Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 1:14

Διότι όποιο από αυτά και αν πεις, υποδηλώνει το εκ του Πατρός γέννημα, όπως έχει ήδη ειπωθεί. Επομένως, η ερώτησή τους αυτή είναι αστήρικτη, και δικαιολογημένα· διότι, αφού αρνούνται τον Λόγο, παράλογη είναι και η ερώτησή τους. Όπως ακριβώς αν κάποιος, βλέποντας τον ήλιο, ρωτούσε για το απαύγασμά του και έλεγε: «Αυτός που υπάρχει, δημιούργησε αυτό που δεν υπήρχε, ή το δημιούργησε ενώ υπήρχε;», ένας τέτοιος άνθρωπος δεν θα θεωρούνταν ότι διαθέτει σώφρονα λογισμό, αλλά θα χαρακτηριζόταν παράφρων, επειδή αυτό ακριβώς που πηγάζει από το φως το θεωρεί ως κάτι το εξωτερικό, και ρωτά για αυτό πότε, πού, κατά ποιον χρόνο και αν έχει δημιουργηθεί· έτσι και αυτός που σκέφτεται τέτοια πράγματα για τον Υιό και τον Πατέρα, και θέτει τέτοια ερωτήματα, διακατέχεται από πολύ μεγαλύτερη παραφροσύνη, επειδή εισάγει τον Λόγο που προέρχεται από τον Πατέρα ως κάτι εξωτερικό προς Αυτόν, και, κενολογώντας για το εκ φύσεως γέννημα σαν να ήταν δημιούργημα, ισχυρίζεται: «Δεν υπήρχε πριν γεννηθεί». Ας ακούσουν όμως ως απάντηση στην ερώτησή τους, ότι ο υπάρχων Πατέρας έκανε τον υπάρχοντα Υιό. Διότι ο Λόγος έγινε σάρκα, και ενώ ήταν Υιός του Θεού, τον έκανε κατά τη συντέλεια των αιώνων και Υιό ανθρώπου, εκτός αν βέβαια, ακολουθώντας τον Σαμοσατέα, ισχυριστούν ότι ούτε καν υπήρχε πριν γίνει άνθρωπος. Και ως προς μεν την πρώτη τους ερώτηση, αυτά είναι αρκετά από την πλευρά μας.

Αν, λοιπόν, σύμφωνα με αυτό που ψάλλει ο Δαβίδ στον εβδομηκοστό πρώτο ψαλμό: «Πριν από τον ήλιο διαμένει το όνομά του, και πριν από τη σελήνη σε γενεές γενεών»· πώς ελάμβανε αυτό που είχε πάντοτε, ακόμη και πριν το λάβει τώρα; Ή πώς υψώνεται, εκείνος που και πριν υψωθεί ήταν ύψιστος; Ή πώς έλαβε την προσκύνηση, εκείνος που, και πριν την λάβει τώρα, προσκυνούνταν πάντοτε; Δεν πρόκειται για αίνιγμα, αλλά για θείο μυστήριο: «Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος»· αργότερα όμως, για εμάς, αυτός ο Λόγος έγινε σάρκα. Και αυτό που λέγεται τώρα, το «υπερύψωσε», δεν σημαίνει ότι υψώνεται η ουσία του Λόγου· διότι ήταν πάντοτε και είναι ίση με τον Θεό· αλλά πρόκειται για την ύψωση της ανθρώπινης φύσης. Γι' αυτό δεν ελέχθησαν αυτά προηγουμένως, παρά μόνο όταν ο Λόγος έγινε σάρκα, για να γίνει φανερό ότι το «εταπείνωσε» και το «υπερύψωσε» αναφέρονται στο ανθρώπινο στοιχείο. Διότι σε ό,τι ανήκει η ταπείνωση, σε αυτό θα ανήκει και η ύψωση. Και αν το «εταπείνωσε» έχει γραφεί εξαιτίας της πρόσληψης της σάρκας, είναι φανερό ότι και το «υπερύψωσε» λέγεται εξαιτίας αυτής.

Και η αιτία είναι αυτή που ο ίδιος προείπε, ότι, ενώ ήταν Θεός, έγινε άνθρωπος. Διότι όλοι οι άλλοι άνθρωποι, προερχόμενοι μόνο από τον Αδάμ, πέθαναν, και είχαν τον θάνατο να βασιλεύει εναντίον τους· αυτός όμως ο δεύτερος άνθρωπος είναι από τον ουρανό· διότι ο Λόγος έγινε σάρκα. Και ονομάζεται ένας τέτοιος άνθρωπος εξ ουρανού και επουράνιος, επειδή ο Λόγος κατέβηκε από τον ουρανό· γι' αυτό και δεν κρατήθηκε από τον θάνατο. Διότι, αν και ταπείνωσε τον εαυτό του, επιτρέποντας στο δικό του σώμα να φτάσει μέχρι τον θάνατο, επειδή αυτό ήταν δεκτικό θανάτου· όμως υπερυψώθηκε από τη γη, επειδή αυτός ήταν εν σώματι ο Υιός του Θεού. Είναι, λοιπόν, ισοδύναμο αυτό που λέγεται εδώ: «Γι' αυτό και ο Θεός τον υπερύψωσε», με αυτό που λέγεται στις Πράξεις από τον Πέτρο: «Τον οποίον ο Θεός ανέστησε, λύνοντας τις ωδίνες του θανάτου, καθότι δεν ήταν δυνατόν να κρατείται αυτός από αυτόν». Διότι, όπως έχει γραφτεί από τον Παύλο: Επειδή, ενώ ήταν στη μορφή του Θεού, έγινε άνθρωπος, και ταπείνωσε τον εαυτό του μέχρι θανάτου, γι' αυτό και ο Θεός τον υπερύψωσε· έτσι και από τον Πέτρο λέγεται: Ότι, επειδή ενώ ήταν Θεός έγινε άνθρωπος, και τα σημεία και τα τέρατα τον απέδειξαν ως Θεό και σε εκείνους που τα έβλεπαν· για τον λόγο αυτό δεν ήταν δυνατόν να κρατείται από τον θάνατο.

Σε άνθρωπο, όμως, δεν ήταν δυνατόν να κατορθωθεί αυτό, διότι ίδιον των ανθρώπων είναι ο θάνατος. Γι' αυτό ο Λόγος, όντας Θεός, έγινε σάρκα, ώστε, αφού θανατωθεί κατά τη σάρκα, να ζωοποιήσει τους πάντες με τη δική του δύναμη. Επειδή, δε, λέγεται ότι ο ίδιος υψώθηκε και ότι ο Θεός το χάρισε σε αυτόν, και οι αιρετικοί νομίζουν ότι αυτό αποτελεί ελάττωμα ή πάθος της ουσίας του Λόγου, είναι αναγκαίο να πούμε πώς λέγονται και αυτά. Διότι λέγεται ότι ο ίδιος υψώθηκε από τα κατώτερα μέρη της γης, επειδή δικός του λέγεται ότι είναι και ο θάνατος. Λέγεται δε ότι και τα δύο είναι δικά του, επειδή δικό του ήταν το σώμα –και όχι κάποιου άλλου– που υψώθηκε από τους νεκρούς και αναλήφθηκε στους ουρανούς. Επειδή, πάλι, το σώμα ήταν δικό του και ο Λόγος δεν βρισκόταν εκτός αυτού, εύλογα, όταν υψώνεται το σώμα, λέγεται ότι υψώνεται ο ίδιος ως άνθρωπος, εξαιτίας του σώματος. Αν μεν, λοιπόν, δεν έγινε άνθρωπος, ας μη λέγονται αυτά γι' αυτόν· αν όμως ο Λόγος έγινε σάρκα, είναι ανάγκη να λέγονται γι' αυτόν, ως για άνθρωπο, και η ανάσταση και η ύψωση, ώστε αφενός ο θάνατος, που λέγεται δικός του, να είναι λύτρο για την αμαρτία των ανθρώπων και κατάργηση του θανάτου, αφετέρου δε η ανάσταση και η ύψωση να παραμένουν βέβαιες για εμάς εξαιτίας του.

Όσοι δε βλασφημούν εις το Άγιο Πνεύμα και αποδίδουν τα έργα του Λόγου στον διάβολο, θα υποστούν αναπόφευκτη τιμωρία. Τέτοια λόγια, λοιπόν, έλεγε ο Κύριος στους Ιουδαίους ως άνθρωπος. Στους δε μαθητές του, δείχνοντας τη θεότητά του και τη μεγαλειότητά του, και υποδηλώνοντας ότι δεν θεωρεί τον εαυτό του κατώτερο από το Πνεύμα, αλλά ίσο, έδινε το Πνεύμα και έλεγε: «Λάβετε Πνεύμα Άγιον», και «Εγώ το αποστέλλω· και εκείνο θα με δοξάσει», και «όσα ακούει θα λαλήσει». Όπως λοιπόν εδώ ο ίδιος ο Κύριος, ο χορηγός του Πνεύματος, δεν αποφεύγει να πει ότι εκβάλλει τα δαιμόνια εν Πνεύματι, ως άνθρωπος, κατά τον ίδιο τρόπο, αυτός που είναι ο χορηγός του Πνεύματος δεν απέφυγε να πει: «Πνεύμα Κυρίου επ' εμέ, διά τούτο με έχρισε», εξαιτίας του ότι έγινε σάρκα, όπως είπε ο Ιωάννης, για να δειχθεί ότι και ως προς τα δύο εμείς είμαστε εκείνοι οι οποίοι, και προκειμένου να αγιασθούμε, έχουμε ανάγκη τη χάρη του Πνεύματος, και δεν μπορούμε να εκβάλλουμε δαίμονες χωρίς τη δύναμη του Πνεύματος. Μέσω ποιου δε και από ποιον έπρεπε να δίδεται το Πνεύμα, παρά μέσω του Υιού, του οποίου και είναι το Πνεύμα; Και πότε θα μπορούσαμε εμείς να το λάβουμε, παρά μόνο όταν ο Λόγος έγινε άνθρωπος;

Εάν, λοιπόν, αφού υιοθέτησαν πλέον φανερά τη νοοτροπία του Καϊάφα, αποφάσισαν να ιουδαΐζουν, ώστε να αγνοούν το γεγραμμένο, ότι δηλαδή πραγματικά ο Θεός θα κατοικήσει επί της γης, ας μην εξετάζουν τα αποστολικά λόγια· διότι αυτό δεν είναι ίδιον των Ιουδαίων. Εάν πάλι, έχοντας αναμείξει τους εαυτούς τους με τους άθεους Μανιχαίους, αρνούνται το «Ο Λόγος σαρξ εγένετο» και την ένσαρκη παρουσία Του, ας μην προβάλλουν τις Παροιμίες· διότι και αυτό είναι ξένο προς τους Μανιχαίους. Εάν, όμως, εξαιτίας του προσχήματος και του κέρδους της φιλαργυρίας που έχουν αποκομίσει από αυτό, καθώς και εξαιτίας της φαινομενικής τους φιλοδοξίας, δεν τολμούν να αρνηθούν το «Ο Λόγος σαρξ εγένετο», επειδή ακριβώς είναι γεγραμμένο· τότε είτε ας κατανοήσουν ορθά τα λόγια που έχουν γραφτεί επ’ αυτού αναφορικά με την ενσώματη παρουσία του Σωτήρα, είτε, εάν αρνούνται το νόημά τους, ας αρνηθούν ότι και ο Κύριος έγινε άνθρωπος. Διότι είναι απρεπές να ομολογούν μεν ότι ο Λόγος έγινε σάρκα, αλλά να ντρέπονται για όσα έχουν γραφτεί περί αυτού και, εξαιτίας αυτού, να διαστρεβλώνουν το νόημά τους.

Και πάλι το λεγόμενο, «έγινε εγγυητής», σημαίνει την εγγύηση που δόθηκε από αυτόν υπέρ ημών. Διότι, όπως, ενώ ήταν Λόγος, έγινε σάρκα, και το «έγινε» το αποδίδουμε στη σάρκα (επειδή αυτή είναι γεννητή και τυγχάνει κτιστή)· έτσι και εδώ το «έγινε», για να το εκλάβουμε με μια δεύτερη σημασία, εξαιτίας του ότι έγινε άνθρωπος, και για να γνωρίσουν οι φιλόνεικοι ότι εκπίπτουν και από αυτή την κακόνοιά τους, ας ακούσουν ότι ο Παύλος, ο οποίος γνωρίζει ότι αυτός είναι ο Υιός και η Σοφία και το απαύγασμα και η εικόνα του Πατρός, δεν εννοεί ότι δημιουργήθηκε η ουσία του, αλλά το «έγινε» αποδίδεται και τώρα στη διακονία της Διαθήκης, σύμφωνα με την οποία καταργήθηκε ο θάνατος που άλλοτε βασίλευε. Διότι και ως προς αυτό η διακονία του έγινε ανώτερη, επειδή, ό,τι ήταν αδύνατο για τον νόμο, επειδή ασθενούσε εξαιτίας της σάρκας, ο Θεός, στέλνοντας τον δικό του Υιό με ομοίωμα σάρκας αμαρτίας και για την αμαρτία, κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα, απομακρύνοντας από αυτήν το παράπτωμα, στο οποίο ήταν πάντοτε αιχμαλωτισμένη, ώστε να μη δέχεται τον θείο νου. Καθιστώντας δε τη σάρκα δεκτική του Λόγου, μας έκανε να μην περιπατούμε πλέον κατά σάρκα, αλλά κατά πνεύμα, και να λέμε συχνά: «Εμείς δεν είμαστε εν σαρκί, αλλά εν πνεύματι»· και: «Ότι ήλθε ο Υιός του Θεού στον κόσμο, όχι για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να λυτρώσει τους πάντες, και να σωθεί ο κόσμος δι' αυτού».

Εάν μεν ο Υιός συγκαταλέγεται στους αγγέλους, ας ισχύει και γι' αυτόν, όπως και για εκείνους, το «έγινε», και ας μην διαφέρει σε τίποτα από αυτούς ως προς τη φύση· αλλά ας είναι είτε και αυτοί υιοί είτε και εκείνος άγγελος, και ας κάθονται όλοι μαζί στα δεξιά του Πατρός· ή ας στέκεται και ο Υιός μαζί με όλους ως λειτουργικό πνεύμα, αποστελλόμενος και αυτός για διακονία όμοια με εκείνους. Εάν όμως ο Παύλος διαχωρίζει τον Υιό από τα δημιουργήματα, λέγοντας: «Σε ποιον από τους αγγέλους είπε ποτέ: "Υιός μου είσαι εσύ";»· και Αυτός μεν δημιουργεί τον ουρανό και τη γη, ενώ αυτοί δημιουργούνται από Αυτόν· και Αυτός μεν κάθεται μαζί με τον Πατέρα, ενώ εκείνοι στέκονται παριστάμενοι και λειτουργούν· σε ποιον πάλι δεν είναι φανερό, ότι δεν έλεγε το «έγινε» για την ουσία του Λόγου, αλλά για τη διακονία που επιτελέστηκε μέσω Αυτού; Διότι, όπως όντας Λόγος, έγινε σάρκα, έτσι, αφού έγινε άνθρωπος, έγινε τόσο ανώτερος στη διακονία από τη διακονία που επιτελέστηκε μέσω των αγγέλων, όσο διαφέρει ο υιός από τους δούλους και ο δημιουργός από τα δημιουργήματα· ώστε ας πάψουν να εκλαμβάνουν το «έγινε» ότι αναφέρεται στην ουσία του Υιού· διότι δεν ανήκει στα δημιουργήματα. Και ας γνωρίζουν ότι το «έγινε» είναι δηλωτικό της διακονίας και της θείας οικονομίας που τελέστηκε. Το πώς δε έγινε ανώτερος στη διακονία, ενώ είναι εκ φύσεως ανώτερος σε σχέση με τα δημιουργήματα, το αποδεικνύουν τα προλεχθέντα, και φρονώ ότι έστω και έτσι αυτοί θα ντραπούν.

Εφόσον αυτό κατανοείται κατ' αυτόν τον τρόπο, θα ήταν επακόλουθο και όσον αφορά τον Υιό, όσα και όσες φορές λέγονται τα ρήματα «έγινε» και «γίνε», να διατηρούν το ίδιο ακριβώς νόημα. Επομένως, όταν ακούμε τις εκφράσεις «αφού έγινε ανώτερος από τους αγγέλους» και το «έγινε», να μην επινοούμε κάποια αρχή δημιουργίας για τον Λόγο, ούτε βέβαια εξαιτίας αυτών να Τον φανταζόμαστε ως γενητό. Αντιθέτως, να κατανοούμε τα λεγόμενα του Παύλου ως αναφερόμενα στη διακονία και την οικονομία, όταν Εκείνος έγινε άνθρωπος. Διότι, όταν ο Λόγος έγινε σάρκα και κατασκήνωσε ανάμεσά μας, και ήλθε για να διακονήσει και να χαρίσει σε όλους τη σωτηρία, τότε έγινε για εμάς σωτηρία, και έγινε ζωή, και έγινε εξιλασμός· τότε η υπέρ ημών οικονομία Του έγινε ανώτερη από τους αγγέλους, και έγινε οδός, και έγινε ανάσταση. Και όπως το «Γίνε για μένα Θεός υπερασπιστής» δεν σημαίνει τη δημιουργία της ουσίας του ίδιου του Θεού, αλλά τη φιλανθρωπία, όπως έχει ήδη ειπωθεί, έτσι και τώρα το «αφού έγινε ανώτερος από τους αγγέλους», και το «έγινε», και το «κατά τόσο έγινε ο Ιησούς εγγυητής (μιας ανώτερης διαθήκης)», δεν υποδηλώνουν ότι η ουσία του Λόγου είναι γενητή —μη γένοιτο!— αλλά φανερώνουν την ευεργεσία που προήλθε σε εμάς από την ενανθρώπησή Του, έστω και αν οι αιρετικοί αποδεικνύονται αχάριστοι και διακατέχονται από φιλόνεικη διάθεση προς την ασέβεια.

Διότι, εάν γνώριζαν, δεν θα ενέκλειαν τους εαυτούς τους στην απιστία των σημερινών Ιουδαίων, αλλά ρωτώντας θα μάθαιναν ότι: «Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος». Όταν δε, με την ευδοκία του Πατρός, ο ίδιος ο Λόγος έγινε άνθρωπος, τότε εύλογα ειπώθηκε γι' αυτόν από μεν τον Ιωάννη το: «Ο Λόγος έγινε σάρκα»· από δε τον Πέτρο: «Κύριο και Χριστό τον έκανε»· και μέσω του Σολομώντα, σαν να ειπώθηκε από τον ίδιο τον Κύριο: «Ο Κύριος με έκτισε αρχή των οδών του για τα έργα του»· από δε τον Παύλο: «Έχοντας γίνει τόσο ανώτερος από τους αγγέλους»· και πάλι: «Κένωσε τον εαυτό του, λαμβάνοντας μορφή δούλου»· και ξανά: «Γι' αυτό, αδελφοί άγιοι, μέτοχοι της επουράνιας κλήσης, κατανοήστε τον απόστολο και αρχιερέα της ομολογίας μας, τον Ιησού, ο οποίος είναι πιστός σε Εκείνον που τον έκανε»· διότι όλα τα παρόμοια ρητά έχουν την ίδια ισχύ και έννοια που αποβλέπει στην ευσέβεια, και φανερώνουν τη θεότητα του Λόγου, καθώς και τα όσα λέγονται γι' αυτόν κατά τον ανθρώπινο τρόπο, εξαιτίας του ότι έγινε και Υιός Ανθρώπου.

Έτσι, λοιπόν, ερχόμενος κανείς αντιμέτωπος με την αναίδειά τους, μπορεί και μόνο από τη λέξη «ἐποίησε» να τους ελέγξει και να αποδείξει ότι πλανώνται όσοι θεωρούν πως ο Λόγος του Θεού είναι δημιούργημα. Επειδή, όμως, και το νόημα των Γραφών είναι ορθό, καταδεικνύοντας το πότε, για ποιον σκοπό λέγεται και τι σημαίνει η λέξη «ἐποίησε», είναι αναγκαίο να αποδείξουμε και μέσα από αυτήν τον παραλογισμό των αιρετικών, εάν μάλιστα, όπως είπαμε προηγουμένως, κατανοήσουμε τον χρόνο και την αναγκαιότητα αυτού του γεγονότος. Ο Απόστολος, λοιπόν, δεν είπε αυτά τα λόγια εξιστορώντας τα όσα συνέβησαν πριν από τη δημιουργία, αλλά [τα είπε για το χρονικό σημείο] που ο Λόγος έγινε σάρκα· διότι έτσι είναι γραμμένο: «Γι’ αυτό, αδελφοί άγιοι, μέτοχοι της επουράνιας κλήσης, κατανοήστε τον απόστολο και αρχιερέα της ομολογίας μας, τον Ιησού, ο οποίος είναι πιστός σε Εκείνον που τον εποίησε». Πότε, λοιπόν, στάλθηκε ως απόστολος, αν όχι όταν ενδύθηκε τη δική μας σάρκα; Και πότε έγινε αρχιερέας της ομολογίας μας, αν όχι όταν, αφού πρόσφερε τον εαυτό Του για εμάς, ανέστησε το σώμα Του εκ νεκρών, και τώρα ο Ίδιος οδηγεί και προσφέρει στον Πατέρα εκείνους που Τον προσεγγίζουν με πίστη, λυτρώνοντας τους πάντες και προσφέροντας εξιλέωση προς τον Θεό υπέρ πάντων; Επομένως, ο Απόστολος δεν είπε το «πιστός σε Εκείνον που τον εποίησε» επειδή ήθελε να υποδηλώσει την ουσία του Λόγου, ούτε τη φυσική Του γέννηση από τον Πατέρα· μη γένοιτο!

Διότι τα παλαιά αποτελούσαν σκιά αυτού· και αυτό που έπραξε ο Σωτήρας όταν ήλθε, αυτό σκιαγραφούσε ο Ααρών σύμφωνα με τον νόμο. Όπως λοιπόν ο Ααρών, παραμένοντας ο ίδιος, δεν άλλαζε όταν φορούσε την αρχιερατική στολή, αλλά, παραμένοντας ο ίδιος, απλώς καλυπτόταν· και αν κάποιος που τον έβλεπε να προσφέρει θυσία έλεγε, «Ιδού, σήμερα ο Ααρών έγινε αρχιερέας», δεν εννοούσε ότι τότε έγινε άνθρωπος· διότι και πριν γίνει αρχιερέας, ήταν άνθρωπος· αλλά εννοούσε ότι για τη λειτουργία καταστάθηκε αρχιερέας, φορώντας τα ενδύματα που είχαν φτιαχτεί και κατασκευαστεί για την αρχιερατεία· με τον ίδιο τρόπο είναι δυνατόν να κατανοήσουμε ορθά και τα περί του Κυρίου, ότι δεν μεταβλήθηκε σε άλλον λαμβάνοντας τη σάρκα, αλλά, όντας ο ίδιος, καλύφθηκε με αυτήν. Και το «έγινε» και το «έχει ποιηθεί», δεν είναι θεμιτό να το εννοούμε με την έννοια ότι ο Λόγος, καθόσον είναι Λόγος, έχει ποιηθεί· αλλά ότι, ενώ είναι Λόγος Δημιουργός, αργότερα καταστάθηκε αρχιερέας, αφού ενδύθηκε σώμα το οποίο είναι γενητό και δημιουργημένο, το οποίο και δύναται να προσφέρει υπέρ ημών, γι' αυτό και λέγεται ότι έχει ποιηθεί. Αν λοιπόν ο Κύριος δεν έγινε άνθρωπος, ας ερίζουν οι Αρειανοί· αν όμως ο Λόγος έγινε σάρκα, τι έπρεπε να λεχθεί για εκείνον που έγινε άνθρωπος, παρά ότι «είναι πιστός σε Εκείνον που τον εποίησε»; Διότι, όπως είναι ίδιον του Λόγου να λέγεται γι' αυτόν, «Εν αρχή ην ο Λόγος», έτσι ίδιον των ανθρώπων είναι το να γίνονται και να δημιουργούνται.

Διότι, όπως είπε ο Απόστολος, επειδή μέσα στη Σοφία του Θεού ο κόσμος δεν γνώρισε τον Θεό μέσω της σοφίας, ευδόκησε ο Θεός να σώσει αυτούς που πιστεύουν μέσω της μωρίας του κηρύγματος· έτσι και εμείς οι άνθρωποι, επειδή δεν θελήσαμε να γνωρίσουμε τον Θεό μέσω του Λόγου Του, και να υπηρετήσουμε τον εκ φύσεως δεσπότη μας, τον Λόγο του Θεού, ευδόκησε ο Θεός να φανερώσει τη δική Του κυριότητα στο πρόσωπο ανθρώπου και να ελκύσει τους πάντες προς τον εαυτό Του. Το να πράξει όμως αυτό μέσω ενός απλού ανθρώπου ήταν απρεπές· προκειμένου να μη γίνουμε ανθρωπολάτρες, έχοντας ως Κύριο έναν άνθρωπο. Γι' αυτό ο ίδιος ο Λόγος έγινε σάρκα, και το όνομά Του κλήθηκε Ιησούς, και με αυτόν τον τρόπο ο Πατέρας τον κατέστησε Κύριο και Χριστό· πράγμα που ισοδυναμεί με το να πει: Τον κατέστησε για να κυριεύει και να βασιλεύει, ώστε στο όνομα του Ιησού, τον οποίο εσείς σταυρώσατε, όπως ακριβώς κάθε γόνατο κάμπτεται, έτσι να αναγνωρίζουμε ως Κύριο και Βασιλιά τον ίδιο τον Υιό, και μέσω Αυτού τον Πατέρα.

Υποδηλώνοντας, λοιπόν, ο Σωτήρας ότι τα τέτοια είναι διαφορετικά από τον Εαυτό Του, είπε ο Ίδιος: «Τα λόγια, τα οποία εγώ σας έχω πει». Διότι βεβαίως τέτοιου είδους λόγια δεν είναι γεννήματα ή υιοί, ούτε υπάρχουν τόσοι πολλοί δημιουργικοί λόγοι, ούτε τόσες πολλές εικόνες του ενός Θεού, ούτε είναι τόσοι πολλοί αυτοί που έγιναν άνθρωποι για χάρη μας, ούτε αυτός που, κατά τον Ιωάννη, έγινε σάρκα είναι ένας από πολλούς τέτοιους· αντίθετα, επειδή είναι ο μόνος Λόγος του Θεού, κηρύχθηκε ευαγγελικά από τον Ιωάννη: «Ο Λόγος έγινε σάρκα», και, «Τα πάντα έγιναν δι' αυτού». Γι' αυτό και μόνο για αυτόν, τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, και για την ενότητά Του με τον Πατέρα έχουν γραφτεί και προβάλλονται οι μαρτυρίες, αφενός με τον Πατέρα να υποδεικνύει ότι ο Υιός είναι ένας, και αφετέρου με τους αγίους να το έχουν διδαχθεί αυτό και να διακηρύσσουν ότι ένας είναι ο Λόγος και ότι αυτός είναι Μονογενής· και τα έργα που επιτελέστηκαν δι' αυτού αποδεικνύονται· διότι τα πάντα, τα ορατά και τα αόρατα, δημιουργήθηκαν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε απολύτως τίποτα. Για κανέναν έτερο ή άλλον δεν διανοούνται, αλλά πλάθουν για τον εαυτό τους λόγους ή σοφίες, των οποίων ούτε το όνομα ούτε το έργο μαρτυρείται από τη Γραφή, παρά ονομάζονται έτσι μόνο από αυτούς.

Είναι δε φανερό ότι το δικό μας σώμα αποτελεί τον οίκο της Σοφίας, το οποίο αφού προσέλαβε έγινε άνθρωπος· και ευλόγως από τον μεν Ιωάννη λέγεται: «Ο Λόγος έγινε σάρκα»· μέσω δε του Σολομώντα η Σοφία αναφέρει για τον εαυτό της κάνοντας τη διευκρίνιση, όχι ότι «είμαι κτίσμα», αλλά μόνο ότι «ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του», χωρίς ωστόσο να με κτίσει για να έρθω στην ύπαρξη, ούτε σημαίνει ότι έχω την αρχή και τη προέλευση ενός κτίσματος.

Διότι και το ίδιο το ρητό αποδεικνύει ότι είναι αποκλειστικά δική σας εφεύρεση το να αποκαλείτε τον Κύριο κτίσμα. Επειδή δηλαδή ο Κύριος γνωρίζει ότι η δική του ουσία είναι η μονογενής σοφία και γέννημα του Πατρός, και ότι είναι διαφορετική από τα γενητά και τα εκ φύσεως κτίσματα, από φιλανθρωπία λέει τώρα: «Ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του»· το οποίο ισοδυναμεί με το να έλεγε: Ο Πατέρας μού ετοίμασε σώμα, και με έκτισε για τους ανθρώπους, υπέρ της σωτηρίας των ανθρώπων. Διότι, όπως ακριβώς όταν ακούμε τον Ιωάννη να λέει: «Ο Λόγος έγινε σάρκα», δεν εννοούμε ότι ο ίδιος ο Λόγος μεταβλήθηκε ολόκληρος σε σάρκα, αλλά ότι ντύθηκε σάρκα και έγινε άνθρωπος· και όταν ακούμε ότι «Ο Χριστός έγινε για εμάς κατάρα», και «Αυτόν που δεν γνώρισε αμαρτία, τον έκανε για χάρη μας αμαρτία», δεν εννοούμε ότι ο ίδιος έγινε εξολοκλήρου κατάρα και αμαρτία, αλλά ότι αφενός την εναντίον μας κατάρα την ανέλαβε, όπως είπε ο Απόστολος: «Μας εξαγόρασε από την κατάρα»· και αφετέρου, τις αμαρτίες μας, όπως μεν είπε ο Ησαΐας, τις βάσταξε, και όπως έγραψε ο Πέτρος, τις σήκωσε με το σώμα του πάνω στο ξύλο. Έτσι λοιπόν, εάν ακούμε στις Παροιμίες το «έκτισε», δεν πρέπει να εννοούμε τον Λόγο εξολοκλήρου ως κτίσμα κατά τη φύση του, αλλά ότι ντύθηκε το κτιστό σώμα, και ότι ο Θεός τον έκτισε για χάρη μας, ετοιμάζοντας σε αυτόν το κτιστό σώμα για εμάς, όπως έχει γραφτεί, ώστε δι' αυτού να μπορέσουμε να ανακαινισθούμε και να θεοποιηθούμε. Τι λοιπόν σας εξαπάτησε, ω ανόητοι, ώστε να αποκαλείτε τον Κτίστη κτίσμα;

Διότι είναι απαύγασμα του Πατρός· και όπως ακριβώς ο Πατέρας δεν υπάρχει εξαιτίας κάποιας αιτίας, έτσι δεν πρέπει να αναζητούμε την αιτία ούτε γι' αυτό το απαύγασμα. Έχει γραφεί λοιπόν: «Εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος»· και δεν αναφέρει το γιατί. Όταν όμως λέει: «Ο Λόγος σαρξ εγένετο», τότε παραθέτει και την αιτία για την οποία έγινε, λέγοντας: «Και εσκήνωσεν εν ημίν». Και πάλι ο Απόστολος, λέγοντας: «Ο οποίος, ενώ υπήρχε σε μορφή Θεού», δεν ανέφερε την αιτία παρά μόνο όταν λέει ότι «έλαβε μορφή δούλου»· διότι τότε συμπληρώνει λέγοντας: «Ταπείνωσε τον εαυτό του μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού»· διότι γι' αυτούς τους λόγους και σάρκα έγινε και μορφή δούλου έλαβε.

Αλλά ο λαός, όπως λέει ο προφήτης, αθέτησε τον ευεργέτη. Αυτή δε είναι η φιλανθρωπία του Θεού: ότι εκείνων των οποίων είναι δημιουργός, αυτών γίνεται αργότερα και πατέρας κατά χάριν· και γίνεται, όταν οι δημιουργημένοι άνθρωποι, όπως είπε ο Απόστολος, λάβουν στις καρδιές τους το Πνεύμα του Υιού του, το οποίο κράζει: «Αββά, ο Πατήρ». Αυτοί δε είναι όσοι, αφού δέχθηκαν τον Λόγο, έλαβαν από αυτόν την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού· διότι διαφορετικά δεν θα γίνονταν υιοί, όντας εκ φύσεως κτίσματα, εάν δεν υποδέχονταν το Πνεύμα του εκ φύσεως και αληθινού Υιού. Γι' αυτό, προκειμένου να συμβεί αυτό, ο Λόγος έγινε σάρκα, ώστε να καταστήσει τον άνθρωπο δεκτικό της θεότητας. Αυτό το νόημα μπορεί να το κατανοήσει κανείς και από τον προφήτη Μαλαχία, ο οποίος λέει: «Ένας Θεός δεν σας έκτισε; Δεν είναι ένας ο πατέρας όλων σας;» Διότι και εδώ πάλι έθεσε πρώτα το «έκτισε» και δεύτερον το «πατέρας», για να δείξει και αυτός ότι από την αρχή μεν, κατά φύση, είμαστε κτίσματα και κτίστης μας είναι ο Θεός διά του Λόγου, αργότερα όμως υιοποιούμαστε, και στο εξής ο κτίστης Θεός γίνεται και πατέρας μας. Επομένως, το «Πατέρας» είναι ίδιον του Υιού, και δεν είναι το «κτίσμα» αλλά το «Υιός» ίδιον του Πατέρα. Ώστε και από αυτό να αποδεικνύεται ότι εμείς δεν είμαστε εκ φύσεως υιοί, αλλά ο Υιός που βρίσκεται μέσα μας· και πάλι ότι ο Θεός δεν είναι εκ φύσεως πατέρας δικός μας, αλλά του Λόγου που βρίσκεται μέσα μας, εν τω οποίω και διά του οποίου κράζουμε: «Αββά, ο Πατήρ».

Αν όμως ονομάζεται και πρωτότοκος της κτίσεως, δεν ονομάζεται πρωτότοκος με την έννοια ότι εξισώνεται με τα κτίσματα και είναι ο πρώτος από αυτά χρονικά· (διότι πώς είναι δυνατόν αυτό, εφόσον ο ίδιος είναι Μονογενής;) αλλά ονομάζεται έτσι λόγω της συγκατάβασης του Λόγου προς τα κτίσματα, μέσω της οποίας έγινε και αδελφός πολλών. Διότι ο μονογενής, επειδή δεν υπάρχουν άλλοι αδελφοί, είναι μονογενής· ενώ ο πρωτότοκος ονομάζεται πρωτότοκος εξαιτίας των άλλων αδελφών. Γι' αυτό, άλλωστε, πουθενά στις Γραφές δεν αναφέρεται «πρωτότοκος του Θεού» ούτε «κτίσμα του Θεού»· αντίθετα, το «Μονογενής», και το «Υιός», και «ο Λόγος», και «η Σοφία» έχουν την αναφορά και την ιδιότητά τους προς τον Πατέρα: «Διότι είδαμε τη δόξα του, δόξα ως Μονογενούς από τον Πατέρα»· και, «Απέστειλε ο Θεός τον Υιό του τον Μονογενή»· και, «Στον αιώνα, Κύριε, ο Λόγος σου διαμένει»· και, «Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό»· και, «Ο Χριστός είναι δύναμη Θεού και σοφία Θεού»· και, «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός»· και, «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του ζώντος Θεού». Ενώ το «πρωτότοκος» υποδηλώνει τη συγκατάβαση προς την κτίση· διότι για χάρη αυτής ονομάστηκε πρωτότοκος. Και το «έκτισε» αναφέρεται στη χάρη προς τα έργα (της δημιουργίας)· διότι για χάρη αυτών κτίζεται. Αν λοιπόν είναι Μονογενής, όπως πράγματι είναι, ας ερμηνευθεί (υπό αυτό το πρίσμα) το «πρωτότοκος»· αν όμως είναι πρωτότοκος, τότε ας μην είναι Μονογενής.

Πότε, λοιπόν, έλαβε τα έργα για να τα ολοκληρώσει, ω θεομάχοι; Διότι μέσα από αυτό θα γίνει κατανοητό και το «έκτισε». Εάν μεν πείτε ότι αυτό συνέβη κατά την αρχή, όταν τα δημιουργούσε από το μη ον στο είναι, είναι ψέμα· διότι δεν είχαν ακόμη δημιουργηθεί, ενώ εκείνος φαίνεται να μιλά σαν να λαμβάνει αυτά που ήδη υπήρχαν. Αλλά ούτε είναι ευσεβές να αναφερθούμε στον χρόνο πριν ο Λόγος γίνει σάρκα, για να μη φανεί τελικά περιττή η παρουσία Του· διότι για χάρη αυτών ακριβώς έγινε η παρουσία Του. Απομένει, επομένως, να πούμε ότι, όταν έγινε άνθρωπος, τότε έλαβε τα έργα· διότι τότε τα ολοκλήρωσε, θεραπεύοντας τα τραύματά μας και χαρίζοντάς μας την εκ νεκρών ανάσταση.

Εάν, λοιπόν, όταν ο Λόγος έγινε σάρκα, τότε του δόθηκαν τα έργα, είναι φανερό ότι, όταν έγινε άνθρωπος, τότε και κτίζεται για τα έργα. Επομένως, το «έκτισε» δεν είναι δηλωτικό της ουσίας του, όπως έχει ειπωθεί πολλές φορές, αλλά της σωματικής του γεννήσεως. Διότι τότε, επειδή εξαιτίας της παραβάσεως τα έργα είχαν καταστεί ατελή και χωλά, λέγεται σωματικά ότι κτίζεται, ώστε, αφού τα τελειοποιήσει και τα καταστήσει ολόκληρα, να παραστήσει την Εκκλησία στον Πατέρα, όπως είπε ο Απόστολος: «Χωρίς να έχει σπίλο ή ρυτίδα ή κάτι από τα παρόμοια, αλλά για να είναι άγια και άμωμη». Τελειοποιήθηκε, λοιπόν, στο πρόσωπό του και αποκαταστάθηκε το ανθρώπινο γένος, ακριβώς όπως είχε δημιουργηθεί κατά την αρχή, και μάλιστα με ακόμη μεγαλύτερη χάρη· διότι, αφού αναστηθούμε από τους νεκρούς, δεν φοβόμαστε πλέον τον θάνατο, αλλά εν Χριστώ θα βασιλεύουμε πάντοτε στους ουρανούς. Αυτό δε συνέβη, επειδή ο ίδιος ο Λόγος του Θεού, όντας οντολογικά οικείος και προερχόμενος εκ του Πατρός, ενδύθηκε τη σάρκα και έγινε άνθρωπος. Διότι, εάν γινόταν άνθρωπος ενώ ήταν κτίσμα, ο άνθρωπος θα παρέμενε το ίδιο άνθρωπος, ακριβώς όπως και ήταν, χωρίς να έχει ενωθεί με τον Θεό. Πώς άλλωστε, όντας ο ίδιος δημιούργημα, θα ενωνόταν με τον Κτίστη μέσω ενός δημιουργήματος;

Και βεβαίως θα ντραπούν ακούγοντάς τα· διότι, επειδή μέσα στη σοφία του Θεού, σύμφωνα με τον προαναφερθέντα τρόπο, ο κόσμος δεν γνώρισε τον Θεό μέσω της σοφίας, ευδόκησε ο Θεός να σώσει εκείνους που πιστεύουν μέσω της μωρίας του κηρύγματος. Διότι ο Θεός δεν θέλησε πλέον, όπως στα προηγούμενα χρόνια, να γνωρίζεται μέσω της εικόνας και της σκιάς της σοφίας που υπάρχει στα κτίσματα, αλλά έκανε την ίδια την αληθινή Σοφία να λάβει σάρκα και να γίνει άνθρωπος, και να υπομείνει σταυρικό θάνατο, προκειμένου μέσω της πίστεως σε αυτόν να μπορούν πλέον όλοι όσοι πιστεύουν να σώζονται. Αυτή βέβαια είναι η ίδια η Σοφία του Θεού, η οποία προηγουμένως, μέσω της εικόνας της που υπάρχει στα κτίσματα, εξαιτίας της οποίας λέγεται ότι κτίζεται, φανέρωνε τον εαυτό της, και μέσω του εαυτού της τον δικό της Πατέρα. Αργότερα όμως η ίδια, όντας Λόγος, έγινε σάρκα, όπως είπε ο Ιωάννης, και αφού κατήργησε τον θάνατο και έσωσε το γένος μας, αποκάλυψε ακόμη περισσότερο τον εαυτό του και, μέσω του εαυτού του, τον δικό του Πατέρα, λέγοντας: «Δώσε σε αυτούς να γνωρίζουν εσένα, τον μόνο αληθινό Θεό, και εκείνον που απέστειλες, τον Ιησού Χριστό».

Πώς λοιπόν, λένε, είναι αυτός Σοφία, ο οποίος προόδευε στη σοφία και αγνοούσε εκείνα που ζητούσε να μάθει από άλλους; Λέγεται δε από αυτούς και τούτο: Πώς δύναται ο Λόγος να είναι ίδιος του Πατρός, χωρίς τον οποίο ποτέ δεν υπήρξε ο Πατέρας, και μέσω του οποίου δημιουργεί τα πάντα, όπως εσείς φρονείτε, αυτός που πάνω στον σταυρό λέει: «Θεέ μου, Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες;»· και πριν από αυτά προσευχόμενος έλεγε: «Δόξασόν σου το όνομα»· και, «Δόξασόν με εσύ, Πάτερ, με τη δόξα που είχα κοντά σου πριν από τη δημιουργία του κόσμου». Προσευχόταν επίσης στις ερήμους, και παράγγελλε στους μαθητές να προσεύχονται για να μην εισέλθουν σε πειρασμό· και έλεγε: «Το μεν πνεύμα είναι πρόθυμο, η δε σάρκα ασθενής»· και, «Περί της ημέρας εκείνης ή της ώρας κανείς δεν γνωρίζει, ούτε οι άγγελοι, ούτε ο Υιός». Έπειτα, βασιζόμενοι σε αυτά, λένε πάλι οι άθλιοι: «Εάν ο Υιός, σύμφωνα με τη δική σας αντίληψη, υπήρχε αιωνίως μαζί με τον Θεό, ούτε θα αγνοούσε για την ημέρα, αλλά θα γνώριζε ως Λόγος, ούτε θα εγκαταλειπόταν αυτός που συνυπάρχει, ούτε θα ζητούσε να λάβει δόξα, αφού την είχε εντός του Πατρός, ούτε καν θα προσευχόταν· διότι ως Λόγος δεν είχε ανάγκη από τίποτα· αλλά επειδή είναι κτίσμα και ένα από τα δημιουργήματα, γι' αυτό έλεγε τέτοια, και παρακαλούσε για όσα δεν διέθετε· διότι ίδιον των κτισμάτων είναι να χρειάζονται και να έχουν ανάγκη αυτά που δεν έχουν». Τέτοια λοιπόν παρασύρονται να λένε οι ασεβείς· θα έπρεπε όμως, εφόσον συλλογίζονται αυτά, να πουν και κάτι τολμηρότερο: Γιατί άραγε ο Λόγος έγινε σάρκα;

Έπειτα: Και ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας, και είδαμε τη δόξα του, δόξα που έχει ως μονογενής από τον Πατέρα. Ενώ ο Παύλος γράφει: Ο οποίος, αν και υπήρχε σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό· αλλά κένωσε τον εαυτό του, παίρνοντας μορφή δούλου, γινόμενος όμοιος με τους ανθρώπους, και καθώς βρέθηκε κατά το σχήμα ως άνθρωπος, ταπείνωσε τον εαυτό του, γινόμενος υπήκοος μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρού. Διότι, με αφετηρία αυτά, εάν κάποιος διατρέξει ολόκληρη τη Γραφή με την ίδια σκέψη, θα δει πώς στην αρχή ο Πατέρας τού είπε: Γενηθήτω φως, και, Γενηθήτω στερέωμα, και, Ας ποιήσουμε άνθρωπο· ενώ κατά τη συντέλεια των αιώνων τον απέστειλε στον κόσμο, όχι για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' αυτού. Και έχει γραφτεί: Ιδού η Παρθένος θα συλλάβει, και θα γεννήσει Υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ, το οποίο μεταφράζεται, Ο Θεός είναι μαζί μας.

Εκείνος, λοιπόν, που μελετά τη θεία Γραφή, από μεν την Παλαιά Διαθήκη ας κατανοεί τα γραφόμενα, από δε τα Ευαγγέλια ας θεωρεί τον Κύριο που έγινε άνθρωπος· διότι, «ο Λόγος», λέει, «έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας». Έγινε, μάλιστα, άνθρωπος και δεν ήλθε μέσα σε άνθρωπο· διότι είναι αναγκαίο να γνωρίζουμε και αυτό: μήπως τυχόν, υποπίπτοντας σε αυτήν την πλάνη οι ασεβείς, εξαπατήσουν κάποιους και εκείνοι νομίσουν ότι, όπως ακριβώς συνέβαινε στα παλαιότερα χρόνια με καθέναν από τους αγίους, έτσι και τώρα ο Λόγος κατοίκησε σε κάποιον άνθρωπο αγιάζοντάς τον, και φανερώθηκε όπως ακριβώς και στους άλλους. Διότι, εάν τα πράγματα ήταν έτσι, και είχε φανερωθεί μόνο μέσα σε άνθρωπο, δεν θα υπήρχε τίποτε το παράδοξο, ούτε εκείνοι που τον έβλεπαν θα εκπλήσσονταν λέγοντας: «Ποιος άραγε να είναι αυτός;» και «Γιατί εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό;». Επειδή ήταν συνηθισμένοι να ακούνε: «Και έγινε Λόγος Κυρίου προς καθέναν από τους προφήτες».

Τώρα όμως, επειδή ο Λόγος του Θεού, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα, υπέμεινε να γίνει και Υιός ανθρώπου, και ταπείνωσε τον εαυτό του λαμβάνοντας μορφή δούλου· για τον λόγο αυτόν, για μεν τους Ιουδαίους ο σταυρός του Χριστού είναι σκάνδαλο, για εμάς δε ο Χριστός είναι δύναμη Θεού και σοφία Θεού. Διότι ο Λόγος, όπως είπε ο Ιωάννης, έγινε σάρκα· καθώς η Γραφή συνηθίζει να ονομάζει τον άνθρωπο σάρκα, όπως λέει μέσω του προφήτη Ιωήλ: «Θα εκχύσω από το Πνεύμα μου σε κάθε σάρκα»· και όπως έχει πει ο Δανιήλ στον Αστυάγη: «Δεν σέβομαι χειροποίητα είδωλα, αλλά τον ζώντα Θεό, ο οποίος έκτισε τον ουρανό και τη γη, και έχει την κυριότητα κάθε σάρκας»· διότι «σάρκα» ονομάζουν το γένος των ανθρώπων και αυτός και ο Ιωήλ.

Αυτά δε γίνονταν με αυτόν τον τρόπο και αποδείκνυαν ότι δεν είχε σώμα κατά φαντασίαν, αλλά αληθινά· έπρεπε δε ο Κύριος, καθώς ενδυόταν την ανθρώπινη σάρκα, να την ενδυθεί ολόκληρη μαζί με τα δικά της πάθη, ώστε, όπως ακριβώς λέμε ότι το σώμα είναι δικό του, έτσι και τα πάθη του σώματος να λέγεται ότι είναι μόνο δικά του, έστω και αν αυτά δεν άγγιζαν τη θεότητά του. Αν λοιπόν το σώμα ανήκε σε κάποιον άλλον, σε εκείνον θα αποδίδονταν και τα πάθη· επειδή όμως η σάρκα ανήκει στον Λόγο (διότι ο Λόγος έγινε σάρκα), είναι ανάγκη και τα πάθη της σάρκας να αποδίδονται σε αυτόν, στον οποίο ανήκει και η σάρκα. Σε όποιον δε αποδίδονται τα πάθη, όπως είναι προπάντων η καταδίκη, η μαστίγωση, η δίψα, ο σταυρός, ο θάνατος και οι άλλες αδυναμίες του σώματος, σε αυτόν ανήκει και το κατόρθωμα και η χάρη. Γι' αυτό, λοιπόν, σύμφωνα με τη λογική ακολουθία και το πρέπον, τέτοιου είδους πάθη δεν αποδίδονται σε άλλον, αλλά στον Κύριο· ώστε και η χάρη να προέρχεται από αυτόν και να μη γίνουμε λάτρεις άλλου, αλλά να είμαστε αληθινά θεοσεβείς, επειδή δεν επικαλούμαστε κανένα από τα κτίσματα, ούτε κάποιον κοινό άνθρωπο, αλλά τον εκ του Θεού κατά φύσιν και αληθινό Υιό, ο οποίος έγινε και άνθρωπος, και τον οποίο επικαλούμαστε ουδέν ήττον ως Κύριο και Θεό και Σωτήρα.

Αλλά εκείνοι ας μάθουν, έστω και αργά κάποτε, ότι ο Λόγος έγινε σάρκα· εμείς όμως, διατηρώντας τον σκοπό της πίστεως, ας αναγνωρίσουμε ότι αυτά που εκείνοι ερμηνεύουν εσφαλμένα, έχουν ορθή έννοια. Διότι το «Ο Πατήρ αγαπά τον Υιό και έχει παραδώσει τα πάντα στο χέρι του»· και το «Τα πάντα μου παραδόθηκαν από τον Πατέρα μου»· και το «Δεν μπορώ εγώ να κάνω τίποτα από τον εαυτό μου, αλλά κρίνω σύμφωνα με όσα ακούω»· και όσα παρόμοια ρητά υπάρχουν, δεν αποδεικνύουν ότι υπήρξε εποχή που ο Υιός δεν τα είχε αυτά. Διότι πώς είναι δυνατόν αυτά που έχει ο Πατήρ να μην τα είχε αϊδίως ο μόνος κατ' ουσίαν Λόγος και Σοφία του Πατρός, ο οποίος μάλιστα λέει: «Όλα όσα έχει ο Πατήρ, είναι δικά μου»· και «τα δικά μου είναι του Πατρός»; Διότι, αν αυτά που είναι του Πατρός είναι και του Υιού, και ο Πατήρ τα έχει αυτά πάντοτε, είναι φανερό ότι αυτά που έχει ο Υιός, επειδή είναι του Πατρός, υπάρχουν πάντοτε σε αυτόν. Δεν τα έλεγε, λοιπόν, αυτά επειδή δήθεν κάποτε δεν τα είχε· αλλά διότι αυτά που έχει αϊδίως ο Υιός, τα έχει από τον Πατέρα.

Εάν, λοιπόν, ο Λόγος επεδήμησε για να λυτρώσει το γένος των ανθρώπων, και εάν ο Λόγος έγινε σάρκα για να τους αγιάσει και να τους θεώσει (διότι για αυτόν τον λόγο έγινε σάρκα)· σε ποιον δεν είναι πλέον φανερό ότι αυτά που λέει πως έχει λάβει, όταν έγινε σάρκα, δεν τα λέει για τον εαυτό Του, αλλά για τη σάρκα; Διότι στη σάρκα, μέσα στην οποία βρισκόταν όταν μιλούσε, σε αυτήν ανήκαν και τα χαρίσματα που δίνονταν μέσω Αυτού από τον Πατέρα. Ας δούμε, όμως, ποια ήταν αυτά που ζητούσε και ποια ήταν γενικώς εκείνα που έλεγε ότι είχε λάβει, ώστε, έστω και με αυτόν τον τρόπο, να μπορέσουν εκείνοι να τα κατανοήσουν.

Διότι αυτά δεν ανήκουν στον Λόγο, καθόσον είναι Λόγος, αλλά είναι ίδια των ανθρώπων. Και όπως ακριβώς, όταν εκείνος έπτυσε, και εξέτεινε το χέρι, και φώναξε τον Λάζαρο, δεν λέγαμε ότι τα έργα αυτά ήταν ανθρώπινα, αν και επιτελούνταν διά του σώματος, αλλά του Θεού· έτσι, εάν στο Ευαγγέλιο λέγονται ανθρώπινα πράγματα για τον Σωτήρα, εξετάζοντας πάλι τη φύση των λεγομένων, και δεδομένου ότι αυτά τυγχάνουν ξένα προς τον Θεό, ας μην τα αποδίδουμε στη θεότητα του Λόγου, αλλά στην ανθρωπότητά του. Διότι, αν και ο Λόγος έγινε σάρκα, τα πάθη είναι ίδια της σαρκός· και αν η σάρκα θεοφορείται μέσα στον Λόγο, εντούτοις η χάρη και η δύναμη ανήκουν στον Λόγο.

Για ποιον λόγο, λοιπόν, ενώ γνώριζε, δεν τα είπε τότε φανερά στους μαθητές, δεν επιτρέπεται σε κανέναν να περιεργάζεται αυτά που ο ίδιος αποσιώπησε. Διότι, ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου, ή ποιος έγινε σύμβουλός του; Το για ποιον λόγο, όμως, ενώ γνώριζε, έλεγε ότι ούτε ο Υιός γνωρίζει, νομίζω πως κανένας από τους πιστούς δεν το αγνοεί, ότι δηλαδή και αυτό το έλεγε εξίσου εξαιτίας της σάρκας, ως άνθρωπος. Διότι ούτε και αυτό αποτελεί ελάττωμα του Λόγου, αλλά της ανθρώπινης φύσης, της οποίας ίδιον γνώρισμα είναι και η άγνοια. Και αυτό, πάλι, θα μπορούσε κανείς να το κατανοήσει ορθά, εάν εξετάσει με αγαθή συνείδηση και τον χρόνο, το πότε δηλαδή και σε ποιους έλεγε αυτά ο Σωτήρας. Επομένως, δεν τα έλεγε αυτά όταν ο ουρανός δημιουργήθηκε δι' αυτού, ούτε όταν ο Λόγος βρισκόταν κοντά στον ίδιο τον Πατέρα και συγκροτούσε τα πάντα, ούτε προτού γίνει άνθρωπος· αλλά όταν ο Λόγος έγινε σάρκα. Γι' αυτόν τον λόγο και όλα όσα λέει ανθρωπίνως μετά την ενανθρώπησή του, αυτά είναι δίκαιο να τα αποδίδουμε στην ανθρώπινη φύση του. Διότι ίδιον γνώρισμα του Λόγου είναι να γνωρίζει τα δημιουργήματα, και να μην αγνοεί την αρχή και το τέλος τους· επειδή είναι δικά του έργα· και γνωρίζει πόσα είναι, και μέχρι πότε έχει καθορίσει τη σύστασή τους.

Επομένως, εκείνος που έδωσε στον Παύλο τη χάρη να γνωρίζει, πολύ περισσότερο γνωρίζει ο ίδιος. Διότι, λέγοντας τα όσα θα συμβούν πριν από εκείνη την ημέρα, γνωρίζει, όπως προείπα, και πότε θα έρθει η ημέρα και πότε η ώρα· και όμως, ενώ γνωρίζει, λέει ότι «ούτε ο Υιός γνωρίζει». Για ποιον λόγο, λοιπόν, είπε τότε «δεν γνωρίζω» αυτά που ο ίδιος, ως Δεσπότης, γνωρίζει; Όπως πρέπει να στοχάζεται αυτός που ερευνά, για τη δική μας ωφέλεια, όπως τουλάχιστον νομίζω, το έπραξε αυτό· είθε δε ο ίδιος να χορηγήσει στην πρόθεσή μου τον νου της αλήθειας! Και στα δύο ο Σωτήρας διαφύλαξε το ωφέλιμο για εμάς· διότι τα μεν γεγονότα που θα συμβούν πριν από το τέλος τα φανέρωσε, ώστε να μην παραξενευτούμε, όπως ο ίδιος είπε, ούτε να ταραχθούμε όταν αυτά γίνονται, αλλά και εξαιτίας αυτών να προσδοκούμε το τέλος που ακολουθεί· για την ημέρα όμως και την ώρα δεν θέλησε να πει θεϊκώς ότι «Γνωρίζω», αλλά σαρκικώς, εξαιτίας της σάρκας που αγνοεί, όπως προείπα, είπε ότι «Δεν γνωρίζω»· ώστε να μην τον ρωτούν πλέον, και τελικά, είτε μη λέγοντάς το να λυπήσει τότε τους μαθητές, είτε λέγοντάς το να πράξει αντίθετα προς το συμφέρον το δικό τους και όλων ημών. Διότι, ό,τι κι αν πράττει, αυτό είναι οπωσδήποτε υπέρ ημών, επειδή και για εμάς ο Λόγος έγινε σάρκα. Για εμάς, λοιπόν, είπε και το «ούτε ο Υιός γνωρίζει»· και ούτε είπε ψέματα λέγοντας αυτό (διότι μίλησε ανθρωπίνως, ως άνθρωπος, λέγοντας «δεν γνωρίζω»), ούτε άφησε τους μαθητές να τον πιέσουν για να το πει· διότι, λέγοντας «δεν γνωρίζω», σταμάτησε και τη δική τους ερώτηση.

Αυτό βεβαίως είναι το φρόνημα του Σαμοσατέα, το οποίο στην ουσία και εσείς πρεσβεύετε, αλλά το αρνείστε μόνο κατ' όνομα εξαιτίας των ανθρώπων. Εάν όμως είναι Θεός που φέρει σάρκα, επειδή αυτό ακριβώς είναι αληθώς, και ο Λόγος έγινε σάρκα, και όντας Θεός κατήλθε επί της γης· τι είδους προκοπή θα μπορούσε να έχει Αυτός που είναι ίσος με τον Θεό; Ή πού θα μπορούσε να αυξηθεί ο Υιός, ο οποίος υπάρχει πάντοτε μέσα στον Πατέρα;

Διότι με αυτόν τον τρόπο, καθώς το σώμα αυξανόταν στην ηλικία, συναυξανόταν σε αυτό και η φανέρωση της θεότητας, και αποδεικνυόταν ενώπιον όλων ότι είναι ναός του Θεού και ότι ο Θεός βρισκόταν μέσα στο σώμα. Εάν όμως φιλονικούν, λέγοντας ότι ο Λόγος ονομάστηκε Ιησούς όταν έγινε σάρκα, και σε αυτόν αποδίδουν το λεγόμενο ότι «προέκοπτε», ας ακούσουν ότι ούτε αυτό μειώνει το πατρικό φως· διότι αυτό είναι ο Υιός· αντίθετα αποδεικνύει και πάλι ότι ο Λόγος έγινε άνθρωπος και φόρεσε αληθινή σάρκα.

Αλλά αυτά δεν ανήκαν από τη φύση τους στον Λόγο, καθόσον ήταν Λόγος· ο Λόγος, όμως, βρισκόταν μέσα στη σάρκα που υπέφερε τέτοια, ω χριστομάχοι και αχάριστοι Ιουδαίοι. Διότι αυτά δεν έχουν ειπωθεί πριν από την πρόσληψη της σάρκας· αλλά όταν ο Λόγος έγινε σάρκα, και έγινε άνθρωπος, τότε γράφτηκε ότι ειπώθηκαν με ανθρώπινο τρόπο. Εξάλλου, εκείνος για τον οποίο γράφτηκαν αυτά, ο ίδιος ανέστησε τον Λάζαρο από τους νεκρούς, και μετέτρεψε το ύδωρ σε οίνο, και χάρισε την όραση στον εκ γενετής τυφλό, και είπε: Εγώ και ο Πατήρ είμαστε ένα.

Διότι, όποιο από αυτά και αν πεις, υποδηλώνει το γέννημα από τον Πατέρα, όπως έχει ειπωθεί, ώστε μια τέτοια ερώτησή τους είναι ασύστατη, και δικαιολογημένα· διότι, εφόσον αρνούνται τον Λόγο, έχουν και την ερώτησή τους παράλογη. Διότι είναι σαν κάποιος, βλέποντας τον ήλιο, να ρωτούσε για το απαύγασμά του και να έλεγε: «Ο υπάρχων δημιούργησε αυτό που δεν υπήρχε ή αυτό που υπήρχε;». Ένας τέτοιος άνθρωπος δεν θα θεωρηθεί ότι διαθέτει σώφρονα λογική, αλλά θα έμοιαζε παράφρων, διότι αυτό που προέρχεται εξολοκλήρου από το φως, το θεωρεί ως κάτι εξωτερικό και ρωτά γι' αυτό πότε, πού, τη στιγμή που, και αν έχει δημιουργηθεί. Έτσι και αυτός που σκέφτεται τέτοια πράγματα για τον Υιό και τον Πατέρα και ρωτά με αυτόν τον τρόπο, θα άξιζε πολύ μεγαλύτερη καταδίκη, διότι εισάγει τον Λόγο που προέρχεται από τον Πατέρα ως κάτι εξωτερικό προς Αυτόν, και παρουσιάζοντας παραπλανητικά το εκ φύσεως γέννημα ως δημιούργημα, λέει: «δεν υπήρχε πριν γεννηθεί». Ας ακούσουν όμως και ως απάντηση στην ερώτησή τους, ότι ο υπάρχων Πατέρας εποίησε τον υπάρχοντα Υιό· «διότι ο Λόγος έγινε σάρκα»· και ενώ ήταν Υιός του Θεού, τον έκανε στη συντέλεια των αιώνων και Υιό ανθρώπου, εκτός αν ισχυριστούν, σύμφωνα με τον Σαμοσατέα, ότι ούτε καν υπήρχε πριν γίνει άνθρωπος. Και ως προς μεν την πρώτη τους ερώτηση, αυτά είναι αρκετά από εμάς.

Αν λοιπόν, όπως ψάλλει ο Δαβίδ στον εβδομηκοστό πρώτο ψαλμό, «πριν από τον ήλιο διαμένει το όνομά του, και πριν από τη σελήνη σε γενεές γενεών», πώς λοιπόν λάμβανε αυτό που είχε πάντοτε και πριν το λάβει τώρα; Ή πώς υψωνόταν αυτός που και πριν υψωθεί ήταν ο Ύψιστος; Ή πώς έλαβε την προσκύνηση αυτός που, και πριν τη λάβει τώρα, πάντοτε προσκυνούνταν; Δεν πρόκειται για αίνιγμα, αλλά για θείο μυστήριο· «διότι εν αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος»· για εμάς όμως αργότερα αυτός «ο Λόγος έγινε σάρκα», και αυτό που λέγεται τώρα, το ότι «υπερύψωσε», δεν σημαίνει ότι υψώνεται η ουσία του Λόγου· διότι πάντοτε ήταν και είναι «ίσα με τον Θεό», αλλά πρόκειται για την ύψωση της ανθρώπινης φύσης του. Γι' αυτό δεν έχουν ειπωθεί αυτά προηγουμένως, παρά μόνο όταν ο Λόγος έγινε σάρκα· ώστε να γίνει φανερό ότι το «ταπείνωσε» και το «υπερύψωσε» λέγονται για το ανθρώπινο στοιχείο· διότι σε όποιον υπάρχει η ταπείνωση, σε αυτόν θα ανήκει και η ύψωση· και αν εξαιτίας της πρόσληψης της σάρκας έχει γραφτεί το «ταπείνωσε», είναι φανερό ότι και το «υπερύψωσε» αναφέρεται σε αυτήν. Διότι αυτήν είχε ανάγκη ο άνθρωπος εξαιτίας της ταπεινότητας της σάρκας και του θανάτου.

Διότι όλοι μεν οι άλλοι άνθρωποι, επειδή προέρχονταν μόνο από τον Αδάμ, πέθαιναν και «ο θάνατος βασίλευε» επάνω τους· αυτός όμως είναι «ο δεύτερος άνθρωπος που προέρχεται από τον ουρανό»· διότι «ο Λόγος έγινε σάρκα», και λέγεται ότι ένας τέτοιος άνθρωπος είναι «από τον ουρανό» και «επουράνιος», επειδή ο Λόγος κατέβηκε από τον ουρανό· γι' αυτό και δεν «κρατήθηκε από τον θάνατο». Διότι, αν και ταπείνωσε τον εαυτό του, επιτρέποντας στο ίδιο του το σώμα να φτάσει μέχρι τον θάνατο επειδή αυτό ήταν δεκτικό θανάτου, εντούτοις υπερυψώθηκε από τη γη, επειδή αυτός που βρισκόταν στο σώμα ήταν ο Υιός του Θεού. Είναι, λοιπόν, ταυτόσημο αυτό που λέγεται εδώ, «γι' αυτό και ο Θεός τον υπερύψωσε», με αυτό που λέγεται στις Πράξεις από τον Πέτρο: «τον οποίο ο Θεός ανέστησε, λύνοντας τις ωδίνες του θανάτου, καθότι δεν ήταν δυνατόν να κρατείται από αυτόν». Διότι, όπως ακριβώς έχει γραφτεί από τον Παύλο, ότι επειδή, ενώ βρισκόταν «σε μορφή Θεού», έγινε άνθρωπος και «ταπείνωσε τον εαυτό του μέχρι θανάτου, γι' αυτό και ο Θεός τον υπερύψωσε», έτσι και από τον Πέτρο λέγεται ότι, επειδή ενώ ήταν Θεός έγινε άνθρωπος, και «τα σημεία και τα τέρατα τον απέδειξαν» Θεό και σε εκείνους που τον έβλεπαν, γι' αυτόν τον λόγο «δεν ήταν δυνατόν να κρατείται από τον θάνατο». Για τον άνθρωπο όμως δεν ήταν δυνατό να κατορθωθεί αυτό, διότι ο θάνατος είναι γνώρισμα των ανθρώπων· γι' αυτό ο Λόγος, ενώ ήταν Θεός, έγινε σάρκα, ώστε, αφού «θανατώθηκε ως προς τη σάρκα», να «ζωοποιήσει τους πάντες» με τη δική του δύναμη.

Επειδή όμως λέγεται γι' αυτόν ότι «υψώθηκε» και ότι ο Θεός «του χάρισε», και οι αιρετικοί νομίζουν ότι αυτά αποτελούν ελάττωμα ή πάθος της ουσίας του Λόγου, είναι αναγκαίο να εξηγήσουμε πώς λέγονται και αυτά. Διότι λέγεται ότι ο ίδιος υψώθηκε από τα «κατώτερα μέρη της γης», επειδή και ο θάνατος λέγεται ότι είναι δικός του. Και τα δύο λέγονται γι' αυτόν, επειδή δικό του και όχι κάποιου άλλου ήταν το σώμα που υψώθηκε από τους νεκρούς και αναλήφθηκε στους ουρανούς. Και εφόσον πάλι το σώμα είναι δικό του και ο Λόγος δεν βρίσκεται εκτός αυτού, είναι φυσικό, όταν υψώνεται το σώμα, να λέγεται ότι και ο ίδιος υψώνεται ως άνθρωπος εξαιτίας του σώματος. Αν, λοιπόν, δεν έγινε άνθρωπος, ας μη λέγονται αυτά γι' αυτόν· αν όμως «ο Λόγος έγινε σάρκα», είναι ανάγκη να λέγονται γι' αυτόν η ανάσταση και η ύψωση όπως για έναν άνθρωπο, ώστε αφενός ο θάνατος, ο οποίος λέγεται δικός του, να αποτελέσει λύτρο για την αμαρτία των ανθρώπων και κατάργηση του θανάτου, και αφετέρου η ανάσταση και η ύψωση να παραμείνουν βέβαιες για εμάς μέσω αυτού. Και για τα δύο έχει λεχθεί: «ο Θεός τον υπερύψωσε» και «ο Θεός του χάρισε», ώστε και από αυτό να δείξει πάλι ότι δεν είναι ο Πατέρας αυτός που έγινε σάρκα, αλλά ο Λόγος του είναι εκείνος που έγινε άνθρωπος, ο οποίος «λαμβάνει» ανθρωπίνως από τον Πατέρα και «υψώνεται» από αυτόν, όπως έχει ειπωθεί. Είναι δε φανερό και κανείς δεν θα μπορούσε να αμφιβάλλει, ότι όσα δίνει ο Πατέρας, τα δίνει μέσω του Υιού.

Εάν, λοιπόν, έχοντας πλέον ανοιχτά υιοθετήσει τον τρόπο του Καϊάφα, αποφάσισαν να ιουδαΐζουν, ώστε να αγνοούν το γεγραμμένο, ότι δηλαδή «όντως ο Θεός θα κατοικήσει επί της γης», ας μην εξετάζουν τα αποστολικά λόγια· διότι αυτό δεν είναι γνώρισμα των Ιουδαίων. Εάν πάλι, έχοντας αναμειχθεί με τους άθεους Μανιχαίους, αρνούνται το «ο Λόγος σαρξ εγένετο» και την ένσαρκη παρουσία Του, ας μην προβάλλουν τις Παροιμίες· διότι και αυτό είναι ξένο προς τους Μανιχαίους. Εάν, όμως, εξαιτίας του προσχήματος και του κέρδους της φιλοχρηματίας που αποκόμισαν από αυτό, καθώς και της επιθυμίας τους για φαινομενική δόξα, δεν τολμούν να αρνηθούν το «ο Λόγος σαρξ εγένετο», επειδή άλλωστε είναι γεγραμμένο, τότε είτε ας κατανοήσουν ορθά τα ρητά που έχουν γραφτεί γι' αυτό αναφορικά με την ενσώματη παρουσία του Σωτήρα, είτε, εάν αρνούνται το νόημά τους, ας αρνηθούν ότι ο Κύριος έγινε και άνθρωπος. Διότι είναι απρεπές από τη μία να ομολογούν ότι «ο Λόγος σαρξ εγένετο», και από την άλλη να ντρέπονται για τα όσα έχουν γραφτεί περί Αυτού και για τον λόγο αυτό να διαστρέφουν το νόημά τους.