Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 1:14

Διότι τα γενητά είναι κατά φύσιν ξένα προς τον Θεό. Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, επειδή η σάρκα είναι γενητή και «ο Λόγος έγινε σάρκα», όπως λέει ο Ιωάννης, αν και κατά φύσιν είναι οικείος και αδιαίρετος από τον Πατέρα, εντούτοις εξαιτίας αυτής λέγεται ότι και ο Πατέρας είναι μακριά από αυτόν. Διότι ο ίδιος καταδέχεται να λέγονται για τον εαυτό του τα ιδιώματα της σάρκας, ώστε να αποδειχθεί ότι το σώμα δεν ανήκε σε άλλον, αλλά ήταν δικό του. Με μια τέτοια κατανόηση, ο Σαβέλλιος θα ελεγχθεί ταχύτερα, διότι δεν είναι ο Πατέρας εκείνος που έγινε σάρκα, αλλά ο Λόγος του, ο οποίος και τη λυτρώνει και την προσάγει στον Πατέρα. Αφού λοιπόν ελέγξει και πείσει με αυτόν τον τρόπο, στη συνέχεια θα διδάξει πιο άμεσα και για τη θεότητα του Λόγου, ότι δηλαδή ο Λόγος είναι και Σοφία, Υιός και Δύναμη, απαύγασμα, χαρακτήρας. Διότι είναι ανάγκη και εδώ πάλι να κατανοήσουμε ότι, εφόσον υπάρχει ο Λόγος, πρέπει να υπάρχει και ο Πατέρας του Λόγου, και εφόσον υπάρχει η Σοφία, πρέπει να υπάρχει και ο γεννήτοράς της, και εφόσον υπάρχει το απαύγασμα, πρέπει να υπάρχει και το φως, και έτσι ο Υιός και ο Πατέρας να είναι ένα.

Αυτά, γνωρίζοντάς τα ο Διονύσιος, τα έγραψε, και στα μεν πρώτα αποστόμωσε τον Σαβέλλιο, στα δε δεύτερα κατέστρεψε την αρειανική αίρεση. Διότι, όπως ακριβώς τα ανθρώπινα γνωρίσματα του Σωτήρα ανατρέπουν τον Σαβέλλιο, έτσι και απέναντι στους Αρειομανίτες πρέπει ο έλεγχος εναντίον τους να γίνεται όχι με βάση τα ανθρώπινα, αλλά με βάση εκείνα που υποδηλώνουν τη θεότητα του Λόγου, ώστε να μην παρερμηνεύσουν και αυτοί τα όσα ελέχθησαν για τον Κύριο λόγω του σώματός Του, νομίζοντας ότι ο Λόγος είναι τέτοιος όπως είμαστε εμείς οι άνθρωποι, και τελικά επιμείνουν στη δική τους μανία. Αν όμως διδαχθούν και αυτοί για τη θεότητα, αφενός θα καταδικάσουν τη δική τους κακοδοξία, αφετέρου δε, κατανοώντας ευκολότερα ότι ο Λόγος έγινε σάρκα, θα μπορέσουν πλέον και αυτοί να διακρίνουν τα ανθρώπινα γνωρίσματα από τα όσα αρμόζουν στη θεότητα. Εφόσον λοιπόν τα πράγματα έχουν έτσι, και ο επίσκοπος Διονύσιος αποδείχθηκε ευσεβής μέσα από τα γραφόμενά του, τι θα κάνουν στο εξής οι Αρειομανίτες; Ποιον άραγε, καθώς ελέγχονται από αυτά, θα συκοφαντήσουν πάλι με ψεύδη; Διότι, έχοντας εκπέσει από το αποστολικό θεμέλιο και έχοντας ασταθή διάνοια, είναι αναγκασμένοι να αναζητούν στήριγμα και, μη βρίσκοντας, καταλήγουν να διαβάλλουν με ψεύδη τους Πατέρες. Αλλά κανείς πλέον δεν πρόκειται να τους πιστέψει, ακόμη κι αν προσπαθήσουν με κάθε τρόπο να συκοφαντούν. Διότι η αίρεση έχει καταδικαστεί από όλους, εκτός κι αν αποφασίσουν στο εξής να μιλούν εξ ονόματος του διαβόλου· διότι αυτός είναι ο μόνος που συμφωνεί μαζί τους, ή μάλλον αυτός είναι εκείνος που τους υποβάλλει και την αίρεση.

Αλλά λέτε: Η σάρκα έγινε ομοούσια με τον Λόγο. Πώς έγινε ομοούσια; Πείτε μας. Έγινε Λόγος, αλλά έγινε και Πνεύμα. Αν όμως γίνεται απολύτως θεότητα από μετατροπή εκείνη που δεν είναι από τη φύση της θεότητα, τότε γιατί κατηγορείτε τους Αρειανούς, οι οποίοι προβάλλουν αυτή την αντίληψη για τον Λόγο; Και ενώ η Γραφή λέει, «Ο Λόγος έγινε σάρκα», και όχι «Η σάρκα έγινε Λόγος», έχει ειπωθεί το «Ο Λόγος έγινε σάρκα», για να δείξει ότι η σάρκα έγινε του Λόγου, και όχι κάποιου ανθρώπου· δηλαδή ότι ο Θεός έγινε άνθρωπος· και λέγεται, «Έγινε σάρκα», για να μην παραβλέψετε το όνομα της σάρκας. Αν, λοιπόν, δεν αρκείστε στην ασύγχυτη φυσική ένωση του Λόγου με τη σάρκα που έγινε δική Του, και στο ότι ο Θεός έγινε άνθρωπος· τώρα ούτε ακούτε, ούτε θέλετε να πιστέψετε, μη όντας ικανοποιημένοι να ακούτε για σώμα Θεού, χαρακτηρισμός που ξεπερνά κάθε επινόηση δοξολογίας, σύμφωνα με εκείνον που λέει: «Ο οποίος θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπείνωσής μας, ώστε να γίνει αυτό σύμμορφο με το σώμα της δόξας του»· το οποίο αποτελεί γνώρισμα του μέλλοντος αιώνος, και ωστόσο εξακολουθεί να ονομάζεται σώμα της δόξας Του. Και ο Κύριος, εξάλλου, λέει: «Όταν έλθει ο Υιός του ανθρώπου»· εννοώντας τον Υιό του Θεού που έγινε υιός ανθρώπου, ο οποίος είναι κριτής ζώντων και νεκρών, και βασιλιάς και Δεσπότης, και Θεός αληθινός. Αλλά εσείς θέλετε να καταργήσετε την ονομασία του σώματος, ή το να αποκαλείται πλέον άνθρωπος ο Χριστός. Πώς μπορείτε ακόμα να αναγινώσκετε τις θείες Γραφές;

Εάν, λοιπόν, εξαιτίας της ομολογίας του ομοουσίου αναιρείτε το όνομα της σάρκας και το να ονομάζεται ο Χριστός άνθρωπος· τότε είτε δεν εξαγγέλλετε πλέον τον θάνατό του μέχρις ότου έλθει, αναιρώντας τις Γραφές· είτε, εξαγγέλλοντας τον θάνατο, κατά τη γνώμη σας, του ομοουσίου με τον Πατέρα και το άγιο Πνεύμα, χωρίς να ομολογείτε ότι ο Χριστός έπαθε κατά τη σάρκα, θα φτάσετε να λέτε ότι και η ίδια η θεότητα του Πατέρα και του αγίου Πνεύματος είναι δεκτική θανάτου· και έτσι έχετε γίνει πιο ασεβείς από όλους τους αιρετικούς. Διότι ο θάνατος της σάρκας υπήρξε θάνατος του ομοουσίου Λόγου. Επειδή ούτε ο Πατέρας φόρεσε σάρκα ούτε το άγιο Πνεύμα, όπως φαντάζονται οι ασεβείς οπαδοί του Ουαλεντίνου· αλλά ο Λόγος έγινε σάρκα. Γι' αυτό εμείς, ομολογώντας τον Χριστό ως Θεό και άνθρωπο, δεν τα λέμε αυτά με σκοπό τη διαίρεση, μη γένοιτο! Αλλά πάλι, σύμφωνα με τις Γραφές, ώστε, εφόσον το πάθος και ο θάνατος συνέβησαν και εξαγγέλλονται μέχρις ότου έλθει, αφενός να ομολογούμε το πάθος και τον θάνατο στη σάρκα του Λόγου, αφετέρου δε να πιστεύουμε ότι ο ίδιος ο Λόγος είναι άτρεπτος και αναλλοίωτος. Γι' αυτό, αυτός είναι που έπαθε και δεν έπαθε· όντας κατά μεν τη θεϊκή φύση απαθής και άτρεπτος και αναλλοίωτος, έπαθε δε κατά τη σάρκα, όπως είπε ο Πέτρος, και θέλησε να γευθεί τον θάνατο· διότι έγινε μεσίτης μεταξύ Θεού και ανθρώπων, ο άνθρωπος Χριστός, ο οποίος έδωσε τον εαυτό του ως αντίλυτρο για εμάς· και πάλι: Διότι έγινε μεσίτης μεταξύ Θεού και ανθρώπων.

Επομένως, με τη νομιζόμενη ως εύφημη επινόησή σας, είτε αρνείστε τη σάρκα που προήλθε από την Παρθένο Θεοτόκο είτε βλασφημείτε τη θεότητα. Εάν δε με αυτόν τον τρόπο ομολογείτε ότι ο Υιός είναι ομοούσιος με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, όπως ακριβώς και η παθούσα σάρκα, τότε γιατί μας κατηγορείτε ακόμη ότι κάνουμε λόγο για Τετράδα αντί για Τριάδα, εφόσον εσείς οι ίδιοι, ακόμη και άθελά σας, ομολογείτε Τετράδα αντί για Τριάδα λέγοντας ότι η σάρκα είναι ομοούσια με την Τριάδα; Επομένως, η πίστη σας είναι μάταιη· διότι έχετε τα ίδια φρονήματα με τους ασεβείς Αρειανούς, παρερμηνεύοντας το «Ο Λόγος σαρξ εγένετο».

Ο Λόγος όμως έγινε σάρκα, όχι για να πάψει ο Λόγος να είναι πλέον Λόγος· αλλά για να είναι ο Λόγος εν σαρκί, έγινε σάρκα, ώστε και ο Λόγος να είναι πάντοτε Λόγος, και ο Λόγος να έχει σάρκα, με την οποία καταδέχθηκε το πάθος και τον θάνατο σε ανθρώπινη μορφή, φθάνοντας μέχρι τον τάφο και τον άδη, και με την οποία πραγματοποίησε την εκ νεκρών ανάσταση, κάνοντας φανερή τη σάρκα και το αίμα και την ψυχή, ο Θεός Λόγος, μέσω της δικής Του και αδιαίρετης σάρκας, όπως είναι γεγραμμένο, από το σπέρμα του Δαβίδ. Διότι τι το διαφορετικό από εσάς είπε ο Μαρκίων; Δεν είπε ότι το σώμα φάνηκε από τον ουρανό με ανθρώπινη ομοίωση και όχι στην πραγματικότητα; Και τι άλλο είπε ο Μανιχαίος; Δεν είπε ότι το σώμα είναι θεοειδές, έχοντας μόνο τη δική μας ομοίωση, αλλά είναι ξένο προς την ανθρώπινη σάρκα, της οποίας τη φύση, ασεβώντας, αποκαλεί αμαρτία, και όχι την πράξη; Τέτοιου είδους είναι η ασέβεια αυτών.

Του εν αγίοις πατρός ημών Αθανασίου, Αρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας, περί της σωτηριώδους επιφανείας του Χριστού, και κατά Απολλιναρίου Λόγος Δεύτερος. Όσοι δεν ομολογούν ότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός είναι ένας εκ Θεού και ανθρώπου, όπως είναι γραμμένο στο Ευαγγέλιο, «του Αδάμ, του Θεού», ας μας πουν πώς αντιλαμβάνονται Εκείνον που, ενώ υπήρχε ως Θεός σε μορφή Θεού, έλαβε τη μορφή δούλου, ή πώς έχουν κατανοήσει το «Ο Λόγος σαρξ εγένετο και εσκήνωσεν εν ημίν». Διότι αυτός που είπε ότι ο Λόγος έγινε σάρκα, είπε επίσης ότι Αυτός έδωσε την ψυχή του για εμάς. Άραγε εννοούν ότι ο Λόγος υπέστη τροπή και μεταποιήθηκε σε σάρκα ή εξομοιώθηκε με ψυχή; Ή ότι παρουσίασε την ανθρώπινη μορφή φανταστικά, όπως πλανεμένα υποστηρίζουν οι άλλοι αιρετικοί; Αλλά δεν το επιτρέπει αυτό ο Απόστολος, ο οποίος δήλωσε σαφώς, ποιος ήταν και τι έλαβε.

Εάν κάποιος, ακούγοντας το «ο Λόγος έγινε σάρκα», νομίζει ότι ο Λόγος μεταβλήθηκε σε σάρκα ή λέει ότι προσέλαβε τη σάρκα έχοντας υποστεί τροπή, ας είναι ανάθεμα. Εάν κάποιος, ακούγοντας για τον σταυρωμένο Μονογενή Υιό του Θεού, λέει ότι η θεότητά Του έχει υποστεί φθορά ή πάθος ή τροπή ή μείωση ή αναίρεση, ας είναι ανάθεμα.

Και όπως, καθώς προείπα, κανείς δεν θα μπορούσε να κατηγορήσει τον Απόστολο, εάν για τον νόμο έγραψε με άλλον τρόπο στους Ρωμαίους και με άλλον στους Εβραίους, κατά τον ίδιο τρόπο ούτε οι σημερινοί θα μπορούσαν να εγκαλέσουν τους προγενέστερους βλέποντας την ερμηνεία τους, ούτε οι προγενέστεροι θα κατέκριναν τους μεταγενέστερους, βλέποντας τη δική τους ερμηνεία και την ανάγκη εξαιτίας της οποίας έγραψαν κατ' αυτόν τον τρόπο για τον Κύριο. Διότι, βεβαίως, κάθε σύνοδος έχει εύλογη την αιτία για την οποία οι μεν εκφράστηκαν με αυτόν τον τρόπο, οι δε με άλλον. Επειδή, δηλαδή, ο Σαμοσατέας φρονούσε ότι ο Υιός δεν υπήρχε πριν από τη Μαρία, αλλά ότι έλαβε την αρχή της υπάρξεώς Του από αυτήν, για αυτόν τον λόγο όσοι συγκεντρώθηκαν τότε, αφενός τον καθαίρεσαν και τον κήρυξαν αιρετικό, αφετέρου δε, γράφοντας με απλούστερο τρόπο για τη θεότητα του Υιού, δεν ενδιέτριψαν στην ακρίβεια του όρου του ομοουσίου, αλλά μίλησαν για το ομοούσιο σύμφωνα με τον τρόπο που το αντιλαμβάνονταν. Διότι είχαν στρέψει όλη τους τη μέριμνα στο να ανατρέψουν όσα είχε επινοήσει ο Σαμοσατέας και να αποδείξουν ότι ο Υιός υπάρχει προ πάντων, και ότι δεν έγινε Θεός προερχόμενος από τους ανθρώπους, αλλά, όντας Θεός, ενδύθηκε μορφή δούλου, και όντας Λόγος, έγινε σάρκα, όπως είπε ο Ιωάννης· και με αυτόν τον τρόπο ενήργησαν κατά της βλασφημίας του Παύλου.

Και όπως, όταν ακούμε ότι αυτός είναι Κύριος και Θεός και φως αληθινό, κατανοούμε ότι προέρχεται από τον Πατέρα, έτσι είναι σωστό, όταν ακούμε το «έκτισε» και το «δούλος» και το «έπαθε», να μην τα αποδίδουμε στη θεότητα, διότι είναι αταίριαστο, αλλά να τα αποδίδουμε στη σάρκα, την οποία φόρεσε για εμάς. Διότι αυτά αποτελούν δικά της χαρακτηριστικά γνωρίσματα, και αυτή η σάρκα δεν ανήκει σε άλλον, αλλά στον Λόγο. Αν δε κάποιος θα ήθελε να μάθει και τη χρησιμότητα που προκύπτει από αυτό, θα βρει και τούτο: «διότι ο Λόγος έγινε σάρκα», προκειμένου και να την προσφέρει υπέρ πάντων και να μπορέσουμε εμείς, μεταλαμβάνοντας από το Πνεύμα του, να θεοποιηθούμε, πράγμα που δεν θα το πετυχαίναμε διαφορετικά, αν δεν είχε ντυθεί αυτός το δικό μας κτιστό σώμα. Διότι έτσι αρχίσαμε πλέον να ονομαζόμαστε άνθρωποι του Θεού και άνθρωποι εν Χριστώ. Αλλά όπως εμείς, λαμβάνοντας το Πνεύμα, δεν χάνουμε τη δική μας ουσία, έτσι και ο Κύριος, αφού έγινε για εμάς άνθρωπος και φόρεσε σώμα, δεν ήταν καθόλου λιγότερο Θεός. Διότι δεν μειωνόταν με την περιβολή του σώματος, αλλά απεναντίας το θεοποιούσε και το καθιστούσε αθάνατο.

Αρκούν, λοιπόν, αυτά για να στηλιτεύσουν την αίρεση των Αρειανών. Διότι, όπως παραχώρησε ο Κύριος, από τα ίδια τους τα λόγια ελέγχθηκαν ως ασεβείς. Εμπρός, λοιπόν, ας προτείνουμε και εμείς ερωτήματα και ας απαιτήσουμε να αποκριθούν και εκείνοι. Διότι είναι καιρός πλέον, αφού περιήλθαν σε αδιέξοδο με τα δικά τους επιχειρήματα, να ερωτηθούν από εμάς· μήπως και έτσι, αισθανόμενοι ντροπή, αναβλέψουν προς τα εκεί από όπου εξέπεσαν, αυτοί οι κακόφρονες. Έχουμε διδαχθεί από τις θείες Γραφές, όπως προείπαμε, ότι ο Υιός του Θεού είναι ο ίδιος ο Λόγος και η Σοφία του Πατρός. Διότι ο μεν Απόστολος λέει: «Χριστός Θεού δύναμις και Θεού σοφία»· ο δε Ιωάννης, αφού είπε: «και ο Λόγος έγινε σάρκα», πρόσθεσε αμέσως: «και είδαμε τη δόξα του, δόξα ως μονογενούς από τον Πατέρα, πλήρης χάριτος και αληθείας»· αποδεικνύοντας ότι, εφόσον ο Λόγος είναι ο μονογενής Υιός, δια αυτού του Λόγου και της Σοφίας δημιουργήθηκαν ο ουρανός, η γη και όλα όσα υπάρχουν σε αυτά. Έχουμε δε διδαχθεί από το βιβλίο του Βαρούχ ότι πηγή αυτής της Σοφίας είναι ο Θεός, όταν ο Ισραήλ επικρίθηκε διότι «εγκατέλειψε την πηγή της σοφίας». Εάν, λοιπόν, αρνούνται τα γεγραμμένα, καθιστάμενοι ευθύς αποξενωμένοι και από το ίδιο το όνομα (του Χριστιανού), δικαίως θα αποκαλούνταν από όλους άθεοι και χριστομάχοι· διότι έτσι ονόμασαν και οι ίδιοι τον εαυτό τους.

Ο Διονύσιος, ο οποίος διετέλεσε επίσκοπος Αλεξανδρείας, γράφοντας κατά του Σαβελλίου, επεξηγώντας εκτενώς την κατά σάρκα οικονομία του Σωτήρος και ελέγχοντας μέσα από αυτήν τους Σαβελλιανούς, ότι δηλαδή δεν είναι ο Πατέρας αυτός που έγινε σάρκα, αλλά ο Λόγος Του, όπως είπε ο Ιωάννης, επειδή δημιουργήθηκε η υπόνοια ότι αποκαλεί τον Υιό δημιούργημα και γενητό και όχι ομοούσιο με τον Πατέρα, γράφει προς τον συνώνυμό του Διονύσιο, τον επίσκοπο Ρώμης, απολογούμενος ότι αυτό αποτελεί συκοφαντία εναντίον του. Διότι διαβεβαίωσε ότι ούτε αποκάλεσε τον Υιό δημιούργημα, αλλά και ότι Τον ομολογεί ομοούσιο. Τα ακριβή του λόγια έχουν ως εξής: «Και με άλλη επιστολή έγραψα, στην οποία αναίρεσα και την κατηγορία που προβάλλουν» εναντίον μου, η οποία είναι ψευδής, ότι δήθεν δεν λέω πως ο Χριστός είναι ομοούσιος με τον Θεό. Διότι, «ακόμη κι αν λέω ότι δεν έχω βρει πουθενά αυτό το όνομα στις Άγιες Γραφές, εντούτοις τα επιχειρήματά» μου που ακολουθούν, τα οποία αυτοί έχουν αποσιωπήσει, δεν έρχονται σε αντίθεση με αυτή την έννοια. Διότι «παρέθεσα το παράδειγμα της ανθρώπινης γενεάς, η οποία είναι προφανώς ομογενής, λέγοντας ότι οι γονείς είναι απλώς διαφορετικοί από τα τέκνα, κατά το ότι οι ίδιοι δεν είναι τα τέκνα, ειδάλλως θα ήταν αναγκαίο να μην υπάρχουν ούτε γονείς ούτε τέκνα. Και την επιστολή μεν, όπως προείπα, λόγω των περιστάσεων δεν μπορώ να την προσκομίσω· διαφορετικά, θα σου έστελνα τα ίδια τα τότε λόγια, ή μάλλον και το αντίγραφο ολόκληρης της επιστολής· πράγμα το οποίο θα κάνω, εάν βρω την ευκαιρία».

Ποια είναι η σοφία, ο Υιός του Θεού; Και πώς ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας. Διότι και εγώ, όντας άνθρωπος ομοιοπαθής με εσάς, έχω διδαχθεί κατ' εντολήν του Θεού. Περί του Χριστού, της σοφίας του Θεού. Διότι τη γνώση των πάντων απέκτησα από αυτήν. Επειδή στο χέρι Του βρισκόμαστε και εμείς και οι λόγοι μας. Ποια είναι η σοφία, και πώς ήλθε στους ανθρώπους; Διότι, ενώ είναι μία, τα πάντα δύναται, και παραμένοντας στον εαυτό της, τα πάντα ανακαινίζει. «Τη σοφία», λέει, «αφού την αγάπησα από τη νεότητά μου, όλα τα αγαθά από αυτήν απέκτησα», σαρκικά και πνευματικά.

Αλλά και σχετικά με την κατά σάρκα οικονομία του Σωτήρος, επειδή και ως προς αυτό το ζήτημα φαίνονταν κάποιοι να φιλονικούν μεταξύ τους, εξετάσαμε και τους μεν και τους δε, και με όσα ομολογούσαν οι μεν, συμφωνούσαν και οι δε, ότι, δηλαδή, όχι όπως στους προφήτες «έγινε ο Λόγος του Κυρίου», έτσι κατοίκησε και σε κάποιον άγιο άνθρωπο κατά τη συντέλεια των αιώνων, αλλά ο ίδιος ο Λόγος έγινε σάρκα· και, ενώ υπήρχε σε μορφή Θεού, έλαβε μορφή δούλου, και από την Παρθένο Μαρία γεννήθηκε άνθρωπος κατά σάρκα για εμάς. Έτσι, τέλεια και ολοκληρωτικά, το ανθρώπινο γένος, ελευθερωμένο από την αμαρτία στο πρόσωπό Του και αναζωογονημένο από τους νεκρούς, εισάγεται στη βασιλεία των ουρανών. Διότι ομολογούσαν και τούτο, ότι ο Σωτήρας δεν είχε σώμα άψυχο, ούτε χωρίς αισθήσεις, ούτε στερημένο νου. Επειδή, άλλωστε, δεν ήταν δυνατόν, εφόσον ο Κύριος έγινε άνθρωπος για χάρη μας, να είναι το σώμα Του χωρίς νου, ούτε πραγματοποιήθηκε στο πρόσωπο του ίδιου του Λόγου η σωτηρία μόνο του σώματος, αλλά και της ψυχής. Και ενώ ήταν αληθινά Υιός του Θεού, έγινε και υιός ανθρώπου· και ενώ ήταν μονογενής Υιός του Θεού, ο ίδιος έγινε και πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς. Γι' αυτό, δεν ήταν άλλος ο Υιός του Θεού προ του Αβραάμ, και άλλος μετά τον Αβραάμ· ούτε ήταν άλλος αυτός που ανέστησε τον Λάζαρο, και άλλος αυτός που ρωτούσε για εκείνον· αλλά ο ίδιος ήταν που έλεγε ανθρωπίνως: «Πού κείται ο Λάζαρος;»

Και σχετικά με την ενανθρώπηση του Λόγου του Πατρός, η οποία έγινε για εμάς, έτσι φρονώ, όπως έχει γραφτεί, ότι, κατά τον Ιωάννη, ο Λόγος έγινε σάρκα· όχι σύμφωνα με τους ασεβέστατους που ισχυρίζονται ότι αυτός υπέστη μεταβολή, αλλά ότι έγινε άνθρωπος για εμάς, αφού γεννήθηκε από την αγία Παρθένο Μαρία και το Άγιο Πνεύμα. Διότι ο Σωτήρας δεν είχε σώμα ούτε άψυχο, ούτε αναίσθητο, ούτε στερούμενο λογικού νου· διότι δεν ήταν δυνατόν, εφόσον ο Κύριος έγινε άνθρωπος για εμάς, να είναι το σώμα του χωρίς νου. Επομένως, αναθεματίζω εκείνους που αθετούν την πίστη που ομολογήθηκε στη Νίκαια, και οι οποίοι δεν ομολογούν ότι ο Υιός προέρχεται από την ουσία του Πατρός και ότι είναι ομοούσιος με τον Πατέρα. Αναθεματίζω επίσης εκείνους που λένε ότι το Άγιο Πνεύμα είναι κτίσμα που δημιουργήθηκε μέσω του Υιού. Ακόμη, αναθεματίζω την αίρεση του Σαβελλίου και του Φωτεινού, και κάθε αίρεση, ακολουθώντας πιστά την πίστη της Νίκαιας και όλα όσα έχουν προαναφερθεί. Εύχομαι να έχετε υγεία, εγώ ο Καρτέριος.

Αλλά και σχετικά με την κατά σάρκα οικονομία του Σωτήρος, επειδή και ως προς αυτό το θέμα φαίνονταν κάποιοι να φιλονικούν μεταξύ τους, εξετάσαμε και τους μεν και τους δε, και σε όσα ομολογούσαν οι μεν, συμφωνούσαν και οι δε: ότι, δηλαδή, δεν ενοίκησε σε έναν άγιο άνθρωπο «στο τέλος των αιώνων» με τον τρόπο που «έγινε ο λόγος του Κυρίου» στους προφήτες, αλλά ο ίδιος «ο Λόγος έγινε σάρκα» και «ενώ υπήρχε σε μορφή Θεού, έλαβε μορφή δούλου» και γεννήθηκε κατά σάρκα άνθρωπος από τη Μαρία για εμάς, και έτσι τέλεια και ολοκληρωμένα το ανθρώπινο γένος, ελευθερούμενο από την αμαρτία στο πρόσωπό Του και ζωοποιούμενο εκ των νεκρών, εισάγεται στη βασιλεία των ουρανών. Διότι ομολογούσαν και τούτο, ότι ο Σωτήρας δεν είχε σώμα άψυχο, ούτε αναίσθητο, ούτε στερημένο από νου. Επειδή δεν ήταν δυνατόν, αφού ο Κύριος έγινε άνθρωπος για εμάς, το σώμα Του να στερείται νου, ούτε επιτελέστηκε η σωτηρία μόνο του σώματος, αλλά και της ψυχής στο πρόσωπο του ίδιου του Λόγου· και ενώ ήταν αληθινά Υιός του Θεού, έγινε και υιός ανθρώπου, και ενώ ήταν Μονογενής Υιός του Θεού, ο ίδιος έγινε και «πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς».

Και μετά την αποστολή αυτού του τόμου από την Αλεξάνδρεια, αφού υπογράφηκε κατ' αυτόν τον τρόπο από τους προαναφερθέντες, στη συνέχεια υπέγραψαν και αυτοί. Εγώ, ο Παυλίνος, αυτό φρονώ, όπως ακριβώς παρέλαβα από τους πατέρες: ότι δηλαδή υπάρχει και υφίσταται ο Πατέρας τέλειος, και υφίσταται ο Υιός τέλειος, και υφίσταται το Άγιο Πνεύμα τέλειο. Γι' αυτό και αποδέχομαι την προαναφερθείσα ερμηνεία περί των τριών υποστάσεων και της μίας υποστάσεως, δηλαδή ουσίας, καθώς και εκείνους που φρονούν κατ' αυτόν τον τρόπο. Διότι είναι ευσεβές να φρονεί και να ομολογεί κανείς την Αγία Τριάδα σε μία θεότητα. Και περί της ενανθρωπήσεως του Λόγου του Πατρός, η οποία έγινε για εμάς, αυτό φρονώ, όπως έχει γραφτεί, ότι σύμφωνα με τον Ιωάννη «ο Λόγος έγινε σάρκα», όχι κατά τους ασεβέστατους που λέγουν ότι αυτός υπέστη μεταβολή, αλλά ότι έγινε άνθρωπος για εμάς, έχοντας γεννηθεί από την Αγία Παρθένο Μαρία και το Άγιο Πνεύμα. Διότι ο Σωτήρας δεν είχε σώμα ούτε άψυχο ούτε αναίσθητο ούτε στερούμενο νου· διότι δεν ήταν δυνατόν, εφόσον ο Κύριος έγινε άνθρωπος για εμάς, να στερείται νου το σώμα του. Όθεν αναθεματίζω εκείνους που αθετούν την πίστη που ομολογήθηκε στη Νίκαια και δεν λέγουν ότι ο Υιός είναι «εκ της ουσίας του Πατρός» και «ομοούσιος» με τον Πατέρα. Αναθεματίζω δε και εκείνους που λέγουν ότι το Άγιο Πνεύμα είναι κτίσμα που δημιουργήθηκε διά του Υιού.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΡΟΒ΄ Με τι είδους φόβο, ή με ποια βεβαιότητα, ή με ποια διάθεση πρέπει να μεταλαμβάνουμε το σώμα και το αίμα του Χριστού; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Τον μεν φόβο μάς τον διδάσκει ο Απόστολος λέγοντας: «Εκείνος που τρώει και πίνει αναξίως, τρώει και πίνει την καταδίκη του»· τη δε βεβαιότητα τη δημιουργεί η πίστη στα λόγια του Κυρίου, ο οποίος είπε: «Αυτό είναι το σώμα μου, το οποίο παραδίδεται για εσάς· αυτό να κάνετε εις ανάμνησίν μου»· καθώς και η μαρτυρία του Ιωάννη, ο οποίος αφού διηγήθηκε προηγουμένως τη δόξα του Λόγου, προσέθεσε τον τρόπο της ενανθρωπήσεως λέγοντας ότι: «Ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας, και είδαμε τη δόξα του, δόξα ως Μονογενούς από τον Πατέρα, γεμάτος χάρη και αλήθεια»· και του Αποστόλου που έγραψε ότι: «Ενώ υπήρχε σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό· αλλά κένωσε τον εαυτό του, παίρνοντας μορφή δούλου, γενόμενος όμοιος με τους ανθρώπους, και βρισκόμενος κατά το εξωτερικό σχήμα ως άνθρωπος».

Πώς λοιπόν, λέει, μέσω ενός ήρθε σε όλους το φως; Με ποιον τρόπο βρίσκεται η θεότητα μέσα στη σάρκα; Όπως το πυρ μέσα στον σίδηρο· όχι μεταβατικά, αλλά μεταδοτικά. Διότι το πυρ δεν τρέχει προς τον σίδηρο, αλλά παραμένοντας στη θέση του, του μεταδίδει τη δική του δύναμη, το οποίο ούτε ελαττώνεται με τη μετάδοση, και γεμίζει με τον εαυτό του ολόκληρο εκείνο που μετέχει σε αυτό. Έτσι ακριβώς και ο Θεός Λόγος ούτε μετακινήθηκε από τον εαυτό Του, «Και εσκήνωσε ανάμεσά μας»· ούτε υπέστη τροπή, «Και ο Λόγος έγινε σάρκα»· ούτε ο ουρανός έμεινε έρημος από Εκείνον που τον συγκρατεί, και η γη υποδεχόταν στους δικούς της κόλπους τον επουράνιο. Μην εννοήσεις κάποια κατάπτωση της θεότητας· διότι δεν μεταβαίνει από τόπο σε τόπο όπως τα σώματα· ούτε να φανταστείς ότι η θεότητα αλλοιώθηκε μεταβαλλόμενη σε σάρκα· διότι το αθάνατο είναι άτρεπτο.

Και τι χρειάζεται να αναφέρουμε τα μικρά; Για εμάς ο Θεός βρέθηκε ανάμεσα στους ανθρώπους· για τη φθαρμένη σάρκα, ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας. Μαζί με τους αχάριστους ο ευεργέτης· προς αυτούς που κάθονται στο σκοτάδι ο ήλιος της δικαιοσύνης· πάνω στον σταυρό ο απαθής· στον θάνατο η ζωή· στον άδη το φως· η ανάσταση για τους πεσμένους· πνεύμα υιοθεσίας, διανομές χαρισμάτων, υποσχέσεις στεφάνων· και τα άλλα, όσα δεν είναι καν εύκολο να απαριθμήσει κανείς, για όλα τα οποία είναι απολύτως ταιριαστή η φωνή του προφήτη: «Τι να ανταποδώσουμε στον Κύριο για όλα όσα μας ανταπέδωσε;» Διότι και πάλι δεν έχει λεχθεί ότι ο μεγαλόδωρος απλώς έδωσε, αλλά ότι ανταπέδωσε, σαν να μην κάνει Εκείνος την αρχή της χάριτος, αλλά να ανταμείβει εκείνους που προηγήθηκαν· διότι η ευγνωμοσύνη αυτών που λαμβάνουν, λογαριάζεται ως ευεργεσία. Εκείνος, αν και δίνει τα χρήματα, ζητά από εσένα την ελεημοσύνη μέσω του χεριού των φτωχών· και αν λάβει τα δικά Του, σου αποδίδει ακέραιη τη χάρη, σαν να προσέφερες από τα δικά σου. Τι να ανταποδώσουμε, λοιπόν, στον Κύριο για όλα όσα μας ανταπέδωσε; Διότι δεν εγκαταλείπω τα λόγια του Προφήτη, ο οποίος πολύ σωστά απορεί και παρατηρεί τη δική του φτώχεια, επειδή δεν έχει τίποτα άξιο για ανταπόδοση.

Έλαβε, λοιπόν, το Σεραφείμ από το θυσιαστήριο με τη λαβίδα. —Αναλογίσου πόσο μεγάλο είναι το θυσιαστήριο, πόσο δυσπρόσιτο, ώστε να μην αποτολμά το Σεραφείμ να το αγγίξει με το χέρι του, αλλά μέσω της λαβίδας να παίρνει το πυρ στο χέρι του. Και έλαβε έναν άνθρακα. Παίρνει το πυρ στο χέρι του. Τι είδους είναι αυτό το πυρ, το οποίο καθαρίζει αμαρτίες; Ή μήπως είναι συγγενικό με εκείνο, για το οποίο έχει ειπωθεί, ότι: Αυτός θα σας βαπτίσει με Πνεύμα Άγιο και πυρ; —Επειδή, όμως, ο άνθρακας είναι πυρ, το οποίο έχει εναπομείνει σε μια πιο παχιά και γεώδη ύλη (διότι, αφού περάσει το λαμπερό μέρος της φλόγας, η συνάφεια του πυρός με την παχιά ύλη ονομάζεται άνθρακας), ίσως, λοιπόν, να συμβολίζει την εν σαρκί παρουσία του Κυρίου. Διότι λέει: Ο Λόγος έγινε σάρκα· και η σάρκα, αφού δέχθηκε τον φωτισμό από τη θεότητα, ως προς το σωματικό μέρος είναι αισθητή, ενώ ως προς την ένωσή της με τον Θεό, είναι διαυγής και απαστράπτουσα.

Η Γραφή, βέβαια, ονομάζει σημεία τα παράδοξα γεγονότα και όσα παρασταίνουν κάποιο μυστικό νόημα. Και τι θα μπορούσε να είναι πιο παράδοξο ή πιο θείο άκουσμα ή θέαμα από τη γέννηση του Θεού μας διά της Παρθένου; Γι' αυτό «Ζήτησε από τον Κύριο, τον Θεό σου (επειδή κανένας άλλος δεν μπορεί να το δώσει) σημείο στο βάθος ή στο ύψος». Στη διάταξη, λοιπόν, του κόσμου, υπάρχει αφενός η γη, στην οποία έλαχε από τη φύση της η κάτω χώρα· και αφετέρου ο ουρανός, που είναι το ανώτατο από όλα τα ορατά. Επειδή, λοιπόν, ο Λόγος έγινε σάρκα, η προφητεία, μέσω του «στο βάθος», υποδηλώνει τη γη και τη Σάρκα που ελήφθη από αυτήν· ενώ μέσω του «στο ύψος», τον υπερουράνιο Λόγο, αυτόν που βρίσκεται υπεράνω κάθε αρχής και εξουσίας, τον Λόγο που βρισκόταν εξαρχής προς τον Πατέρα και ο οποίος είναι Θεός. — Ή ίσως το βάθος σημαίνει τα κατώτατα του άδη, και το ύψος την υπερουράνια χώρα, όπως μας το παρουσιάζει ο Απόστολος λέγοντας: Μην πεις στην καρδιά σου «Ποιος θα ανεβεί στον ουρανό;», δηλαδή για να κατεβάσει τον Χριστό· ή «Ποιος θα κατεβεί στην άβυσσο;», δηλαδή για να ανεβάσει τον Χριστό από τους νεκρούς. — Επειδή, λοιπόν, Εκείνος που κατέβηκε είναι ο ίδιος με Εκείνον που ανέβηκε, το σημείο στο βάθος και στο ύψος θα μπορούσε να λέγεται για την κάθοδο του Κυρίου· Και Εκείνος που ανέβηκε, είναι ο ίδιος υπεράνω όλων των ουρανών.

Αποτελεί πράγματι υπερβολή της ανοίας και της κτηνώδους αλογίας το να μην αντιλαμβάνεται κανείς την εξ αρχής δημιουργία του, έχοντας δημιουργηθεί κατ' εικόνα του Κτίστου, ούτε να θέλει να κατανοήσει τις τόσο μεγάλες οικονομίες που έγιναν υπέρ αυτού, και τουλάχιστον μέσα από αυτές να αναγνωρίσει την αξία του· αλλά αντίθετα να λησμονεί ότι, αφού απέβαλε την εικόνα του επουρανίου, ανέλαβε την εικόνα του χοϊκού. Και για να μην παραμείνει στην αμαρτία, για χάρη του ο Λόγος έγινε σάρκα και σκήνωσε ανάμεσά μας, και σε τέτοιο βαθμό ταπείνωσε τον εαυτό Του, ώστε να γίνει υπήκοος μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού. Εάν δεν θυμάσαι την πρώτη σου δημιουργία, από το τίμημα που καταβλήθηκε για εσένα λάβε επίγνωση του αξιώματός σου· στρέψε το βλέμμα σου στο αντάλλαγμα και γνώρισε την αξία σου.

Και όταν λέει: «Διότι σε εμάς τα αποκάλυψε ο Θεός διά του Πνεύματός του», δεν αποκλείει τον Υιό, ο οποίος λέει: «Ούτε τον Πατέρα γνωρίζει κανείς παρά μόνο ο Υιός, και σε όποιον θέλει ο Υιός να τον αποκαλύψει». Αν λοιπόν, ακόμη και χωρίς να ονομάζει τον Πατέρα, υποδηλώνει μαζί με την προσωνυμία του Υιού και τον Γεννήτορα, και χωρίς να ονομάζει τον Υιό, υποδηλώνει μαζί με το πατρικό όνομα και τον Γεννηθέντα, έτσι και εκεί όπου το Πνεύμα δεν ονομάζεται ρητά, νοείται στο πρόσωπο Εκείνου που το χορηγεί και το μεταδίδει. Ή, και όταν οι απόστολοι λένε, «Αυτά λέει το Άγιο Πνεύμα», θα υποθέσουμε άραγε ότι μόνο το Πνεύμα νομοθετεί για εμάς και προαναγγέλλει τα μέλλοντα, και ότι η νομοθεσία και η προφητεία δεν έχουν την αρχή τους εκ του Πατρός διά του Υιού; Και όταν λέγεται ότι το άγιο βρέφος γεννήθηκε εκ Πνεύματος Αγίου, δεν θα υποθέσουμε ότι το Πνεύμα παρενέβη στη συγκρότηση της υπόστασης του βρέφους χωρίς τον Λόγο, παρότι ο Ιωάννης λέει ότι «Ο Λόγος έγινε σάρκα», και η σάρκωση αποδίδεται στον Λόγο.

Εκεί ο Πατήρ και ο Υιός και το άγιο Πνεύμα, η άκτιστη φύση, το δεσποτικό αξίωμα, η φυσική αγαθότητα. Ο Πατήρ: η αρχή των πάντων, η αιτία της ύπαρξης των όντων, η ρίζα των ζώντων. Από τον Οποίο προήλθε η πηγή της ζωής, η σοφία, η δύναμη, η απαράλλακτη εικόνα του αόρατου Θεού, ο Υιός που γεννήθηκε από τον Πατέρα, ο ζωντανός Λόγος, Αυτός που είναι Θεός και υπάρχει προς τον Θεό· Αυτός που υπάρχει εξαρχής και δεν προστέθηκε μεταγενέστερα· που υπάρχει προ των αιώνων και δεν αποκτήθηκε αργότερα· Υιός και όχι απόκτημα· ποιητής και όχι ποίημα· κτίστης και όχι κτίσμα· όντας όλα όσα είναι ο Πατήρ· Υιός, είπα, και Πατήρ. Διαφύλαξέ μου αυτές τις ιδιότητες. Παραμένοντας λοιπόν στο να είναι Υιός, είναι όλα όσα είναι ο Πατήρ, σύμφωνα με τη φωνή του ίδιου του Κυρίου που είπε: «Όλα όσα έχει ο Πατήρ είναι δικά μου». Διότι πραγματικά ανήκουν στην εικόνα όλα όσα υπάρχουν στην πρωτότυπη μορφή. Επειδή είδαμε, λέει ο ευαγγελιστής, τη δόξα Του, δόξα ως Μονογενούς από τον Πατέρα· δηλαδή, όχι επειδή τα θαύματα Τού δόθηκαν από δωρεά και χάρη, αλλά επειδή ο Υιός έχει το αξίωμα της πατρικής θεότητας από την κατά φύσιν κοινωνία. Διότι το να λαμβάνει κανείς είναι κοινό γνώρισμα και της κτίσης· το να έχει όμως κάτι εκ φύσεως είναι ίδιον αυτού που έχει γεννηθεί. Ως Υιός, λοιπόν, κατέχει με φυσικό τρόπο τα του Πατρός· και ως Μονογενής, τα έχει όλα εμπεριέχοντάς τα στον εαυτό Του, χωρίς τίποτα να καταμερίζεται σε άλλον.

Απομένει, λοιπόν, να λένε αυτοί ότι μέσα από αυτή τη φράση δηλώνεται η κατωτερότητα της αξίας. Ας μάθουν, λοιπόν, ότι ο Χριστός είναι «δύναμη Θεού και σοφία Θεού», και ότι είναι «εικόνα του αόρατου Θεού» και «απαύγασμα της δόξας», και ότι Αυτόν τον σφράγισε ο Θεός Πατέρας, αποτυπώνοντας πάνω Του ολόκληρο τον εαυτό Του. Αυτές, λοιπόν, τις μαρτυρίες, και όσες άλλες παρόμοιες υπάρχουν σε ολόκληρη τη Γραφή, άραγε λέμε ότι είναι ταπεινωτικές, ή μήπως, ως άλλες πανηγυρικές ανακηρύξεις, διακηρύσσουν τη μεγαλοπρέπεια του Μονογενούς και την ισότητά Του κατά τη δόξα με τον Πατέρα; Ας ακούσουν δε και τον ίδιο τον Κύριο, ο οποίος με σαφήνεια παρουσιάζει τη δική Του δόξα ισότιμη με εκείνη του Πατέρα, όταν λέει: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα». Και πάλι: «Όταν έλθει ο Υιός με τη δόξα του Πατέρα». Και το: «Για να τιμούν τον Υιό, όπως τιμούν τον Πατέρα». Και το: «Είδαμε τη δόξα Του, δόξα ως Μονογενούς παρά του Πατέρα». Και το: «Ο μονογενής Θεός, που βρίσκεται στον κόλπο του Πατέρα». Χωρίς να υπολογίσουν τίποτε από αυτά, αποδίδουν στον Υιό τη θέση που έχει καθοριστεί για τους εχθρούς. Διότι ο μεν πατρικός κόλπος είναι η καθέδρα που αρμόζει στον Υιό, η δε θέση του υποποδίου ανήκει σε εκείνους που έχουν ανάγκη καθυπόταξης.

Επομένως, είτε ας αρνηθούν ξεκάθαρα ότι ο Λόγος έγινε σάρκα, δηλαδή άνθρωπος, λαμβάνοντας σώμα εμψυχωμένο και έλλογο, και τότε ας προσαρμόσουν όλα όσα έχουν γραφτεί για αυτόν στον δικό τους σκοπό· ή, αν φοβούνται να αρνηθούν το μυστήριο, ας θαυμάσουν μαζί με εμάς αυτόν που για χάρη μας έγινε όμοιος με εμάς, παραμένοντας όμως και έτσι Θεός. Διότι τότε, ερευνώντας το μέτρο της κένωσης, θα βρουν ότι ο ίδιος είναι και απόστολος κατά την ανθρώπινη φύση, και κηρύσσεται θεϊκώς από τους απεσταλμένους. Ποιον άλλωστε κήρυτταν στα έθνη οι μακάριοι μαθητές, και μάλιστα ως αληθινό Θεό; Άραγε όχι τον Κύριό μας Ιησού Χριστό; Δεν ήταν απόστολος εξαιτίας του ανθρωπίνου στοιχείου; Δεν ήταν ο ίδιος Θεός, επειδή ήταν ο Λόγος του Πατρός; Πώς θα θεωρήσουμε ότι έγινε αρχιερέας; Άραγε κατά τον Ααρών; Άραγε κατά τον νόμο του Μωυσή, θυσιάζοντας στον Θεό αμνούς από το κοπάδι; Άραγε προσφέροντας τρυγόνια και περιστέρια και σιμιγδάλι ζυμωμένο με λάδι; Εντούτοις τίποτα από αυτά δεν έπραξε ο Εμμανουήλ, διότι ιερατεύει υπεράνω του νόμου. Ο ίδιος ήταν το θύμα, ο αληθινός αμνός, ο ίδιος ο άμωμος και άκακος αρχιερέας, που δεν ιερουργεί υπέρ των δικών του σφαλμάτων, διότι ήταν ανώτερος από την αμαρτία ως Θεός, αλλά για να εξαλείψει την αμαρτία του κόσμου. Έγινε λοιπόν ο ίδιος ιερουργός της δικής του προσφοράς. Διότι δεν έπρεπε ένας κοινός άνθρωπος να προσφέρει τη θυσία υπέρ της ζωής του κόσμου.

Το απαύγασμα της δόξας του Θεού και Πατέρα, ο χαρακτήρας της θείας υποστάσεως, αυτός που συγκρατεί τα πάντα με το ρήμα της δυνάμεώς του, ο ζωντανός, ενεργός και κοφτερότατος Λόγος, λέγεται ότι ανέπεμψε δεήσεις και ικεσίες, και μάλιστα δακρυσμένος, για να αποκρούσει την έφοδο του θανάτου. Αλλά «στις ημέρες», λέει, «της σάρκας του», δηλαδή όταν, αν και ο Λόγος ήταν Θεός, έγινε σάρκα σύμφωνα με τις Γραφές, και δεν εγκαταβίωσε απλώς μέσα σε έναν άνθρωπο, όπως συμβαίνει στους αγίους, στους οποίους κατοικεί κατά μέθεξη, εννοώ μέσω του Αγίου Πνεύματος. Διπλός λοιπόν είναι ο λόγος για τον Υιό. Πρέπει συνεπώς να αποδίδουμε τα θεία σε αυτόν ως Θεό, και τα δικά μας, δηλαδή τα ανθρώπινα, σε αυτόν επειδή έγινε σαν εμάς.

Α. Δεν είναι Μονογενής, και δεν βρίσκεται στον κόλπο του Πατέρα; Δεν έρχεται από άνω και δεν είναι υπεράνω πάντων; Και ο ίδιος δεν λέει για τον εαυτό του: «Εγώ δεν είμαι από τον κόσμο τούτο;» Β. Ναι· διότι μας λέγεις αυτά που λέγει και η Θεία Γραφή. Α. Άραγε, λοιπόν, νομίζεις ότι η κένωση προκάλεσε στον Λόγο κάποια ζημία των αρχικών φυσικών και προσωπικών του ιδιωμάτων, ώστε να υποστεί την εμπειρία της μεταβολής και της αλλοίωσης προς το χειρότερο; Β. Ποτέ δεν θα το νόμιζα αυτό. Διότι γνωρίζουμε και έχουμε πιστέψει ότι ο Υιός είναι ανώτερος από κάθε μεταβολή, αφού ο Παύλος μας έχει γράψει: «Ιησούς Χριστός χθες και σήμερα ο ίδιος και στους αιώνες.» Α. Ορθά, φίλε μου, και πάρα πολύ σοφά. Διότι, εάν επιδεχόταν μέσω της μεταβολής κάτι το επιζήμιο και βλαπτικό για την ίδια τη δόξα και τη φύση του, πώς θα μπορούσε πλέον να νοείται από εμάς ως ο ίδιος; Είναι ανάγκη, επομένως, να δοξάζουμε τον Μονογενή ως εδραιωμένο πάντοτε σε εκείνα που ήταν εξαρχής, ακόμη και αν έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας. Β. Είναι ανάγκη. Α. Πρέπει, λοιπόν, να προχωρήσουμε τώρα και σε εκείνα που αφορούν τη σάρκα, δηλαδή εξαιτίας της σάρκας. Ψηλαφητός έγινε ο αψηλάφητος· γι' αυτό και ο Θωμάς, ψηλαφώντας με το χέρι και τα δάχτυλά του τα σημάδια των ήλων, έλεγε: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου.» Ορατός εμφανίστηκε ο αόρατος, και αναπέμποντας γι' αυτό ηχηρό ύμνο ο θείος Δαβίδ έλεγε: «Ο Θεός των θεών, ο Κύριος μίλησε, και κάλεσε τη γη. Από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση, από τη Σιών προέρχεται η ευπρέπεια της ωραιότητάς του· ο Θεός θα έλθει φανερά, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει.»

Διότι, εάν ο Λόγος δεν έγινε σάρκα, εάν δεν κατοίκησε ανάμεσά μας, ας παραμεριστεί πλέον ως παρωχημένη η παρατήρηση των καιρών, και, αφού εξαιρεθεί η ακρίβεια σε αυτά, ας θεωρηθεί αδιάφορος κάθε λόγος κατά του Μονογενούς· έπειτα το απαύγασμα του Πατρός, εκείνος μέσω του οποίου τα πάντα δημιουργήθηκαν, ο σύνεδρος με αυτόν που τον γέννησε και συναΐδιος Λόγος, ο αναφής και αόρατος, ας λέγεται ότι υπέστη στη δική του φύση και τις πληγές στην πλάτη και το τρύπημα των καρφιών σε χέρια και πόδια και το τραύμα στην πλευρά, καθώς και την κορωνίδα των δεινών, δηλαδή τον θάνατο. Β. Αλλά αυτά βεβαίως θα πουν ότι συνέβησαν ως προς την ανθρώπινη φύση· διότι έπαθε ως άνθρωπος. Α. Και τι, αγαπητέ μου, δεν λέμε ότι το να πάθει ο Υιός συνέβη προς ντροπή και αδοξία του; Β. Ναι· διότι γράφει ο Παύλος ότι «Υπέμεινε σταυρό, καταφρονώντας την αισχύνη.» Και ο ίδιος κάπου διά μέσου της φωνής του Ησαΐα λέει: «Γι' αυτό δεν ντράπηκα, αλλά έκανα το πρόσωπό μου σαν στερεή πέτρα, και γνώριζα ότι δεν πρόκειται να καταισχυνθώ, διότι πλησιάζει αυτός που με δικαιώνει.» Α. Και ανέστησε, πες μου, τον δικό του ναό, έχοντας καινοτομήσει απέναντι στον θάνατο και υπερνικώντας τη φθορά, άραγε σαν εμάς ως άνθρωπος, ή ως Θεός εκ Θεού, μολονότι εμφανίστηκε με σάρκα; Β. Ως Θεός εκ Θεού. Α.

Επειδή όμως έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας, την ενέργεια της θεοπρεπούς εξουσίας, αν και ήταν άνθρωπος, την επιδείκνυε. Γι' αυτό τον λόγο, λοιπόν, λέει, επειδή εισήλθε στα δικά μας μέτρα: «Αν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα του Θεού, τότε έφτασε σε εσάς η βασιλεία του Θεού.» Και αυτό δεν είναι τίποτε άλλο παρά να λέει εκείνο, ότι κατήλθε και στους ανθρώπους η θεοπρεπής εξουσία και δύναμη, εφόσον εγώ που έγινα σαν εσάς για χάρη σας, θαυματουργώ μέσω του Πνεύματος.

ΚΥΡ. Αλλά ο αρχάγγελος Γαβριήλ λέγει προς την Παρθένο: «Πνεύμα Άγιον θα επέλθει σε σένα και δύναμη του Υψίστου θα σε επισκιάσει· γι' αυτό και το άγιο που θα γεννηθεί από σένα, θα ονομαστεί Υιός του Υψίστου». ΝΕΣΤ. Ο Απόστολος είπε: «Εκένωσε τον εαυτό του, παίρνοντας μορφή δούλου»· το οποίο σημαίνει ότι ενδύθηκε το δικό μας σώμα, στο οποίο προέκοπτε κατά τη σοφία και την ηλικία και τη χάρη ενώπιον του Θεού και των ανθρώπων, ως Κυριακός άνθρωπος. ΚΥΡ. Κάθε τι που γεννιέται από τη σάρκα, είναι σάρκα· αλλά αυτό δεν αναιρεί το παράδοξο της γεννήσεως· διότι όπως ο Θεός γεννά θεϊκώς, έτσι και η θεοπρεπής Παρθένος γέννησε κατά σάρκα τον εκ Θεού Θεό Λόγο. ΝΕΣΤ. Κάθε μητέρα γεννά εκείνο που είναι ομοούσιο με αυτήν· δεν είναι λοιπόν μητέρα του, εάν δεν είναι αυτός ομοούσιος με αυτήν· διότι πώς είναι μητέρα του, αυτού που είναι ξένος προς την ουσία της; ΚΥΡ. Εμείς διδαχθήκαμε να ομολογούμε έναν Υιό εκ της Παρθένου και εκ του Αγίου Πνεύματος, ομοούσιο με τη μητέρα όπως και με τον Πατέρα, καθώς έχουν πει οι Πατέρες. ΝΕΣΤ. Χωρίζω τις φύσεις, ενώνω την προσκύνηση, επειδή ο Θεός είναι αχώριστος από εκείνον που φαίνεται· γι' αυτό δεν χωρίζω την τιμή. ΚΥΡ. Εκείνος που χωρίζει τις φύσεις, ομιλεί για δύο υιούς, μην πιστεύοντας στη Γραφή που λέγει ότι «Ο Λόγος έγινε σάρκα». ΝΕΣΤ.

Μη γένοιτο. Αλλά αγνοεί μεν ο κατά χάριν Υιός, όχι όμως και ο κατά φύσιν. Εμείς κατά χάριν είμαστε αυτοί που αγνοούν τα πάντα και δεν γνωρίζουν τίποτα για τα τέλη του αιώνος. ΝΕΣΤ. Εκ φύσεως πεινάμε, διψάμε και κοιμόμαστε, μη υφιστάμενοι αυτό λόγω της θελήσεώς μας, αλλά επειδή υποκείμεθα στην ανάγκη της φύσεως. Τι λοιπόν; Θα βρεθεί ο Θεός να ακολουθεί αναγκαστικούς νόμους; Μη γένοιτο. ΚΥΡ. Εμείς βεβαίως εκ φύσεως πεινάμε, διψάμε και κοιμόμαστε, όχι με τη θέλησή μας, αλλά όντας δούλοι στην ανάγκη της φύσης. Εκείνος όμως δεν το έπραττε από ανάγκη, αλλά με τη θέλησή Του· διότι και από πέντε άρτους χόρτασε πεντακισχίλιους, και από επτά πάλι τετρακισχίλιους. Ο ίδιος είπε: «Κανείς δεν παίρνει τη ζωή μου από εμένα, αλλά όταν θέλω, τη λαμβάνω»· και κανένας άνθρωπος δεν δύναται να το κάνει αυτό, παρά μόνο ο Χριστός. ΝΕΣΤ. Λες ότι έπαθε ο Υιός; Τότε έπαθε και ο Πατέρας. Εάν όμως λες ότι ο Πατέρας δεν έπαθε, έχεις καταστήσει τον Υιό ετερούσιο σε σχέση με Αυτόν. ΚΥΡ. Ούτε τον Πατέρα αποκαλώ παθητό, ούτε τον Υιό απαθή· αλλά απαθές μεν είναι το Θείο, διότι είναι και ασώματο, ενώ παθητός είναι ο Κύριος εξαιτίας της σάρκας. ΝΕΣΤ. Εγώ δεν λέω ότι ο Λόγος έγινε σάρκα, ούτε ότι έπαθε· διότι απαθές είναι το Θείο, και ο απαθής είναι ανώτερος από πάθη. Παθητή δε είναι η σάρκα και θνητή η ανθρώπινη φύση. ΚΥΡ.

Γράφει δε σχετικά και ο Ιωάννης για τον Θεό και Πατέρα: «Εάν περπατούμε μέσα στο φως, έχουμε κοινωνία μαζί του και το αίμα του Ιησού Χριστού του Υιού του μας καθαρίζει από κάθε αμαρτία». Έχουμε, λοιπόν, καθαριστεί με το άγιο αίμα του Σωτήρα όλων μας Χριστού, ο οποίος κάθισε στα δεξιά της μεγαλοσύνης στα ύψιστα. Αλλά πότε; Όταν πραγματοποίησε τον καθαρισμό μέσω του αίματός του, τότε λέγεται ότι κάθισε, και ότι έγινε ανώτερος από τους αγγέλους, κληρονομώντας σε σύγκριση με αυτούς ένα πιο ξεχωριστό όνομα· διότι ονομάστηκε Υιός. Επειδή ο Λόγος έγινε σάρκα, αν και ήταν Λόγος και απαύγασμα της δόξας του Πατέρα και χαρακτήρας της υποστάσεώς του, μη υφιστάμενος στην ίδια του τη θεία φύση, για να το πω έτσι, τους πόνους της ένσαρκης οικονομίας· διότι υπέμεινε «σταυρόν, καταφρονώντας την ντροπή», καθώς και ατιμώσεις, ύβρεις και εμπτυσμούς· αλλά το έκανε για να μας απαλλάξει από κάθε μολυσμό, καθιστώντας μας καθαρούς με το ίδιο του το αίμα, και για να μας ενώσει μέσω του εαυτού του με τον Θεό και Πατέρα. Διότι «μέσω αυτού έχουμε την πρόσβαση», και αυτός είναι η θύρα και η οδός. Εξάλλου, μολονότι ο Λόγος «έγινε σάρκα και κατασκήνωσε ανάμεσά μας», κάνοντας δικό του σώμα αυτό που έλαβε από την αγία Παρθένο, εντούτοις παρέμενε στη δόξα και στη φύση της θεότητας και δεν απομακρύνθηκε από τους υπέρτατους θρόνους του Θεού και Πατέρα. Διότι ήταν μεν άνθρωπος πάνω στη γη, αλλά ταυτόχρονα γέμιζε τον ουρανό και τα πάντα ήταν γεμάτα από αυτόν.

Επομένως, εν Χριστώ έχουμε κερδίσει το αγαθό της ενώσεως με τον Θεό και Πατέρα, και παραμένει οπωσδήποτε μέσα μας, εφόσον διατηρήσουμε την παρρησία και το καύχημα της ελπίδας ως ένα τόσο λαμπρό και περίδοξο στολίδι, και επιπλέον εφόσον πιστεύουμε όχι ότι ο ναός (το σώμα) που γεννήθηκε από την αγία Παρθένο είναι κάποιος άλλος υιός, ξεχωριστός και μερικός, σε σχέση με αυτόν που προέρχεται εκ του Θεού Πατρός, αλλά ότι ο Λόγος έγινε μεν σύμφωνα με τις Γραφές «σάρκα και εσκήνωσε ανάμεσά μας», δεν έπαψε όμως να είναι Θεός, αλλά είναι ένας Υιός και ένας Κύριος, ο Ιησούς Χριστός. <Και εισχωρεί μέχρι μερισμού.> Το δε «εισχωρεί μέχρι μερισμού ψυχής και πνεύματος» μπορεί να νοηθεί και ως εξής: ότι το κήρυγμα του Θεού διαιρεί και μερίζει τα μέρη της ψυχής, καθιστώντας την δεκτική και ικανή να χωρέσει αυτά που ακούγονται. <Γη που βγάζει αγκάθια.> Η ράθυμη πάλι ψυχή θα μπορούσε εύλογα να παρομοιαστεί με γη κακή και αλμυρή, η οποία, αν και δέχεται πολλές φορές τις σπορές από εκείνους που συνηθίζουν να καλλιεργούν, δεν γεννά απολύτως τίποτα· το σε ποιο τέλος θα καταλήξει η ραθυμία της, εφόσον κατέστησε άπρακτη τη δωρεά που της δόθηκε από τον Θεό, θα το διδάξει ο Παύλος λέγοντας ότι το τέλος της είναι η καύση. Θέλεις να δεις και από τα ίδια τα πράγματα ότι αυτό που ειπώθηκε είναι αληθές;

Είναι σαν να επέλεγε να πει: «Ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας», και υπέστη κατά σάρκα τον θάνατο για τη ζωή όλων, και έτσι τον γνωρίσαμε· όμως από τώρα και στο εξής δεν τον γνωρίζουμε πλέον έτσι. Διότι, αν και είναι με σάρκα, επειδή αναστήθηκε την τρίτη ημέρα και βρίσκεται κοντά στον Πατέρα στους ουρανούς, εντούτοις νοείται πάνω από τη σάρκα. Επειδή πέθανε μία φορά, «δεν πεθαίνει πλέον, ο θάνατος δεν τον κυριεύει πια· διότι αυτός ο θάνατος που πέθανε, τον πέθανε για την αμαρτία μία για πάντα· αυτό όμως που ζει, το ζει για τον Θεό». Επομένως, εάν ο αρχηγός της ζωής μας βρέθηκε σε αυτή την κατάσταση, είναι απολύτως αναγκαίο και εμείς οι ίδιοι, ακολουθώντας τα ίχνη του, να νοούμαστε όχι πλέον κατά σάρκα, αλλά πάνω από τη σάρκα.

Διότι πράγματι έδωσε υπέρ ημών τον ίδιο του τον Υιό. Εμείς δε λυτρωθήκαμε, απαλλαγήκαμε από τον θάνατο και την αμαρτία. Διότι για κανέναν άλλο λόγο δεν έγινε «σάρκα ο Λόγος και κατοίκησε ανάμεσά μας», παρά για να υπομείνει τον θάνατο της σάρκας και να θριαμβεύσει επί των αρχών και των εξουσιών, να καταργήσει δε και αυτόν «που έχει το κράτος του θανάτου», δηλαδή τον σατανά· και αφενός να αναιρέσει τη φθορά, αφετέρου να απομακρύνει μαζί της και την αμαρτία που μας τυραννούσε· και έτσι λοιπόν να καταστήσει ανενεργή εκείνη την αρχαία κατάρα, την οποία υπέμεινε η ανθρώπινη φύση στο πρόσωπο του Αδάμ, ως απαρχή του γένους και ως η πρώτη ρίζα. Διότι, παραβαίνοντας την εντολή ο Αδάμ, προσέκρουσε στον Δημιουργό· γι' αυτό έγινε και καταραμένος και δέσμιος του θανάτου. Ενώ όμως είχαμε χαθεί ολοκληρωτικά, μας σπλαχνίστηκε πάλι ο Δεσπότης των όλων· διότι κατήλθε από τους ουρανούς ο Υιός, συγχωρώντας τα παραπτώματα, δικαιώνοντας εν πίστει τον ασεβή, αναπλάθοντας ως Θεός την ανθρώπινη φύση προς την αφθαρσία, και επαναφέροντάς την στην αρχική της κατάσταση· διότι «καινή κτίση» είναι τα εν Χριστώ, επειδή τέθηκε και νέα ρίζα· και έγινε δεύτερος Αδάμ· και όχι όπως εκείνος, που στάθηκε αίτιος οργής και της άνωθεν αποστροφής για τους απογόνους του, αλλά αντίθετα έγινε πρόξενος και χορηγός της οικειότητας με τον Θεό, μέσω του αγιασμού, της αφθαρσίας και της δικαιοσύνης που προέρχεται από την πίστη.

Και θα ήταν βεβαίως λογικό να αναπτύξουμε μακρύ λόγο για αυτά και να μιλήσουμε εκτενέστερα, ανατρέποντας τις ανοησίες των ανόσιων αιρετικών. Επειδή όμως έχουμε ήδη πραγματευθεί επαρκώς τα περί του Αγίου Πνεύματος στο βιβλίο περί της Αγίας Τριάδος, θα παραλείψουμε να πούμε περισσότερα για αυτό τον λόγο. <Και ο Λόγος σαρξ εγένετο.> Έχει ήδη εισέλθει καθαρά μέσω αυτού στον λόγο περί της ενανθρωπήσεως. Διότι εξηγεί σαφώς ότι ο Μονογενής έγινε και ονομάστηκε υιός ανθρώπου. Διότι το να πει ότι ο Λόγος έγινε σάρκα αυτό ακριβώς σημαίνει και τίποτε άλλο. Είναι σαν να έλεγε πιο απέριττα ότι ο Λόγος έγινε άνθρωπος. Λέγοντας δε αυτά, δεν μας εισάγει πάλι κάτι ξένο ή ασυνήθιστο, αφού πολλές φορές η θεία Γραφή από τη σάρκα και μόνο ονομάζει ολόκληρο το έμβιο ον, σύμφωνα με το χωρίο του προφήτη Ιωήλ: «Θα εκχέω από το Πνεύμα μου επί πάσαν σάρκα». Και βεβαίως δεν θα νομίσουμε ότι ο προφήτης εννοεί πως το θείο Πνεύμα πρόκειται να χορηγηθεί αποκλειστικά στην άψυχη ανθρώπινη σάρκα. Διότι έτσι το νόημα δεν θα στερούνταν καθόλου γελοιότητας, αλλά λαμβάνοντας το όλο από το μέρος, ονομάζει τον άνθρωπο από τη σάρκα, και έπρεπε μάλλον να εκφραστεί έτσι και όχι διαφορετικά. Και για ποιον λόγο συνέβη αυτό, είναι, καθώς φαίνεται, αναγκαίο να το πούμε. Ο άνθρωπος, λοιπόν, είναι ένα ον λογικό μεν, αλλά και σύνθετο, αποτελούμενο δηλαδή από ψυχή και από τούτη την φθαρτή και γήινη σάρκα.

Διότι έπρεπε η σάρκα, αφού έγινε δική του, να συμμετάσχει στην αθανασία που προέρχεται από αυτόν. Επειδή θα ήταν από τα πιο άτοπα πράγματα, η μεν φωτιά να μπορεί να προσδίδει στις ύλες την αισθητή ιδιότητα της ενέργειας που κατέχει εκ φύσεως, και σχεδόν να μετατρέπει στον εαυτό της εκείνα στα οποία εισέρχεται κατά μετοχήν· για τον δε Λόγο του Θεού, που είναι υπεράνω όλων, να μην πιστεύουμε απολύτως ότι μετέδωσε στη σάρκα το δικό του αγαθό, δηλαδή τη ζωή. Για αυτόν ακριβώς τον λόγο νομίζω προπαντός ότι ο άγιος Ευαγγελιστής, υποδηλώνοντας τον άνθρωπο κυρίως από το παθητό του μέρος, είπε ότι ο Λόγος του Θεού έγινε σάρκα· ώστε να θεωρεί κανείς ταυτόχρονα το τραύμα και το φάρμακο, το ασθενές και τον ιατρό, αυτό που έχει κλίνει προς τον θάνατο και αυτόν που το εγείρει προς τη ζωή, αυτό που έχει νικηθεί από τη φθορά και αυτόν που εκδιώκει τη φθορά, αυτό που έχει κυριευθεί από τον θάνατο και αυτόν που είναι ανώτερος του θανάτου, αυτό που έχει στερηθεί τη ζωή και τον χορηγό της ζωής. Και δεν λέει ότι ο Λόγος ήλθε μέσα σε σάρκα, αλλά ότι έγινε σάρκα, ώστε να μην υποθέσεις ότι επιφοίτησε σε αυτήν κατά σχέση, όπως τυχόν συνέβαινε στους προφήτες ή και σε κάποιους άλλους από τους αγίους, αλλά ότι ο ίδιος έγινε αληθινά σάρκα, δηλαδή άνθρωπος· διότι αυτό ακριβώς λέγαμε προηγουμένως.

Ιδού, λένε ότι και μέσα σε αυτόν υπάρχει ο Θεός, χωρίς να χωρίζουν τη σάρκα από τον Λόγο. Και πάλι ισχυρίστηκαν ότι δεν υπάρχει άλλος Θεός εκτός από αυτόν, ενώνοντας με τον Λόγο την προσληφθείσα φύση ως ιδική του, δηλαδή τον ναό που προήλθε από την Παρθένο. Διότι ένας είναι ο Χριστός που προέρχεται και από τα δύο. «Και εσκήνωσεν εν ημίν». Ο Ευαγγελιστής επεξεργάζεται με ωφέλιμο τρόπο το ρητό και καθιστά σαφέστερη τη σημασία του νοήματος. Διότι, επειδή είπε ότι ο Λόγος του Θεού έγινε σάρκα, για να μην υποθέσει κάποιος από πολλή αμάθεια ότι εκείνος εξέστη της δικής του φύσεως και ότι όντως μετατράπηκε σε σάρκα και έπαθε, πράγμα που ήταν αδύνατο, καθώς το θείο είναι απαλλαγμένο από κάθε αλλοίωση και μεταβολή σε κάτι άλλο ως προς τον τρόπο της υπάρξεώς του. Πολύ ορθά πράττοντας, λοιπόν, ο θεολόγος πρόσθεσε αμέσως το «Και εσκήνωσεν εν ημίν», ώστε, κατανοώντας τα δύο σημαινόμενα, δηλαδή αυτόν που κατοικεί και εκείνο μέσα στο οποίο γίνεται η κατοίκηση, να μη νομίσεις ότι αυτός έχει μετατραπεί σε σάρκα, αλλά μάλλον ότι κατασκήνωσε μέσα σε σάρκα, χρησιμοποιώντας ως ίδιο σώμα τον ναό που προήλθε από την αγία Παρθένο.