Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 1:14

Όμως, για να σου ετοιμάσω πάλι από τα ίδια τη θεραπεία της πραγματικής πληγής και να σε αποσπάσω από τα ασεβή δόγματα και λόγια, πες μου, φίλτατε, αν κάποιος σε ρωτούσε για τον Υιό, αφού βέβαια έχει γραφτεί ότι «είδαμε τη δόξα του, δόξα ως μονογενούς παρά του Πατρός», και ότι «πιστεύω σε έναν Υιό τον εκ του Πατρός γεννηθέντα προ πάντων των αιώνων», και όλα τα άλλα που σου απαρίθμησα παραπάνω, στα οποία δεν προστίθεται η λέξη «μόνου», θα έλεγες άραγε προσθέτοντας ότι ο Υιός γεννήθηκε από τον Πατέρα και από το Άγιο Πνεύμα, προβάλλοντας ακριβώς τη δικαιολογία ότι δεν προστίθεται το «μόνου»; Προς Θεού, θα έλεγες βέβαια. Και ας εκπέσει από την ίδια την άνωθεν αναγέννηση όποιος προσθέτει κάτι τέτοιο και δεν δοξάζει ότι ο Λόγος γεννήθηκε μόνο από τον Πατέρα· διότι πουθενά δεν αναφέρεται το Πνεύμα ως γεννήτορας, όπως ορθώς θα πεις μαζί με εμάς. Ούτε έχει κάτι κοινό με τον Πατέρα το Πνεύμα, το οποίο να μην είναι κοινό και με τον Υιό· ούτε το ένα προέρχεται από τη δυάδα, ούτε ανάγεται στη δυάδα· ούτε η μονάδα κινήθηκε σε μονάδα και έπειτα πάλι η δυάδα σε άλλη μονάδα, «αλλά η μονάδα, αφού κινήθηκε θεοπρεπώς σε δυάδα, στάθηκε μέχρι την τριάδα».

Διότι ο Υιός, έχοντας από εκεί προ αιώνων το Άγιο Πνεύμα να συνυπάρχει μαζί Του, τώρα σε εμάς και το αποστέλλει και το δίδει. Επειδή όμως το δόσιμο αυτό είναι έλλαμψη —και αυτό το γνωρίζουν οι μυημένοι, όσοι δηλαδή τη λαμπρότητα του Θεού και είδαν και βίωσαν, όσοι είδαν τη δόξα του Κυρίου «ως μονογενούς από τον Πατέρα», όσοι καταυγάστηκαν στο όρος από το φως της θεότητας, και επιπλέον όσοι πίστεψαν με βεβαιότητα σε αυτούς— επειδή λοιπόν το δόσιμο είναι έλλαμψη, αντί του να πει ότι δίδεται και αποστέλλεται από τον Υιό, είπε ότι εκλάμπει και αποστέλλεται από τον Υιό. Και αυτό το δείχνει ακόμη σαφέστερα από τη διατύπωση του λόγου: «διότι ο μεν Θεός και Πατέρας, λέει, έδωσε τον Υιό για εμάς· ο δε Υιός, έδωσε το Πνεύμα».

Λόγος του οσίου πατρός ημών Γρηγορίου του Σιναΐτου στην Αγία Μεταμόρφωση του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Όσοι, αντικρίζοντας σαν σε καθρέφτη με ακάλυπτο πρόσωπο το θέαμα της μεγαλοπρεπούς δόξας, μεταμορφώνεστε ως προς την εικόνα της δικής σας φύσης από δόξα σε δόξα της θεωρίας, σαν να περνάτε από τον Χριστό στο Πνεύμα της θεότητας, δηλαδή από τη θεία Οικονομία στη Θεολογία, και έχοντας μεταμορφώσει τον νου σας τρόπον τινά από σάρκα σε πνεύμα, αποσπώντας την αίσθηση από τη χαμέρπεια των αισθητών πραγμάτων και από τη φαντασία και την επιφάνεια των περισπασμών, ελάτε να ανεβούμε στο νοητό όρος της θεωρίας και ας παρατηρήσουμε στενά και άυλα την κορυφή του, και ας δούμε και ας ακούσουμε. Όχι μέσα από την προφανή μεγαλουργία και αναλογία των κτιστών όντων, αλλά με το μάτι της διανοίας, από κοντά και άμεσα, ας ατενίσουμε τον Ιησού να εξαστράπτει στο όρος Θαβώρ και ας πλησιάσουμε στο φως και, όσο είναι δυνατόν, ας δούμε τη λαμπρότητα της εορτής και ας θεαστούμε τη δόξα Του, για να μιλήσουμε αποστολικά, «δόξα ως Μονογενούς από τον Πατέρα», πλήρη χάριτος και αληθείας, γεμάτη από αιώνιο φως και πλημμυρισμένη από θεία αίγλη.

«Του να κατοικώ»: Διότι, αφού ανέβασε την ψυχή του Αδάμ μαζί με το σώμα, την εγκατέστησε στους ουρανούς στους αιώνες των αιώνων (στους ουρανούς εις τον αιώνα του αιώνος). «Του να θεωρώ»: Το να βλέπει ο άνθρωπος τις ομορφιές των ουρανών και τις δυνάμεις και εξουσίες μέσα σε αυτούς. «Και να επισκέπτομαι»: Εννοεί το Δεσποτικό σώμα· διότι ο ίδιος ο Κύριος το ονόμασε αυτό ναό, λέγοντας: «γκρεμίστε αυτόν τον ναό». «Ότι με έκρυψε»: Διότι, αφότου ο Λόγος έγινε σάρκα [όπως ο ίδιος θέλησε] και κατασκήνωσε ανάμεσά μας, ο άνθρωπος, σκεπασμένος με αυτή τη σκηνή (αυτής της σκηνής), γλίτωσε από κάθε κακία του διαβόλου. «Με σκέπασε»: Λέει «στο απόκρυφο» εννοώντας το μυστήριο της σάρκωσής του, διότι ο νους του ανθρώπου (των ανθρώπων) δεν μπορεί να το κατανοήσει. «Πάνω σε πέτρα»: Στην πέτρα του Γολγοθά, πάνω στον σταυρό. «Και τώρα ιδού»: Γι' αυτό ονομάζεται Κρανίου Τόπος, επειδή εκεί υψώθηκε το κεφάλι του ανθρώπου, ενάντια στους δαίμονες. «Περικύκλωσα»: Διότι σε εκείνον τον τόπο και ο Αβραάμ θυσίασε τον υιό του σκοπίμως· επειδή εκεί θυσιάστηκε και η Δεσποτική σάρκα, η οποία είναι η σκηνή του Χριστού. Όσο για τον «αλαλαγμό», διότι το πεπραγμένο υμνείται στα πέρατα της οικουμένης. «Θα ψάλω»: Στο εξής ο άνθρωπος, αφού σώθηκε, προσφέρει [στον Κύριο] τη λατρεία του ακατάπαυστα. «Εισάκουσε»: Αυτήν που σου προσφέρω με κραυγή έχοντας ελεηθεί, <ελέησέ μας>, λέει ο άνθρωπος. «Ελέησέ με»: Διότι αυτό το λέει κάθε πιστός από τα βάθη της καρδιάς του. «Εξεζήτησα»: (Διότι αυτό παρομοίως το λέει κάθε πιστός).

Διότι έχει γραφτεί: «και η σάρκα του δεν γνώρισε φθορά». Διότι η σάρκα είναι η σκηνή του Θεού· επειδή «ο Λόγος έγινε σάρκα και κατασκήνωσε ανάμεσά μας». Στη φράση «ότι στους αγγέλους [θα δώσει εντολή]»: Διότι παρίστανται οι άγγελοι και απομακρύνουν τον άνθρωπο από κάθε κακή πράξη, διώχνοντας από αυτόν τους δαίμονες. Στη φράση «στα χέρια [τους]»: Διότι στα χέρια του Θεού και των αγγέλων βαστάζεται ο άνθρωπος, ώστε να μην σκοντάψει στη λήθη· διότι η λήθη είναι σαν την πέτρα, επειδή είναι αναίσθητη. Σημαίνει δε την Ανάληψη του Κυρίου. Στη φράση «επάνω σε ασπίδα (φίδι)»: Ως ασπίδα εννοεί αυτούς που αποστρέφουν την ακοή τους από τις εντολές του Θεού. Ο βασιλίσκος με το βλέμμα του σκοτώνει τον άνθρωπο· αυτοί δε είναι οι φαρμακοί (μάγοι). Ως λιοντάρι εννοεί τον άρπαγα και τυραννικό άνθρωπο, και ως δράκοντα τους δόλιους, τους υποκριτές και τους οργίλους· όλα αυτά δε, είναι ο διάβολος. Αυτόν τον ποδοπάτησε πάνω στον σταυρό ο Χριστός και Θεός. Στη φράση «επειδή σε εμένα [ήλπισε]»: Διότι ο Θεός ελευθερώνει όλους όσους ελπίζουν σε αυτόν από κάθε κακό και τους σκεπάζει από κάθε θλίψη. Και τα δύο δε νοούνται πνευματικά ότι αναφέρονται στον Χριστό. Στη φράση «θα με επικαλεστεί»: Εννοεί τον Αδάμ, δηλαδή τον άνθρωπο. Διότι τα πάντα τα υπέμεινε ο Χριστός για χάρη του ανθρώπου. Στη λέξη «μακρότητα [ημερών]»: Εννοεί τον άνθρωπο, τον οποίο συνανέστησε και συνεκάθισε, ο οποίος είναι ο Αδάμ.

Διότι ποτέ ο Θεός δεν ξεχνά ποια είναι η φύση μας ή η αδυναμία μας. Αλλά αυτά λέγονται για τον Υιό που σαρκώθηκε για εμάς, ο οποίος όχι μόνο ως δημιουργός γνωρίζει τα δικά μας, αλλά, αφού σαρκώθηκε, έμαθε την αδυναμία μας από την ίδια του την εμπειρία· ώστε και ο Παύλος να λέει για αυτόν: «Αν και ήταν Υιός, έμαθε την υπακοή από όσα έπαθε»· και πάλι: «Επειδή ο ίδιος έπαθε όταν πειράστηκε, μπορεί να βοηθήσει αυτούς που πειράζονται» ... Επειδή, λοιπόν, «ο Λόγος έγινε σάρκα», θυμήθηκε ότι είμαστε σάρκα· δηλαδή, γνώρισε από εμπειρία την αδυναμία της δικής μας σάρκας. Και «σάρκα» ονομάζει ολόκληρο τον άνθρωπο. Γι' αυτό πρόσθεσε: «Πνεύμα που πορεύεται και δεν επιστρέφει». Διότι δεν επιστρέφουμε πλέον στον παρόντα βίο. Επομένως, για τον λόγο αυτό οφείλουμε να επαγρυπνούμε, βαδίζοντας έναν δρόμο από τον οποίο με κανέναν τρόπο δεν μπορούμε να επιστρέψουμε. «Πόσες φορές τον πίκραναν στην έρημο, τον παρόργισαν σε άνυδρη γη; Και ξαναγύρισαν και πείρασαν τον Θεό, και παρόξυναν τον Άγιο του Ισραήλ». Εκπλήσσεται για την ποσότητα της ιουδαϊκής πονηρίας, αλλά ταυτόχρονα και για την ποιότητά της, διότι όχι μόνο πίκραναν πολλές φορές τον Θεό, αλλά και μέσα στην έρημο, όπου θα έπρεπε μάλλον να νιώθουν κατάνυξη και να βλέπουν προς τον ουρανό, χωρίς να τους εξαπατά ή να τους δελεάζει τίποτε από όσα συμβαίνουν στις πόλεις· αλλά και «σε άνυδρη γη τον παρόργισαν», όπου θα έπρεπε, όντας διψασμένοι, να είναι ταπεινοί, εκείνοι φάνηκαν αλαζόνες.

Γι' αυτό και ο Ιωάννης ο Θεολόγος έγραψε: Ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας. Αυτά λοιπόν είναι αγαπητά στον Θεό, επειδή αυτός κατοικεί σε αυτά· είναι όμως αγαπητά και σε εμάς, επειδή μέσω αυτών μπορούμε να πλησιάζουμε τον απρόσιτο Θεό. Επιποθεί και εκλείπει η ψυχή μου για τις αυλές του Κυρίου. Εκλείπει, όχι από αδυναμία, αλλά από την υπερβολική αγάπη, όπως ακριβώς οι θερμοί εραστές εξαντλούνται, όταν αποχωρίζονται για λίγο τα αγαπημένα τους πρόσωπα. Αυτό λέει ο προφήτης ότι παθαίνει προς τις αυλές του Θεού, είτε τις αισθητές είτε τις νοητές. Και πολύ εύλογα. Διότι εκεί ο φτωχός βρίσκει παρηγοριά, ο αδικούμενος υπομονή, ο ευημερών χαλιναγώγηση· όλοι τα πάντα, είτε φάρμακα για τα πάθη, είτε εκείνα που μας προετοιμάζουν και μας δυναμώνουν για την αρετή, λαμβάνουμε. Η καρδιά μου και η σάρκα μου αγαλλίασαν στον ζωντανό Θεό. Πρώτα η καρδιά, και έπειτα η σάρκα δέχεται την αγαλλίαση του Θεού. Διότι, εάν αναθέσουμε στον Θεό τη διάνοια, η σάρκα, καθοδηγούμενη από αυτήν, δεν χαίρεται πλέον με τη μέθη, τη σαρκική μίξη και την ασέλγεια, αλλά αγαλλιάζει για τον ζωντανό Θεό, επιδιώκοντας μέσω της φιλοσοφίας όσα ανήκουν στην αληθινή ζωή, με την ελπίδα της επικείμενης αφθαρσίας.

Σε όσους δε τον δέχτηκαν, έδωσε σε αυτούς την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού· αυτοί δεν γεννήθηκαν από αίματα ούτε από θέλημα σαρκός· το λέει αυτό αναφερόμενος στα έθνη. Διότι δεν είχαν τη συγγένεια με τον Αβραάμ από αίμα ή σάρκα, αλλά γεννήθηκαν από τον Θεό· γι' αυτό και ευλόγως πρόσθεσε: Και ο Λόγος έγινε σάρκα και κατασκήνωσε ανάμεσά μας. Το έλεος και η αλήθεια συναντήθηκαν, η δικαιοσύνη και η ειρήνη ασπάστηκαν η μία την άλλη. Η αλήθεια ανέτειλε από τη γη, και η δικαιοσύνη έσκυψε από τον ουρανό. Εδώ εννοεί τη συνδρομή της θεότητας και της ανθρωπότητας, καθώς καθεμία από αυτές έσπευσε σύμφωνα με τη δική της αξία· διότι αυτό σημαίνει το «Συναντήθηκαν».

Είναι φανερό ότι δεν κόπηκε κάποιο καρποφόρο φυτό, αλλά ένα άκαρπο για την κατασκευή του σταυρού. Ωστόσο, συμμετείχαν στη χαρά όλα όσα προέρχονται από τη γη, όπως εξέθεσε προηγουμένως ο στίχος. Εσύ όμως ως «δέντρα του δάσους», λόγω της ακαρπίας τους, να εννοήσεις τους αμαρτωλούς, για τους οποίους έλεγε ο Ησαΐας: «Ας μην λέει ο ευνούχος ότι είμαι δέντρο ξερό», δηλαδή άγονο. Αλλά και αυτούς η παρουσία του Κυρίου τους έκανε να χαρούν. «Διότι έρχεται, διότι έρχεται να κρίνει τη γη, να κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη, και τους λαούς με την αλήθειά του». Δεν επαναλαμβάνει άσκοπα το «Έρχεται». Διότι, θέλοντας να φανερώσει και τις δύο παρουσίες του, παραπάνω βεβαίως κήρυξε με σαφήνεια την πρώτη έλευση του Χριστού. Γι' αυτό την περιέγραψε χωρίς κρίση· διότι δεν ήλθε τότε για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σώσει τον κόσμο. Εδώ όμως εννοεί τη δεύτερη, κατά την οποία θα κρίνει τη γη και την οικουμένη, δηλαδή αφενός τον άνθρωπο, ο οποίος εύλογα ονομάζεται γη επειδή προέρχεται από τη γη, και αφετέρου οικουμένη, επειδή έγινε κατοικητήριο του Θεού. Διότι ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας. Και δεν τον ονόμασε μόνο γη και οικουμένη, αλλά και «λαούς», και όχι «λαό», εξαιτίας της διαφοράς των γλωσσών και των τρόπων ζωής, της αντίληψης για τη δόξα του Θεού, και πολλών άλλων πραγμάτων που εμποδίζουν τους ανθρώπους από την κοινωνία μεταξύ τους ως προς τα αναγκαία.

«Όσοι δε τον έλαβαν, τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού.» «Αυτός που απλώνει τον ουρανό σαν δέρμα.» Σαφώς κήρυξε τον σαρκωθέντα Δημιουργό, λέγοντας γι' αυτόν αυτά ακριβώς που έγραψε ο Ιωάννης ο Θεολόγος· διότι αφού εκείνος είπε για τον Θεό, «Όλα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε απολύτως τίποτε από όσα έγιναν», στη συνέχεια προχωρώντας λέει: «Ο Λόγος έγινε σάρκα, και κατοίκησε ανάμεσά μας.» «Αυτός που στεγάζει με νερά τα υπερώα του.» Διότι τα υψηλά των μυστηρίων τα φανέρωσε μέσα στα νερά του βαπτίσματος. «Αυτός που θέτει τα σύννεφα ως όχημά του.» Αυτό συνέβη με τον Μονογενή κατά τον καιρό της αναλήψεώς του στους ουρανούς, όταν τον παρέλαβε η νεφέλη. «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα.» Εννοεί τους αποστόλους· διότι αυτοί ανήγγειλαν παντού τη διαθήκη του· αυτοί έγιναν και λειτουργοί των προσταγμάτων του· αυτούς τους έκανε πνεύματα, δηλαδή πνευματικούς, αλλά βέβαια και πυρ φλέγον εξαιτίας της χορηγίας του Πνεύματος, η οποία έγινε πάνω τους με τη μορφή πύρινων γλωσσών. «Αυτός που θεμελιώνει τη γη πάνω στην ασφάλειά της.» Γη ονομάζει τον άνθρωπο. Αυτόν, λοιπόν, τον θεμελιώνει πάνω στην ασφάλεια της πίστεως· ο οποίος δεν θα κλονιστεί στον αιώνα του αιώνος, δηλαδή στον μέλλοντα. «Πάνω στα όρη θα σταθούν νερά.» Όρη ονομάζει τους προφήτες λόγω του ύψους της θεωρίας τους· μέσα σε αυτούς στέκονται νερά, με τα οποία ποτίζονται αυτοί που διψούν για διδασκαλία. «Από την επιτίμησή σου θα τραπούν σε φυγή.»

Τι είναι η σοφία που οικοδόμησε για τον εαυτό της οίκο; Του Ιππολύτου. [Ο Χριστός, η σοφία και η δύναμη του Θεού και Πατρός, την ίδια του τη σάρκα. Διότι «ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας»]. «Και στήριξε επτά στύλους». Την επτάδα του Αγίου Πνεύματος, όπως λέει ο Ησαΐας: «Και θα αναπαυθούν πάνω του επτά πνεύματα του Θεού». «Και έσφαξε τα θύματά της». Τους προφήτες που κατά καιρούς θανατώνονταν από τους απίστους υπέρ της αλήθειας και οι οποίοι βοούσαν: «Ένεκέν σου θανατωνόμαστε όλη την ημέρα, θεωρηθήκαμε ως πρόβατα σφαγής». «Ανέμειξε σε κρατήρα το κρασί της». [Ενώνοντας στην Παρθένο τη δική του θεότητα με τη σάρκα, σαν άκρατο οίνο, ο Σωτήρας γεννήθηκε από αυτήν ασυγχύτως Θεός και άνθρωπος]. «Και ετοίμασε το τραπέζι της». [Την επίγνωση της Τριάδας που διακηρύσσεται]. «Απέστειλε τους δούλους της, συγκαλώντας με υψηλό κήρυγμα: Όποιος είναι άφρων, ας στραφεί προς εμένα». Τους αποστόλους σε όλο τον κόσμο, προσκαλώντας όλα τα έθνη στην επίγνωση του Θεού. «Και σε αυτούς που στερούνται σύνεσης είπε». Σε αυτούς που δεν έχουν αποκτήσει ακόμη τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος. «Ελάτε, φάγετε από τους άρτους μου και πιείτε το κρασί που ανέμειξα για εσάς». [Τη θεία του σάρκα και το άγιό του αίμα μας τα έδωσε να τα τρώμε και να τα πίνουμε για άφεση των αμαρτιών]. «Η βδέλλα είχε τρεις θυγατέρες που αγαπούν σφόδρα».

Κλείστε λοιπόν τα αυτιά σας, όταν κάποιος σας μιλάει χωρίς τον Ιησού Χριστό, τον Υιό του Θεού που προήλθε από τον Δαβίδ και από τη Μαρία, ο οποίος αληθινά γεννήθηκε και από τον Θεό και από την Παρθένο, αλλά όχι με τον ίδιο τρόπο, διότι δεν είναι το ίδιο Θεός και άνθρωπος. Αληθινά προσέλαβε σώμα, διότι ο Λόγος έγινε σάρκα, και πολιτεύθηκε χωρίς αμαρτία. «Διότι ποιος από εσάς», λέει, «μπορεί να με ελέγξει για αμαρτία;». Έφαγε και ήπιε αληθινά, σταυρώθηκε και πέθανε επί Ποντίου Πιλάτου. Σταυρώθηκε και πέθανε αληθινά και όχι φαινομενικά, ενώπιον των επουρανίων, των επιγείων και των καταχθονίων. Επουρανίων μεν, δηλαδή των ασώματων φύσεων, επιγείων δε, των Ιουδαίων και των Ρωμαίων και των ανθρώπων που ήταν παρόντες εκείνο τον καιρό που σταυρωνόταν ο Κύριος, και καταχθονίων, δηλαδή του πλήθους που αναστήθηκε μαζί με τον Κύριο. Διότι, όπως λέει, «πολλά σώματα των κεκοιμημένων αγίων αναστήθηκαν, αφού ανοίχτηκαν τα μνήματα». Και κατήλθε στον Άδη μόνος, αλλά ανήλθε μαζί με πλήθος, και έσχισε τον αιώνιο φραγμό και κατέλυσε το μεσότοιχό του. Και αναστήθηκε μετά από τρεις ημέρες, αφού τον ανέστησε ο Πατέρας, και, αφού συναναστράφηκε με τους αποστόλους σαράντα ημέρες, αναλήφθηκε προς τον Πατέρα και κάθισε στα δεξιά Του, περιμένοντας μέχρι να τεθούν οι εχθροί του κάτω από τα πόδια του.

Διότι ένας είναι αυτός που ενανθρώπησε, ούτε ο Πατέρας ούτε ο Παράκλητος, αλλά μόνο ο Υιός, όχι φαινομενικά, όχι φανταστικά, αλλά αληθινά· διότι ο Λόγος έγινε σάρκα, διότι η σοφία οικοδόμησε για τον εαυτό της οίκο. Και γεννήθηκε ως άνθρωπος ο Θεός Λόγος με σώμα από την Παρθένο χωρίς σαρκική συνεύρεση με άνδρα· διότι η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό. Αληθινά λοιπόν γεννήθηκε, αληθινά μεγάλωσε, αληθινά έφαγε και ήπιε, αληθινά σταυρώθηκε και πέθανε και αναστήθηκε. Όποιος τα πιστεύει αυτά, όπως ακριβώς έχουν, όπως έγιναν, είναι μακάριος· όποιος δεν τα πιστεύει αυτά είναι μιαρός, όχι λιγότερο από αυτούς που σταύρωσαν τον Κύριο. Διότι ο άρχοντας αυτού του κόσμου χαίρεται, όταν κάποιος αρνείται τον σταυρό· επειδή γνωρίζει πως η ομολογία του σταυρού είναι ο δικός του όλεθρος. Διότι αυτό είναι το τρόπαιο κατά της δύναμής του, το οποίο όταν βλέπει φρίττει και όταν ακούει φοβάται.

Διότι, εάν ο Κύριος ήταν ένας απλός άνθρωπος από ψυχή και σώμα, γιατί περικόπτεις τη γέννηση της κοινής φύσεως των ανθρώπων; Και γιατί, θεωρώντας το ως κάτι παράδοξο που συνέβη σε άνθρωπο, αποκαλείς το πάθος φαντασία και θεωρείς τον θάνατο του θνητού ως ψευδαίσθηση; Εάν όμως είναι Θεός και άνθρωπος, γιατί αποκαλείς παράνομο τον Κύριο της δόξης, αυτόν που είναι κατά φύση άτρεπτος; Γιατί αποκαλείς παράνομο τον νομοθέτη, αυτόν που δεν έχει ανθρώπινη ψυχή; Ο Λόγος έγινε σάρκα, ο Λόγος έγινε άνθρωπος, δεν κατοίκησε μέσα σε άνθρωπο. Πώς δε είναι δυνατόν να είναι μάγος αυτός, ο οποίος στο παρελθόν μεν δημιούργησε κάθε αισθητή και νοητή φύση σύμφωνα με το θέλημα του Πατέρα, κατά δε την ενανθρώπηση θεράπευσε κάθε ασθένεια και αδυναμία;

Διότι όλα αυτά τα έπαθε για εμάς. Και έπαθε αληθινά και όχι φαινομενικά, όπως και αληθινά αναστήθηκε. Αλλά όχι όπως κάποιοι από τους απίστους, οι οποίοι, ντρεπόμενοι για την ανθρώπινη φύση και τον σταυρό και αυτόν τον ίδιο τον θάνατο, λένε ότι φαινομενικά και όχι αληθινά ανέλαβε το σώμα από την Παρθένο και ότι υπέφερε φαινομενικά, ξεχνώντας Εκείνον που είπε: Ο Λόγος έγινε σάρκα, και: Γκρεμίστε αυτόν τον ναό, και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω, και: Εάν υψωθώ από τη γη, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου. Επομένως, ο Λόγος κατοίκησε μέσα σε σάρκα, διότι η Σοφία οικοδόμησε για τον εαυτό της οίκο. Ο Λόγος ανέστησε την τρίτη ημέρα τον δικό Του ναό, ο οποίος καταλύθηκε από τους χριστομάχους Ιουδαίους. Ο Λόγος, όταν η σάρκα Του υψώθηκε όπως το χάλκινο φίδι στην έρημο, είλκυσε τους πάντες προς τον εαυτό Του για αιώνια σωτηρία.

Και οι ευαγγελιστές, αφού διακήρυξαν ότι ο ένας Πατέρας είναι ο μόνος αληθινός Θεός, δεν παρέλειψαν και τα όσα αφορούν τον Κύριό μας, αλλά έγραψαν: Εν αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος. Αυτός ήταν εν αρχή προς τον Θεό. Τα πάντα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε απολύτως τίποτα. Και σχετικά με την ενανθρώπηση: Ο Λόγος, λέει, έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας, και: Βίβλος γενέσεως του Ιησού Χριστού, υιού του Δαβίδ, υιού του Αβραάμ. Αλλά και οι απόστολοι, αφού είπαν ότι ο Θεός είναι ένας, οι ίδιοι πρόσθεσαν ότι ένας είναι και ο μεσίτης Θεού και ανθρώπων, και δεν αισθάνθηκαν ντροπή για την ενσωμάτωση και το πάθος του. Διότι τι λέει; Άνθρωπος Ιησούς Χριστός, ο οποίος έδωσε τον εαυτό του υπέρ της ζωής του κόσμου.

Μερικοί φαυλότατοι άνθρωποι συνηθίζουν με πονηρό δόλο να περιφέρουν το Όνομα, πράττοντας έργα ανάξια του Θεού και έχοντας φρονήματα αντίθετα προς τη διδασκαλία του Χριστού, προς όλεθρο του εαυτού τους και εκείνων που τους πείθονται. Αυτούς πρέπει εσείς να τους αποφεύγετε σαν θηρία. Διότι ο δίκαιος, αποφεύγοντάς τους, σώζεται εις τον αιώνα, ενώ η απώλεια των ασεβών επέρχεται άμεσα και γίνεται αντικείμενο καταφρόνησης. Επειδή αυτοί είναι σκυλιά βουβά, που δεν μπορούν να γαβγίσουν, λυσσασμένα, που δαγκώνουν ύπουλα, τα οποία πρέπει να προσέχετε, διότι πάσχουν από ανίατη νόσο. Δικός μας ιατρός είναι ο μόνος αληθινός Θεός, ο αγέννητος και απρόσιτος, ο Κύριος των όλων, ο Πατέρας και γεννήτορας του Μονογενούς. Έχουμε ιατρό και τον Κύριό μας και Θεό, τον Ιησού Χριστό, τον προ αιώνων Μονογενή Υιό και Λόγο, ο οποίος αργότερα έγινε και άνθρωπος από την Παρθένο Μαρία. Διότι ο Λόγος έγινε σάρκα, ο ασώματος μέσα σε σώμα, ο απαθής μέσα σε παθητό σώμα, ο αθάνατος μέσα σε θνητό σώμα, η ζωή μέσα στη φθορά, ώστε να ελευθερώσει από τον θάνατο και τη φθορά και να ιατρεύσει τις ψυχές μας, θεραπεύοντάς τες ενώ ασθενούσαν μέσα στην ασέβεια και τις πονηρές επιθυμίες.

Στους προηγούμενους χρόνους λέγαμε ότι ο άνθρωπος πλάστηκε κατ' εικόνα Θεού, αλλά αυτό δεν είχε φανερωθεί· διότι ακόμη ήταν αόρατος ο Λόγος, κατ' εικόνα του οποίου είχε πλαστεί ο άνθρωπος· γι' αυτό ακριβώς έχασε εύκολα και την ομοίωση. Όταν όμως ο Λόγος του Θεού έγινε σάρκα, επικύρωσε και τα δύο· διότι και την εικόνα έδειξε αληθινά, αφού ο ίδιος έγινε αυτό που ήταν η εικόνα του, και την ομοίωση αποκατέστησε σταθερά, εξομοιώνοντας τον άνθρωπο με τον αόρατο Πατέρα μέσω του ορατού Λόγου.

Αλλά βέβαια φανέρωσε και την πρώτη τετράδα· διότι μιλώντας για τον Σωτήρα, και λέγοντας ότι όλα όσα βρίσκονται εκτός του πληρώματος έχουν μορφοποιηθεί μέσω αυτού, λέει ότι αυτός είναι καρπός όλου του πληρώματος. Διότι τον ονόμασε φως που λάμπει στο σκοτάδι, και δεν καταλήφθηκε από αυτό, επειδή, αφού έδωσε αρμονία σε όσα προήλθαν από το πάθος, αγνοήθηκε από αυτό. Και τον αποκαλεί υιό, και αλήθεια, και ζωή, και λόγο που έγινε σάρκα· του οποίου τη δόξα είδαμε, λέει, και ήταν η δόξα του τέτοια, όπως ήταν του μονογενούς, η οποία του δόθηκε από τον πατέρα, γεμάτη χάρη και αλήθεια. Λέει δε ως εξής: Και ο Λόγος έγινε σάρκα και κατασκήνωσε ανάμεσά μας, και είδαμε τη δόξα του, δόξα ως μονογενούς από τον Πατέρα, γεμάτη χάρη και αλήθεια. Με ακρίβεια λοιπόν φανέρωσε και την πρώτη τετράδα· αναφέροντας τον Πατέρα, και τη Χάρη, και τον Μονογενή, και την Αλήθεια. Έτσι μίλησε ο Ιωάννης για την πρώτη ογδοάδα, που είναι και μητέρα όλων των Αιώνων. Διότι ανέφερε τον Πατέρα, και τη Χάρη, και τον Μονογενή, και την Αλήθεια, και τον Λόγο, και τη Ζωή, και τον Άνθρωπο, και την Εκκλησία.

Είναι λοιπόν φανερή η παραποίηση της ερμηνείας. Διότι, ενώ ο Ιωάννης κηρύττει έναν Θεό παντοκράτορα και έναν μονογενή Χριστό Ιησού, δι' ου τα πάντα έγιναν, και λέει ότι αυτός είναι ο Λόγος [Υιός] του Θεού, αυτός ο Μονογενής, αυτός ο ποιητής των πάντων, αυτός το αληθινό φως που φωτίζει κάθε άνθρωπο, αυτός ο δημιουργός του κόσμου, αυτός που ήλθε στα δικά του, αυτός ο ίδιος που έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας, αυτοί, διαστρεβλώνοντας με αληθοφάνεια την ερμηνεία, θέλουν άλλος μεν να είναι ο Μονογενής κατά την προβολή, τον οποίο μάλιστα ονομάζουν αρχή, άλλος να έχει γίνει ο Σωτήρας, και άλλος ο Λόγος, ο υιός του Μονογενούς, και άλλος ο Χριστός που προβλήθηκε για την επανόρθωση του πληρώματος. Και αποκόπτοντας το καθένα από τα λεγόμενα από την αλήθεια, κάνοντας κατάχρηση των ονομάτων, τα μετέφεραν στη δική τους θεωρία, ώστε κατ' αυτούς μέσα σε τόσα πολλά ο Ιωάννης να μην κάνει καθόλου μνεία του Κυρίου Ιησού Χριστού. Διότι, εάν ονόμασε Πατέρα, και Χάρη, και Μονογενή, και Αλήθεια, και Λόγο, και Ζωή, και Άνθρωπο, και Εκκλησία, μίλησε κατά τη δική τους υπόθεση για την πρώτη ογδοάδα, στην οποία δεν υπάρχει ακόμη Ιησούς, ούτε Χριστός, ο διδάσκαλος του Ιωάννη.

Το ότι δε ο Απόστολος δεν μίλησε για τις δικές τους συζυγίες, αλλά για τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, τον οποίο γνωρίζει και ως Λόγο του Θεού, ο ίδιος το κατέστησε φανερό. Διότι, ανακεφαλαιώνοντας τα περί του Λόγου που είχε αναφέρει πιο πάνω στην αρχή, επεξηγεί: Και ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας. Κατά δε τη δική τους υπόθεση, δεν έγινε ο Λόγος σάρκα, ο οποίος άλλωστε ποτέ δεν εξήλθε εκτός του Πληρώματος, αλλά ο Σωτήρας της θείας οικονομίας, ο οποίος είναι μεταγενέστερος του Λόγου.

Μάθετε λοιπόν, ανόητοι, ότι ο Ιησούς που έπαθε για εμάς, που κατοίκησε ανάμεσά μας, αυτός ο ίδιος είναι ο Λόγος του Θεού. Διότι, αν κάποιος άλλος από τους Αιώνες είχε γίνει σάρκα για τη δική μας σωτηρία, θα ήταν φυσικό να έχει μιλήσει ο Απόστολος για κάποιον άλλον. Αν όμως ο Λόγος του Πατρός που κατέβηκε, είναι ο ίδιος που και ανέβηκε, ο μονογενής Υιός του μόνου Θεού, ο οποίος σαρκώθηκε σύμφωνα με την ευδοκία του Πατρός για χάρη των ανθρώπων, τότε δεν έκανε λόγο για κανέναν άλλον, ούτε για κάποια ογδοάδα, παρά μόνο για τον Κύριο Ιησού Χριστό. Διότι, σύμφωνα με αυτούς, ούτε ο Λόγος έγινε προηγουμένως σάρκα. Λένε δε ότι ο Σωτήρας ενδύθηκε σώμα ψυχικό, το οποίο κατασκευάστηκε βάσει της οικονομίας με άρρητη πρόνοια, προκειμένου να γίνει ορατός και ψηλαφητός.

Το να γνωρίζουν όμως ορισμένοι περισσότερα ή λιγότερα σε ό,τι αφορά τη σύνεση δεν έγκειται στο να αλλάζουν την ίδια τη βάση της πίστεως και να επινοούν άλλον Θεό πέρα από τον Δημιουργό και Ποιητή και Τροφοδότη αυτού του σύμπαντος, σαν να μην αρκούνται σε αυτούς, ή άλλον Χριστό, ή άλλον Μονογενή, αλλά στο να επεξεργάζονται βαθύτερα όσα έχουν ειπωθεί με παραβολές και να τα εναρμονίζουν με το θεμέλιο της πίστεως, και στο να διηγούνται αναλυτικά το σχέδιο και την οικονομία του Θεού που τελέστηκε για την ανθρωπότητα, και στο να διασαφηνίζουν ότι ο Θεός μακροθύμησε και για την αποστασία των αγγέλων που παρέβησαν τις εντολές, και για την παρακοή των ανθρώπων, και στο να εξηγούν γιατί ο ένας και ο αυτός Θεός έκανε άλλα μεν πρόσκαιρα, άλλα δε αιώνια, και άλλα μεν επουράνια, άλλα δε επίγεια, και στο να κατανοούν γιατί, ενώ είναι αόρατος ο Θεός, φανερώθηκε στους προφήτες όχι με μία μορφή, αλλά διαφορετικά στον καθένα, και στο να φανερώνουν γιατί δόθηκαν περισσότερες διαθήκες στην ανθρωπότητα, και να διδάσκουν ποιος είναι ο χαρακτήρας της καθεμιάς από τις διαθήκες, και στο να ερευνούν γιατί ο Θεός τα συνέκλεισε όλα στην απείθεια για να τους ελεήσει όλους, και στο να ευχαριστούν για τον λόγο που ο Λόγος του Θεού έγινε σάρκα και έπαθε, και στο να αναγγέλλουν γιατί η παρουσία του Υιού του Θεού έλαβε χώρα στους έσχατους καιρούς, δηλαδή γιατί στο τέλος φανερώθηκε η αρχή, και στο να αναπτύσσουν όσα αναφέρονται στις Γραφές περί του τέλους και των μελλόντων, και να μη σιωπούν για το γεγονός ότι ο Θεός κατέστησε τα απελπισμένα έθνη συγκληρονόμα, σύσσωμα και συμμέτοχα με τους αγίους, και να διακηρύσσουν πώς αυτό το θνητό σαρκίο θα ντυθεί την αθανασία και το φθαρτό την αφθαρσία, και να κηρύσσουν πώς θα πει: «Ο μη λαός, λαός» και «η μη αγαπημένη, αγαπημένη», και πώς «περισσότερα είναι τα τέκνα της ερήμου παρά εκείνης που έχει τον άνδρα».

Ή πώς δεν εξευτελίζονται τα άχραντα μυστήρια, αφού φαίνονται να είναι σώμα και αίμα ανθρώπου; Και πώς είπε: «Μου ετοίμασες σώμα»; Και πώς είναι αναγκαίο να έχει και αυτός κάτι να προσφέρει; Και πώς λύτρωσε τους αιχμαλώτους με το ίδιο του το αίμα; Ή πώς σταύρωσαν τον Κύριο της δόξας; Και πώς ο Λόγος έγινε σάρκα; Και πώς ο Πατέρας, αφού μίλησε στους προφήτες πολλές φορές και με πολλούς τρόπους, μίλησε κατά τους έσχατους καιρούς μέσω του Υιού;

ΥΟΓ΄. Προς τον διάκονο Παλλάδιο. Εις το: «Και εθεασάμεθα την δόξαν αυτού, δόξαν ως Μονογενούς». Εάν οι κακόβουλοι θεωρούν ως σημάδι ελαττώσεως του Υιού του Θεού τα λόγια του ευαγγελιστή γι' αυτόν, το «δόξαν ως Μονογενούς παρά Πατρός», ας θεωρήσουν ότι και ο Θεός ελαττώνεται ως προς την αγαθότητα, όταν ο Δαβίδ λέει: «Ως αγαθός τω Ισραήλ ο Θεός». Εάν όμως εδώ το «ως αγαθός» έχει λεχθεί επιτατικά, τότε και εκεί το «ως Μονογενούς» έχει γραφεί για βεβαίωση και ομοίωση.

Επειδή και ο Ιωάννης δεν κάνει λόγο για ομοίωμα, αλλά αναφέρει: «Ο Λόγος έγινε σάρκα». Και πάλι ο ίδιος ο Παύλος λέει: «Ο οποίος, αν και υπήρχε σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του, λαμβάνοντας μορφή δούλου». Μήπως είπε: «Ομοίωμα μορφής δούλου»; Διότι, όπου ομιλεί περί της φύσεως, κατονομάζει το ίδιο το υποκείμενο· όπου όμως ομιλεί περί της αμαρτίας και περί αμαρτωλής σάρκας, κάνει λόγο για «ομοίωμα», προκειμένου, εξαιτίας της αναλήψεως της σάρκας, να μην του καταλογίσει και αμαρτία. Παρουσιάστηκε· έγινε ό,τι είμαι εγώ, χωρίς βεβαίως την αμαρτία, και υπήρξε άνθρωπος που περιφερόταν στην οικουμένη.

Διότι μόνο η πίστη παραμένει σε εκείνους που την έχουν· δεν διαψεύδει εκείνον που τη λαμβάνει, δεν αθετεί εκείνον που την απέκτησε, δεν φοβάται τους κλέφτες, δεν υποπτεύεται τους άρπαγες, δεν χρειάζεται σφραγίδες, δεν αναζητά φύλακες· διότι έχει ως φύλακα τον Θεό, ο οποίος πρόθυμα παρέχει τα πάντα στους πάντες μέσω αυτής. Αυτήν επιθυμούν να την έχουν οι βασιλείς, αλλά την κατέχουν οι απλοί άνθρωποι· την αναζητούν οι ισχυροί, αυτή όμως προστρέχει στους ταπεινούς και αγκαλιάζει τους ασήμαντους· έρχεται προς τους αρρώστους και, στηρίζοντάς τους, τους χειραγωγεί, δωρίζοντας χωρίς αμοιβή τις ιάσεις. Όταν λοιπόν δεις, αγαπητέ, τον Χριστό να κατεβαίνει από το βουνό και πάλι να ανεβαίνει στο βουνό, να περνά λίμνη, να διαπλέει θάλασσα, να επισκέπτεται αγρούς και πόλεις και χωριά, μαζί με την κάτω πορεία να θυμάσαι και την άνω· μην ξεχάσεις τον θρόνο των Χερουβίμ, μην παραβλέψεις τα θεία εξαιτίας των ανθρωπίνων, μην παραδώσεις στη λήθη τον ουρανό, μην ξεχάσεις ότι ο Λόγος έγινε σάρκα, όπως το θέλησε. Διότι ο Λόγος έγινε σάρκα· ως σάρκα περπατά, ως Λόγος παραχωρεί· ως σάρκα ανεβαίνει στο βουνό, ως Λόγος κάθεται πάνω στα Χερουβίμ· ως σάρκα υπομένει για χάρη μου τα δικά μου, ως Λόγος εργάζεται ακατάπαυστα τα έργα του Πατέρα, έχοντας προσφέρει από το νερό στην Κανά· ανοίγει θυρίδες φωτός, αναδημιουργώντας με πηλό και δάχτυλο την όραση.

Διότι ούτε με έκσταση από τη θεότητά του έγινε άνθρωπος, ούτε πάλι μέσω προκοπής από άνθρωπος έγινε Θεός· αλλά, όντας Λόγος, έγινε σάρκα διατηρώντας το απαθές, παραμένοντας η φύση του αμετάβλητη. Όταν όμως γεννήθηκε, οι Ιουδαίοι αρνούνταν την παράδοξη γέννηση, και οι Φαρισαίοι παρερμήνευαν τις θείες Γραφές, και οι γραμματείς μιλούσαν ενάντια στον νόμο. Ο Ηρώδης αναζητούσε αυτόν που γεννήθηκε, όχι για να τον τιμήσει, αλλά για να τον εξοντώσει.

Εκείνα που διδάσκουν δεν τα γνωρίζουν, πεινώντας τρέφουν, διψώντας ποτίζουν, πένητες όντες πλουτίζουν. Ελάτε λοιπόν, ας εορτάσουμε, ελάτε ας πανηγυρίσουμε. Διότι είναι πρωτόγνωρος ο τρόπος της εορτής, επειδή είναι και παράδοξος ο τρόπος της γεννήσεως. Διότι σήμερα λύθηκε ο μακροχρόνιος δεσμός, ο διάβολος ντροπιάστηκε, οι δαίμονες δραπέτευσαν, ο θάνατος καταργήθηκε, ο παράδεισος άνοιξε, η κατάρα εξαφανίστηκε, η αμαρτία παραμερίστηκε, η πλάνη αποδιώχθηκε, η αλήθεια επανήλθε, και ο λόγος της ευσεβείας σκορπίστηκε παντού και διαδόθηκε ταχέως· η πολιτεία των ουρανών φυτεύτηκε στη γη, οι άγγελοι επικοινωνούν με τους ανθρώπους, και οι άνθρωποι συνομιλούν άφοβα με τους αγγέλους. Γιατί; Επειδή ο Θεός ήλθε στη γη, και ο άνθρωπος βρέθηκε στον ουρανό· όλα έχουν αναμειχθεί. Διότι ήλθε στη γη, όντας ολόκληρος στους ουρανούς· και ενώ είναι ολόκληρος στον ουρανό, είναι ολόκληρος πάνω στη γη. Όντας Θεός, έγινε άνθρωπος, χωρίς να απαρνηθεί το ότι είναι Θεός· όντας Λόγος απαθής, έγινε σάρκα, για να κατοικήσει ανάμεσά μας έγινε σάρκα. Διότι δεν έγινε Θεός, αλλά ήταν. Γι' αυτό έγινε σάρκα, ώστε Εκείνον που δεν χωρούσε ο ουρανός, να τον δεχθεί μια φάτνη. Γι' αυτό τοποθετήθηκε σε φάτνη, ώστε Αυτός που τρέφει τα σύμπαντα να λάβει βρεφική τροφή από μια παρθένο μητέρα. Γι' αυτό ο Πατέρας των μελλόντων αιώνων δέχεται ως θηλάζον βρέφος τις παρθενικές αγκάλες, ώστε να γίνει ευπρόσιτος και στους μάγους.

Με το αυστηρό της βλέμμα καταπλήσσει όσους την αντικρίζουν και, απαρνούμενη το ανθρώπινο γένος, η κόρη έχει μεταμορφωθεί σε κάποια θεία οπτασία και φέρει μιαν άλλη μορφή στην όψη της· και εγώ να μη φοβηθώ να παραλάβω την παρθένο; Εσύ μεσολάβησες στην παρθένο για τον τόκο· έγινες συνήγορος του ορατού θεάματος. Εσύ μετέδωσες στην κόρη μιαν άλλη ομοίωση, έδωσες τον ασπασμό και εκείνη συνέλαβε τον ιλασμό, είπες «Χαίρε» και ο Λόγος έγινε σάρκα μέσα της. Και εσύ, που βρίσκεσαι ανάμεσα στις άνω δυνάμεις και δεν μπορείς να αντικρίσεις κατά πρόσωπο Εκείνον που σε απέστειλε, λες σε εμένα, που διάγω τον υλικό βίο: «Μη φοβηθείς να παραλάβεις την παρθένο;»

Επομένως, αυτό είναι είδωλο και δεν είναι ομοίωμα ανθρώπου· διότι ομοίωμα ανθρώπου είναι ένας άλλος άνθρωπος. Τι θα πεις όμως στον Ιωάννη που λέει: «Ο Λόγος έγινε σάρκα»; Αλλά και αυτός ο ίδιος ο μακάριος λέει κάπου αλλού: «Εν ομοιώματι σαρκός αμαρτίας».

«Αν όμως κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν.» Διότι είναι ένοχοι ασέβειας απέναντι στον Κύριο όσοι δεν προσφέρουν το σώμα τους κατάλληλα προετοιμασμένο για την ανάκραση με το δικό Του σώμα, το οποίο μας έδωσε, ώστε, συγκεραννυόμενοι με αυτό, να ανακραθούμε και με το Άγιο Πνεύμα. Επειδή ακριβώς για αυτόν τον λόγο ο Λόγος του Θεού παρέδωσε τον εαυτό Του ολοκληρωτικά σε σώμα και «έγινε σάρκα», σύμφωνα με την ευαγγελική φωνή, ώστε, επειδή μας ήταν αδύνατο να συμμετάσχουμε σε Αυτόν ως Λόγο, να κοινωνήσουμε μαζί Του ως σάρκα, καθιστώντας οικεία τη δική μας σάρκα προς την πνευματική Του σάρκα, και το πνεύμα μας προς το Πνεύμα Του, κατά το δυνατόν, ώστε να καταστούμε ομοιώματα του Χριστού, γινόμενοι ναοί του Πνεύματος, όπως ακριβώς λέει ο Απόστολος: «Είστε ναοί του Θεού», και πάλι: «Δεν γνωρίζετε ότι τα σώματά σας είναι ναός του Αγίου Πνεύματος που κατοικεί μέσα σας, το οποίο έχετε λάβει από τον Θεό;». Και μέσω της ανάμειξης με το Πνεύμα, γίνονται σώματα του Χριστού, τα οποία οφείλουμε να μεταχειριζόμαστε «εν αγιασμώ», φροντίζοντάς τα, δηλαδή, ως μέλη του Χριστού. Διότι λέει: «Δεν γνωρίζετε ότι τα μέλη σας είναι μέλη του Χριστού; Θα πάρω, λοιπόν, τα μέλη του Χριστού για να τα κάνω μέλη πόρνης;»

Ας επαναφέρουμε, λοιπόν, πάλι τον λόγο στο προοίμιο. «Εν αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό». Γιατί άραγε, ενώ όλοι οι άλλοι ευαγγελιστές ξεκίνησαν από τη θεία Οικονομία (διότι και ο Ματθαίος λέει: «Βίβλος γενέσεως Ιησού Χριστού υιού Δαυίδ»· και ο Λουκάς μάς διηγείται στην αρχή τα σχετικά με τη Μαρία· και ο Μάρκος ασχολείται επίσης με τα ίδια, υφαίνοντας στη συνέχεια την ιστορία του Βαπτιστή), ο Ιωάννης, αν και το υπαινίχθηκε αυτό με συντομία αργότερα λέγοντας «Και ο Λόγος σαρξ εγένετο», προσπερνώντας όλα τα άλλα, δηλαδή τη σύλληψη, τον τοκετό, την ανατροφή, την αύξηση, μας διηγείται ευθύς αμέσως τα περί της αΐδιας γέννησης; Ποια είναι άραγε η αιτία για όλα αυτά, θα σας το πω αμέσως τώρα. Επειδή οι υπόλοιποι ευαγγελιστές ενδιέτριψαν περισσότερο στα περί της σαρκός, υπήρχε ο φόβος μήπως κάποιοι, όντας χαμαιπετείς, περιοριστούν εξαιτίας αυτού μόνο σε αυτά τα δόγματα· πράγμα που έπαθε άλλωστε και ο Παύλος ο Σαμοσατεύς.

ΟΜΙΛΙΑ ΙΑʹ. Και ο Λόγος έγινε σάρκα, και κατασκήνωσε ανάμεσά μας. αʹ. Θέλω να ζητήσω από όλους σας μία χάρη, προτού ασχοληθώ με τα ευαγγελικά λόγια· παρακαλώ όμως να μην αρνηθείτε το αίτημά μου. Διότι ούτε κάτι βαρύ και επαχθές ζητώ, ούτε αυτό που θα μου προσφερθεί θα είναι χρήσιμο μόνο σε εμένα που το λαμβάνω, αλλά και σε εσάς που το παρέχετε· και ίσως μάλιστα πολύ περισσότερο σε εσάς. Τι είναι λοιπόν αυτό που σας ζητώ; Την Κυριακή, ή ακόμη και το Σάββατο, την ευαγγελική περικοπή που πρόκειται να διαβαστεί ενώπιόν σας, ας την παίρνει ο καθένας στα χέρια του πριν από αυτές τις ημέρες, ενώ κάθεται στο σπίτι του, και ας τη διαβάζει συνεχώς, και ας εξετάζει επανειλημμένα και με ακρίβεια τα όσα περιέχει, και ας τα ερευνά ενδελεχώς· και ας σημειώνει τι είναι σαφές και τι ασαφές, καθώς και τι από αυτά φαίνεται να είναι αντιφατικό, ενώ στην πραγματικότητα δεν είναι. Και αφού γενικώς τα διερευνήσετε όλα λεπτομερώς, έτσι να προσέρχεστε στην ακρόαση. Διότι το κέρδος από αυτή την προσπάθεια δεν θα είναι μικρό ούτε για εσάς ούτε για εμάς. Εμείς αφενός δεν θα χρειαστούμε πολύ κόπο για να κάνουμε σαφές το νόημα των λεγομένων, εφόσον η διάνοιά σας θα έχει ήδη εξοικειωθεί με τη γνώση του κειμένου· εσείς αφετέρου θα γίνετε πιο οξυδερκείς και πιο διορατικοί με αυτόν τον τρόπο, όχι μόνο ως προς την ακρόαση, ούτε απλώς ως προς τη μάθηση, αλλά και ως προς το να διδάσκετε άλλους.

Αλλά εγερθείτε, ώστε να μη σας διαφύγει τίποτε από όσα λέγονται. «Και ο Λόγος έγινε σάρκα», λέει, «και εσκήνωσε ανάμεσά μας». Αφού είπε ότι γεννήθηκαν από τον Θεό όσοι τον δέχθηκαν και ότι έγιναν τέκνα Θεού, παραθέτει την αιτία και την προϋπόθεση αυτής της ανείπωτης τιμής. Και αυτή είναι το ότι ο Λόγος έγινε σάρκα και ότι ο Δεσπότης ανέλαβε τη μορφή του δούλου. Διότι έγινε Υιός ανθρώπου, όντας γνήσιος Υιός του Θεού, για να κάνει τους υιούς των ανθρώπων τέκνα του Θεού. Επειδή, όταν το υψηλό συναναστρέφεται με το ταπεινό, το ίδιο δεν βλάπτεται καθόλου στη δική του δόξα· αντίθετα, ανυψώνει το άλλο από τη μεγάλη του ταπεινότητα.

Αυτό ακριβώς συνέβη και στην περίπτωση του Χριστού. Διότι δεν ελάττωσε καθόλου τη δική Του φύση με αυτή την κατάβαση, ενώ εμάς, που καθόμασταν διαρκώς στην αφάνεια και το σκοτάδι, μας ανύψωσε σε ανέκφραστη δόξα. Έτσι κάπως και ένας βασιλιάς, όταν συνομιλεί με κάποιον φτωχό και πένητα με προθυμία και εύνοια, τον εαυτό του δεν τον ντροπιάζει καθόλου, ενώ εκείνον τον κάνει περίβλεπτο και λαμπρό ενώπιον όλων. Εάν λοιπόν, προκειμένου για την επίκτητη ανθρώπινη αξία, η συναναστροφή με τον πιο ασήμαντο δεν έβλαψε καθόλου τον πιο αξιότιμο, πόσο μάλλον στην περίπτωση εκείνης της ακήρατης και μακάριας ουσίας, η οποία δεν έχει τίποτα το επίκτητο, ούτε κάτι που δημιουργείται και φθείρεται, αλλά κατέχει όλα τα αγαθά ακίνητα και παγιωμένα εσαεί. Επομένως, όταν ακούσεις ότι «ο Λόγος έγινε σάρκα», μην ταραχθείς ούτε να καταπέσεις. Διότι η ουσία δεν μεταβλήθηκε σε σάρκα (αφού αυτό είναι πραγματικά ασεβές έστω και να το σκεφθεί κανείς), αλλά, παραμένοντας αυτό που είναι, προσέλαβε με αυτόν τον τρόπο τη μορφή του δούλου.

ΟΜΙΛΙΑ ΙΒʹ. «Και είδαμε τη δόξα του, δόξα ως Μονογενούς από τον Πατέρα, πλήρη χάριτος και αληθείας». αʹ. Ίσως φανήκαμε σε εσάς την προηγούμενη φορά υπερβολικά ενοχλητικοί και φορτικοί, επειδή χρησιμοποιήσαμε έναν λόγο πιο επιπληκτικό και παρατείναμε μακροσκελώς την κατηγορία ενάντια στη ραθυμία των πολλών. Αλλά αν βέβαια κάναμε αυτά έχοντας ως αποκλειστικό σκοπό να σας λυπήσουμε, δικαιολογημένα ο καθένας θα δυσανασχετούσε. Αν όμως, αποβλέποντας στο δικό σας συμφέρον, παραβλέψαμε την τέρψη των λόγων, τότε ακόμη και αν δεν θέλετε να μας επαινέσετε για την πρόνοιά μας, θα ήταν δίκαιο τουλάχιστον να μας συγχωρήσετε για την τόση φιλοστοργία μας. Διότι πράγματι φοβόμαστε πάρα πολύ μήπως, ενώ εμείς κοπιάζουμε, εσείς δεν θέλετε να επιδείξετε την ίδια φιλοπονία στην ακρόαση, και έτσι γίνουν βαρύτερες οι ευθύνες στο μέλλον. Γι' αυτό αναγκαζόμαστε συνεχώς να σας παρακινούμε και να σας αφυπνίζουμε, ώστε να μην παραπέσει τίποτα από όσα λέγονται. Διότι έτσι θα σας είναι δυνατόν και τώρα να ζήσετε με πολλή παρρησία, και κατά την ημέρα εκείνη να παρασταθείτε ενώπιον του βήματος του Χριστού. Επειδή, λοιπόν, σας ελέγξαμε αρκετά την προηγούμενη φορά, ελάτε σήμερα ευθύς εξαρχής να προχωρήσουμε στα ίδια τα χωρία. Διότι, «και είδαμε», λέει, «τη δόξα του, δόξα ως Μονογενούς από τον Πατέρα». Αφού είπε ότι γίναμε τέκνα Θεού και απέδειξε ότι αυτό δεν συνέβη αλλιώς παρά μόνο με το να γίνει ο Λόγος σάρκα, αναφέρει και άλλο ένα κέρδος από αυτό ακριβώς το γεγονός. Και ποιο είναι αυτό;

Πώς; Διότι, από τη μία πλευρά, ένα άστρο από τον ουρανό καλούσε τους μάγους για να τον προσκυνήσουν· από την άλλη, μεγάλο πλήθος αγγέλων είχε ξεχυθεί παντού, οι οποίοι περιέβαλλαν τον Δεσπότη και τον ανυμνούσαν· και ξαφνικά εμφανίζονταν και άλλοι κήρυκες, και όλοι, συναντώντας ο ένας τον άλλον, ευαγγελίζονταν αυτό το απόρρητο μυστήριο: στους μεν ποιμένες οι άγγελοι, στους δε κατοίκους της πόλης οι ποιμένες· και στη μεν Μαρία και την Ελισάβετ ο Γαβριήλ, σε εκείνους δε που προσέρχονταν στο ιερό η Άννα μαζί με τον Συμεών. Και δεν αναπτερώθηκαν από χαρά μόνο άνδρες και γυναίκες, αλλά και το βρέφος που δεν είχε βγει ακόμη στο φως, ο πολίτης της ερήμου, εννοώ, και συνονόματος αυτού του ευαγγελιστή, σκίρτησε, ενώ βρισκόταν ακόμη στη μήτρα της μητέρας του, και όλοι βρίσκονταν σε προσμονή, τρέφοντας ελπίδες για όσα επρόκειτο να συμβούν. Και αυτά βέβαια συνέβησαν αμέσως κατά τη γέννηση· όταν όμως φανέρωσε τον εαυτό του περισσότερο, πάλι εμφανίστηκαν άλλα θαύματα μεγαλύτερα από τα προηγούμενα. Διότι δεν τον κήρυττε πλέον άστρο και ουρανός, ούτε άγγελοι και αρχάγγελοι, ούτε ο Γαβριήλ και ο Μιχαήλ, αλλά ο ίδιος ο Πατέρας τον κήρυττε άνωθεν από τους ουρανούς, και μαζί με τον Πατέρα ο Παράκλητος, ο οποίος κατήλθε πάνω του μαζί με τη φωνή, και παρέμεινε σε αυτόν. Όντως εξαιτίας αυτών έλεγε: «Είδαμε τη δόξα του, δόξα ως Μονογενούς από τον Πατέρα». Και δεν το λέει αυτό μόνο εξαιτίας αυτών, αλλά και εξαιτίας όσων ακολούθησαν μετά από αυτά.

Γ΄. Συγκεντρώνοντας, λοιπόν, ο ευαγγελιστής όλα αυτά τα θαύματα, τα θαύματα στα σώματα, στις ψυχές, στα στοιχεία της φύσης, τα προστάγματα, τα ανείπωτα εκείνα δώρα που είναι ψηλότερα και από τους ουρανούς, τους νόμους, την πολιτεία, την πειθώ, τις μελλοντικές υποσχέσεις, τα πάθη Του, άφησε να ακουστεί αυτή η θαυμαστή και γεμάτη από υψηλά δόγματα φωνή, λέγοντας: «Είδαμε τη δόξα Του, δόξα ως Μονογενούς από τον Πατέρα, πλήρη χάριτος και αλήθειας». Διότι δεν Τον θαυμάζουμε μόνο για τα θαύματα, αλλά και για τα πάθη Του· όπως, για παράδειγμα, επειδή προσηλώθηκε στον σταυρό και μαστιγώθηκε, επειδή ραπίστηκε, επειδή Τον έφτυσαν, επειδή δέχτηκε χτυπήματα στο πρόσωπο από τους ίδιους τους ανθρώπους που είχαν ευεργετηθεί. Άλλωστε, ακόμη και γι’ αυτά που θεωρούνται ατιμωτικά, αξίζει να αναφωνήσουμε πάλι τον ίδιο λόγο, αφού και ο Ίδιος ονόμασε αυτό το γεγονός δόξα. Διότι όσα γίνονταν δεν ήταν απλώς έργα πρόνοιας και αγάπης, αλλά και άφατης δύναμης. Επειδή τότε και ο θάνατος αφανιζόταν, και η κατάρα λυνόταν, και οι δαίμονες καταντροπιάζονταν και διαπομπεύονταν θριαμβευτικά, και το χειρόγραφο των αμαρτιών καρφωνόταν στον σταυρό. Έπειτα, επειδή αυτά θαυματουργούνταν με τρόπο αόρατο, συνέβησαν και ορισμένα ορατά, τα οποία αποδείκνυαν ότι ήταν όντως ο Μονογενής Υιός του Θεού και ο Δεσπότης όλης της κτίσης.

Διότι, ενώ το μακάριο σώμα ήταν ακόμη κρεμασμένο, ο ήλιος απέκρυπτε τις ακτίνες του, η γη συγκλονιζόταν και σκοτείνιαζε ολόκληρη, οι τάφοι άνοιγαν, το έδαφος σειόταν και άπειρο πλήθος νεκρών εγειρόταν και εισερχόταν στην πόλη. Και ενώ οι λίθοι του μνήματός Του ήταν εφαρμοσμένοι στον τάφο, και ενώ οι σφραγίδες ήταν ακόμη τοποθετημένες, αναστήθηκε ο νεκρός που σταυρώθηκε και προσηλώθηκε. Και αφού γέμισε τότε τους έντεκα μαθητές με τη μεγάλη Του δύναμη, τους έστελνε στους ανθρώπους όλης της οικουμένης, για να γίνουν κοινοί ιατροί ολόκληρης της φύσης, και να ανορθώσουν τον βίο, να διασπείρουν παντού στη γη τη γνώση των ουράνιων δογμάτων, να καταλύσουν την τυραννία των δαιμόνων, και να διδάξουν τα μεγάλα και απόρρητα αγαθά, και να ευαγγελιστούν σε εμάς την αθανασία της ψυχής και την αιώνια ζωή του σώματος, τα έπαθλα που υπερβαίνουν τον νου και δεν πρόκειται ποτέ να έχουν τέλος. Αυτά λοιπόν, και ακόμη περισσότερα από αυτά, έχοντας κατά νου αυτός ο μακάριος, τα οποία βέβαια τα γνώριζε ο ίδιος, αλλά δεν θέλησε να τα γράψει, επειδή δεν θα τα χωρούσε ο κόσμος· διότι, αν γράφονταν όλα ένα προς ένα, νομίζω πως ούτε ο ίδιος ο κόσμος δεν θα χωρούσε τα βιβλία που θα γράφονταν. Όλα αυτά, λοιπόν, αφού αναλογίστηκε, αναφώνησε: «Είδαμε τη δόξα Του, δόξα που έχει ως Μονογενής από τον Πατέρα, πλήρη χάριτος και αληθείας».