση, γεννά απαθώς τον ίδιο Υιό και τη δεύτερη φορά κατά οικονομία. Και μάρτυρας αυτού είναι ο Δαβίδ, ο θεοπάτωρ: «Ο Κύριος είπε προς εμένα· Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε έχω γεννήσει». Το δε «σήμερα» δεν έχει θέση στην προαιώνια γέννηση· διότι εκείνη είναι άχρονη.

Με τη σημερινή γέννηση του Κυρίου μας από την Παρθένο Μαρία, σαν χαρμόσυνη άνοιξη ανέτειλε σε όλη την οικουμένη και την οδήγησε ξανά στην ανακαίνιση. Διότι σήμερα γεννιέται ο μονογενής Υιός του Θεού, το απαύγασμα της δόξας Του, ο χαρακτήρας της αϊδιότητας και της υποστάσεώς Του, ο όρος και ο Λόγος του Πατρός, διά του οποίου δημιούργησε και τους αιώνες, διά του οποίου έγιναν τα πάντα, ορατά και αόρατα· διότι ο Λόγος του Πατρός έγινε ατρέπτως σάρκα εκ Πνεύματος Αγίου και της Παρθένου Θεοτόκου, και καθίσταται μεσίτης Θεού και ανθρώπων ο μόνος φιλάνθρωπος, έχοντας συλληφθεί στην άχραντη μήτρα της Παρθένου όχι από θέλημα ή επιθυμία ή συνάφεια ανδρός, αλλά από το Άγιο Πνεύμα και σύμφωνα με την πρώτη γέννηση του Αδάμ, και γίνεται υπήκοος στον Πατέρα, θεραπεύοντας τη δική μας παρακοή με το πρόσλημμα που είναι όμοιο με εμάς και προέρχεται από εμάς.

Σήμερα, ο κορυφαίος της νέας διαθήκης, αυτός που ανακήρυξε τον Χριστό Υιό του Θεού με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο, λέγοντας: «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του ζωντανού Θεού», βλέπει τον αρχηγό της παλαιάς να παραστέκεται δίπλα στον νομοθέτη και των δύο και να διακηρύσσει περίτρανα: «Αυτός είναι ο Ων, για τον οποίο προφήτευσα ότι θα αναστηθεί ως προφήτης σαν εμένα· σαν εμένα μεν, ως άνθρωπος και ως αρχηγός του νέου λαού· αλλά ανώτερος από εμένα, κυριαρχώντας και σε εμένα και σε όλη την κτίση· αυτός που συνήψε και με εμένα και με εσένα και τις δύο διαθήκες, την παλαιά και την καινή». Σήμερα, στον παρθένο της νέας, ο παρθένος της παλαιάς ευαγγελίζεται τον παρθένο Κύριο που γεννήθηκε από παρθένο. Ελάτε, λοιπόν, υπακούοντας στον προφήτη Δαβίδ. Ας ψάλουμε στον Θεό μας, ας ψάλουμε στον βασιλιά μας, ας ψάλουμε. Επειδή ο Θεός είναι βασιλιάς όλης της γης, ας ψάλουμε συνετά· ας ψάλουμε με χείλη αγαλλίασης· ας ψάλουμε με σύνεση νου, αισθανόμενοι τη γεύση των λόγων. Ο λάρυγγας γεύεται τις τροφές, αλλά ο νους διακρίνει τους λόγους, όπως λέει ο σοφότατος. Ας ψάλουμε και με το Πνεύμα που ερευνά τα πάντα, ακόμη και αυτά τα απόρρητα βάθη του Θεού, μέσα στο φως του Πατρός, στο Πνεύμα που φωτίζει τα πάντα, βλέποντας ως φως τον Υιό του Θεού, το απρόσιτο. Τώρα φανερώθηκαν αυτά που είναι αθέατα στα ανθρώπινα μάτια, ένα γήινο σώμα να ακτινοβολεί θεία λαμπρότητα, ένα θνητό σώμα να αναβλύζει τη δόξα της θεότητας. Διότι ο Λόγος έγινε σάρκα, και η σάρκα έγινε Λόγος, μολονότι δεν απομακρύνθηκε καθόλου από τη θεία Του φύση.

ΙΓ΄. Διότι, εάν δεν είναι ένας καθ' υπόστασιν, πώς ο Λόγος έγινε σάρκα; Το Άγιο Πνεύμα δηλώνει με αυτό όχι ότι ο Λόγος μετατράπηκε σε σάρκα, αλλά μάλλον ότι ενώθηκε με τη σάρκα καθ' υπόστασιν. Ή πώς, όπως λέγεται, ο μονογενής Υιός, ο οποίος βρίσκεται στους κόλπους του Πατέρα, εκείνος τον φανέρωσε; Διότι ο άνθρωπος που φαινόταν, αυτός τον φανέρωσε· ο οποίος, εάν δεν ήταν και Θεός, πώς θα πιστευθεί ότι βρίσκεται στους κόλπους του Πατέρα; Ή πώς (νοείται το): «Κανείς δεν έχει ανεβεί στον ουρανό, παρά μόνο εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου, ο οποίος βρίσκεται στον ουρανό»; Διότι δεν είχε ανεβεί ακόμη σωματικώς στον ουρανό, εφόσον μάλιστα και μετά την ανάσταση είπε: «Δεν έχω ανεβεί ακόμη προς τον Πατέρα μου».

Διότι τι είναι μεγαλύτερο από το να γίνει ο Θεός άνθρωπος; Και ο Λόγος έγινε σάρκα ατρέπτως εκ Πνεύματος Αγίου και Μαρίας της αγίας αειπαρθένου και Θεοτόκου, και ο μόνος φιλάνθρωπος καθίσταται μεσίτης Θεού και ανθρώπων, αφού συνελήφθη στην άχραντη μήτρα της Παρθένου όχι από θέλημα ή επιθυμία ή συνάφεια ανδρός ή από ηδονική γέννηση, αλλά εκ Πνεύματος Αγίου και σύμφωνα με την πρώτη γένεση του Αδάμ. Και γίνεται υπήκοος στον Πατέρα με το καθ' ημάς και εξ ημών πρόσλημμα, θεραπεύοντας τη δική μας παρακοή και γινόμενος για εμάς υπόδειγμα υπακοής, χωρίς την οποία δεν είναι δυνατόν να επιτευχθεί η σωτηρία.

Ο Θεός Λόγος, λοιπόν, σαρκούμενος ούτε προσέλαβε τη φύση που κατανοείται με ψιλή θεωρία (διότι αυτό δεν είναι σάρκωση, αλλά απάτη και πλάσμα σαρκώσεως) ούτε αυτήν που θεωρείται ως είδος (διότι δεν προσέλαβε όλες τις υποστάσεις), αλλά εκείνη που βρίσκεται στο άτομο και είναι ταυτόσημη με το είδος (διότι προσέλαβε την απαρχή του δικού μας φυράματος), η οποία δεν έλαβε υπόσταση από μόνη της, ούτε υπήρξε πρώτα ως άτομο για να προσληφθεί κατόπιν από αυτόν, αλλά υπήρξε εξαρχής μέσα στη δική του υπόσταση. Διότι η ίδια η υπόσταση του Θεού Λόγου έγινε υπόσταση για τη σάρκα, και σύμφωνα με αυτό «ο Λόγος έγινε σάρκα», δηλαδή ατρέπτως, και η σάρκα Λόγος αμεταβλήτως, και ο Θεός άνθρωπος· διότι ο Λόγος είναι Θεός, και ο άνθρωπος Θεός εξαιτίας της καθ' υπόστασιν ενώσεως.

Διότι ο ίδιος ο Λόγος έγινε σάρκα, αφού κυοφορήθηκε από την Παρθένο και προήλθε ως Θεός μαζί με την ανθρώπινη φύση που προσέλαβε, η οποία είχε ήδη θεωθεί από αυτόν ταυτόχρονα με την έλευσή της στην ύπαρξη, ώστε να γίνουν ταυτόχρονα τα τρία: η πρόσληψη, η ύπαρξη και η θέωσή της από τον Λόγο. Και έτσι, η αγία Παρθένος νοείται και ονομάζεται Θεοτόκος όχι μόνο εξαιτίας της φύσης του Λόγου, αλλά και εξαιτίας της θέωσης του ανθρώπινου στοιχείου, των οποίων η σύλληψη και η ύπαρξη επιτελέστηκαν θαυματουργικά ταυτόχρονα: αφενός η σύλληψη του Λόγου, αφετέρου η ύπαρξη της σάρκας μέσα στον ίδιο τον Λόγο, καθώς η ίδια η Θεομήτωρ χορήγησε υπερφυσικά στον Πλάστη το να πλαστεί και στον Θεό και Ποιητή των πάντων το να γίνει άνθρωπος, ο οποίος θεώνει το πρόσλημμα, ενώ η ένωση διασώζει τα ενωθέντα στοιχεία έτσι ακριβώς όπως ενώθηκαν. Δεν εννοώ μόνο το θείο, αλλά και το ανθρώπινο στοιχείο του Χριστού, το οποίο είναι ανώτερο από εμάς και όμοιο με εμάς. Διότι δεν έγινε πρώτα όμοιος με εμάς και ύστερα ανώτερος από εμάς, αλλά από την πρώτη στιγμή της ύπαρξης υπήρξε και τα δύο, επειδή από την αρχή της σύλληψης έλαβε την ύπαρξη μέσα στον ίδιο τον Λόγο· είναι μεν, λοιπόν, ανθρώπινο κατά την οικεία φύση του, αλλά ανήκει στον Θεό και είναι θείο υπερφυσικά. Επιπλέον δε, απέκτησε και τα ιδιώματα της έμψυχης σάρκας· διότι ο Λόγος τα καταδέχθηκε αυτά για λόγους θείας οικονομίας, καθώς συντελούνται πραγματικά και φυσικά, σύμφωνα με την τάξη της φυσικής κίνησης.

Περί του ότι έχει θεωθεί η φύση της σάρκας του Κυρίου και το θέλημα Πρέπει να γνωρίζουμε ότι η σάρκα του Κυρίου λέγεται πως έχει θεωθεί και έχει γίνει ομόθεη και Θεός, όχι μέσω μεταβολής της φύσεως ή τροπής ή αλλοιώσεως ή συγχύσεως, όπως αναφέρει ο Γρηγόριος ο Θεολόγος: «Από τα οποία το ένα θέωσε και το άλλο θεώθηκε», και «τολμώ να το ονομάσω ομόθεο», και «το χρίσαν έγινε άνθρωπος και το χριόμενο Θεός». Διότι αυτά δεν έγιναν μέσω μεταβολής της φύσεως, αλλά μέσω της οικονομικής ενώσεως, εννοώ της καθ' υπόστασιν, με την οποία ενώθηκε αδιάσπαστα με τον Θεό Λόγο, και μέσω της αμοιβαίας περιχωρήσεως των φύσεων, όπως ακριβώς λέμε και για την πύρωση του σιδήρου· διότι όπως ομολογούμε την ενανθρώπηση χωρίς καμία μεταβολή και τροπή, έτσι δοξάζουμε ότι συντελέστηκε και η θέωση της σάρκας. Επειδή, ούτε ο Λόγος, επειδή έγινε σάρκα, εξέστη από τα όρια της δικής Του θεότητας ή από τα θεοπρεπή μεγαλεία που Του ανήκουν, ούτε βέβαια η σάρκα, αφού θεώθηκε, απομακρύνθηκε (μετετράπη) από τη δική της φύση ή από τα φυσικά της ιδιώματα. Διότι και μετά την ένωση οι φύσεις παρέμειναν ασύμφυρτες και οι ιδιότητές τους αλώβητες. Η δε σάρκα του Κυρίου εμπλουτίστηκε με τις θείες ενέργειες εξαιτίας της απόλυτα καθαρής ενώσεώς της με τον Λόγο, δηλαδή της καθ' υπόστασιν ενώσεως, χωρίς να υποστεί καμία απολύτως έκπτωση από τα δικά της φυσικά ιδιώματα· διότι δεν ενεργούσε τα θεία με τη δική της ενέργεια, αλλά μέσω του Λόγου που ήταν ενωμένος με αυτήν, καθώς ο Λόγος φανέρωνε μέσω αυτής τη δική Του ενέργεια.

Εάν πάλι προβάλλεται το ότι ο ευαγγελιστής είπε πως ο Λόγος έγινε σάρκα, πρέπει να γνωρίζουμε ότι στην Αγία Γραφή ο άνθρωπος άλλοτε ονομάζεται ψυχή, όπως στη φράση «με εβδομήντα πέντε ψυχές εισήλθε ο Ιακώβ στην Αίγυπτο», και άλλοτε σάρκα, όπως στη φράση «θα δει κάθε σάρκα τη σωτηρία του Θεού». Επομένως, ο Κύριος δεν έγινε σάρκα άψυχη ούτε στερημένη νου, αλλά έγινε άνθρωπος. Λέει άλλωστε ο ίδιος: «Γιατί με χτυπάς, έναν άνθρωπο που σας έχω πει την αλήθεια;». Ανέλαβε λοιπόν σάρκα εμψυχωμένη με ψυχή λογική και νοερή, η οποία αφενός κυβερνά τη σάρκα, αφετέρου κυβερνάται από τη θεότητα του Λόγου.

Εμείς όμως λέμε ότι ο Υιός και Λόγος του Θεού έγινε και ονομάστηκε Χριστός αφότου σκήνωσε στη γαστέρα της αγίας Αειπαρθένου, έγινε ατρέπτως σάρκα και η σάρκα χρίσθηκε από τη θεότητα· «διότι αυτή είναι η χρίση της ανθρωπότητας», όπως λέει ο Θεολόγος Γρηγόριος. Αλλά και ο ιερότατος Κύριλλος Αλεξανδρείας, γράφοντας προς τον βασιλέα Θεοδόσιο, αναφέρει τα εξής: «Διότι εγώ λέω ότι δεν πρέπει ούτε ο εκ Θεού Λόγος δίχως την ανθρωπότητα, ούτε βέβαια και ο ναός που γεννήθηκε από τη γυναίκα χωρίς να έχει ενωθεί με τον Λόγο, να ονομάζεται Χριστός Ιησούς· διότι ο εκ Θεού Λόγος, έχοντας συνενωθεί αρρήτως με την ανθρωπότητα κατά οικονομική ένωση, νοείται ως Χριστός». Και προς τις βασίλισσες γράφει τα εξής: «Μερικοί λένε ότι το όνομα Χριστός αρμόζει στον Λόγο που γεννήθηκε από τον Θεό και Πατέρα, ακόμη και όταν νοείται και υπάρχει μόνος του και κατ' ιδίαν. Εμείς όμως δεν έχουμε διδαχθεί να φρονούμε ή να λέμε κάτι τέτοιο· διότι όταν ο Λόγος έγινε σάρκα, τότε λέμε ότι ονομάστηκε Χριστός Ιησούς. Επειδή ακριβώς έχει χρισθεί με το έλαιο της αγαλλιάσεως, δηλαδή με το Άγιο Πνεύμα, από τον Θεό και Πατέρα, για τον λόγο αυτόν ονομάζεται Χριστός».

Έτσι, καταχρηστικώς και όχι κυριολεκτικώς, με τη λέξη της φύσεως υποδήλωσαν την υπόσταση, ώστε αυτό που λέγεται να σημαίνει «μία υπόσταση του Θεού Λόγου σεσαρκωμένη»· διότι δεν έχει σαρκωθεί η φύση του Θεού Λόγου, αλλά η υπόσταση. Και μάρτυρας σε αυτό είναι ο θείος Ευαγγελιστής, ο οποίος διακηρύσσει περίτρανα ως εξής: «Ο Λόγος σαρξ εγένετο». Ο δε Λόγος δεν είναι φύση, όπως έχει καταδειχθεί ανωτέρω, αλλά υπόσταση.

«Διότι ο Κύριός μου και ο Θεός μου», λέει ο Θωμάς, και «Θεός ήταν ο Λόγος», και «ο Λόγος έγινε σάρκα», είπε εν Πνεύματι ο Θεολόγος, και «εν αρχή ήταν ο Λόγος», και «θέλω, καθαρίσου», και «δεν θα είχαν σταυρώσει τον Κύριο της δόξης». Αυτά και τα παρόμοια, καθώς και η δύναμη των θεοσημειών, διακηρύσσουν τη θεία Του φύση και ενέργεια.

Διότι αυτός ο Λόγος έγινε σάρκα, αφού κυοφορήθηκε μεν από την Παρθένο, προήλθε δε ως Θεός μαζί με την πρόσληψη (της ανθρώπινης φύσης), αφού ήδη και αυτή θεώθηκε από Αυτόν ταυτόχρονα με την έλευσή της στην ύπαρξη, ώστε να λάβουν χώρα ταυτόχρονα τα τρία: η πρόσληψη, η ύπαρξη και η θέωσή της από τον Λόγο. Και έτσι νοείται και ονομάζεται η αγία Παρθένος Θεοτόκος, όχι μόνο εξαιτίας της φύσεως του Λόγου, αλλά και εξαιτίας της θεώσεως του ανθρώπινου στοιχείου, των οποίων η σύλληψη και η ύπαρξη επιτελέστηκαν θαυματουργικώς την ίδια στιγμή· η μεν σύλληψη του Λόγου, η δε ύπαρξη της σάρκας μέσα στον ίδιο τον Λόγο, καθώς η ίδια η Θεομήτωρ παρέσχε υπερφυώς το να πλαστεί στον Πλάστη και το να ενανθρωπήσει στον Θεό και Ποιητή των πάντων, ο οποίος θέωνε το πρόσλημμα, ενώ η ένωση διασώζει τα ενωθέντα έτσι ακριβώς όπως έχουν ενωθεί· δεν εννοώ μόνο το θείο, αλλά και το ανθρώπινο στοιχείο του Χριστού, αυτό που είναι υπέρ εμάς και όμοιο με εμάς. Διότι, δεν έγινε πρώτα όμοιο με εμάς και ύστερα έγινε υπέρ εμάς, αλλά πάντοτε από την πρώτη στιγμή της υπάρξεώς του υπήρχαν και τα δύο, επειδή ακριβώς από τη στιγμή της συλλήψεώς του έλαβε την ύπαρξη μέσα στον ίδιο τον Λόγο. Είναι μεν, λοιπόν, ανθρώπινο κατά την οικεία φύση, ανήκει δε στον Θεό και είναι θείο υπερφυώς». «Την δε αγία Παρθένο κυρίως και αληθώς κηρύττουμε Θεοτόκο· διότι, όπως είναι αληθινός Θεός αυτός που γεννήθηκε από αυτήν, έτσι είναι αληθινή Θεοτόκος αυτή που κυοφόρησε τον Θεό ο οποίος σαρκώθηκε από αυτήν.»

Λόγος του οσίου αββά Ιωάννου του Δαμασκηνού, του Χρυσορρόα, κατά των Νεστοριανών. Προς τους ομοϊδεάτες του Νεστορίου πρέπει να αρχίσουμε τον λόγο ως εξής: Πείτε μας, λοιπόν, ποιον συνέλαβε η αγία Παρθένος, τον εκ φύσεως Υιό του Θεού και Θεό ή άνθρωπο; Και αν μεν πουν: Τον εκ φύσεως Υιό του Θεού και Θεό, τότε είναι ορθόδοξοι. Διότι εξάπαντος θα ομολογήσουν την αγία Παρθένο και ως Θεοτόκο· επειδή αυτή που συνέλαβε Θεό και τον γέννησε σαρκωμένο, πώς να μην είναι Θεοτόκος; Εάν όμως πουν: Άνθρωπο, τότε θα συζητήσουμε μαζί τους ως προς αιρετικούς με τον ακόλουθο τρόπο: Τον Υιό και προαιώνιο Λόγο του Θεού και Πατρός, τον ονομάζετε εκ φύσεως Υιό του Θεού και εκ φύσεως Θεό και ομοούσιο με τον Θεό και Πατέρα; Ναι, θα πουν. Έπειτα εμείς λέμε: Τον Υιό της Παρθένου τον ονομάζετε εκ φύσεως Υιό του Θεού και εκ φύσεως Θεό; Όχι, θα πουν. Τότε εμείς θα πούμε: Επομένως, ομολογείτε δύο υιούς του Θεού, έναν κατά φύση και έναν κατά χάρη, και προσκυνείτε δύο υιούς, και σύμφωνα με εσάς η Τριάδα έχει γίνει τετράδα. Πείτε μας λοιπόν: Από πού μάθατε να κηρύττετε δύο υποστάσεις; Δεν ακούτε το Ευαγγέλιο που λέει ρητά: «Εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος», και λίγο μετά: «Και ο Λόγος σαρξ εγένετο, και εσκήνωσεν εν ημίν»; Και από πού, έπειτα από τη σύλληψη της εμψυχωμένης σάρκας, μιλάτε για ενοίκηση του Θεού Λόγου;

Δεν έχει γραφεί ότι: «Αφού εισήλθε ο άγγελος προς τη Μαριάμ είπε: Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου. Εκείνη δε ταράχθηκε από τα λόγια του και συλλογιζόταν, τι είδους χαιρετισμός να ήταν άραγε αυτός. Και ο άγγελος της είπε: Μη φοβάσαι, Μαριάμ· διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού. Και ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού. Αυτός θα είναι μέγας και θα ονομαστεί Υιός του Υψίστου, και θα του δώσει Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαυίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ στους αιώνες, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος. Είπε τότε η Μαριάμ προς τον άγγελο: Πώς θα μου συμβεί αυτό, αφού δεν γνωρίζω άνδρα; Και αποκριθείς ο άγγελος της είπε: Πνεύμα Άγιο θα επέλθει επάνω σου, και δύναμη του Υψίστου θα σε επισκιάσει· γι' αυτό και το άγιο που θα γεννηθεί θα ονομαστεί Υιός του Θεού»; Ιδού, αποδεικνύεται σαφώς ότι, όταν η Μαρία ζήτησε να μάθει τον τρόπο της σύλληψης, ο άγγελος δεν της είπε ότι πρώτα θα συλλάβει και έπειτα θα γίνει η ενοίκηση του Θεού, αλλά ότι η σύλληψη θα γίνει διά της επιφοιτήσεως και ενέργειας του Αγίου Πνεύματος και διά της σκηνώσεως του Θεού Λόγου, έτσι ώστε πρώτα να λάβει χώρα η επισκίαση της δύναμης του Υψίστου, δηλαδή η σύλληψη του Λόγου, και τότε να προκύψει η ύπαρξη της σάρκας, η οποία λαμβάνει την υπόστασή της μέσα στον ίδιο τον Λόγο. Το ότι δε αυτός ο ίδιος ο Λόγος έγινε άνθρωπος, το διακηρύσσει ο Ιωάννης ο Θεολόγος λέγοντας: «Και Θεός ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος έγινε σάρκα».

Ο Λόγος, λοιπόν, έγινε σάρκα, χωρίς να μεταβληθεί ως προς τη φύση του ούτε επιτελώντας την οικονομία κατά φαντασίαν, αλλά, όντας μία από τις υποστάσεις της θεότητας, έγινε και μία από τις υποστάσεις της ανθρωπότητας, δίνοντας υπόσταση μέσα στη δική του υπόσταση σε σάρκα από την απειρόγαμη Παρθένο, εμψυχωμένη με λογική και νοερή ψυχή, και αποτελώντας ο ίδιος υπόσταση για αυτήν.

Ο δε Μιχαίας αναφέρει: «Και συ, Βηθλεέμ, γη του Ιούδα, οίκε του Εφραθά, δεν είσαι διόλου η ελαχίστη μεταξύ των ηγεμόνων του Ιούδα· διότι από εσένα θα εξέλθει ηγέτης, ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου τον Ισραήλ, και οι έξοδοί του είναι από την αρχή, από τις ημέρες της αιωνιότητας.» Ποιος είχε την έξοδό του από την αρχή, εάν όχι εκείνος για τον οποίο ο Ιωάννης ο Θεολόγος λέει: «Εν αρχή ην ο Λόγος»; Και πάλι ο Δαβίδ: «Θεέ, δώσε την κρίση σου στον βασιλιά και τη δικαιοσύνη σου στον υιό του βασιλιά.» Και μετά από λίγο: «Και θα ταπεινώσει τον συκοφάντη και θα παραμείνει μαζί με τον ήλιο και πριν από τη σελήνη, εις γενεάς γενεών.» Αυτά άραγε δεν δηλώνουν σαφώς την προαιώνια ύπαρξη του Χριστού; Και ο Βαρούχ: «Αυτός είναι ο Θεός μας, κανένας άλλος δεν μπορεί να συγκριθεί μαζί του. Βρήκε κάθε οδό της γνώσης και την έδωσε στον Ιακώβ τον δούλο του και στον Ισραήλ τον αγαπημένο του. Μετά από αυτά εμφανίστηκε πάνω στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους.» Ο δε Ιωάννης ο Θεολόγος και Ευαγγελιστής προσθέτει: «Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος. Αυτός ήταν στην αρχή προς τον Θεό. Τα πάντα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα από όσα έχουν γίνει.» Και μετά από λίγο: «Και ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας, και είδαμε τη δόξα του, δόξα ως Μονογενούς από τον Πατέρα, πλήρης χάριτος και αλήθειας.»

Είναι δε ο ίδιος τούτο και εκείνο, αληθινά τέλειος Θεός και αψευδώς κατά φύση τέλειος άνθρωπος, μία υπόσταση αδιαίρετα μέσα σε δύο φύσεις. Διότι δεν ομολογούμε άνθρωπο που θεώθηκε, αλλά Θεό που σαρκώθηκε και ενανθρώπησε· «διότι ο Λόγος έγινε σάρκα». Και κηρύσσουμε τον ίδιο ως ολόκληρο Θεό και ολόκληρο άνθρωπο, ολόκληρο Θεό μαζί με τη σάρκα του και ολόκληρο άνθρωπο μαζί με την υπέρθεη θεότητά του. Και δογματίζουμε μία σεσαρκωμένη φύση του Θεού Λόγου. Και αναγνωρίζουμε και κηρύσσουμε δύο γεννήσεις του κατά φύση Υιού του Θεού και Θεού, μία την προαιώνια από τον Πατέρα, ασώματα και αναιτίως, και μία κατά τους έσχατους χρόνους για τη δική μας σωτηρία από την αγία Παρθένο, αυτού που σαρκώθηκε και ενανθρώπησε, η οποία είναι σωματική και χρονική.

Δεν προσφέρω τρεις προσκυνήσεις αλλά μία, όχι στην καθεμία από τις υποστάσεις ξεχωριστά, αλλά ενιαία στις τρεις υποστάσεις, ως σε έναν Θεό, προσφέρω μία προσκύνηση. Δεν προσκυνώ την κτίση αντί για τον Κτίστη, αλλά προσκυνώ τον Κτίστη, ο οποίος έγινε κτιστός όπως εγώ και κατήλθε στην κτίση χωρίς να υποβιβαστεί και χωρίς να εκπέσει, προκειμένου να δοξάσει τη δική μου φύση και να την καταστήσει κοινωνό της θείας φύσεως. Συμπροσκυνώ μαζί με τον Βασιλέα και Θεό την πορφύρα του σώματος, όχι ως ένδυμα ούτε ως τέταρτο πρόσωπο (μη γένοιτο), αλλά ως ομόθεη, η οποία έλαβε την ιδιότητα και έγινε αμετάβλητα το ίδιο με εκείνον που την έχρισε. Διότι η φύση της σάρκας δεν έγινε θεότητα, αλλά όπως ακριβώς ο Λόγος έγινε σάρκα ατρέπτως, παραμένοντας αυτό που ήταν, έτσι και η σάρκα έγινε Λόγος, χωρίς να χάσει αυτό που είναι, αλλά μάλλον ταυτιζόμενη υποστατικά με τον Λόγο. Γι' αυτό, με θάρρος εικονίζω τον αόρατο Θεό, όχι ως αόρατο, αλλά ως εκείνον που έγινε για εμάς ορατός συμμετέχοντας σε σάρκα και αίμα. Δεν εικονίζω την αόρατη θεότητα, αλλά εικονίζω τη σάρκα του Θεού που έγινε ορατή· διότι, αν είναι αδύνατον να εικονίσει κανείς την ψυχή, πόσο μάλλον Εκείνον που χάρισε και στην ψυχή την αϋλότητα;

«Διότι πρόσεξε», λέει ο Θεός στον Μωυσή, «θα κατασκευάσεις τα πάντα σύμφωνα με το πρότυπο που σου υποδείχθηκε στο όρος». Και όμως, ολόγυρα προσκυνούνταν από ολόκληρο τον Ισραήλ. Τι συμβαίνει δε με τα χερουβείμ; Δεν βρίσκονταν ενώπιον του λαού; Και η κιβωτός, η λυχνία, η τράπεζα, η χρυσή στάμνα και η ράβδος, προς τα οποία ατένιζε ο λαός και τα προσκυνούσε; Δεν προσκυνώ την ύλη, αλλά προσκυνώ τον δημιουργό της ύλης, Αυτόν που έγινε ύλη για χάρη μου, που έθεσε την κατοικία Του μέσα στην ύλη και μέσω της ύλης κατεργάστηκε τη σωτηρία μου. «Διότι ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας». Σε όλους δε είναι φανερό ότι η σάρκα είναι ύλη και κτίσμα. Σέβομαι, λοιπόν, την ύλη και την τιμώ, και προσκυνώ εκείνη μέσω της οποίας επιτελέστηκε η σωτηρία μου. Τη σέβομαι όμως όχι ως Θεό, αλλά ως γεμάτη από θεία ενέργεια και χάρη. Μήπως δεν είναι ύλη το ξύλο του Σταυρού, το τρισευτυχισμένο και τρισμακάριστο; Μήπως δεν είναι ύλη το σεπτό και άγιο όρος, ο Τόπος του Κρανίου; Μήπως δεν είναι ύλη η ζωοφόρος πέτρα, ο άγιος Τάφος, η πηγή της δικής μας ανάστασης;

Καταγράφω και απεικονίζω τα κατορθώματα και τα πάθη αυτών, καθώς μέσω αυτών αγιάζομαι και προαλείφομαι στον ζήλο της μίμησής τους. Και αυτά τα αντιμετωπίζω με σεβασμό και προσκύνηση· «διότι η τιμή προς την εικόνα μεταβαίνει στο πρωτότυπο», λέει ο θείος Βασίλειος. Εάν ανεγείρεις ναούς για τους αγίους του Θεού, ανήγειρε και τα τρόπαιά τους. Παλαιότερα δεν ανεγειρόταν ναός στο όνομα ανθρώπων, δεν εορταζόταν ο θάνατος των δικαίων, αλλά τον πενθούσαν, και όποιος άγγιζε νεκρό θεωρούνταν ακάθαρτος, ακόμη και του ίδιου του Μωυσή. Τώρα όμως εορτάζονται οι μνήμες των αγίων· πενθήθηκε ο νεκρός Ιακώβ, αλλά ο θάνατος του Στεφάνου πανηγυρίζεται. Ή λοιπόν κατάργησε και τις πανηγυρικές μνήμες των αγίων, οι οποίες τελούνται αντίθετα προς τον παλαιό νόμο, ή διαφορετικά επίτρεψε και τις εικόνες, οι οποίες, όπως εσύ ισχυρίζεσαι, υπάρχουν αντίθετα προς τον νόμο. Αλλά είναι αδύνατον να μην εορτάζονται οι μνήμες των αγίων· διότι ο χορός των αγίων αποστόλων και των θεοφόρων πατέρων προστάζει να γίνονται αυτά. Διότι, αφότου ο Θεός Λόγος έγινε σάρκα, αφού ομοιώθηκε με εμάς σε όλα εκτός από την αμαρτία, και ενώθηκε ασυγχύτως με τη δική μας φύση και αμεταβλήτως θέωσε τη σάρκα μέσω της ασύγχυτης αλληλοπεριχώρησης της δικής Του θεότητας και της δικής Του σάρκας, έχουμε όντως αγιαστεί.

Αυτές είναι ομοίως οι επτά αιρέσεις του έκτου τόμου, του τρίτου βιβλίου. Τα εξής περιέχονται στον έβδομο τόμο, του τρίτου βιβλίου, ήτοι τέσσερις αιρέσεις: Οι Διμοιρίτες, που ονομάζονται και Απολλινάριοι, οι οποίοι δεν ομολογούν τέλεια την παρουσία, δηλαδή την ενανθρώπηση του Χριστού, καθώς κάποιοι τόλμησαν κάποτε να πουν ότι το σώμα είναι ομοούσιο με τη θεότητα, ενώ κάποιοι άλλοι αρνούνταν το γεγονός ότι έλαβε και ψυχή. Ορισμένοι δε, στηριζόμενοι στο ρητό «ὁ λόγος σὰρξ ἐγένετο», αρνούνταν ότι Εκείνος έλαβε σάρκα από κτιστή σάρκα, δηλαδή από τη Μαρία. Αντιθέτως, υποστήριζαν με φιλόνεικο τρόπο μόνο ότι ο Λόγος έγινε σάρκα, και αργότερα επινοώντας θεωρίες —δεν ξέρω τι να πω— ισχυρίζονται ότι Αυτός δεν προσέλαβε νου.

Λόγος του εν αγίοις πατρός ημών Ιωάννου του Δαμασκηνού περί πίστεως κατά των Νεστοριανών. Έπρεπε βέβαια εμείς, οι σεσωσμένοι από τον Θεό διά του μονογενούς Του Υιού, τον οποίο έδωσε ως λύτρο για εμάς, να πιστεύουμε σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα, σε έναν Θεό και σε μία ουσία της θεότητας σε τρεις υποστάσεις, και στο ότι ο Λόγος του Θεού για τη σωτηρία μας έγινε ατρέπτως σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας, υπακούοντας στα ιερά Ευαγγέλια. Αλλά επειδή ο σπορέας των ζιζανίων, χρησιμοποιώντας όργανα αντάξιά του, προκάλεσε σύγχυση και αναταραχή στον λαό του Θεού, το Άγιο Του Πνεύμα ανέδειξε τους υπερασπιστές της αλήθειας, τους ποιμένες και τους διδασκάλους, οι οποίοι ως φωστήρες μέσα στον κόσμο κρατούν τον λόγο της ζωής, και μέσω αυτών μας καθοδήγησε στη βασιλική οδό. Αυτοί μας δίδαξαν να βαδίζουμε στη μέση οδό, χωρίς να παρεκκλίνουμε ούτε προς τα φαινομενικά δεξιά ούτε προς όσα ολοφάνερα αναγνωρίζονται ως αριστερά· τους οποίους κι εμείς, αν ακολουθούμε με όλη μας τη δύναμη, δεν πρόκειται να πλανηθούμε.

Δεν λέμε ότι ο Λόγος μεταβλήθηκε και έγινε σάρκα, αλλά ότι ο ίδιος ο Λόγος κατοίκησε στην κοιλιά της Παρθένου σαν θείος σπόρος και προσέλαβε από την Παρθένο, από τα αγνά αίματά της, και υποστασίασε στον εαυτό Του σάρκα εμψυχωμένη με λογική και νοερή ψυχή, και ότι υπήρξε και έλαβε υπόσταση ως αληθινή σάρκα όχι αφ' εαυτής της, αλλά μέσα στον Θεό Λόγο, ούτε είχε ως υπόσταση (ανθρώπινο) σπόρο ή οτιδήποτε άλλο παρά μόνο τον Θεό· διότι η υπόσταση κάθε βρέφους είναι ο σπόρος, αλλά αυτής (της σάρκας) είναι ο Θεός Λόγος. Και κάθε σάρκα γίνεται σάρκα κάποιου, ενώ αυτή δεν έγινε κανενός άλλου παρά μόνο του Θεού Λόγου. Γι' αυτόν τον λόγο υπάρχει μία υπόσταση. Έτσι κατανοούμε το «ο Λόγος έγινε σάρκα», και το «σαρκώθηκε» και το «ενανθρώπησε», όχι ότι μεταβλήθηκε —διότι το θείο είναι άτρεπτο και αναλλοίωτο—, ούτε ότι η σάρκα μεταβλήθηκε σε θεότητα —διότι το καθένα παρέμεινε στον τέλειο όρο της δικής του φύσης—, αλλά ότι εκείνη η άγια σάρκα δεν είχε καμία αρχή ή αιτία υπάρξεως παρά μόνο τον ίδιο τον Υιό και Λόγο του Θεού, ούτε έγινε σάρκα κανενός άλλου παρά μόνο δική Του, και ότι στο πρόσωπό Του έλαβε υπόσταση και σε Αυτόν πραγματοποιήθηκε η ένωση των φύσεων, της θείας και της ανθρώπινης, χωρίς καμία απολύτως σύγχυση, τροπή και αλλοίωση.

Είναι αδύνατον λοιπόν να πούμε ή να εννοήσουμε κάτι για τον Θεό, παρά μόνον ό,τι ο ίδιος μας φανέρωσε μέσω των Αγίων Γραφών, και είναι αδύνατον να πούμε στον Θεό: «Γιατί το έκανες έτσι;» —«διότι ο Κύριος έκανε τα πάντα, όσα θέλησε»—, και δεν πρέπει με ανθρώπινους λογισμούς να λέμε: Πώς είναι δυνατόν αυτό; «Ας είναι ο Θεός αληθής, και κάθε άνθρωπος ψεύτης». Επειδή, πες μου: Από πού γνωρίζουμε ότι ο Θεός δημιούργησε τα πάντα; Πώς ο Πατέρας γέννησε τον Υιό; Ή πώς το Άγιο Πνεύμα δεν γεννάται, αλλά εκπορεύεται; Ή πώς «ο Λόγος έγινε σάρκα»; Το ότι βεβαίως ο Υιός γεννάται, ενώ το Πνεύμα εκπορεύεται, το παραλάβαμε από την Αγία Γραφή, καθώς και το ότι «ο Λόγος έγινε σάρκα»· το πώς όμως, κανείς δεν το γνωρίζει παρά μόνον ο Πατέρας που γέννησε και ο γεννηθείς Υιός και Λόγος που έγινε σάρκα και το εκπορευόμενο Άγιο Πνεύμα.

Αυτό για τους ανθρώπους είναι απίστευτο και ανόητο και αδύνατο, το ότι δηλαδή ο Θεός έγινε ορατός και εμπτύσθηκε. Αυτά όμως για τους πιστούς είναι δύναμη Θεού, διότι όλα όσα θέλει, μπορεί να τα κάνει. Αυτό είναι το παράδοξο και απόρρητο μυστήριο. Διότι, αν γνώριζαν ότι ο Θεός και Κύριος της δόξης είναι ο Υιός της Παρθένου, δεν θα τον σταύρωναν. Έτσι και ο αόρατος γίνεται ορατός, και πάσχει ο απαθής, και παραμένει εξίσου απαθής. Διότι πάσχει κατά τη φύση της σάρκας και παραμένει απαθής κατά τη θεότητα· διότι το θείο είναι απαθές, έστω και αν έχει ενωθεί καθ' υπόστασιν με το πάσχον σώμα. Πρέπει λοιπόν να διατηρήσουμε τη Γραφή σύμφωνη, και ότι «ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας», και ότι είναι Υιός του Δαβίδ και Κύριος του Δαβίδ και Υιός του Αβραάμ, και ότι προσέλαβε σάρκα και έλαβε το σπέρμα του Αβραάμ και υπήρχε πριν από τον Αβραάμ, «και είναι άνθρωπος, και ποιος θα τον γνωρίσει;» και είναι άνδρας που έρχεται πίσω από τον Ιωάννη και υπήρχε πριν από τον Ιωάννη, και ότι ο άρτος της ζωής που κατεβαίνει από τον ουρανό είναι η σάρκα του, και ότι «κανείς δεν έχει αναβεί στον ουρανό παρά μόνο εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό», και ότι ο δεύτερος Αδάμ είναι Κύριος εξ ουρανού, και ότι ο Υιός του ανθρώπου, η φύση δηλαδή που άκουσε το «Χώμα είσαι και στο χώμα θα επιστρέψεις», κάθεται στον θρόνο και λατρεύεται από όλη την κτίση και η Τριάδα δεν δέχθηκε καμία προσθήκη, και ότι είναι επικατάρατος καθένας που στηρίζει την ελπίδα του σε άνθρωπο.

Διότι λέγει η Γραφή ότι «σπέρμα του Αβραάμ προσέλαβε» και ότι «προήλθε από το σπέρμα του Δαβίδ κατά σάρκα», και είναι «υιός του Δαβίδ, υιός του Αβραάμ», επειδή από το γένος του Αβραάμ καταγόταν η Παρθένος και από το σπέρμα του Δαβίδ, καθώς και η σάρκα που προσλήφθηκε από αυτήν υπό του Λόγου, και επειδή η σάρκα ήταν της δικής μας φύσεως και όχι ομοούσια με τον Πατέρα ούτε κατήλθε από τον ουρανό. Το δε «ο Λόγος σαρξ εγένετο» δηλώνει ότι ο ίδιος έγινε υπόσταση για τη σάρκα και ότι η υπόσταση είναι μία· το δε «εσκήνωσεν εν ημίν» λέχθηκε για να δείξει τη διαφορά και το άτρεπτο των φύσεων, διότι άλλη είναι η φύση εκείνου που κατοικεί και άλλη του σκηνώματος. Διότι και το σπέρμα προσλαμβάνει σώμα από τα αίματα της γυναίκας, και άλλη μεν είναι η υπόσταση του σπέρματος, άλλη δε η υπόσταση της γυναίκας και τα αίματα της υποστάσεως της γυναίκας, αλλά δεν υπάρχουν δύο σώματα ούτε δύο υποστάσεις, του σπέρματος και του σώματος που προσλήφθηκε από τη γυναίκα μέσω του σπέρματος, αλλά ένα σώμα και μία υπόσταση σε δύο φύσεις, της ψυχής και του σώματος. Έτσι και ο Υιός του Θεού ήταν τέλεια υπόσταση και, μολονότι προσέλαβε έμψυχη σάρκα από την αγία Παρθένο, δεν υπάρχουν δύο υποστάσεις, αλλά μία υπόσταση σε δύο φύσεις· διότι ό,τι συμβαίνει εκεί με τρόπο φυσικό, τούτο συμβαίνει εδώ με τρόπο που υπερβαίνει τη φύση και την ανθρώπινη κατανόηση.

Και ο μέγας Αθανάσιος διατυπώνει τα εξής: «Για τον λόγο αυτόν ο Λόγος του Θεού, αφού ενώθηκε με τη σάρκα, έγινε σάρκα, ώστε οι άνθρωποι, αφού ενωθούν με το Πνεύμα, να γίνουν ένα Πνεύμα. Αυτός λοιπόν είναι Θεός σαρκοφόρος, ενώ εμείς είμαστε άνθρωποι πνευματοφόροι. Διότι, αφού έλαβε απαρχή από την ουσία των ανθρώπων, δηλαδή από το σπέρμα του Αβραάμ, το οποίο αποτελεί μορφή δούλου, και αφού έλαβε το ομοίωμα του ανθρώπου, μας έδωσε από την ουσία του Πατέρα την απαρχή του Αγίου Πνεύματος, ώστε να γίνουμε όλοι ένας Υιός Θεού. Αυτός, λοιπόν, ο αληθινός Θεός φέρει όλους εμάς, για να φορέσουμε όλοι εμείς τον Θεό. Όσοι βέβαια είναι πνευματοφόροι, φέρουν φως. Και εκείνοι που φέρουν φως, έχουν ενδυθεί τον Χριστό, και εκείνοι που έχουν ενδυθεί τον Χριστό, έχουν ενδυθεί τον Πατέρα. Διότι πρέπει αυτό το φθαρτό να ενδυθεί την αφθαρσία, και αυτό το θνητό να ενδυθεί την αθανασία. Διότι όσοι φέρουν το Πνεύμα του Θεού, φέρουν την αφθαρσία. Και αφθαρσία είναι ο Θεός. Και αυτή είναι η φιλανθρωπία του Θεού, το ότι δηλαδή εκείνων των οποίων είναι δημιουργός, αυτών γίνεται αργότερα Πατέρας κατά χάριν. Και αυτό συμβαίνει, όταν οι πλασμένοι άνθρωποι λάβουν στις καρδιές τους το Πνεύμα του Θεού, το οποίο κράζει: Αββά, ο Πατέρας. Διότι διαφορετικά δεν θα μπορούσαν να γίνουν Υιοί, όντας εκ φύσεως δημιουργήματα, εάν δεν δέχονταν το Πνεύμα του εκ φύσεως και αληθινού Υιού. Για τον λόγο αυτόν και ο Λόγος έγινε σάρκα, για να καταστήσει το ανθρώπινο στοιχείο δεκτικό της θεότητας».

Και στο εικοστό έκτο κεφάλαιο του ιδίου, «επειδή διά του χαρίσματος εκχέεται η αγάπη στις καρδιές μας, θέλοντας να το επισημάνει αυτό ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, έδωσε δύο φορές το Άγιο Πνεύμα, μία φορά στη γη για την αγάπη προς τον πλησίον, και πάλι από τον ουρανό για την αγάπη προς τον Θεό. Αυτό λοιπόν που δόθηκε από τον ουρανό την ημέρα της Πεντηκοστής είναι το ίδιο το οποίο, μετά την εκ νεκρών ανάσταση, όταν εμφανίστηκε στους μαθητές, εμφύσησε και είπε: Λάβετε Πνεύμα Άγιο. Γι' αυτό και ο ίδιος ο Κύριος Ιησούς, όχι μόνο έδωσε το Άγιο Πνεύμα ως Κύριος, αλλά και το έλαβε ως άνθρωπος. Εξού και έχει ειπωθεί: Ο δε Ιησούς ήταν πλήρης χάριτος και Αγίου Πνεύματος. Και ακόμη πιο ξεκάθαρα έχει γραφτεί γι' αυτόν, ότι τον έχρισε ο Θεός με το Άγιο Πνεύμα, όταν ο Λόγος του Θεού έγινε σάρκα». Αλλά, για να επανέλθουμε στο προκείμενο, δεν βλέπετε ξεκάθαρα ότι αυτός ο άγιος κάνει λόγο περί της μεταδοτικής προόδου του Πνεύματος, και όλος ο σκοπός του στρέφεται γύρω από αυτήν, και όχι περί της υποστατικής Του εκπορεύσεως;

Ενώ λοιπόν βρισκόμασταν σε τέτοια αιχμαλωσία και εξουσιαζόμασταν από τον αόρατο και πικρό θάνατο, δεν ντράπηκε ο Δεσπότης όλης της ορατής και αόρατης κτίσης, αλλά ταπεινώνοντας τον εαυτό του και προσλαμβάνοντας τον άνθρωπο που είχε καταδικαστεί κάτω από τα πάθη της ατιμίας και τη δεσποτική απόφαση, έγινε όμοιος σε όλα με εμάς χωρίς αμαρτία, δηλαδή χωρίς τα πάθη της ατιμίας. Διότι όλα τα επιτίμια που επιβλήθηκαν στον άνθρωπο από τη δεσποτική φωνή εξαιτίας της αμαρτίας της παραβάσεως, του θανάτου, του κόπου, της πείνας, της δίψας και όλων των παρόμοιων, τα ανέλαβε όλα, γινόμενος αυτό που είμαστε, για να γίνουμε εμείς αυτό που είναι Αυτός. «Ο Λόγος έγινε σάρκα», για να γίνει η σάρκα Λόγος. «Αν και ήταν πλούσιος, έγινε φτωχός για εμάς, για να πλουτίσουμε εμείς με τη δική του φτώχεια.» Εξομοιώθηκε με εμάς από πολλή φιλανθρωπία, για να εξομοιωθούμε και εμείς με Αυτόν μέσω κάθε αρετής.

Αλλά όμως αποτελεί γνώρισμα τύφλωσης και όχι της αλήθειας το να μην κατανοεί κανείς ότι και πριν από τον σταυρό ο άγιος Παύλος τον ονόμασε Κύριο της δόξης. «Διότι εάν είχαν γνωρίσει», λέει, «δεν θα σταύρωναν τον Κύριο της δόξης». Και δεν τον ονόμασε μέτοχο, αλλά Κύριο της δόξης. Ο δε Κύριος εξουσιάζει κάθε δόξα, ώστε να μπορεί να τη δωρίζει και στους ανθρώπους, σε όποιους αυτός θέλει. «Διότι εμείς», λέει, «όλοι λάβαμε από το πλήρωμά του», και: «Είδαμε τη δόξα του, δόξα ως μονογενούς από τον Πατέρα». Εφόσον λοιπόν άκουσες τα ίδια πολλοστή φορά από τη Γραφή, ω άνθρωπε, κατανόησε ότι ένας και ο αυτός είναι ο Κύριος της ζωής και του θανάτου, ο Ιησούς Χριστός, σε κάθε καιρό και τόπο και δύναμη και πράγμα. Διότι το να τον αποκαλεί «Κύριο της δόξης», αναφέρεται στην αιώνια ζωή· και το να λέει «σταύρωσαν», φανερώνει τον θάνατο υπέρ ημών. Αν λοιπόν η ζωή και ο θάνατος, τα άκρα κάθε φύσεως, δεν μπόρεσαν κατά τον Παύλο να διαιρέσουν τον Χριστό, ούτε καμία αρχή και εξουσία, ούτε ύψωμα ούτε βάθος, ούτε τα παρόντα ούτε τα μέλλοντα μπορούν να τον διαιρέσουν.

Δεν άκουσες ότι: «Ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας»; Εκείνο λοιπόν που έγινε για χάρη σας, δεχόταν τα στίγματα σωματικά, όμως αδιαίρετα. Και εκείνο που προϋπήρχε, οικειωνόταν τα πάθη απαθώς. Και πώς, λέει, εφόσον ήταν ενωμένος καθ' υπόστασιν, μπορούσε απαθώς να οικειώνεται τα πάθη;

Αυτά, λοιπόν, τα θαυμαστά έργα που γίνονται για σένα και για όλους μας, ω βλάσφημε και άπιστε άνθρωπε, τα αποκαλείς νεκρά και όχι δύναμη Θεού και σοφία Θεού, σύμφωνα με τον άγιο Παύλο; Με συντομία, δε, αναφέραμε αυτά για να πείσουμε τους απίστους ότι για εμάς ο Λόγος έγινε σάρκα, σύμφωνα με τη θεία Γραφή, χωρίς να μεταβληθεί σε άνθρωπο, αλλά αφού ενώθηκε καθ' υπόστασιν.

Εμείς δε ως προς αυτά απαντάμε: Πιστεύετε στο Ευαγγέλιο ότι «ο Λόγος σαρξ εγένετο», όχι μεταβληθείς σε άνθρωπο, αλλά προσλαμβάνοντας τον άνθρωπο στον εαυτό του; Και εκείνοι λένε: Ναι, αυτό πιστεύουμε. Εάν λοιπόν πιστεύετε, μάθετε ότι ο Χριστός ούτε είναι ούτε νοείται ως ψιλός άνθρωπος, διότι ποτέ δεν υπήρξε μεμονωμένα για να ενωθεί αργότερα, αλλά εξ αρχής ενώθηκε, και έτσι δημιουργήθηκε και γεννήθηκε, καθώς είναι φανερό ότι ο Θεός Λόγος ενέργησε προηγουμένως θεοπρεπώς σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Πνεύμα άγιο θα επέλθει σε εσένα και δύναμη Υψίστου θα σε επισκιάσει. Γι' αυτό και το άγιο που γεννιέται θα ονομαστεί Υιός Θεού». Επομένως, κατανοούμε ότι ο Χριστός δεν έχει ούτε αρχή ημερών ούτε τέλος ζωής. Διότι, εάν ο άναρχος Λόγος έγινε η αρχή της ενανθρωπήσεως, είναι σαφές ότι ο Χριστός είναι άναρχος λόγω της ένωσης από τη μήτρα. Έτσι λοιπόν και ο Μελχισεδέκ και σε αυτό του μοιάζει, επειδή, για λόγους θείας οικονομίας, αποσιωπήθηκε η γέννηση και ο θάνατός του, ώστε να προτυπώσει τα μυστήρια του Χριστού.

Μυστικά διδάσκονταν ότι η πανόλβια αίγλη του προσώπου του που έλαμπε ακτινοβόλα, καθώς ξεπερνούσε κάθε ενέργεια των οφθαλμών, αποτελούσε σύμβολο της θεότητάς του, η οποία βρίσκεται πάνω από κάθε νου, αίσθηση, ουσία και γνώση. Σε αυτό καθοδηγούνταν από το ότι δεν είχε είδος ούτε κάλλος και από τη γνώση ότι ο Λόγος έγινε σάρκα, προς την έννοια ότι είναι ωραίος στο κάλλος περισσότερο από τους υιούς των ανθρώπων και ότι ήταν στην αρχή και ήταν προς τον Θεό και ήταν Θεός, και ανυψώνονταν γνωστικά προς τη δόξα του, η οποία ως Μονογενούς από τον Πατέρα είναι γεμάτη χάρη και αλήθεια, μέσω της θεολογικής αποφάσεως που τον ανυμνεί ως εντελώς αχώρητο από τους πάντες. Ακόμη, διδάσκονταν ότι τα λευκασμένα ιμάτια αποτελούσαν σύμβολο των ρημάτων της Αγίας Γραφής, καθώς αυτά έγιναν τότε γι' αυτούς λαμπρά, ξεκάθαρα και σαφή, και κατανοούνταν χωρίς κανένα γριφώδες αίνιγμα και συμβολική σκιά, και φανέρωναν τον λόγο που υπήρχε και καλυπτόταν μέσα τους, τη στιγμή που έλαβαν την τέλεια και ορθή γνώση για τον Θεό και ελευθερώθηκαν από την εμπαθή προσκόλληση στον κόσμο και τη σάρκα. Ή ότι τα ιμάτια αποτελούν σύμβολο της ίδιας της κτίσης, με την αφαίρεση της ρυπαρής υπόληψης εκείνων που έχουν εξαπατηθεί και είναι προσδεδεμένοι μόνο στις αισθήσεις, η οποία υπόληψη φαινόταν προηγουμένως να αποδίδεται σε αυτήν, διότι η κτίση, μέσα από τη σοφή ποικιλία των διαφόρων ειδών που τη συμπληρώνουν, φανερώνει, όπως ακριβώς ένα ένδυμα δείχνει την αξία εκείνου που το φορά, τη δύναμη του γενεσιουργού Λόγου.