Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 1:14

Θεωρία στο «Μένει ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα» Αν όμως γνωρίζει να επαγρυπνεί με πολλή προσοχή στο δικό του χάρισμα, φροντίζοντας μέσα από την πράξη και τη θεωρία για τα αγαθά που βρίσκονται πάνω από τη φύση και τον χρόνο, έχει γίνει ιερέας διαρκής και αιώνιος, απολαμβάνοντας πάντοτε νοερά τη θεία συνομιλία. Και επειδή, μέσω της αμεταβλησίας της θέλησής του προς το καλό, μιμείται Εκείνον που είναι εκ φύσεως αμετάβλητος, δεν εμποδίζεται με ιουδαϊκό τρόπο από τον θάνατο της αμαρτίας στο να παραμένει διαρκώς (ιερέας) και να προσφέρει θυσία αινέσεως και εξομολογήσεως, θεολογώντας ένδοξα για Αυτόν ως δημιουργό των πάντων και ευχαριστώντας Τον με ευγνωμοσύνη ως δίκαιο προνοητή και κριτή των όλων, στο νοητό θείο θυσιαστήριο, από το οποίο δεν έχουν την εξουσία να φάνε εκείνοι που λατρεύουν στη σκηνή. Διότι δεν είναι δυνατόν να μετάσχουν στους μυστικούς άρτους της θείας γνώσης και στον ζωτικό κρατήρα της σοφίας εκείνοι που ακολουθούν μόνο το γράμμα και αρκούνται για τη σωτηρία τους στις θυσίες των άλογων παθών, και οι οποίοι, αφενός διακηρύττουν τον θάνατο του Ιησού μέσω της απραξίας ως προς την αμαρτία, αφετέρου δεν ομολογούν την ανάστασή Του —υπέρ της οποίας και εξαιτίας της οποίας συνέβη ο θάνατος— μέσω της νοερής θεωρίας, η οποία έχει φωτιστεί από τη δικαιοσύνη των αγαθών έργων. Και ενώ επιλέγουν με μεγάλη προθυμία να θανατωθούν ως προς τη σάρκα, δεν δέχονται καθόλου να ζωοποιηθούν κατά το Πνεύμα, εφόσον η δική τους σκηνή εξακολουθεί να υφίσταται, επειδή δεν έχει ακόμη φανερωθεί σε αυτούς η οδός των Αγίων μέσω του λόγου και της γνώσης, η οποία οδός είναι ο Λόγος του Θεού, που είπε «εγώ είμαι η οδός», και (επειδή) δεν επιθυμούν, αφού γνώρισαν μέσω της πρακτικής αρετής τον Κύριο ως ενσαρκωμένο Λόγο, να προχωρήσουν μέσω της θεωρίας στη δόξα Του ως Μονογενούς από τον Πατέρα, η οποία είναι πλήρης χάριτος και αληθείας.

Καλούμε δε πάλι τον Χριστό «εξ Αιγύπτου», μην επιτρέποντας στον θείο λόγο της διάγνωσης που υπάρχει μέσα μας, μετά την υποχώρηση και την τέλεια νέκρωση των παθών, να προσκολλάται ανόητα στα τεχνάσματα περί των μη όντων, ούτε επιτρέποντας να γνωρίζεται ο Ίδιος μόνο ως σαρκωμένος Λόγος, είτε μέσα μας είτε στους άλλους που συναναστρέφονται μαζί μας. Αλλά, αφού προπαιδευτούμε καλά και πιστά, μέσω των αρετών, στους τύπους της πρακτικής φιλοσοφίας που αφορούν την κακοπάθεια, ας ανυψωθούμε από αυτούς μέσω της θεωρίας προς τη γνώση εκείνων των οποίων αποτελούν τύπους και προχαράγματα, όπως ακριβώς αναβαίνουμε καλά από κάποια Αίγυπτο προς την Ιουδαία, διδάσκοντας και όσους είναι μαζί μας να αναβαίνουν· και από το να γνωρίζουμε τον Χριστό ως σαρκωμένο Λόγο μέσω της πρακτικής, ας μεταβούμε στη δόξα της γνώσης Του ως Μονογενούς παρά του Πατρός.

Ο Λόγος του Θεού δεν ονομάζεται σάρκα μόνο επειδή σαρκώθηκε, αλλά, ενώ ως Θεός Λόγος που νοείται απλώς εν αρχή προς τον Θεό και Πατέρα, έχοντας σαφείς και γυμνούς τους τύπους της αλήθειας για τα πάντα, δεν περιέχει παραβολές και αινίγματα ούτε ιστορίες που χρήζουν αλληγορίας, όταν επιδημήσει στους ανθρώπους, οι οποίοι δεν μπορούν με γυμνό νου να προσεγγίσουν τα γυμνά νοητά, απευθυνόμενος σε αυτούς με τα δικά τους γνώριμα στοιχεία και συντιθέμενος μέσα από την ποικιλία των ιστοριών, των αινιγμάτων, των παραβολών και των σκοτεινών λόγων, γίνεται σάρκα. Διότι κατά την πρώτη επαφή ο νους μας δεν προσεγγίζει τον γυμνό Λόγο, αλλά τον σεσαρκωμένο Λόγο, δηλαδή την ποικιλία των λέξεων, ο οποίος είναι μεν Λόγος κατά τη φύση, σάρκα όμως κατά την όψη, ώστε οι πολλοί να νομίζουν ότι βλέπουν σάρκα και όχι τον Λόγο, έστω και αν στην πραγματικότητα είναι Λόγος. Διότι το νόημα της Γραφής δεν είναι αυτό που φαίνεται στους πολλούς, αλλά κάτι διαφορετικό από το φαινόμενο. Διότι ο Λόγος γίνεται σάρκα μέσω καθεμιάς από τις αναγεγραμμένες λέξεις. ξα΄. Η απαρχή της μαθητείας των ανθρώπων στην ευσέβεια είναι στη φύση της να γίνεται ως προς τη σάρκα.

76. Ο μεν θείος Απόστολος Παύλος είπε ότι κατέχει τη γνώση του Λόγου κατά μέρος, ενώ ο μέγας Ευαγγελιστής Ιωάννης λέγει ότι έχει θεαθεί πλήρη τη δόξα Του. Διότι λέγει: «Εθεασάμεθα τη δόξα του, δόξα ως Μονογενούς παρά του Πατρός, πλήρη χάριτος και αληθείας». Και ίσως ο μεν άγιος Παύλος είπε ότι κατέχει τη γνώση Αυτού ως Θεού Λόγου κατά μέρος, διότι ο Θεός γνωρίζεται μόνο σε κάποιον βαθμό μέσα από τις ενέργειές Του· αφού η γνώση Αυτού κατά την ουσία και την υπόσταση καθίσταται ομοίως απρόσιτη σε όλους, Αγγέλους και ανθρώπους, μη γνωριζόμενη απολύτως από κανέναν. Ο δε άγιος Ιωάννης, έχοντας μυηθεί τέλεια –στον βαθμό που είναι εφικτό σε ανθρώπους– τον λόγο της ενανθρωπήσεως του Λόγου, είπε ότι εθέαθη τη δόξα του Λόγου ως ενσάρκου, τουτέστιν, εθέαθη τον λόγο, δηλαδή τον σκοπό, κατά τον οποίο ο Θεός έγινε άνθρωπος, πλήρη χάριτος και αληθείας. Διότι ο Μονογενής δεν έχει χαριτωθεί κατά το ότι είναι κατ’ ουσίαν Θεός και ομοούσιος με τον Θεό Πατέρα, αλλά κατά το ότι, σύμφωνα με τη θεία οικονομία, έγινε κατά φύση άνθρωπος και ομοούσιος με εμάς, χαριτώθηκε για εμάς που έχουμε ανάγκη της χάριτος, και οι οποίοι από το πλήρωμά Του λαμβάνουμε διαρκώς την αναλογούσα χάρη, σύμφωνα με την εκάστοτε δική μας προκοπή. Ώστε, εκείνος που διαφύλαξε μέσα του τέλειο και αμόλυντο τον λόγο του Θεού Λόγου που σαρκώθηκε για εμάς, θα λάβει την πλήρη χάριτος και αληθείας δόξα Εκείνου, ο Οποίος κατά την παρουσία Του δόξασε και αγίασε για εμάς τον εαυτό Του σύμφωνα με την ανθρώπινη φύση μας.

Ερώτηση 35η. Επειδή ο Λόγος έγινε σάρκα, και όχι μόνο σάρκα αλλά και αίμα και οστά, και έχουμε λάβει την εντολή να τρώμε μεν τη σάρκα και να πίνουμε το αίμα, αλλά να μη συντρίβουμε τα οστά, παρακαλώ να μάθω ποια είναι αυτή η τριμερής δύναμη του ενανθρωπήσαντος Λόγου.

Και είναι φανερό από αυτό ότι όλοι οι άγιοι και δέχονταν αποκαλύψεις από το Πνεύμα και ζητούσαν να τους αποκαλυφθούν οι λόγοι αυτών που τους αποκαλύπτονταν, και ότι η χάρη του Πνεύματος ουδόλως καταργεί τη δύναμη της φύσεως, αλλά μάλλον, ενώ αυτή είχε καταργηθεί με τη χρήση των παρά φύσιν τρόπων, την καθιστούσε και πάλι ενεργή, οδηγώντας την μέσω της χρήσεως των κατά φύσιν στην κατανόηση των θείων. Διότι το Άγιο Πνεύμα ζητά μέσα μας τη γνώση των όντων και ερευνά, αλλά δεν ζητά το ζητούμενο για τον εαυτό Του, επειδή είναι Θεός και βρίσκεται επέκεινα κάθε γνώσεως, αλλά για εμάς που έχουμε ανάγκη τη γνώση· όπως ακριβώς άλλωστε και ο Λόγος γίνεται σάρκα όχι για τον εαυτό Του, αλλά επιτελώντας για εμάς το μυστήριο μέσω της σαρκώσεως. Διότι, όπως χωρίς σάρκα εμψυχωμένη με νοερή ψυχή ο Λόγος δεν θα ενεργούσε θεοπρεπώς τα όσα ανήκουν στη φύση της σαρκός, έτσι ούτε το Άγιο Πνεύμα ενεργεί στους αγίους τη γνώση των μυστηρίων χωρίς τη δύναμη του ανθρώπου η οποία κατά φύσιν ζητά και ερευνά τη γνώση.

Ναι, λέει, αυτό έτσι είναι, αλλά πώς ο Χριστός είναι η σοφία του Θεού; Και πάλι του δόθηκε «πνεύμα σοφίας και συνέσεως» και τα εξής. Άκουσε συνετά την εξήγηση. Αυτός μεν είναι η σοφία, ο Χριστός και Λόγος του Θεού, η δε σάρκα την οποία προσέλαβε δεν ήταν ούτε σοφία, ούτε δύναμη, ούτε σύνεση, αλλά φθαρτή και ασθενής και δούλη και εμπαθής. Επειδή όμως «ο Λόγος έγινε σάρκα» και «συναναστράφηκε με τους ανθρώπους» ως άνθρωπος και αγίασε τη σάρκα την οποία περιβλήθηκε από τους ανθρώπους για χάρη των ανθρώπων, εύλογα αναπαύθηκαν πάνω του τα επτά πνεύματα του Θεού, το «πνεύμα σοφίας και συνέσεως» και τα εξής.

Πώς λοιπόν ως προς τον θείο Λόγο έχει διασωθεί το αναλλοίωτο, ή ως προς τη δική μας φύση έχει διατηρηθεί το άτρεπτο, πράγματα τα οποία ακριβώς κηρύττουν τα Ευαγγέλια και διδάσκουν οι ιεροφάντες Πατέρες; Τη διδασκαλία των οποίων και το τι φρόνημα έχουν περί αυτού, θα φροντίσουμε να παραθέσουμε στη συνέχεια. Και πώς θα διαφυλαχθεί στην υπόσταση του Χριστού το ασύγχυτο, το οποίο υποκρίνεσθε ότι πρεσβεύετε; Ας το εξετάσουμε όμως και ως εξής: επειδή είναι γενητή η φύση την οποία ο Λόγος προσέλαβε, και μάλιστα φθαρτή και παθητή, και τέμνεται και πονά, και υπομένει όλα τα άλλα όσα εκ φύσεως πάσχει, τι συμβαίνει άραγε εξαιτίας της υποστατικής ένωσης με αυτήν; Μήπως και ο Λόγος θα είναι γενητός, και επίσης παθητός και φθαρτός, και όλα τα υπόλοιπα που ανήκουν στη μορφή του δούλου και στη δούλη φύση; Και για να παρουσιάσει η λογική ακολουθία εν συντομία όλη τη βλασφημία τους, εξαιτίας του ισχυρισμού τους θα εξαναγκαστούν να ομολογήσουν ως πιο οικείο ότι και ο Λόγος που ενσωματώθηκε είναι σώμα, γύρω από το οποίο νοούνται αυτά. Αλλά θα πουν: Η σάρκα έχει θεωθεί αφού ενώθηκε με τον Λόγο. Αλλά θα ακούσουν ως απάντηση ότι και ο Λόγος έγινε σάρκα, και απέκτησε υλικότητα, και ο αναφής ψηλαφήθηκε, αλλά παρ' όλα αυτά ούτε ο Λόγος εξέπεσε από τα θεία πλεονεκτήματά του, ούτε η σάρκα μεταβλήθηκε ως προς τα εξ αρχής συνυπάρχοντα ιδιώματά της, ούτε απομακρύνθηκε από τον δικό της ιδιαίτερο λόγο.

Αλλά κι αν αποκάμουν γύρω από αυτά, έχουν πρόχειρο το άλλο προς βλασφημία, ότι δηλαδή ο Λόγος συμπεριεγράφη εξ ανάγκης μαζί με τη σάρκα. Αυτό το διατυμπανίζουν παντού και το θεωρούν ακόλουθο στην κακία με τα προηγούμενα. Αλλά πρέπει να τους πούμε και ως προς αυτά: Άραγε, σύμφωνα με την οικεία και απόρρητη φύση Του, περιεγράφη όταν σωματώθηκε, ή όχι; Εάν μεν περιεγράφη, ας θεωρηθεί δεδομένο και εξαιτίας του ότι εικονίζεται. Εάν όμως όχι, ποιος είναι ο βεβιασμένος ισχυρισμός ότι, επειδή εικονίζεται, έχει συμπεριγραφεί με τη σάρκα; Διότι αυτό που δεν έπαθε, όταν προσέλαβε την περιγραπτή σάρκα, πώς θα το πάθει όταν η σάρκα εικονίζεται; Αν και στηλιτεύονται με αυτόν τον τρόπο, εφόσον μηχανεύονται αδιανόητα και δύσφημα πράγματα κατά της ευσεβούς μας ομολογίας, εντούτοις, με βάση μία από τις άτοπες επιχειρηματολογίες τους, φάνηκε να καταρτίζονται οι θέσεις του μάταιου δόγματός τους· για να έχουν λοιπόν όλο το ζητούμενο και να ελέγξουν φανερά ως γεμάτους από ψευδολογίες τόσο εκείνον που είπε ότι «Ο Λόγος σάρκα έγινε και κατασκήνωσε ανάμεσά μας», όσο και εκείνον που έγραψε ότι «Επειδή τα παιδιά έχουν κοινωνήσει από αίμα και σάρκα, και Αυτός παρομοίως μετέσχε από αυτά». Καθώς και όλα τα άλλα όσα μας έχουν παραδοθεί από το ευαγγελικό κήρυγμα. Αλλά τέτοιου είδους άτοπα και παράλογα, που προκύπτουν από τις άτοπες ιδέες εκείνου που τα έγραψε, είναι αληθώς αντάξια της δικής του παραφροσύνης και όσων πείθονται από αυτόν.

Ούτε άγγελος ίσως θα έλεγε κανείς ότι είναι, επειδή ακριβώς καταλαμβάνεται. Αλλά για το ότι δεν ανέλαβε αγγελική φύση, ας του το βροντοφωνάξει ο Παύλος λέγοντας: «Διότι βεβαίως δεν αναλαμβάνει αγγέλους, αλλά αναλαμβάνει το σπέρμα του Αβραάμ». Το να λέγεται όμως ότι το σπέρμα του Αβραάμ είναι απερίγραπτο, ταιριάζει στη δική του σοφία· διότι κανείς δεν είναι τόσο κτηνώδης και ασύνετος, ώστε να συμφωνήσει με αυτόν τον ισχυρισμό. Είναι συνεπώς ανάγκη γι' αυτόν, όταν ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας, δηλαδή μετά την ένωση, να αποδώσει το απερίγραπτο στη σάρκα. Έτσι, και το απαθές, το αναφές και αόρατο, και οτιδήποτε παρόμοιο, εξαιτίας της ενώσεως και του ίδιου του Λόγου, θα τα απέδιδε οπωσδήποτε σε αυτήν, καθώς θα είχε αποβάλει αμέσως μετά την ένωση το παθητό και ορατό και απτό και τα υπόλοιπα μέσω των οποίων γνωρίζεται η ιδιότητα της σάρκας. Και θα καταλήξει, κατ' αυτόν, το ίδιο πράγμα να είναι και περιγραπτό και απερίγραπτο, και παθητό και απαθές, απτό και αναφές, και όλα τα άλλα αντίθετα. Και τα μεν να υπάρχουν από μόνα τους, και πριν από την ένωση· τα δε εξαιτίας άλλων, και μετά την ένωση· δηλαδή το ίδιο πράγμα να είναι ταυτόχρονα το ίδιο, και να συνυπάρχουν τα αντίθετα. Ούτε θα ομολογηθεί ότι παραμένει πλέον σώμα· διότι θα έβγαινε έξω από τον ίδιο του τον εαυτό, και θα εγκατέλειπε τον δικό του όρο και λόγο. Τι θα μπορούσε να είναι πιο παράλογο ή πιο άφρον από αυτό;

Πού θα διασωθεί η αλήθεια των ευαγγελικών κηρυγμάτων; Όταν ο ένας μεν από όσους ευαγγελίστηκαν το μυστήριο του Χριστού λέει: «Βίβλος γενέσεως Ιησού Χριστού, υιού Δαβίδ, υιού Αβραάμ»· και ο άλλος λέει ότι: «Ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας».

Όπως λοιπόν το κτίσμα δέχθηκε τις ύβρεις και τα βασανιστήρια, έτσι θα μπορούσε να δεχθεί και την περιγραφή σε τόπο, και τη ζωγραφική, και την απεικόνιση, χωρίς καθόλου να χωρίζεται από τον ενωμένο και συνυπάρχοντα Λόγο. 36. Αλλά, αν ο τρόπος αυτών και ο σκοπός του μυστηρίου του είναι άγνωστα, του ήταν δυνατόν να ρωτήσει αυτόν που τα γράφει, και θα άκουγε από αυτόν, εφόσον βέβαια είχε τον νου του υγιή και δεν είχαν αλλοιωθεί τα αισθητήρια της ψυχής του, και θα μάθαινε τον ίδιο να λέει: ότι όσα παραλάβαμε από τα ιερά Ευαγγέλια, ακολουθώντας την αρχαία και πατερική παράδοση, διαδεχόμενοι ως παιδιά από τους πατέρες, αυτά και ζωγραφίζουμε και ιστορούμε, και δεν κατέχουμε τίποτα περισσότερο από τα θεόπνευστα λόγια. Και αν εκείνα είναι τίμια, ας είναι και αυτά, είτε διαφυλασσόμενα μαζί είτε καταργούμενα μαζί, αφού ανάγονται στον έναν και τον αυτόν λόγο. Επειδή ακριβώς από αυτά μυηθήκαμε ότι ο ενυπόστατος Λόγος του Θεού έγινε άνθρωπος σαν εμάς, και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους, και μετέσχε παρόμοια με εμάς σε αίμα και σάρκα, και ο άκτιστος έγινε κτίσμα, και ο Λόγος έλαβε υλικότητα και έγινε σάρκα, και ο αόρατος έγινε ορατός, και ο απαθής καταδέχθηκε τα πάθη για εμάς ως φιλάνθρωπος.

Αν όμως, αντίθετα, όταν ακούς γι' Αυτόν μόνο ως Θεό —«Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος»· και «είδαμε τη δόξα του, δόξα ως Μονογενούς από τον Πατέρα»· και: «Όπως ο Πατέρας ανασταίνει τους νεκρούς και ζωοποιεί, έτσι και ο Υιός ζωοποιεί όποιους θέλει»· και: «Πατέρα, δόξασε τον Υιό σου, για να σε δοξάσει και ο Υιός σου»· και: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα»· και προς τον εκ γενετής τυφλό λέγεται: «Εσύ πιστεύεις στον Υιό του Θεού;» και όσα είναι παρόμοια με αυτά— αν Τον θεωρείς μόνο Θεό και αποστερημένο από τη δική μας ουσία, τότε οπωσδήποτε θα Τον απάλλασσες και από το σώμα, και θα Του αφαιρούσες όλα τα ανθρώπινα γνωρίσματα, ώστε να μπορείς πλέον να απορρίψεις ξεκάθαρα ολόκληρη τη θεία οικονομία.

Έτσι και οι εικόνες, όχι κατά το ότι είναι περιγραπτός, αλλά κατά το ότι είναι απεικονίσιμος, τον κάνουν γνωστό σε όλους. Και γι' αυτό και εμείς τον απεικονίζουμε, όχι καθόσον είναι Λόγος και Θεός (διότι είναι αόρατος και αναφής και ασχημάτιστος, μακριά από εμάς τέτοια σκέψη· διότι αυτό αποτελεί παραφροσύνη και είναι γεμάτο από την έσχατη όλων ανοησία), αλλά καθόσον φανερώθηκε κατά πάντα ως άνθρωπος. Όχι όπως εμφανίστηκε στον Αβραάμ και στους προφήτες με μορφή ανθρώπου, αλλά επειδή ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας.

Κ. Αν όμως πρέπει να μιλήσουμε κάπως πιο διεξοδικά για αυτό το θέμα, εξαιτίας εκείνων που επιτίθενται και επινοούν τώρα κάποιες καινοτομίες εναντίον της σωτήριας ενσάρκωσης του Θεού Λόγου, θα πούμε και πάλι: ότι, ενώ είναι εκ φύσεως Θεός ο μονογενής Υιός και Λόγος του Θεού και Πατέρα, αυτός που γεννήθηκε από αυτόν προ των αιώνων κατά τρόπο ανέκφραστο και άχρονο, χωρίς να αποβάλει αυτό που ήταν, δηλαδή εκ φύσεως Θεός, κατά τους έσχατους καιρούς του αιώνα ανέλαβε ανθρώπινη φύση και συμμετείχε σε σάρκα και αίμα παρομοίως με εμάς. Διότι ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας, έχοντας αναλάβει όχι απλώς σάρκα, αλλά σάρκα εμψυχωμένη από λογική και νοερή ψυχή· παραμένοντας ο ίδιος ένας Υιός και μετά τη σάρκωση, ομοούσιος με τον Θεό και Πατέρα κατά τη θεότητα, αλλά και ομοούσιος με εμάς κατά την ανθρωπότητα, διατηρώντας και διασώζοντας σε καθεμία από τις φύσεις που συνέδραμαν στην ίδια και μία υπόσταση, ακόμη και μέσα στην ένωση, άτρεπτες, αμετάβλητες και ασύγχυτες τις φυσικές ποιοτικές διαφορές που ενυπάρχουν σε αυτές.

«Διότι έρχεται», λέει, «ο άρχων του κόσμου τούτου, και σε εμένα δεν βρίσκει τίποτα». Και ενώ για τους ανθρώπους η ύπαρξη αποτελείται από ψυχή και σώμα, ο Χριστός εκτός από αυτά ήταν και Θεός. Και δεν ήταν μόνο αυτό που φαινόταν, αλλά και αυτό που νοούνταν. Υπήρχαν σε αυτόν στοιχεία που δεν υπήρχαν σε κανέναν άλλον άνθρωπο· επειδή λοιπόν δεν ήταν απλός άνθρωπος, ούτε ένας από τους πολλούς, ούτε όμοιος με τους πολλούς, για αυτό λέει, «έγινε όμοιος με τους ανθρώπους», όντας βέβαια κατά τη σάρκα και την εμφάνιση όμοιος με άνθρωπο. Αφού και άνθρωπο τον ονομάζει σε άλλα σημεία, όταν λέει: «ένας είναι ο Θεός και μεσίτης ο άνθρωπος Χριστός Ιησούς». Και πάλι: «επειδή τα παιδιά έχουν κοινή συμμετοχή σε αίμα και σάρκα, έτσι και αυτός παρομοίως μετείχε σε αυτά, και βέβαια δεν αναλαμβάνει τη φύση αγγέλων, αλλά του σπέρματος του Αβραάμ, γι' αυτό όφειλε κατά πάντα να ομοιωθεί με τους αδελφούς του». Αλλά βέβαια και το ομοίωμα του ανθρώπου είναι ένας άλλος άνθρωπος· διότι ούτε το άλογο ούτε το βόδι είναι ομοίωμα ανθρώπου, ώστε σύμφωνα με αυτά ο Χριστός να είναι άνθρωπος. Διότι αν δεν το παραδεχτούν αυτό, τότε θα ήταν σκιά και φάντασμα, και όχι πλέον ομοίωμα ανθρώπου. Τι λοιπόν θα απαντήσουν στον Ιωάννη ο οποίος λέει: «Ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά σας»; Έπειτα, λένε οι οπαδοί της φαντασιώσεως: «έλαβε μορφή δούλου όταν ζώστηκε το λέντιο και έπλυνε τα πόδια των μαθητών· αυτό σημαίνει το να λάβει μορφή δούλου». Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι έλαβε μορφή δούλου, παρά ότι επιτέλεσε έργο δούλου. Διότι άλλο πράγμα είναι το έργο, και άλλο η μορφή.

Του Λουκίου, επισκόπου Αλεξανδρείας, του Αρειανού, από τον λόγο του για το Πάσχα. «Πού λοιπόν υπήρχε ανάγκη ψυχής, ώστε ένας τέλειος άνθρωπος να συμπροσκυνείται με τον Θεό; Γι' αυτό ο Ιωάννης διακηρύσσει την αλήθεια: «Ο Λόγος έγινε σάρκα», που σημαίνει ότι συνενώθηκε με σάρκα, αλλά όχι με ψυχή, όπως ισχυρίζονται όσοι καπηλεύονται σήμερα την πίστη· αντιθέτως, ενώθηκε με το σώμα και έγινε ένα με αυτό. Επειδή πώς αλλιώς είναι ο Χριστός, αν δεν αποτελεί ένα πρόσωπο, μία σύνθετη φύση, ακριβώς όπως γνωρίζουμε τον άνθρωπο που αποτελείται από ψυχή και σώμα;»

10. Αυτά είπε, και το έργο ακολούθησε τα λόγια· και ο Λόγος έγινε σάρκα, και κατοίκησε ανάμεσά μας· και αφού έδωσε φωνή στον Θεό, λαμβάνει από εκεί το δημιουργικό Πνεύμα εκείνης της ομόθεης σάρκας. Και η φωνή ήταν φωνή δυνάμεως, είπε ο Δαβίδ· και πλάθεται με τον λόγο της μητέρας ο Λόγος του Πατρός· και κτίζεται με τη φωνή του κτίσματος ο δημιουργός.

Περί του πρώτου μακαρισμού: ότι η πτωχεία τω πνεύματι κατορθώνεται μέσω της προαναφερθείσας μελέτης. Διότι, ευθύς εξαρχής, η πτωχεία τω πνεύματι και «το να μην έχει κανείς υψηλή ιδέα για τον εαυτό του, όπως λέει ο Παύλος, πέρα από όσο πρέπει, αλλά να φρονεί ώστε να σωφρονεί», ποιου άλλου θα μπορούσε να είναι ίδιον παρά εκείνων που γνωρίζουν καλά την πτωχεία του Ιησού; Ο Οποίος, αν και ήταν Δεσπότης, συμμετείχε στη φύση και στον τρόπο ζωής των δούλων, και «έγινε σάρκα», αν και ήταν Θεός· και επέλεξε την πενία Αυτός που πλουτίζει τα πάντα, και υπέμεινε την ατιμία ο Βασιλεύς της δόξης· και περιφερόταν δεμένος Αυτός που ελευθέρωσε το ανθρώπινο γένος, και δέχθηκε κατηγορία από παράνομους Αυτός που ήλθε για να εκπληρώσει τον νόμο· και ανέχθηκε κριτές που ικανοποιούσαν έναν μαινόμενο και φονικό όχλο, Αυτός «στον Οποίο ο Πατέρας έδωσε όλη την κρίση». Αυτά ποια αλαζονεία δεν θα την κατέρριπταν;

Ως προς εμάς αυτό είναι αδύνατο· για τον Θεό όμως τα πάντα είναι δυνατά, όπως ακριβώς και ο υπερουσίως υπάρχων Λόγος έγινε σάρκα και υποτάχθηκε στον χρόνο, και αντίστροφα η φύση μας, η οποία κάποτε έλαβε ύπαρξη, ανήλθε εν αυτώ στο αληθινό είναι. Γι' αυτό ο Κύριος Ιησούς Χριστός και λέγεται και είναι μεσίτης Θεού και ανθρώπων, Αυτός που πάντοτε υπάρχει αληθινά, ή μάλλον υπερουσίως, και κάποτε για χάρη μας έγινε όμοιος με εμάς.

Εγώ όμως δεν συμφωνώ, είτε είναι δικός σου αυτός ο λόγος είτε κάποιου άλλου, έχοντας μάθει από τον Θεολόγο ότι ο Λόγος έγινε σάρκα, και ότι ο Λόγος είναι Θεός, όχι θεότητα, και έχοντας διδαχθεί από την κοινή λογική αντίληψη ότι διαφέρει το να λέει κανείς Θεό από το να λέει θεότητα· διότι, από τη μία, η θεότητα είναι η φύση, δηλαδή η ύπαρξη του Θεού, ενώ, από την άλλη, το «Θεός» είναι όνομα φυσικό και κοινό των προσωπικών υποστάσεων, στις οποίες θεωρείται η φύση· και η μεν θεότητα είναι μία και αδιαίρετη, ενώ ο Θεός ως προς τη φύση μεν είναι αδιαίρετος, διαιρείται όμως ως προς τα πρόσωπα. Εάν, λοιπόν, δεν είναι δικός σου ο λόγος ότι σαρκώθηκε η θεότητα του Λόγου, αυτό και μόνο θα αρκούσε εάν το είχες διευκρινίσει από την αρχή· το ότι δηλαδή ο Λόγος είναι κάτι άλλο από τη θεότητα που ενυπάρχει σε αυτόν, και εάν έλεγες ότι αυτός και σαρκώθηκε και σταυρώθηκε σύμφωνα με την πατροπαράδοτη άνωθεν ομολογία της πίστεώς μας, και υπέστη και τα υπόλοιπα πάθη και πέθανε κατά τη φύση της σαρκός, και ότι έτσι ο ίδιος ως άνθρωπος θυσιάστηκε από τον εαυτό του ως αρχιερέα στον Θεό, δηλαδή στον Πατέρα, στον εαυτό του και στο Πνεύμα, και με τη θεϊκή δύναμη αναστήθηκε την τρίτη ημέρα και έγινε αρχηγός της δικής μας αναστάσεως και παλινζωίας· όλα αυτά θα αρκούσαν για να αφαιρέσουν κάθε αντίρρηση από όποιον, εάν υπήρχε κανείς, είχε αντίθετη γνώμη. Και έτσι ούτε ο ίδιος θα είχες μπελάδες, ούτε σε εμάς θα παρείχες ενοχλήσεις και αφορμές για πολυλογία, από την οποία δεν είναι δυνατόν να αποφύγει την αμαρτία εκείνος που δεν φρουρείται παντελώς από τον Θεό. Αλλά και τώρα, εάν δεν διακατέχεσαι από πείσμα, το αποδέχεσαι;

Τέτοιος είναι και ο υπόλοιπος και τελευταίος παραλογισμός που κατασκευάζεις· σαν να έλεγε, δηλαδή, κάποιος ότι δεν σαρκώθηκε ο Λόγος, αλλά η θεότητα του Λόγου. Ή μήπως παίρνεις εσύ ο ίδιος αφ' εαυτού σου αυτή την πρόταση και, συνδέοντάς την με την ορθώς διατυπωμένη, ότι δηλαδή η ίδια θεότητα είναι κοινή και στον Πατέρα και στο Πνεύμα, εξάγεις από αυτά το αδύνατο συμπέρασμα ότι αναγκαστικά πρέπει να λέμε πως και ο Πατέρας και το Πνεύμα έχουν σαρκωθεί; Ότι, λοιπόν, η θεότητα του Πατρός, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος είναι μία και η αυτή, κανείς από τους Ορθοδόξους δεν το αμφισβητεί· ότι όμως έχει σαρκωθεί και η θεότητα του Λόγου, τώρα για πρώτη φορά το ακούω από εσένα. Εγώ, ωστόσο, δεν συμφωνώ, είτε δικός σου είναι αυτός ο ισχυρισμός είτε κάποιου άλλου, διότι έμαθα από τον Θεολόγο ότι ο Λόγος έγινε σάρκα, και ότι ο Λόγος είναι Θεός και όχι θεότητα, και έχω διδαχθεί και από την κοινή λογική ότι διαφέρει το να πει κανείς «Θεός» από το «θεότητα». Διότι η μεν θεότητα είναι η φύση ή η ύπαρξη του Θεού, ενώ το «Θεός» είναι φυσικό όνομα, κοινό των προσωπικών υποστάσεων στις οποίες θεωρείται η φύση· και η μεν (θεότητα) είναι μία και αδιαίρετη, ενώ ο δε (Θεός) είναι ως προς τη φύση αδιαίρετος, αλλά διαιρετός ως προς τα πρόσωπα.

Ακόμη αναζητάς το πώς; Ακόμη απορείς; Πόσο απέχεις από το να είσαι πιστός· ίσως δεν έχεις ακόμη κατηχηθεί το μυστήριο της πίστεως. Ή πες μου εσύ ο ίδιος, πώς γέννησε η Παρθένος; Πώς ο Λόγος έγινε σάρκα; Συνέβησαν όλα με φυσικό τρόπο; Δεν μπορείς να το πεις αυτό· διότι η φύση δεν γνωρίζει γέννηση χωρίς σπορά, ούτε Θεό να λαμβάνει υλικό σώμα. Μήπως τότε συνέβησαν όλα με τρόπο υπερφυσικό; Ούτε και αυτό· διότι η Παρθένος συνέλαβε αληθινά στη μήτρα της σύμφωνα με τον λόγο του Αγγέλου και γέννησε κατά τον νόμο της φύσεως· διότι συμπληρώθηκε ο χρόνος, όπως έχει λεχθεί, για να γεννήσει, και γέννησε τον Υιό της, ο οποίος ήταν εξαρχής ο Λόγος και ήταν Θεός σύμφωνα με τη θεολογία του Ιωάννη, και ο οποίος έγινε σάρκα από τα δικά της αίματα.

1 Τιμ. 3,16: Αντί του ότι δικαιώθηκε πνευματικά και όχι νομικά· διότι, αν και εκπληρούσε τις νομικές εντολές, δεν τις εκπλήρωσε νομικά αλλά πνευματικά. Ή διότι, αν και στους σαρκικούς και σκληρόκαρδους δεν φαινόταν να έχει δικαιωθεί —επειδή έλεγαν: «είναι φαγάς και κρασοπότης»— εντούτοις έχει δικαιωθεί για εκείνους που στηρίζονται στο Πνεύμα του Θεού· διότι «είδαμε τη δόξα του, δόξα ως μονογενούς» και τα εξής. 1 Τιμ. 4,3: Δεν πρόκειται για αντιγραφικό σφάλμα, όπως θεώρησαν ορισμένοι, ούτε για αποστολική αβλεψία, αλλά έχει διατυπωθεί ορθά σύμφωνα με την αττική συνήθεια, όπως για παράδειγμα το «τον εμπόδισε να μην κάνει άτοπα», δεν σημαίνει ότι τον προέτρεπε σε ατοπία· και το «τον απέτρεψε να μην έρθει σε ρήξη με φίλους», δεν σημαίνει να έρθει σε ρήξη με φίλους, αλλά το αντίθετο· και πάλι το «εμπόδιζε να μην κλέβει», δεν σημαίνει ότι επέτρεπε την κλοπή· και το «εμπόδιζε να απέχουν από αισχρές πράξεις», αντί του ότι απομάκρυνε από τέτοια πράξη· έτσι και το «εμπόδιζαν να απέχουν από τροφές», αντί του «εμπόδιζαν από τη βρώση». Είναι δε πολύ συχνή η χρήση αυτής της σύνταξης και στους θύραθεν συγγραφείς.

Αλλά τι άλλο πάλι φλυαρεί με ασέβεια η αίρεση; Σύρει τον ασεβή Νεστόριο και τον μακαριότατο αρχιερέα της Ρώμης Λέοντα στην ίδια ασέβεια, σαν να μην ανέχεται καθόλου να υφίσταται χωρίς να προβάλλει ακατάπαυστα το ψέμα. Και λέει: «όπως ο ίδιος ο Νεστόριος έλεγε, "εγώ ομολογώ τις δύο φύσεις του Χριστού, αληθινό Θεό από αληθινό Θεό και τέλειο άνθρωπο, υιό του Δαβίδ και του Αβραάμ", και ο Λέων ομοίως κήρυττε, "ομολογώ Θεό σύμφωνα με το 'εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος', Τον δοξάζω ως άνθρωπο διότι 'ο Λόγος σαρξ εγένετο και εσκήνωσεν εν ημίν'"». Αλλά η μεν αίρεση, σκιρτώντας, τα λέει αυτά με αυθάδεια εναντίον του εν αγίοις Λέοντος και τερατολογεί ότι αυτός που καθαίρεσε τον Νεστόριο κατέχεται από τη λύσσα του Νεστορίου. Ας μας πει όμως πώς αυτά διαβάλλουν, αντί να λαμπρύνουν, τον Λέοντα, και πώς εκθέτουν σε ψόγο το εκκλησιαστικό φρόνημα, αντί να το μεγαλύνουν και να το εξωραΐζουν, και πώς καθιστούν την αλήθεια υπόλογη.

Σε τέτοιο σημείο φαίνεται, με δίκαιους λόγους, να στρέφεται εναντίον της αιρέσεως το ίδιο της το κακούργημα. Διότι, αν ο Νεστόριος υπέστη καταδίκη επειδή πρεσβεύει δύο φύσεις, δηλαδή αληθινό Θεό και τέλειο άνθρωπο, υιό του Δαβίδ και του Αβραάμ, ενώ αληθινό Θεό τον ανακηρύσσει ο κορυφαίος των μαθητών —λέγοντας: «εσύ είσαι ο Υιός του ζώντος Θεού»—, και επιπλέον ο Ματθαίος και ο Λουκάς καταγράφουν τον Χριστό ως υιό όχι μόνο του Δαβίδ, αλλά και του Αδάμ, τότε ο Νεστόριος δεν είναι ένοχος καταδίκης, αλλά άξιος δικαιώσεως, διότι ομοφωνεί με τους μαθητές του Λόγου. Αν πάλι ο Νεστόριος κατηγορείται γι' αυτά, και ο Λέων, ως διάδοχος αυτής της πίστεως, επειδή ομολογεί Θεό σύμφωνα με το «εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος», και άνθρωπο σύμφωνα με το «ο Λόγος σαρξ εγένετο και εσκήνωσεν εν ημίν», τα οποία αποτελούν λόγια και κηρύγματα του ηγαπημένου μαθητή, δες με ποιον συνδέει και ταυτίζει τον Νεστόριο η αίρεση ως προς τις πεποιθήσεις της.

Είναι λοιπόν κατάλληλη ευκαιρία να ρωτήσουμε και αυτό τους αιρετικούς: δεν ομολογείς ότι ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας; Τι λοιπόν, μήπως δεν ήταν εν αρχή ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό; Και πώς δεν ντρέπεσαι να επιτιμάς τον Λέοντα που κηρύττει αυτά, αντί να συγκρατείς τον εαυτό σου από την κατάκριση; Και πώς δεν αθωώνεις μαζί και τον Νεστόριο, τον οποίο θεώρησες ομόδοξο; Φρίττεις να απαρνηθείς με τη γλώσσα -διότι δεν είναι ακόμη φανερό αν το κάνεις και με τη σκέψη- το «εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος· και ο Λόγος σαρξ εγένετο». Και πώς τον Λέοντα, που θεολογεί αυτά, τον κατατάσσεις στη μερίδα του Νεστορίου; Πώς λοιπόν μάλλον δεν συντάσσεις τον εαυτό σου με τον εχθρό, έστω κι αν συνάπτεις ανελεύθερες συμφωνίες, οικειοποιούμενος τη σύμπραξη κάτω από το προσωπείο της φιλονικίας;

Επομένως, φίλε μου, το να ομολογούμε δύο φύσεις είναι μεν ευσεβές και διόλου αποτρόπαιο, όμως το να κενολογούμε ότι αυτές είναι χωρισμένες στον Χριστό, είναι θεομίσητο και ένοχο αιρετικής δοξασίας και χαρακτηριστικό εκείνων που αρνούνται την άφατη οικονομία και αποθρασύνονται να διασπούν τη φρικτή και αδιάστατη ένωση. Και βέβαια, ούτε το να αποκαλούμε τον Χριστό αληθινό Θεό και αληθινό άνθρωπο σημαίνει ότι υποτάσσομαστε στη δοξασία του Νεστορίου. Διότι, αν αυτή ήταν η ασέβεια του Νεστορίου, θα αποτελούσε γι' αυτόν μεγάλο βοήθημα· αλλά το να διαχωρίζει το καθένα από αυτά και να κατακομματιάζει τις υποστάσεις μαζί με τις φύσεις, είναι γέννημα εκείνης της απερίτμητης ψυχής και των ιουδαϊκών σπερμάτων που βρίσκονται μέσα της, έστω και αν πολλές φορές γεννά ταυτόχρονα, με δόλιο και ατελέσφορο τρόπο, το αδιαίρετο, υποδηλώνοντας τιμή και δόξα και χάρη και αξίωμα με το όνομα του αδιαιρέτου. Ούτε το να λέμε «εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και ο Λόγος σαρξ εγένετο και εσκήνωσεν εν ημίν» συγκροτεί —μη γένοιτο— θεομάχο φρόνημα, διότι αυτά τα εξέπεμψε ως αστραπή η θεολόγος βροντή της αληθείας, αλλά το να τέμνουμε τη μία υπόσταση του Χριστού σε δυάδα υποστάσεων και να καθιστούμε το ασύγχυτο πρόφαση για τη διαίρεση των φύσεων.

Ο Λόγος έγινε σάρκα, δεν προσέλαβε κάποια που προϋπήρχε, ούτε οικειώθηκε κάποια που ήταν αποχωρισμένη από την υπόστασή του· αυτά είναι τα τολμήματα του Νεστορίου. Ο Λόγος έγινε σάρκα, όχι μετατρέποντας τη φύση της σάρκας σε θεότητα, ούτε μεταμορφωμένος σε μία νέα φύση, αλλά έχοντας αφενός την αιώνια φύση του αμετάβλητη, και αφετέρου αυτήν που προσέλαβε άφθαρτη και αναλλοίωτη. Η σάρκα δεν μεταβλήθηκε σε αιωνιότητα, ούτε απαρνήθηκε τους φυσικούς όρους με τους οποίους την συγκρότησε εξ αρχής ο Πλάστης της· ούτε η θεότητα αντάλλαξε την αιωνιότητά της με κάτι νέο· ούτε η σάρκα παρέσυρε και παραχάραξε την πατρική ουσία σε κάποια αλλότρια και σύνθετη φύση. Εάν η αίρεση οικειοποιείται το «ο Λόγος έγινε σάρκα» για να υποστηρίξει τη μεταβολή των φύσεων και επιμένει να συμπιέζει σε μία φύση τα ασύγχυτα, ας αποβάλει το σφαλερό και ολέθριο της πλάνης μέσω του «εσκήνωσεν εν ημίν». Αν ο Νεστόριος, προς ιδία του απώλεια, προβάλλει το «εσκήνωσεν εν ημίν», ας οδηγηθεί στην απαλλαγή από το εκούσιο νόσημά του μέσω του «ο Λόγος έγινε σάρκα».

Επομένως, καμία από τις ιερές εκφράσεις δεν είναι αιτία βλάβης —μη γένοιτο—, αλλά μάλλον και οι δύο είναι πρόξενοι πολλής και μεγάλης ωφέλειας· επειδή όμως ο αιρετικός λογισμός έχει ως τέχνη και επιδίωξη να διαστρέφει τα ιερά λόγια, και αποκόπτοντας τη μία έκφραση από την άλλη, προσπαθεί μέσω αυτής να εγχύσει το δηλητήριο του ολέθριου φρονήματος, όπως ακριβώς εκείνοι που αναμειγνύουν τα δηλητήρια με το μελίκρατο. Αλλά αν ο Νεστόριος περιβάλλεται με θράσος εξαιτίας του «εσκήνωσεν», ας καταισχυνθεί και ας καταβληθεί από το «ο Λόγος σαρξ εγένετο». Αν πάλι υπερηφανεύεται ο Διόσκορος και το πολυκέφαλο αλλά και ακέφαλο φρόνημα των οπαδών του Σεβήρου και του Ιακώβου για το «ο Λόγος σαρξ εγένετο», ας καταποντιστεί και ας εκτεθεί στη χλεύη όλων με το «εσκήνωσεν εν ημίν». Το «ο Λόγος σαρξ εγένετο» δεν νοείται όπως το παιδί που εξελίσσεται σε άνδρα, ούτε όπως η τροφή που μεταβάλλεται σε σάρκα, ούτε όπως <.......... ............> ή ο λίθος ή το φυτό ή κάτι από αυτά που υπόκεινται στη γένεση και τη φθορά μέσω της αλλοίωσης.

«Ο Λόγος έγινε σάρκα»· και τι θα μπορούσε να αποτελέσει παράδειγμα αυτού του φρικτού μυστηρίου, το οποίο να απεικονίζει την άρρητη αυτή ένωση; Διότι τα μεν ανόμοια είναι ευκολότερο να τα βρει κανείς και μάλιστα πολλά, ενώ το όμοιο είναι ευκταίο ακόμη και αν βρεθεί μόνο ένα, το οποίο να παρέχει κάποια αμυδρή έστω ομοιότητα. Ο Λόγος έγινε σάρκα, όπως η βάτος που έφερε το πυρ και παρέμενε βάτος, όπως το σωτήριο λουτρό της αναγεννήσεως που τελεσιουργείται από ύδωρ και Πνεύμα· διότι ενώθηκε σε ένα εκ δύο φύσεων ασυγχύτων και άτρεπτων, και η κάθε φύση παραμένει στα δικά της όρια, μη ανεχόμενη να αποδεχθεί την επιμέρους τομή και διαίρεση κατά την ενέργεια της υιοθεσίας. «Και εσκήνωσε ανάμεσά μας», όχι όπως ο ιερέας μέσα στο ιερό, ούτε όπως τα αγάλματα μέσα στον ναό, ούτε όπως ο πολιούχος σε μια πόλη, ούτε, αν θέλεις, όπως ο Λωτ κατασκήνωσε στα Γέραρα, αλλά όπως η ψυχή μέσα στο σώμα, όπως το αξίωμα του νου μέσα στην ίδια την ψυχή.

Από το «ο Λόγος σαρξ εγένετο» μαθαίνεις σαφώς το αδιάσπαστο και αδιαίρετο αυτών που ενώθηκαν, και πριν από αυτά ότι η σάρκωση δεν αποτελεί αποκύημα φαντασίας· από το «εσκήνωσεν εν ημίν» μη φανείς αμαθής στο να κατανοήσεις το άτρεπτο και αναλλοίωτο και την ταυτόχρονη σωτηρία της κάθε φύσης. Τα λόγια του Θεολόγου έθεσαν ασφαλή και βέβαια όρια στην Εκκλησία του Θεού, αποκρούοντας σαν τείχος κάθε αιρετική προσβολή και αναστέλλοντας κάθε ληστρική έφοδο και κακουργία. Αναφωνεί το «εγένετο», και τρέπει σε φυγή τους οπαδούς του Νεστορίου και του Μάνη· επισυνάπτει το «εσκήνωσεν εν ημίν», και εκδιώκει τους οπαδούς του Διοσκόρου και του Σεβήρου και την άλλη πολύπλανη επανάσταση της αιρέσεως. Η προβολή του «εσκήνωσεν εν ημίν» διδάσκει τη διαφορά των φύσεων, ενώ εκείνη του «σαρξ ο Λόγος εγένετο» ανακηρύσσει το αδιάστατο και αδιάτμητο της καθ' υπόστασιν ενώσεως.

Σου φαίνεται ότι ο Λέων είναι ένοχος κατακρίσεως και ότι υπερβαίνει τον Νεστόριο όταν λέει «η σοφία οικοδόμησε οίκο για τον εαυτό της»; Και πώς δεν αντιλαμβάνεσαι ότι παρουσιάζεις τον ιερό Κύριλλο μάλλον ως προστάτη του Νεστορίου παρά ως καθαιρέτη του; Διότι στα Σχόλια διακηρύσσει ρητώς: «έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας, λέει ο μαθητής, ώστε και με τα δύο να αποδείξει ότι έγινε άνθρωπος και δεν μετέβαλε τη φύση του, διότι παρέμεινε αυτό που ήταν. Εννοείται δε πάντως ότι αυτό που κατοικεί μέσα σε κάτι άλλο είναι διαφορετικό, δηλαδή η θεία φύση μέσα στην ανθρωπότητα, και δεν υπέστη σύγχυση ούτε κάποια ανάμειξη ούτε μεταβολή σε κάτι που δεν ήταν. Διότι αυτό που λέγεται ότι κατοικεί σε κάτι άλλο δεν έχει γίνει το ίδιο με αυτό μέσα στο οποίο κατοικεί, αλλά εννοείται μάλλον ως κάτι διαφορετικό μέσα σε κάτι διαφορετικό». Βλέπεις εδώ τον πρόμαχο της αλήθειας, τον οποίο ούτε η γλώσσα της αίρεσης είχε το θράσος να προσβάλει, πώς ονομάζει με τα ίδια λόγια το ενοικούν και αυτό μέσα στο οποίο ενοικεί, και το μεν αποδίδει στη θεία φύση, το δε στην ανθρωπότητα, και πώς μέσα από την ίδια ακριβώς φράση διδάσκει καθαρά το φρόνημα της ευσέβειας και ότι η αναφορά στο ενοικούν και σε αυτό στο οποίο ενοικεί δεν εισάγει τίποτα που να την παραβλάπτει, ακόμη και αν χρησιμοποιείται κακόβουλα από τον Νεστόριο; Διότι, όπως έχει κανονιστεί πολλές φορές, οι αιρετικοί δεν κατηγορούνται για όσα έχουν κοινά με τους ευσεβείς, αλλά ελέγχονται για όσα με δόλο και βλασφημία διαστρεβλώνουν.

Η ομιλία, ωστόσο, χάρη στην οποία έλαβε τα στεφάνια των εγκωμίων, ανέλυε το «ο Λόγος σαρξ εγένετο και εσκήνωσεν εν ημίν», και εξηγούσε ότι το δεύτερο αποτελεί ερμηνεία του πρώτου, δηλαδή το «εσκήνωσεν εν ημίν» είναι ερμηνεία του «ο Λόγος σαρξ εγένετο», πράγμα που σημαίνει μέσα στη δική μας φύση. Και πριν από αυτή την περικοπή των λόγων ανέφερε: «Ο κορυφαίος, λέει, το στόμα των αποστόλων, “εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος”. Το “εσύ είσαι ο Χριστός” σημαίνει τη διττή φύση· “εσύ είσαι ο Χριστός”, και δεν είπε απλώς “υιός”, αλλά “ο Υιός του Θεού του ζώντος”. Αναγνώρισε το μοναδικό πρόσωπο και τη δυάδα των φύσεων». Τέτοια, λοιπόν, κηρύττοντας ο ένδοξος Παύλος, στεφανώθηκε με τα στεφάνια των επαίνων που έπλεξε ο Κύριλλος.

Πάλι δε τον αρχιερέα Ιωάννη, ο οποίος κηρύττει δύο φύσεις, αλλά έναν Υιό, και λέει «άλλο η σκηνή και άλλο αυτό που κατοικεί μέσα της, άλλο ο ναός και άλλο ο Θεός που ενοικεί» —πρόσεξε τα λεγόμενα: δεν είπε «άλλος και άλλος», σαν να επρόκειτο για δύο Χριστούς ή δύο ναούς, αλλά «άλλο και άλλο», αναφερόμενος σε δύο φύσεις— όταν λοιπόν είπε «εσκήνωσεν εν ημίν» και κήρυξε δύο φύσεις, τότε πρόσθεσε «και εθεασάμεθα την δόξαν αυτού, δόξαν ως μονογενούς»· δεν είπε «δόξα δύο υιών», αλλά «μονογενούς» —όταν λοιπόν ο ιερός Ιωάννης απέστειλε εγγράφως αυτά και όσα άλλα είναι εφάμιλλά τους, ο θείος Κύριλλος μαρτυρεί την ορθότητα των δογμάτων σε όσα ειπώθηκαν, και αρχίζοντας τους επαίνους και τη λεκτική του φιλοφρόνηση (διότι τίποτα δεν συγκρίνεται με το να τον ακούει κανείς) λέει τα εξής με τα ίδια του τα λόγια: «Ο μακάριος προφήτης Ησαΐας, προαναγγέλλοντας την ευφράδεια των εν Χριστώ διδασκάλων, έλεγε: αντλήστε νερό με χαρά από τις πηγές του σωτηρίου. Ιδού λοιπόν, αντλήσαμε για εσάς νερό από αγία πηγή, εννοώ από τον προαναφερθέντα διδάσκαλο· ο οποίος, καταυγασμένος από τις δαδουχίες του Πνεύματος, μας αποσαφήνισε το μέγα και σεπτό μυστήριο της σωτηρίας».

Και στρέψε την προσοχή σου με σύνεση στο ότι, το να λέμε «μία υπόσταση του Λόγου σεσαρκωμένη», και τη θεία φύση εισάγει ταυτόχρονα – διότι η φύση κατανοείται μέσα στην υπόσταση – και την ανθρώπινη συμπεριλαμβάνει – διότι δηλώνεται με το «σεσαρκωμένη» –, ενώ διαφεύγει καλύτερα τις αιρετικές λαβές και δεν επιτρέπει ούτε στον Απολινάριο, ούτε βέβαια στον Ουαλεντίνο, ούτε στον Μάνη να καταφεύγουν σε αυτήν και να την κάνουν πρόσχημα της δικής τους αποστασίας. Επομένως, το να λέμε «μία φύση του Λόγου σεσαρκωμένη» δεν αντιτίθεται διόλου στο να λέμε «μία υπόσταση του Λόγου σεσαρκωμένη». Διότι, αν μεν η υπόσταση ονομαστεί με την προσωνυμία της φύσης, διαλύεται αμέσως καθετί το αντίθετο προς την ομολογία· αν πάλι νοηθεί το ολικό και κοινό, ούτε και έτσι φανερώνεται κάποια αντίθεση. Ούτε βέβαια οι λογικές θεωρήσεις που αναφέρθηκαν για την καθεμία έκφραση διαφέρουν στα νοήματά τους μεταξύ τους. Και τούτο διότι και η φύση θα μπορούσε να λεχθεί ότι έχει σαρκωθεί, εξαιτίας του ότι κατανοείται αδιαίρετα μέσα στην υπόσταση· διότι, λόγω της έμφυτης συνύπαρξης με την υπόσταση, και όχι λόγω του δικού της <...>, θα μπορούσε να λεχθεί ότι έγινε αμέσως σάρκα, εφόσον ούτε ο Θεολόγος, ο οποίος κατεξοχήν μας αποκάλυψε τη δύναμη του φρικτού και απόρρητου μυστηρίου, εθεάθη να λέει «η φύση του Λόγου σαρξ εγένετο».

Το να λέμε λοιπόν, σύμφωνα με τον ορθό και διασαφηνισμένο λόγο, ότι η φύση του Λόγου είναι σεσαρκωμένη και η υπόσταση ομοίως, είναι ανεμπόδιστο, όχι μόνο επειδή η μία λέξη σημαίνεται μέσω της άλλης, αλλά επειδή και η φύση, λόγω του ότι ο Λόγος έγινε σάρκα, λέγεται σεσαρκωμένη. Αλλά αυτά, πνευματικά και σε πνευματικούς ανθρώπους, όπως προστάζει ο νόμος της ευσέβειας, ας αποτελέσουν αντικείμενο θεολογικού στοχασμού, αφού συγκριθούν και διακριθούν με τον λόγο, δηλαδή η μία φύση του Λόγου και η μία σεσαρκωμένη υπόσταση. Δεν θα γίνει βέβαια η καταχρηστική χρήση της λέξης «φύση» πρόφαση για τους Τριθεΐτες, ώστε να ονομάζουν τις τρεις υποστάσεις και τρεις φύσεις. Διότι πρώτον μεν, η καταχρηστική χρήση έχει την ισχύ να τοποθετείται σε εκείνο το σημείο όπου η χρήση της, μεταφερόμενη εξ αρχής από την κυριολεξία της, καθιερώθηκε. Διότι, όπως ακριβώς αυτό που λέγεται κυριολεκτικά έχει παντού την ίδια δύναμη για τα όμοια, δεν διατηρεί με τον ίδιο τρόπο και η καταχρηστική χρήση το προνόμιο να μεταφέρεται σε άλλα. Δεύτερον, η λέξη «φύση» δεν χρησιμοποιείται ούτε καν καταχρηστικά από τους Τριθεΐτες, αλλά με την κυριολεκτική σημασία της λέξης αποθρασύνονται να τεμαχίζουν τη φύση του Κυρίου των πάντων και να καταμερίζουν την ολότητα της ουσίας και της θεότητας σε μερικές ουσίες και θεότητες, έτσι ώστε, μέσω της ετερότητας των μερικών φύσεων, να πλάσουν τις ομοφυείς και ομοούσιες υποστάσεις ως ετερούσιες και αλλότριες.

Εκτός δε από όσα έχουν λεχθεί, αν ο Λόγος έγινε σάρκα, και κανείς δεν έχει δει τον Λόγο, αλλά οι μαθητές είδαν τη δόξα του Λόγου, δόξα ως μονογενούς από τον Πατέρα, και τον είδαν και τον ψηλάφησαν με τα χέρια τους, πώς δεν ομολογείται μέσα από καθεμία από τις ιερές ρήσεις η αυτή και μία υπόσταση, η οποία αφενός ως σάρκα οράται και ψηλαφείται, αφετέρου δε ως Θεός κατανοείται ως αόρατη και απερίληπτη και αψηλάφητη; Αν δε το προαιώνιο μυστήριο αποκαλύπτεται με τη φανέρωση και την επίγνωση του Ιησού, μέσω του οποίου ο Πατέρας δημιούργησε και τους αιώνες, και αυτός ο Υιός και όχι άλλος γεννήθηκε από το σπέρμα του Δαβίδ, ποια τιμωρία θα υποστεί ο Νεστόριος για να αποτίσει το δίκαιο τίμημα, αυτός που καταμερίζει σε δύο υποστάσεις Εκείνον που είναι αμέριστος κατά την υπόσταση;

Ο θεόσοφος Λέων, όμως, ενδιατρίβοντας ακόμη περισσότερο στο θεώρημα, ή μάλλον αποστομώνοντας εκ των προτέρων όσους έχουν την αναίδεια να τον κατηγορούν, διδάσκοντας με μεγαλύτερη σαφήνεια πώς Αυτός είναι Υιός Θεού και ανθρώπου, δεν αποδίδει στον εαυτό του την ορθότητα του δόγματος ούτε προσποιείται ότι είναι εφεύρημα της δικής του σοφίας ούτε κλέβει ξένη δόξα, φαινόμενος αγνώμων απέναντι στον δάσκαλο, αλλά διακηρύσσει με θέρμη ποιος υπήρξε ο εισηγητής αυτής της θεολογίας, και αναφέρει ότι ο Υιός της βροντής βρόντηξε αυτή την αλήθεια. Διότι, συνυφαίνοντας τα λόγια εκείνου με τα δικά του, αφού πει «ο ίδιος είναι Υιός Θεού και ανθρώπου», προσθέτει: «Θεός μεν επειδή εν αρχή ην ο Λόγος και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος, άνθρωπος δε σύμφωνα με το ο Λόγος σαρξ εγένετο και εσκήνωσεν εν ημίν, και Θεός μεν επειδή δι’ αυτού πάντα εγένετο, άνθρωπος δε επειδή γεννήθηκε από γυναίκα και υποτάχθηκε στον νόμο».

Είναι δυνατόν όμως να βρει κανείς σε όσα έχουν ειπωθεί, μέσω των οποίων μάλιστα αμέσως συναποκαλύπτεται προ της κατανοήσεως το ίδιον του «κατ' εικόνα», ότι η λέξη έχει ειπωθεί για τον Λόγο, και ότι μεταβαίνει στη σάρκωση και την επιδημία του Λόγου. Διότι εάν ο Λόγος, όπως λένε, έγινε σάρκα και εσκήνωσε ανάμεσά μας, και έγινε άνθρωπος κατά πάντα εκτός από την αμαρτία, σύμφωνα με εκείνο το ιερό και αναμάρτητο πρότυπο, το οποίο μάλιστα καθαιρεί κάθε αμαρτία, ο ορθός λόγος καθόλου δεν θα εμπόδιζε να φρονούμε και να λέμε ότι σύμφωνα με αυτό δημιουργήθηκε και ο πρωτόπλαστος Αδάμ.