Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 1:14

Δεν είναι άραγε ολοφάνερο σε όλους, ότι κατέβηκε στην κατάσταση του δούλου, χωρίς να προσπορίζει κάτι για τον εαυτό του μέσω αυτού, αλλά χαρίζοντας τον εαυτό του σε εμάς, «ώστε εμείς με τη δική του φτώχεια να πλουτήσουμε», ανυψούμενοι μέσω της ομοιότητας προς αυτόν στο δικό του και ξεχωριστό αγαθό, για να αναδειχθούμε θεοί και τέκνα Θεού μέσω της πίστεως; Διότι κατοίκησε ανάμεσά μας ο κατά φύση Υιός και Θεός· γι' αυτό και εν τω Πνεύματι αυτού «κράζουμε Αββά ο πατήρ»· και κατοικεί ο Λόγος, τρόπον τινά σε όλους, μέσα στον έναν ναό που προσέλαβε για εμάς και από εμάς, ώστε, έχοντας τους πάντες μέσα στον εαυτό του, «να συμφιλιώσει τους πάντες με ένα σώμα προς τον Πατέρα», όπως ακριβώς λέει ο Παύλος. <Και είδαμε τη δόξα του, δόξα ως Μονογενούς από τον Πατέρα, γεμάτου από χάρη και αλήθεια.> Λέγοντας ότι ο Λόγος έγινε σάρκα, δηλαδή άνθρωπος, και συγκαταβιβάζοντάς τον σε αδελφότητα με τους δούλους και τα δημιουργήματα, διαφυλάττει ακόμη και έτσι ακέραιο σε αυτόν το θεοπρεπές αξίωμα, και τον δείχνει να είναι πάλι πλήρης από την πατρική ιδιότητα που υπάρχει μέσα του. Διότι η θεία φύση είναι πράγματι σταθερά εδραιωμένη στον εαυτό της, μη ανεχόμενη να υποστεί την παραμικρή τροπή σε κάτι άλλο, αλλά παραμένοντας μάλλον πάντοτε αναλλοίωτη και στηριγμένη στα δικά της ιδιώματα.

Επομένως, αν και ο Ευαγγελιστής λέει ότι ο Λόγος έγινε σάρκα, εντούτοις δεν ισχυρίζεται ότι νικήθηκε από τις αδυναμίες της σάρκας, ούτε ότι εξέπεσε από την πανάρχαια δύναμη και δόξα του, επειδή περιβλήθηκε το ασθενές και εντελώς άδοξο σώμα μας. Διότι είδαμε τη δόξα του, λέει, η οποία είναι εξαιρετικά ανώτερη από τη δόξα των άλλων, και τέτοια που ο καθένας θα ομολογούσε ότι ταιριάζει στον Μονογενή Υιό που προέρχεται από τον Θεό Πατέρα. Διότι ήταν πλήρης χάριτος και αληθείας. Αφενός, αν κάποιος ατενίσει τη χορεία των αγίων και αναλογιστεί τα παράδοξα που έχουν επιτελεστεί μέσω του καθενός, εύλογα θα θαυμάσει και θα χαρεί για τα χαρίσματα που διαθέτει ο καθένας, και θα πει οπωσδήποτε ότι έχουν πληρωθεί από τη δόξα του Θεού. Αφετέρου, τη δόξα και τη χάρη του Μονογενούς, οι θεολόγοι και μάρτυρες βεβαιώνουν ότι δεν την είδαν απλώς να συναγωνίζεται τις δόξες των άλλων, αλλά να είναι υπερβολικά ανώτερη και να ανέρχεται σε ασύγκριτα ύψη υπεροχής, χωρίς να έχει τη χάρη μετρημένη, σαν να του δόθηκε από άλλον, αλλά τέλεια και αληθινή όπως αρμόζει στον τέλειο, δηλαδή, όχι επίκτητη ούτε προσπορισμένη έξωθεν ως ένα είδος προσθήκης, αλλά ουσιωδώς ενυπάρχουσα και αποτελούσα φυσικό καρπό του πατρικού ιδιώματος που μεταδίδεται στον Υιό που προέρχεται από Αυτόν.

Επειδή δε έχει γραφτεί από τον μακάριο Λουκά «Ο δε Ιησούς προέκοπτε σε σοφία και χάρη», πρέπει να σημειωθεί σε αυτά ότι ο πνευματοφόρος ευαγγελιστής είπε πως ο Υιός έχει τη δόξα πλήρη χάριτος. Τότε σε τι μπορεί να προκόψει το πλήρες, ή τι είδους προσθήκη θα δεχθεί γενικά αυτό, πέρα από το οποίο δεν υπάρχει τίποτα; Επομένως, δεν λέγεται ότι προέκοπτε καθόσον είναι Λόγος και Θεός, αλλά ότι, καθώς θαυμαζόταν όλο και περισσότερο, αναδεικνυόταν πιο χαριτωμένος σε αυτούς που τον έβλεπαν μέσα από τα έργα του, καθώς προέκοπτε μάλλον, για να πούμε την αλήθεια πιο σωστά, η δεκτικότητα αυτών που τον θαύμαζαν, παρά ο ίδιος που είναι τέλειος ως Θεός ως προς τη χάρη. Ας λεχθούν αυτά ως χρήσιμα, έστω και αν ο λόγος αποτελεί παρέκβαση. <Ο Ιωάννης μαρτυρεί για αυτόν, και έχει φωνάξει δυνατά.> Ο σοφότατος Ευαγγελιστής ακολουθεί και πάλι τους δικούς του συλλογισμούς, και διατυπώνει αρμονικά τον επόμενο λόγο του ως οφειλόμενο στα προηγούμενα. Επειδή δηλαδή είπε για τον Υιό του Θεού «Είδαμε τη δόξα του, δόξα ως Μονογενούς από τον Πατέρα», για να μη φαίνεται ότι το λέει μόνος του, αφού το «Είδαμε» δεν ταιριάζει σε ένα μόνο πρόσωπο, συνδέει τον συνονόματο μάρτυρα, ο οποίος έχει με αυτόν την ίδια ακριβώς ευσέβεια. Μαρτυρώ λοιπόν εγώ, λέει· διότι έχω δει αυτό που είπα. Αλλά ομοίως μαρτυρεί και ο βαπτιστής. Μια εξαιρετικά αξιόλογη δυάδα πνευματοφόρων και ένα αξιόπιστο ζεύγος ανδρών που έχουν ανατραφεί με την αλήθεια και δεν γνωρίζουν να λένε ψέματα.

Βαθύς είναι ο λόγος και απαιτεί πολλή έρευνα για τον εαυτό του. Διότι η πρόχειρη στους πολλούς και τετριμμένη ερμηνεία τυγχάνει να είναι περίπου η εξής: όσον αφορά τον χρόνο της κατά σάρκα γεννήσεως, ο βαπτιστής προπορευόταν του Σωτήρος, ενώ ο Εμμανουήλ ακολουθούσε κατά κάποιον τρόπο και φαινόταν να έρχεται πίσω, υπολειπόμενος κατά έξι ολόκληρους μήνες, όπως εξιστόρησε ο μακάριος Λουκάς. Μερικοί νομίζουν ότι αυτό εννοεί ο Ιωάννης, ώστε να νοείται ως εξής: Εκείνος που έρχεται πίσω μου ως προς τον χρόνο της ηλικίας, βρέθηκε μπροστά μου. Αλλά εκείνος που ενατενίζει με πιο οξύ βλέμμα τα θεία θεωρήματα μπορεί να διαπιστώσει, πρώτον μεν, ότι ο λόγος μάς οδηγεί σε ανούσιες έννοιες και απομακρύνεται πολύ από τα όσα αναγκαίως αναζητούνται. Διότι ο άγιος βαπτιστής παραλήφθηκε ως μάρτυρας, όχι για να δείξει τον Χριστό ως προς τον χρόνο της γεννήσεως πότε να υπολείπεται και πότε πάλι να προηγείται, αλλά ως κάποιος που έχει δει «τη δόξα του, δόξα ως Μονογενούς παρά του Πατρός, πλήρη χάριτος και αληθείας». Ποιον λόγο λοιπόν θα μπορούσε κανείς να εφαρμόσει σε αυτές τις τόσο άκαιρα εισαγόμενες διηγήσεις; Ή πώς θα μπορούσε κάποιος να μας ερμηνεύσει σαφώς, εάν εκλάβει το ζητούμενο ως ποσότητα χρόνου, δηλαδή το «Αυτός που έρχεται πίσω μου, βρέθηκε μπροστά μου»;

Επομένως, επειδή ο μεν κατακριτικός νόμος δόθηκε μέσω του Μωυσή, ενώ η δικαιωτική χάρις έγινε μέσω του Μονογενούς, πώς λοιπόν δεν είναι ανώτερος σε δόξα, λέει, εκείνος μέσω του οποίου νομοθετήθηκαν τα ανώτερα; Αληθεύει λοιπόν και ο ψαλμωδός εν Πνεύματι, ο οποίος διακηρύσσει ότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός υπερέχει από όλο μαζί το λαμπρό πλήθος των αγίων, αναφωνώντας: «Διότι ποιος ανάμεσα στις νεφέλες θα εξισωθεί με τον Κύριο; Ή ποιος θα ομοιωθεί με τον Κύριο ανάμεσα στους υιούς του Θεού;». Διότι οι νοητές νεφέλες, δηλαδή οι άγιοι προφήτες, θα παραχωρήσουν τα πρωτεία στον Χριστό, και θα θεωρήσουν ότι σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να παραβάλλονται με αυτόν διεκδικώντας ίση τιμή, εφόσον καταλαμβάνει τη δεύτερη θέση εκείνος που αναγνωρίστηκε από τον Θεό περισσότερο από όλους, δηλαδή ο Μωυσής. Οι δε υιοί του Θεού που ονομάστηκαν έτσι κατά τον καιρό της παρουσίας Του, δεν θα ομοιωθούν απόλυτα με τον κατά φύσιν Υιό, αλλά θα αναγνωρίσουν το δικό τους μέτρο, αφού μάλιστα και ο άγιος Βαπτιστής ομολόγησε ότι βρίσκεται πίσω Του, για τον οποίο Εκείνος που γνωρίζει τις καρδιές λέει: «Δεν έχει εγερθεί μεταξύ των γεννημένων από γυναίκες μεγαλύτερος από τον Ιωάννη τον Βαπτιστή». Αληθεύει λοιπόν ο μακάριος Ευαγγελιστής, όταν λέει ότι είδε «τη δόξα του, δόξα που έχει ως Μονογενής από τον Πατέρα», δηλαδή αυτήν που θα ταίριαζε στον Μονογενή Υιό από τον Θεό Πατέρα, και όχι σε εκείνους που έχουν κληθεί στην αδελφότητά Του, των οποίων Εκείνος είναι πρωτότοκος.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι. Ότι μόνος κατά φύση Υιός εκ του Πατρός είναι ο Μονογενής, ως προερχόμενος από αυτόν και ευρισκόμενος μέσα σε αυτόν. <Κανείς ποτέ δεν έχει δει τον Θεό· ο Μονογενής Θεός που βρίσκεται στον κόλπο του Πατρός, εκείνος τον φανέρωσε.> Παρατήρησε λοιπόν πάλι εδώ τη νηφαλιότητα του πνευματοφόρου. Δεν αγνόησε ότι οπωσδήποτε κάποιοι θα πουν, εξετάζοντας με μεγαλύτερη αυστηρότητα τα όσα ειπώθηκαν για τον Μονογενή: Είπες, ω άνθρωπε, ότι έχεις δει «τη δόξα του, δόξα ως Μονογενούς παρά του Πατρός»· και έπειτα, ενώ έπρεπε να μας αναλύσεις λεπτομερέστερα την εξήγηση γι' αυτά και να πεις κάτι θεοπρεπές και εξαίσιο, εσύ έκανες την απόδειξη με βάση την υπεροχή του έναντι του Μωυσή και τα μέτρα του Ιωάννη, σαν να μην ήταν δυνατόν να φανεί αλλιώς η δόξα του, αν και ο μακάριος προφήτης Ησαΐας λέει: «Είδα τον Κύριο Σαβαώθ να κάθεται σε θρόνο ψηλό και υπερυψωμένο, και ο οίκος ήταν γεμάτος από τη δόξα του, και Σεραφείμ στέκονταν γύρω του, έχοντας έξι πτέρυγες το ένα και έξι πτέρυγες το άλλο, και με τις δύο κάλυπταν το πρόσωπό τους, και με τις δύο κάλυπταν τα πόδια τους, και με τις δύο πετούσαν· και έκραζαν ο ένας προς τον άλλον και έλεγαν: Άγιος, άγιος, άγιος ο Κύριος Σαβαώθ, πλήρης όλη η γη από τη δόξα του».

Άριστα λοιπόν ο σοφότατος Ευαγγελιστής, λέγοντας «Και είδαμε τη δόξα του, δόξα ως Μονογενούς από τον Πατέρα, γεμάτος χάρη και αλήθεια», εισάγει την απόδειξη του λόγου από την υπεροχή του πάνω σε όλα. Διότι, όπως «από το κάλλος των κτισμάτων αναλογικά» θεωρείται η δύναμη του δημιουργού των πάντων· και «οι ουρανοί διηγούνται άφωνα τη δόξα του Θεού, ενώ το στερέωμα αναγγέλλει το έργο των χεριών του»· έτσι πάλι ο Μονογενής θα αναδειχθεί ανώτερος σε δόξα και λαμπρότερος, υπερβαίνοντας την κατανόηση, όσον αφορά τη δύναμη της όρασης, ως Θεός, και νοούμενος και δοξαζόμενος ως υπάρχων πάνω από την κτίση, μέσω των ιδιοτήτων με τις οποίες την υπερβαίνει. Θεωρώ λοιπόν ότι αυτήν, και όχι κάποια άλλη θεώρηση, εμπεριέχει η δύναμη του προκειμένου χωρίου· πρέπει δε να παρατηρήσουμε πάλι, ότι αποκαλεί τον Υιό Μονογενή Θεό, και λέει ότι βρίσκεται στους κόλπους του Πατέρα, για να φανεί πάλι ότι βρίσκεται εκτός της ομοφυΐας προς την κτίση, και ότι έχει τη μοναδική του ύπαρξη από τον Πατέρα και μέσα στον Πατέρα. Διότι, αν ο Μονογενής είναι όντως Θεός, πώς δεν είναι κατά φύση διαφορετικός από εκείνους που είναι κατά χάριν θεοί και υιοί; Επειδή ο Μονογενής δεν θα νοηθεί ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς, αλλά ως ο μόνος που προέρχεται από τον Πατέρα.

Όπως ακριβώς, λοιπόν, ενώ στη δική του φύση κατέχει το να δύναται τα πάντα και είναι ο ίδιος η ισχύς των πάντων, λέγεται ότι έχει κοπιάσει· διότι σε παρακαλώ, μην κατατέμνεις τον έναν Χριστό σε δυάδα υιών, έστω κι αν οικειώνεται τα πάθη της ανθρωπότητας. Καίτοι παραμένει απαθής, επειδή έγινε άνθρωπος, αυτός που από τη φύση του δεν υπόκειται σε κόπο. Έτσι, αν λέει κάτι από όσα νομίζουμε ότι ταιριάζουν μάλλον σε άνθρωπο και όχι στον Θεό, ας μη λεξιθηρούμε αμέσως, και ας μη συλλαμβανόμαστε εξαιρετικά αμαθείς ακριβώς τη στιγμή που χρειαζόμαστε περισσότερο την τέχνη της ευσέβειας, απομακρύνοντας όσο το δυνατόν περισσότερο τον λόγο περί της ένσαρκης οικονομίας, και ανεβαίνοντας με θέρμη στην ίδια τη θεότητα του Λόγου, καταπιανόμενοι από πολλή αμάθεια με πράγματα που είναι υπεράνω ημών. Διότι, αν δεν είχε γίνει καθόλου άνθρωπος, αν δεν είχε λάβει τη μορφή του δούλου, θα ήταν δίκαιο να θορυβούμαστε όταν λέει κάτι που αρμόζει σε δούλο, και να απαιτούμε μάλλον όλα να λέγονται σύμφωνα με όσα πρέπουν στον Θεό. Αν όμως πιστεύουμε με βεβαιότητα και χωρίς δισταγμό, διατηρώντας το ασφαλές στην πίστη μας, ότι σύμφωνα με τη φωνή του Ιωάννη «Ο Λόγος σάρξ εγένετο και εσκήνωσεν εν ημίν», όταν τον βλέπεις να μιλάει ως σάρκα, δηλαδή ως άνθρωπος, για την ασφάλεια του κηρύγματος να αποδέχεσαι τον λόγο που αρμόζει σε άνθρωπο.

Αν και θα έπρεπε μάλλον να προχωρά κανείς με περισσότερο θάρρος στην κατανόηση των μυστηρίων, έχοντας προπαιδευτεί από τα Μωσαϊκά βιβλία και καθοδηγούμενος μέσα από αρχαιότατους τύπους στο να πιστεύει χωρίς ενδοιασμούς. «Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου έχει ζωή αιώνια, και εγώ θα τον αναστήσω κατά την έσχατη ημέρα». Και ως προς αυτό μάλιστα πρέπει να θαυμάσουμε τον άγιο Ευαγγελιστή, ο οποίος διακήρυξε ρητά: «Και ο Λόγος έγινε σάρκα». Διότι δεν δίστασε να πει, όχι ότι ο Λόγος βρέθηκε απλώς σε σάρκα, αλλά ότι έγινε σάρκα, για να αναδείξει την ένωση. Και βεβαίως δεν λέμε, ούτε ότι ο εκ Πατρός Θεός Λόγος μεταβλήθηκε στη φύση της σάρκας, ούτε ότι η σάρκα μετατράπηκε σε Λόγο. Διότι το καθένα παραμένει αυτό που είναι κατά φύση, και ο Χριστός είναι ένας εξ αμφοτέρων. Ο Λόγος όμως, ενωμένος με τη δική του σάρκα με τρόπο άρρητο και που υπερβαίνει τον ανθρώπινο νου, και έχοντας θα λέγαμε μεταθέσει ολόκληρη τη σάρκα στον εαυτό του ως προς την ικανότητα και ενέργεια του να ζωοποιεί αυτούς που έχουν ανάγκη ζωής, απομάκρυνε από τη δική μας φύση τη φθορά, και κατήργησε τον θάνατο που παλαιότερα επικρατούσε εξαιτίας της αμαρτίας. Επομένως, εκείνος που τρώει την αγία σάρκα του Χριστού, έχει ζωή αιώνια. Διότι η σάρκα εμπεριέχει τον Λόγο, ο οποίος είναι κατά φύση ζωή. Γι' αυτό τον λόγο αναφέρει: εγώ θα τον αναστήσω κατά την έσχατη ημέρα.

Πρέπει δε να παρατηρήσουμε πώς δεν ανέχεται πάλι να καταμερίζεται σε δύο χριστούς, σύμφωνα με την απερισκεψία μερικών. Διότι διαφυλάττει τον εαυτό του παντού αμέριστο μετά την ενανθρώπηση. Επειδή λέει ότι ο υιός του ανθρώπου αναβαίνει εκεί όπου ήταν προηγουμένως, αν και το προερχόμενο από τη γη σώμα δεν βρισκόταν επάνω πριν από αυτό, παρά μόνο και καθ' εαυτόν ο Λόγος, πριν από την ένωσή του με τη σάρκα. Ορθώς λοιπόν ο Παύλος έθεσε το «Ένας Κύριος Ιησούς Χριστός» στις δικές του επιστολές. Διότι ένας είναι ο Υιός, και πριν από τη σάρκωση και μετά τη σάρκωση, και δεν θεωρούμε το δικό του σώμα ως κάτι ξένο προς τον Λόγο. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ονομάζει υιό ανθρώπου τον Λόγο που κατέβηκε άνωθεν από τον ουρανό. Διότι έγινε σάρκα, σύμφωνα με τον μακάριο Ευαγγελιστή, και δεν μεταπήδησε σε σάρκα από μεταβολή της φύσης του. Επειδή είναι άτρεπτος και αναλλοίωτος κατά φύση, ως Θεός. Αλλά κατοικώντας σε δικό του ναό, εννοώ αυτόν από την παρθένο, και έχοντας γίνει άνθρωπος με αληθινό τρόπο.

Παρατήρησε δε πώς παντού με μοναδικό τρόπο και με την προταγή του άρθρου λένε: Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος, διαχωρίζοντας από εκείνους που έχουν κληθεί κατά χάριν στην υιοθεσία ως μοναδικό και ξεχωριστό τον αληθινό Υιό, καθ' ομοίωση του οποίου είμαστε και εμείς υιοί. Και πάλι τον αποκαλούν Χριστό ως τον Ένα. Πρέπει όμως να γνωρίζουμε ότι δεν ονομάζεται πλέον Χριστός εξαιτίας του εαυτού Του ή επειδή είναι αυτό κατ' ουσίαν, όπως ακριβώς είναι και Υιός, αλλά είναι μεν όντως και κατ' εξαίρεσιν ένας· διότι κανείς μεταξύ των κεχρισμένων δεν είναι σαν Αυτόν, ωστόσο ονομάζεται Χριστός καθ' ομοίωση προς εμάς. Διότι κύριο και απολύτως ξεχωριστό όνομα και πράγμα σε Αυτόν κατά αλήθειαν, είναι το Υιός, ενώ το Χριστός είναι κοινό σε σχέση με εμάς. Επειδή δηλαδή χρίσθηκε εφόσον έγινε άνθρωπος, γι' αυτό είναι Χριστός. Επομένως, αν αποδώσουμε το χρίσμα στην ανάγκη της ανθρώπινης φύσης, ο Χριστός θα νοούνταν καθ' ομοίωση προς εμάς, και όχι όπως ακριβώς είναι και Υιός, αλλά ένας και μόνος φυσικά και εξαιρετικά, και προ της σαρκός και μετά τη σάρκα, και όχι δύο, όπως νομίζουν μερικοί, οι οποίοι δεν κατανοούν, όπως φαίνεται, το βάθος του μυστηρίου. Διότι ο Λόγος εκ του Θεού Πατρός δεν κατήλθε σε έναν άνθρωπο, όπως για παράδειγμα σε έναν από τους αγίους προφήτες η διά του Πνεύματος χάρη, αλλά ο Ίδιος έγινε αληθινά σάρκα, σύμφωνα με το γεγραμμένο, δηλαδή άνθρωπος.

Παρατήρησε δε πάλι πώς μας παροτρύνει σωστά ο σοφότατος Ευαγγελιστής στο να επιθυμούμε να ζούμε με τη μέγιστη δυνατή πνευματική σύνεση, και να ασκούμε την οξύτητα της διανοίας μας, προκειμένου να μπορούμε πολύ εύκολα να εμβαθύνουμε στα θεία θεωρήματα, και να σπεύδουμε να κατανοούμε με ακρίβεια, όσο αυτό είναι εφικτό, τους λόγους της θεοπτίας. Λέει ότι ο ίδιος τιμήθηκε περιφανώς και αγαπήθηκε από τον Σωτήρα μας Χριστό, ώστε να αναπαύεται κοντά του, και μάλιστα στον ίδιο τον δεσποτικό κόλπο, καθιστώντας το γεγονός αυτό δείγμα της υπερφυούς αγάπης προς αυτόν. Επομένως, κοντά στον Θεό και σαν να λέμε στις πρώτες θέσεις δίπλα Του θα βρεθούν κατεξοχήν από όλους όσοι έχουν την καρδιά τους καθαρή, στους οποίους απονέμει μάλιστα ένα εξαιρετικό βραβείο ο ίδιος ο Σωτήρας, λέγοντας ότι θα είναι μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά, διότι αυτοί θα δουν τον Θεό. Και θα προβάλουμε ως απόδειξη ότι αυτός ο λόγος ειπώθηκε αληθινά, αυτόν ακριβώς τον σοφότατο Ευαγγελιστή. Διότι έχει δει τη δόξα του Χριστού, σύμφωνα με τα δικά του λόγια: «Διότι είδαμε τη δόξα του, λέει, δόξα ως Μονογενούς παρά του Πατρός, πλήρης χάριτος και αληθείας». Επειδή βέβαια κανείς δεν θα μπορούσε να αντικρίσει με τα μάτια του σώματος τη φύση που είναι εντελώς αθέατη σε ολόκληρη την κτίση. Διότι κανείς δεν έχει δει τον Πατέρα, σύμφωνα με τα λόγια του Σωτήρα, «εκτός από εκείνον που προέρχεται από τον Θεό», δηλαδή ο Υιός· «αυτός έχει δει τον Πατέρα».

Κοινώνησε, λοιπόν, αίμα και σάρκα, δηλαδή έγινε άνθρωπος, αυτός που κατά φύση είναι ζωή και έχει γεννηθεί από την κατά φύση ζωή, δηλαδή τον Θεό και Πατέρα, ο Μονογενής του Λόγος, ώστε, αφού ένωσε τον εαυτό του με τη σάρκα που υπόκειται σε φθορά σύμφωνα με τον λόγο της δικής της φύσης, με τρόπο άρρητο και ανέκφραστο και όπως μόνο αυτός γνωρίζει, να την επαναφέρει στη δική του ζωή και να την αναδείξει μέτοχο του Θεού και Πατέρα μέσω του εαυτού του. Διότι είναι μεσίτης Θεού και ανθρώπων, σύμφωνα με τα γραφόμενα, συνδεόμενος αφενός με τον Θεό και Πατέρα φυσικώς ως Θεός και προερχόμενος από αυτόν, και αφετέρου με τους ανθρώπους πάλι ως άνθρωπος, έχοντας τον Πατέρα μέσα του και όντας ο ίδιος μέσα στον Πατέρα. Διότι είναι χαρακτήρας και απαύγασμα της υποστάσεώς Του, χωρίς να είναι χωρισμένος από την ουσία, της οποίας είναι χαρακτήρας και από την οποία προέρχεται ως απαύγασμα, αλλά όντας ο ίδιος μέσα σε αυτήν και έχοντας αυτήν μέσα του. Και πάλι, έχει εμάς μέσα του, καθόσον προσέλαβε τη δική μας φύση, και το δικό μας σώμα ονομάστηκε σώμα του Λόγου. Διότι ο Λόγος έγινε σάρκα, σύμφωνα με τη φωνή του Ιωάννη. Και προσέλαβε τη δική μας φύση, αναπλάθοντάς την προς τη δική του ζωή. Αλλά και ο ίδιος είναι μέσα μας. Διότι όλοι γίναμε μέτοχοί του και τον έχουμε μέσα μας διά του Πνεύματος. Γι' αυτόν τον λόγο γίναμε κοινωνοί της θείας φύσεως και ονομαζόμαστε υιοί, έχοντας κατ' αυτόν τον τρόπο μέσα μας και τον ίδιο τον Πατέρα διά του Υιού.

Λέγοντας δε ότι ο λόγος δεν είναι δικός μου, δεν μας απομακρύνει διόλου από το δικό του πρόσωπο, καθότι είναι Λόγος και Θεός. Επειδή όμως λέει αυτά έχοντας μορφή δούλου και εμφανιζόμενος πλέον με ανθρώπινο σχήμα και όντας αληθινά όμοιος με εμάς, δεν θέλει να θεωρείται ο λόγος του ως ανθρώπινος, αλλά ως όντως θεϊκός και βασιλικός, αναφέροντάς τον αναγκαστικά στο πρόσωπο του Πατέρα, ώστε, μην έχοντας διαιρέσει τον εαυτό του, να μην οδηγήσει στο να νοούνται στο εξής δύο υιοί, αφού είναι ένας Υιός και πριν από τη σάρκωση και μετά τη σάρκωση. Διότι ένας είναι ο Χριστός, και όχι δύο, όπως ισχυρίζονται κάποιοι. Επειδή ο Λόγος, όντας Θεός εκ του Πατρός, έγινε σάρκα, σύμφωνα με τη φωνή του Ιωάννη, όχι επειδή μεταβλήθηκε σε σάρκα, αλλά επειδή έκανε δική του σάρκα τον ναό από την αγία Παρθένο.

Λέει λοιπόν: «Άγιε Πατέρα, διαφύλαξέ τους στο όνομά σου, το οποίο μου έδωσες, ώστε να είναι ένα, όπως εμείς». Επιθυμεί να διαφυλαχθούν οι μαθητές με τη δύναμη και την εξουσία της άρρητης φύσης, αποδίδοντας ορθά και πρεπόντως τη δυνατότητα να διασώζει όποιους θέλει, και μάλιστα πολύ εύκολα, σε Εκείνον που είναι αληθινά και κατά φύση Θεός. Μέσω αυτών δοξάζει, όχι κάποια άλλη, αλλά τη δική του φύση, στο πρόσωπο του Πατέρα, από τον οποίο έχει γεννηθεί ως Θεός. Γι' αυτό λέει: «Πατέρα, διαφύλαξέ τους στο όνομά σου, το οποίο μου έδωσες», δηλαδή στο θείο όνομα. Και αναφέρει πάλι ότι του έχει δοθεί το όνομα της θεότητας, όχι σαν να μην ήταν κατά φύση Θεός και κλήθηκε σε κάποιο επίκτητο αξίωμα θεότητας· διότι τότε θα ήταν θετός, όπως εμείς, έχοντας νόθα και χαρισμένη δόξα και νοθευμένη φύση, πράγματα που δεν επιτρέπεται καν να σκεφτούμε. Διαφορετικά, εξαιτίας αυτού θα εξέπιπτε από το να είναι κατά φύση Υιός. Επειδή όμως, όπως διακηρύττουν οι θείες Γραφές, ο Λόγος έγινε σάρκα, δηλαδή άνθρωπος, λέει ότι έχει λάβει αυτά που είχε ήδη ως Θεός· διότι το όνομα και η πραγματικότητα της θείας δόξας δεν θα φαίνονταν να ανήκουν εκ φύσεως σε άνθρωπο. Να σκεφτείς, επίσης, και να κατανοήσεις με ακρίβεια πώς ανέδειξε τον εαυτό του ως τη ζωντανή και ενυπόστατη δύναμη του Θεού και Πατέρα, μέσω της οποίας τα πάντα ενεργεί.

Διότι έτσι εμφανίστηκε στον μακάριο Ισραήλ στο όρος Χωρήβ, δηλαδή στο Σινά, την ημέρα της συνάξεως. Έτσι και στον ίδιο τον μακάριο Μωυσή, ενώ ποίμαινε στην έρημο, με μορφή φωτιάς μέσα στη βάτο κατά καιρούς, εμφανίστηκε και του μιλούσε. Όπως λοιπόν το κάρβουνο είναι ξύλο από τη φύση του, πλην όμως είναι ολόκληρο, πέρα για πέρα, γεμάτο από τη φωτιά, και έχει τη δύναμη και την ενέργειά της· κατά τον ίδιο, νομίζω, τρόπο θα μπορούσε εύλογα να νοηθεί και ο ίδιος ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός: «Διότι ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας.» Αλλά, αν και φαινόταν ως άνθρωπος σαν και εμάς κατά θεία οικονομία, εντούτοις όλο το πλήρωμα της θεότητας κατοίκησε μέσα Του, σύμφωνα βέβαια, όπως λέγω, με τον τρόπο της ενώσεως.

Όταν όμως κάνουμε λόγο για την ενανθρώπησή Του, τότε ακριβώς, τότε υπάρχει ανάγκη από ανθρώπινη γραφίδα· αυτό ακριβώς έπραξε και ο σοφός Ιωάννης λέγοντας: «Ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας». Δεν είναι καθόλου δύσκολο να εξαγγέλλουμε με τα δικά μας ανθρώπινα λόγια και τον κατά σάρκα θάνατό Του και την εκ νεκρών ανάσταση, καθώς και το ότι, σαν ένα πρωτόλειο και απαρχή της ανθρώπινης φύσης που ανανεώνεται προς την αφθαρσία, ανέβηκε προς τον Πατέρα και κάθισε στους ουρανούς. Και θα έρθει εν καιρώ, και θα καθίσει ως κριτής. Επομένως, με ανθρώπινη γραφίδα γράφουν τα σχετικά με την ενανθρώπηση του Μονογενούς οι θεόπνευστοι συγγραφείς. Επιτάσσει δε επιπλέον λέγοντας: «Πάρε μου για μάρτυρες πιστούς ανθρώπους, τον Ουρία και τον Ζαχαρία τον γιο του Βαραχίου». Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι εκείνον τον καιρό, κατά τον οποίο ο λόγος του Θεού για αυτά απηυθύνθη προς τον μακάριο Ησαΐα, ο μεν Ουρίας ήταν ένας προφήτης, ο δε Ζαχαρίας ιερέας και νομοδιδάσκαλος. Παραλαμβάνονται, λοιπόν, ως μαρτυρία για τον Χριστό, η μυσταγωγία και η γνώση, δηλαδή η προαγόρευση, μέσω του νόμου και των αγίων προφητών.

Λέγοντας δε ότι γεννήθηκε παιδί, καταρρίπτει σαφώς το ανυπόστατο της δοξασίας των Μανιχαίων, οι οποίοι αρνούνται να δεχθούν ότι ο Λόγος έγινε σάρκα, δηλαδή ότι προσέλαβε τη δική μας σάρκα για χάρη μας κατά θεία οικονομία. Αλλά εάν επιθυμούν να φρονούν ορθά και να καταδικάσουν τη δική τους εσφαλμένη κρίση, ας μην ατιμάζουν τα λόγια του προφήτη, ο οποίος λέει ότι γεννήθηκε για εμάς παιδί.

Κυβέρνησαν δε και άρχοντες με κρίση. Το δε «με κρίση» το λέει αντί του «κρυφά». Θα είναι λοιπόν ο δίκαιος βασιλιάς άνθρωπος μεν και αδελφός σε όλα με όσους βρίσκονται πάνω στη γη· διότι είναι Θεός κατά αλήθειαν. Επειδή πράγματι ο Λόγος έγινε σάρκα, σύμφωνα με τις Γραφές.

Ερμηνεία του Αγίου Κυρίλλου Αρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας στο Κατά Λουκάν Ευαγγέλιο. Κεφάλαιο Α΄. <Αυτοί που από την αρχή έγιναν αυτόπτες μάρτυρες και υπηρέτες του Λόγου.> (Cod. A f. 2 b, E f. 5) Ονομάζοντας δε τους αποστόλους αυτόπτες μάρτυρες του ενυπόστατου και ζώντος Λόγου, συμφώνησε με τον Ιωάννη που λέει ότι ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας, και ότι θεάθηκε η δόξα του, δόξα ως Μονογενούς παρά του Πατρός.

Ο Χριστός, η απαρχή των πάντων, ο δεύτερος Αδάμ σύμφωνα με τις Γραφές, γεννήθηκε από το Πνεύμα, για να μεταβιβάσει και σε εμάς τη χάρη· διότι επρόκειτο και εμείς να μην ονομαζόμαστε πλέον τέκνα ανθρώπων, αλλά μάλλον Θεού, λαμβάνοντας την μέσω του Πνεύματος αναγέννηση πρωτίστως στο πρόσωπο του Χριστού, ώστε να γίνει ο ίδιος πρωτεύων στα πάντα, όπως λέγει ο πάνσοφος Παύλος. Με άκρως οικονομικό τρόπο ο καιρός της απογραφής έστειλε στη Βηθλεέμ την αγία Παρθένο, για να δούμε και μια άλλη προφητεία να εκπληρώνεται· διότι είναι γραμμένο όπως είπαμε: «Και εσύ Βηθλεέμ, οίκος του Εφραθά, είσαι πολύ μικρή για να συγκαταλέγεσαι μεταξύ των χιλιάδων του Ιούδα· από εσένα θα εξέλθει για χάρη μου εκείνος που θα είναι άρχοντας στον Ισραήλ». Προς εκείνους δε που λέγουν ότι, εάν η Παρθένος γέννησε σαρκικά, έχει φθαρεί· και εάν δεν έχει φθαρεί, τότε γέννησε κατά φαντασία, απαντούμε: Ο προφήτης λέγει ότι ο Κύριος ο Θεός του Ισραήλ εισήλθε και εξήλθε και η πύλη παραμένει κλειστή. Και εάν ο Λόγος έγινε σάρκα ασυγχύτως, αφού συνελήφθη αναντίρρητα χωρίς σπορά, γεννήθηκε και χωρίς φθορά. «Και έτεκε τον Υιό αυτής τον πρωτότοκο.» Ποιον άραγε πρωτότοκο;

Διότι, επειδή η αγία Παρθένος έλεγε: «Τέκνο μου, γιατί μας το έκανες αυτό;», τότε λοιπόν, τότε δείχνοντας ότι ο ίδιος βρίσκεται πέρα από τα ανθρώπινα μέτρα, και διδάσκοντας ότι αυτή μεν έγινε υπηρέτρια της θείας οικονομίας γεννώντας τη σάρκα, ενώ εκείνος εκ φύσεως και αληθείας ήταν Θεός, και Υιός του Πατρός που βρίσκεται στους ουρανούς, λέει: «Δεν γνωρίζατε;» κ.λπ. — (A f. 45 b., E f. 110 b., H f. 134) Εδώ οι οπαδοί του Ουαλεντίνου, ακούγοντας ότι ο ναός ανήκε στον Θεό, και τώρα ο Χριστός βρίσκεται στα δικά του, αυτός που και παλαιότερα περιγραφόταν μέσω του νόμου και προτυπωνόταν σαν σε σκιές και τύπους, ας ντραπούν που λένε ότι δεν είναι ο Δημιουργός, ούτε ο Θεός του νόμου, ούτε ο Θεός του ναού, αυτός που είναι ο Πατέρας του Χριστού. <Και ο Ιησούς προόδευε στη σοφία και στην ηλικία και στη χάρη ενώπιον Θεού και ανθρώπων.> (A f. 46, B f. 33 b., E f. 112, H f. 136 b) Λέει ο ευαγγελιστής Ιωάννης: «Και είδαμε τη δόξα του, δόξα ως μονογενούς από τον Πατέρα, γεμάτος χάρη και αλήθεια». Προς τα πού άραγε θα προοδεύσει αυτό που είναι πλήρες; Ή ποια προσθήκη μπορεί γενικά να δεχθεί, πέρα από το οποίο δεν υπάρχει τίποτα; Επομένως, δεν αναφέρεται ότι προόδευε ως προς το ότι είναι Λόγος και Θεός, αλλά επειδή θαυμαζόταν συνεχώς όλο και περισσότερο, αποδεικνυόταν πιο χαριτωμένος σε αυτούς που τον έβλεπαν μέσα από τα έργα του, καθώς προόδευε, όπως είναι μάλλον πιο αληθινό να πούμε, η στάση απέναντι στα θαύματα στις διάνοιες όσων τα έβλεπαν, παρά αυτός ο ίδιος που είναι τέλειος ως προς τη χάρη ως Θεός.

Αγνοήσατε παντελώς το μυστήριο της ενανθρωπήσεως του Μονογενούς· θυμηθείτε τον μακάριο ευαγγελιστή Ιωάννη που λέει: «Και ο Λόγος έγινε σάρκα». Και αυτό μας το έκανε φανερό ο πάνσοφος Παύλος, λέγοντας γι' αυτόν: «Διότι βεβαίως δεν αναλαμβάνει αγγέλους, αλλά αναλαμβάνει το σπέρμα του Αβραάμ· γι' αυτό όφειλε να γίνει κατά πάντα όμοιος με τους αδελφούς, για να γίνει ελεήμων και πιστός αρχιερέας στα προς τον Θεό, ώστε να εξιλεώνει τις αμαρτίες του λαού». Γιατί λοιπόν αυτόν που γεννήθηκε μεν θεϊκώς, ως Λόγος εκ του Θεού και Πατρός, και ο οποίος ταπείνωσε τον εαυτό του προς κένωση και προς αδελφότητα με εμάς, με το να γίνει σαν και εμάς και να ομοιωθεί κατά πάντα με τους επί της γης, εκτός μόνο από την αμαρτία, τον αποκλείετε από τα μέτρα της ανθρωπότητας; Διότι, επειδή έγινε σαν κι εμάς, από υπερβολική πραότητα και φιλανθρωπία, δεν απαξιώνει τα ανθρώπινα, καθιστώντας τα δικά του έργα πρότυπα για εμάς της υπέρτατης επιείκειας, για να φροντίσουμε, όπως είπα, να ακολουθήσουμε τα ίχνη του. <Και όταν ξημέρωσε, προσφώνησε τους μαθητές του, και αφού διάλεξε από αυτούς δώδεκα, κ.λπ.>

Πρόσταξε λοιπόν ο Θεός των όλων να κατασκευαστεί κιβωτός και λυχνία, αλλά και τράπεζα μέσα στην αγία σκηνή. Έπειτα, εκτός από αυτά, και ιλαστήριο από χρυσό και πορφύρα και κλωσμένο βύσσο και στριμμένο κόκκινο νήμα, και αυτό, υψωμένο πάνω σε τέσσερις στύλους, κρεμόταν πάνω από την αγία κιβωτό. Έπειτα, δύο Χερουβίμ στα δεξιά και στα αριστερά, κατασκευασμένα από χρυσό, περιέβαλλαν το ιλαστήριο, στρέφοντας τα πρόσωπά τους προς αυτό. Το γεγονός αυτό αποτελούσε πάλι προτύπωση του μυστηρίου του Χριστού. Διότι ο Λόγος έγινε σάρκα, αν και υπάρχει ως Θεός και Κύριος των όλων, εφόσον προήλθε κατά φύση από τον Θεό και Πατέρα. Αλλά αν και έγινε σάρκα και ορίστηκε από τον Πατέρα ως ιλαστήριο, δεν απέβαλε αυτό που ήταν, δηλαδή το να είναι Θεός. Απεναντίας βρίσκεται και έτσι μέσα στη θεοπρεπή εξουσία και δόξα, και πάλι τον περιστοιχίζουν οι άνω δυνάμεις, εκτελώντας τις λειτουργίες που τους έχουν ανατεθεί. Γι' αυτόν τον λόγο τα Χερουβίμ περιβάλλουν το ιλαστήριο και βλέπουν προς αυτό διαρκώς. Διότι είναι συνήθεια στις άνω δυνάμεις, που είναι άγιες και πάναγνες, να ενατενίζουν πάντοτε τα του Θεού και να βλέπουν προς αυτόν, και να στρέφονται διαρκώς προς όσα είναι σε αυτόν αρεστά και φίλα. Θα γίνεις λοιπόν γνωστός, ω Δέσποτα, λέει, το ποιος θα είσαι όταν θα γίνεις σαν κι εμάς. Διότι ως ιλαστήριο, όπως προκύπτει από το παράδειγμα της αγίας σκηνής, θα γίνεις σαφώς γνωστός.

Έγραψε δε κάπου και ο σοφός Ιωάννης ότι: «Και είδαμε τη δόξα του, δόξα ως μονογενούς παρά του Πατρός, πλήρης χάριτος και αληθείας». Αυτός έχει καθίσει σε θρόνο· διότι βασίλευσε ως Θεός, και είναι σύνεδρος με τον δικό του Πατέρα και συνάρχει στα πάντα. Ότι δε ο Ζοροβάβελ και ο Ιησούς, έχοντας συνενωθεί μεταξύ τους σαν σε μια ενότητα, προτυπώνουν με μεγάλη σαφήνεια τον Χριστό, το κατέδειξε προσθέτοντας, σχετικά με τον Ζοροβάβελ: «Και ο ιερέας θα είναι στα δεξιά του»· δηλαδή σε τιμή και δόξα· «και ειρηνική βουλή θα υπάρχει ανάμεσα στους δύο». Διότι ο ίδιος, όπως ακριβώς ήδη προείπα, είναι ταυτόχρονα βασιλιάς και αρχιερέας, καθώς μέσω των δύο προδιαγράφεται σε ένα πρόσωπο ο Εμμανουήλ. Όμως δεν είναι χωρίς μισθό ο κόπος για όσους στεφανώνουν τον Χριστό, αλλά η καρποφορία τους θα παραμείνει σε ατελεύτητη μνήμη γι' αυτούς. Και ότι είναι αληθινός ο λόγος, το επιβεβαιώνει προσθέτοντας: «Ο δε στέφανος θα ανήκει σε αυτούς που υπομένουν, και στους χρήσιμους σε αυτήν, και σε όσους την έχουν επιγνώσει, και προς χάριν του υιού του Σοφονία, και για ψαλμωδία στον οίκο του Κυρίου». Διότι τα προσφερόμενα δώρα θα είναι προς χάρη αυτών που τα αφιέρωσαν, και θα γίνουν επίσης αφορμή για δοξολογία. Επειδή η ευσέβεια των ηγετών γίνεται οδός αγάπης προς τον Θεό για τους υπόλοιπους.

«Και έλαβα τα τριάντα αργύρια και τα έριξα στον οίκο του Κυρίου, στο χωνευτήριο». Μέσω των ευαγγελικών θεσπισμάτων, ήτοι μέσω της καλής ράβδου, δηλαδή της εξαιρέτου παιδείας, έχουμε διδαχθεί το μυστήριο της ένσαρκης οικονομίας του Μονογενούς. Διότι ακούσαμε και πιστέψαμε ότι, όντας Θεός, όπως είπα, ο Λόγος που προέρχεται από τον Θεό Πατέρα, «έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας», και συγκατέβη λαμβάνοντας μορφή δούλου, ενώ υπήρχε στη μορφή και στην ισότητα με Εκείνον που τον γέννησε, και έγινε «υπήκοος μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού»· και «ενώ ήταν πλούσιος, έγινε φτωχός για εμάς, ώστε εμείς με τη δική του φτώχεια να πλουτίσουμε». Διότι μας ελευθέρωσε από τα δεσμά του θανάτου, μας απάλλαξε από την αμαρτία, μας ανέδειξε υιούς του Θεού· και ποιο από τα αγαθά δεν μας έχει δωρίσει; Γνωρίσαμε δε, επιπλέον, ότι αγοραστήκαμε με τίμημα· «όχι με φθαρτά, με ασήμι ή χρυσάφι, αλλά με το τίμιο αίμα του Χριστού, ως αμνού άμωμου και άσπιλου», και έτσι, λοιπόν, σε Αυτόν οφείλουμε τη δική μας ζωή. Διότι, εάν «Ένας πέθανε για όλους, άρα οι πάντες πέθαναν» σε Αυτόν, και οφείλουμε να ζούμε όχι πλέον για τον εαυτό μας, σύμφωνα με το πρέπον και το ορθό, αλλά μάλλον «για Εκείνον που πέθανε και αναστήθηκε για εμάς».

Και είσοδο μεν ονομάζει την έλευση του Μονογενούς με σάρκα σε τούτον τον κόσμο· οπτασία δε την εμφάνισή του. Διότι, ενώ κατά φύση υπάρχει ως αόρατος Θεός, έγινε εμφανής, αναλαμβάνοντας την ομοιότητα με εμάς. Αυτό άλλωστε το είχε προαναφωνήσει με σαφήνεια και ο υμνωδός λέγοντας εν Πνεύματι: «Ο Θεός εμφανώς θα έλθει, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει». «Διότι ο Λόγος έγινε σάρκα», όπως λέγει ο θεσπέσιος Ιωάννης, «και εσκήνωσε ανάμεσά μας», και πήρε μορφή δούλου. Και για εκείνους μεν που αγάπησαν την επιφάνειά του δεν στάθηκε καθόλου φορτικός· αλλά μάλλον υπήρξε ήπιος και πράος, και χορηγός της αιώνιας ζωής. Είπε δε κάπου για αυτόν και ο Θεός και Πατέρας: «Ιδού, θα ενεργήσει με σύνεση ο δούλος μου ο αγαπητός, στον οποίο ευδόκησα. Δεν θα φιλονικήσει ούτε θα κραυγάσει, ούτε θα ακουστεί έξω η φωνή του. Κάλαμο συντετριμμένο δεν θα τσακίσει και λινάρι που καπνίζει δεν θα σβήσει, αλλά θα φέρει στο φως την κρίση προς την αλήθεια». Όμως, σε όσους ατιμάζουν τη σωτηρία που προσφέρεται μέσω αυτού, και δεν αποδέχονται την κάθαρση μέσω της πίστεως, συνέβη να πάθουν τα χείριστα όλων των κακών· διότι χάθηκαν οι άθλιοι. Γι' αυτόν τον λόγο έλεγε στα πλήθη των Ιουδαίων: «Αλήθεια σας λέγω, ότι εάν δεν πιστέψετε ότι εγώ είμαι, θα πεθάνετε μέσα στις αμαρτίες σας». Είπε δε κάπου και ο Ιωάννης: «Εκείνος που πιστεύει σε αυτόν, δεν κρίνεται· εκείνος όμως που δεν πιστεύει έχει ήδη κριθεί, διότι δεν έχει πιστέψει στο όνομα του Υιού του Θεού».

Επομένως, χρησιμοποιώντας την παρομοίωση με τα φυτά, λέει ότι έχει αφαιρεθεί κάθε ελπίδα από αυτούς που αγαπούν την αμαρτία. Και αυτό το διακηρύσσει σαφώς ο θεσπέσιος Ησαΐας λέγοντας: «Ο σκώληκας αυτών δεν θα πεθάνει, και το πυρ αυτών δεν θα σβήσει, και θα γίνουν θέαμα σε κάθε σάρκα». <Και σε εσάς που φοβάστε το όνομά μου θα ανατείλει ο ήλιος της δικαιοσύνης, και θεραπεία θα υπάρχει στις φτερούγες του· και θα εξέλθετε και θα σκιρτήσετε σαν μοσχάρια που λύθηκαν από τα δεσμά. Και θα καταπατήσετε τους ανόμους, διότι θα γίνουν στάχτη κάτω από τα πόδια σας την ημέρα που εγώ ενεργώ, λέει ο Κύριος Παντοκράτωρ.> Έλαμψε λοιπόν ο μονογενής Λόγος του Θεού, όταν εμφανίστηκε σε τούτο τον κόσμο λαμβάνοντας τη δική μας ομοίωση· διότι λέει, «Ο Λόγος έγινε σάρκα και κατασκήνωσε ανάμεσά μας». Και ενώ ήμασταν στην ομίχλη και το σκοτάδι, σαν άλλος ήλιος μας καταυγάζει με τις δικές του λάμψεις, και εμφυτεύοντας τη λαμπρή ακτίνα της αληθινής θεογνωσίας στις καρδιές των πιστών, μας ανέδειξε καθαρούς και σοφούς και γνώστες κάθε αγαθοεργίας. Και μας έδειξε στο πρόσωπό του τον Πατέρα, καθιστώντας μας μέσα από την άρρητη μυσταγωγία ικανότατους και σοφούς, ώστε να έχουμε τον νου μας γεμάτο με τη γνώση γι' αυτόν.

Θα διαπιστώσουμε ότι οι άγιοι απόστολοι κατενόησαν το κάλλος του. Διότι ο πάνσοφος Παύλος είπε: «Αν και έχουμε γνωρίσει τον Χριστό κατά σάρκα, τώρα όμως δεν τον γνωρίζουμε πλέον έτσι». Διότι μετά την εκ νεκρών ανάσταση και την άνοδο στους ουρανούς, δεν τον αναγνωρίζουμε πλέον από τα μέτρα της κένωσης, αλλά από τη θεοπρεπή του λαμπρότητα. <Ο Θεός μας θα έλθει φανερά, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει.> (A f. 280 b, B f. 192, I f. 275 b.) Πότε ήλθε φανερά, εάν όχι όταν έγινε σάρκα, σύμφωνα με τον λόγο του Ιωάννη; όταν, αναλαμβάνοντας την ομοίωση με εμάς, γεννήθηκε μέσω της αγίας Παρθένου και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους. Διότι τότε έγινε ορατός αυτός που κατά τη δική του φύση είναι αόρατος, ψηλαφητός ο αψηλάφητος, έγινε όμοιος με εμάς αυτός που είναι υπεράνω πάσης κτίσεως. Ήλθε, λοιπόν, φανερά.

Διότι, αν και «ο Λόγος έγινε σάρκα», σύμφωνα με τη φωνή του Ιωάννη, και έλαβε μορφή δούλου, και συγκατέβη σε ταπείνωση· όμως, ακόμη και έτσι, στα θεοπρεπή ύψη και μέσα στη μορφή του δούλου, είναι Δεσπότης.

Γι' αυτό ακριβώς τον λόγο, παρόλο που η σάρκα είναι εκ φύσεως από τη γη, λέει ότι κατέβηκε άνωθεν και από τον ουρανό, και ότι θα ανεβεί στους ουρανούς όπου ήταν προηγουμένως. Διότι αυτό που ενυπάρχει σε αυτόν εκ φύσεως το αποδίδει στη δική του σάρκα, σαν να μην είναι κάτι διαφορετικό από αυτήν, όσον αφορά την ενότητα που προέρχεται από την οικονομία. Και δεν θα αναιρέσουμε, εξαιτίας της απόλυτης ένωσης των ανόμοιων ως προς τη φύση, το ότι αφενός υπάρχει το απαύγασμα του Πατρός σύμφωνα με τον δικό του λόγο, και αφετέρου είναι κάτι διαφορετικό η σάρκα από τη γη, δηλαδή ο τέλειος άνθρωπος. Αλλά, παρόλο που τα έχουμε διακρίνει έτσι και έχουμε ξεχωρίσει μόνο εννοιολογικά τον λόγο που αντιστοιχεί στο καθένα, τα συνδέουμε και πάλι με μια αδιάσπαστη ενότητα. Διότι «ο Λόγος έγινε σάρκα», σύμφωνα με τον άγιο ευαγγελιστή, όχι επειδή μεταβλήθηκε σε σάρκα, διότι δεν λέει αυτό, αλλά αντί να πει ότι έγινε ολοκληρωμένα άνθρωπος, την ονόμασε σάρκα.

Και με το να σπεύδουμε να κατορθώσουμε κάθε είδος αρετής, και να ακολουθούμε με μεγάλη προθυμία τα ευαγγελικά προστάγματα, ας προσφέρουμε καλές ανταποδόσεις στον Σωτήρα, και σε Αυτόν που αγωνίστηκε υπέρμαχα για τη ζωή όλων και ο οποίος μας εξαγόρασε με τον δικό Του σταυρό, ας προσκομίσουμε ως ευχαριστία πνευματικές θυσίες, σύμφωνα με αυτόν που ψάλλει κάπου και λέει: «Θα εισέλθω στον οίκο Σου με ολοκαυτώματα· θα Σου αποδώσω τις ευχές μου, τις οποίες πρόφεραν τα χείλη μου.» Διότι όσοι αποδεχθήκαμε πλήρως την πίστη και ομολογήσαμε τον Χριστό ως Κύριο και Θεό, υποσχεθήκαμε την υποταγή, προσυπογράψαμε την υπακοή· Του χρωστάμε την πειθαρχία. Ας αναλογιστούμε δηλαδή ότι, ενώ υπάρχει ως Θεός κατά φύση, εφόσον βεβαίως έχει φανερωθεί από τον Θεό, έχοντας αναλάμψει αρρήτως και υπέρ νουν από την ίδια την ουσία του Θεού και Πατρός, και γι' αυτόν τον λόγο πολύ εύλογα τον νοούμε σε μορφή και ισότητα σε όλα, έτσι ώστε και αληθώς υπάρχοντας, «εταπείνωσε τον εαυτό Του», σύμφωνα με τις Γραφές, «αφού έλαβε μορφή δούλου», δηλαδή έχοντας γίνει όμοιος με εμάς, προκειμένου να γίνουμε και εμείς όμοιοι με Αυτόν, αναμορφούμενοι στην κατά χάριν απεικόνισή Του μέσω της ενέργειας του Πνεύματος. Επειδή ακριβώς έγινε ένας από εμάς, ο Οποίος για εμάς αφενός είναι άνθρωπος όμοιος με εμάς· Θεός δε, για τον Εαυτό Του και για Εκείνον που Τον γέννησε, και πριν από την ενανθρώπηση, και όταν έγινε άνθρωπος. Διότι δεν ήταν δυνατόν να μην είναι Θεός Αυτός που είναι από τον Θεό κατά φύση, έστω και αν «έγινε σάρκα», σύμφωνα με τη φωνή του Ιωάννη.

Διότι, όπως λέει ο μακάριος Ιωάννης, και όπως μαρτύρησε η ίδια η φύση των πραγμάτων: «Ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας.» Λέμε δε ότι ο Λόγος έγινε σάρκα, και όχι ότι μεταβλήθηκε στη φύση της σάρκας. Διότι αυτό αποτελεί τροπή (μεταβολή) και είναι ξένο προς τη θεοπρεπή αξία. Αλλά ότι έχει γεννηθεί από γυναίκα και έγινε τέλειος άνθρωπος σαν εμάς, έχοντας ενωθεί με ολόκληρη τη φύση, σύμφωνα με ένωση, εννοώ, που υπερβαίνει κάθε νου και λόγο. Και λειτούργησε ως μεσίτης Θεού και ανθρώπων, συνδέοντας μέσω του εαυτού του όσα εμποδίζονται από φυσικούς νόμους να έχουν μεταξύ τους ομογένεια. Διότι, αφενός μεν συναπτόταν με την ουσία του Θεού και Πατέρα ως Θεός, αφετέρου δε προσέλαβε και εμάς, καθόσον έγινε άνθρωπος· αλλά δεν θα μπορούσε να εκπέσει από το να είναι Θεός εξαιτίας του ανθρώπινου στοιχείου. Απεναντίας, είναι και με αυτόν τον τρόπο Θεός, καθώς η υπέρτατη θεότητα δεν παραχωρεί την κυριαρχία στη σάρκα, αλλά μάλλον αναβιβάζει στην οικεία της δόξα το προσληφθέν. Γι' αυτόν τον λόγο και ο σοφός Ιωάννης, μολονότι γνωρίζει ότι γεννήθηκε μέσω γυναίκας, λέει ότι δεν ήρθε από κάτω ούτε από τη γη, αλλά μάλλον από άνω· ανακράζει δηλαδή σαφώς: «Εκείνος που έρχεται από άνω, είναι πάνω από όλους». Απορρίπτοντας, λοιπόν, όσο το δυνατόν πιο μακριά τα γραώδη και ψυχρά μυθεύματα των απίστων, ας επιγνώσουμε τον Δεσπότη μας, έστω και αν έγινε άνθρωπος.

Σε αυτόν που έχει φτάσει σε αυτή την κατάσταση και έχει λαμπρυνθεί, θα άρμοζε πλέον να έχει το υψηλό οίκημα, και σαν σε υπερώο να συνεορτάζει και να συγκατοικεί με τον Χριστό με τα καυχήματα των αρετών, «ο οποίος για εμάς έγινε φτωχός, ενώ ήταν πλούσιος, ώστε εμείς να πλουτίσουμε με τη δική του φτώχεια». Διότι, υπάρχοντας ως η ίδια η μορφή, ο χαρακτήρας του Θεού και Πατέρα, ο Υιός, το απαύγασμα της δόξας, ο οποίος έχει γεννηθεί από αυτόν κατά φύση, και διαπρέπει με την απόλυτη σε όλα ισότητα, συνυπάρχοντας και όντας συναΐδιος, ίσος στη δύναμη και ίσος στο έργο, ίσος στη δόξα και ομόθρονος, «δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό», σύμφωνα με το γραμμένο. Διότι συγκαταβαίνοντας στα ανθρώπινα μέτρα, υπέστη εκούσια κένωση. Και, όπως λέει ο σοφός Ιωάννης, «έγινε σάρκα, και κατοίκησε ανάμεσά μας», και Εκείνος που γεννήθηκε από τον Θεό και Πατέρα πριν από κάθε αιώνα και χρόνο, γέννηση που βρίσκεται πέρα από κάθε νου και λόγο, επειδή έγινε σάρκα, υπέμεινε σύμφωνα με το σχέδιο της θείας οικονομίας και ανθρώπινη γέννηση, και ο δημιουργός και πλάστης κάθε χρόνου, όταν έγινε όμοιος με εμάς, σαν να εισαγόταν στις αρχές της ύπαρξης, άκουσε τον Πατέρα να λέει: «Εγώ σήμερα σε γέννησα». Άραγε λοιπόν εξαιτίας αυτού θα νομίσουμε ότι έχει απεμπολήσει τη δόξα του να προϋπάρχει των πάντων;

Αλλά ήταν, όπως είπα, Θεός και μέσα στην ανθρώπινη φύση, επιτρέποντας αφενός στη δική μας φύση να πορεύεται σύμφωνα με τους δικούς της νόμους, διασώζοντας όμως μαζί με αυτό και το ανόθευτο της θεότητάς του. Διότι μόνο έτσι, και όχι διαφορετικά, θα μπορούσε να νοηθεί ότι και αυτό που γεννήθηκε είναι εκ φύσεως Θεός, και η Παρθένος που γέννησε θα μπορούσε να ονομαστεί πλέον μητέρα, όχι απλώς σάρκας και αίματος, όπως ακριβώς συμβαίνει σε εμάς με τις δικές μας μητέρες, αλλά μάλλον μητέρα του Κυρίου και Θεού που ενδύθηκε τη δική μας ομοίωση. Όπως ακριβώς γράφει ο θεσπέσιος Παύλος: «Εξαπέστειλε ο Θεός τον Υιό του, ο οποίος γεννήθηκε από γυναίκα, γεννήθηκε υπό τον νόμο». Διότι δεν λέμε βέβαια ότι ο Λόγος του Θεού κατήλθε σε κάποιον άνθρωπο που γεννήθηκε από γυναίκα, όπως ακριβώς συνέβαινε δηλαδή και στους προφήτες, αλλά μάλλον ας στεφανώσουμε με ορθή κρίση τη φωνή του Ιωάννη, ο οποίος σοφά και αλάνθαστα είπε: «Και ο Λόγος έγινε σάρκα, και κατοίκησε ανάμεσά μας». Θα κατανοήσουμε δε ότι ο Λόγος έγινε σάρκα, επειδή συμμετείχε σε σάρκα και αίμα· και αυτό με τρόπο παρόμοιο με εκείνους που αποτελούνται από αίμα και σάρκα, δηλαδή με εμάς. Και εφόσον έγινε σαν εμάς, πώς θα ήταν λογικό να ατιμάσει την ανθρώπινη γέννηση; Διότι κατοίκησε ανάμεσά μας με σάρκα και αίμα θεοπρεπώς και αρρήτως, αναμειγνύοντας, τρόπον τινά, τη δική του φύση.

Ο μονογενής Λόγος του Θεού, υπάρχοντας ως ζωή κατά φύση, προέβη σε εκούσια κένωση, και έγινε όμοιος με εμάς, δηλαδή άνθρωπος, χωρίς να υποστεί τροπή από την ίδια του τη φύση σε σάρκα προερχόμενη από τη γη· διότι η φύση του Θεού είναι εδραιωμένη στα δικά της αγαθά, αλλά επειδή περιβλήθηκε το δικό μας γήινο σώμα, το οποίο διαθέτει λογική ψυχή. Αυτό το γεγονός απεικόνισε στους αρχαιότερους ο προφήτης Σαμουήλ, όταν έχυσε νερό στη γη, σαν να έγραφε με νερό. Το μεν νερό αποτελεί σύμβολο της ζωής, η δε γη σύμβολο της σάρκας. Και ο Λόγος έγινε σάρκα, σύμφωνα με τη φωνή του θεηγόρου Ιωάννη, και ενώθηκαν ταυτόχρονα με τρόπο άρρητο και ακατάληπτο η ζωοποιός θεότητα και η προερχόμενη από τη γη ανθρωπότητα. Έτσι λοιπόν, κατανοούμε τον Εμμανουήλ ως έναν προερχόμενο και από τα δύο, ο οποίος ούτε εξήλθε από τα όρια της θεότητας εξαιτίας της πρόσληψης της σάρκας, ούτε πάλι απέρριψε το να γίνει όμοιος με εμάς, χάρη στην έμφυτη αγαθότητά του και την πάνσοφη οικονομία αυτού του γεγονότος.

«Θα μεθύσουν από την αφθονία του οίκου σου, και θα τους ποτίσεις από τον χείμαρρο της τρυφής σου, διότι σε εσένα υπάρχει πηγή ζωής». Και ο ίδιος μάλιστα ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός ονόμασε ζωοποιό νερό το Πνεύμα που εκχέεται από τον Πατέρα μέσω αυτού, όταν συνομιλούσε με τη γυναίκα στη Σαμάρεια. Διότι είπε: «Αν ήξερες τη δωρεά του Θεού, και ποιος είναι αυτός που σου λέει, 'Δώσε μου να πιω', εσύ θα τον παρακαλούσες, και θα σου έδινε ζωντανό νερό»· και πάλι: «Καθένας που πίνει από το νερό αυτό, θα διψάσει ξανά. Όποιος όμως πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω, δεν θα διψάσει ποτέ εις τον αιώνα». Επομένως, σαν από πηγή ή ποταμό, δηλαδή τον Θεό και Πατέρα, το ζωοποιό νερό είναι ο Υιός· ζωογονεί τα πάντα, και «σε αυτόν ζούμε και κινούμαστε και υπάρχουμε». Και αυτό πάλι ο Θεός μας το φανερώνει μέσω τύπων, και το καθιστά γνωστό σαν μέσα από μικρά ακόμη παραδείγματα, λέγοντας τα εξής στον πάνσοφο Μωυσή: «Και θα πάρεις νερό από τον ποταμό, και θα το χύσεις πάνω στη γη». Διότι με τον ποταμό, όπως είπα, πρέπει να παρομοιάσουμε πολύ σωστά τη φύση του Πατέρα, ενώ με το νερό τον Υιό που γεννήθηκε από αυτόν κατά φύση. Αυτό ακριβώς το νερό από τον ποταμό αναμείχθηκε με τη γη· «Διότι ο Λόγος έγινε σάρκα» σύμφωνα με την κατ' οικονομίαν ένωση. Και το ότι, εφόσον έγινε μία φορά άνθρωπος, επρόκειτο με κάθε τρόπο και οπωσδήποτε να πεθάνει σαρκικά για εμάς, το υπέδειξε λέγοντας: «Και το νερό που θα πάρεις από τον ποταμό, θα γίνει αίμα πάνω στην ξηρά».

Διότι, ενώ ήταν Θεός κατά φύση ο προερχόμενος από τον Θεό Πατέρα «Λόγος, έγινε σάρκα», χωρίς να αποβάλει αυτό που ήταν, μη γένοιτο, αλλά μάλλον προσλαμβάνοντας αυτό που δεν ήταν, προκειμένου να μεταστοιχειώσει και εμάς προς την καλύτερη και πιο ένδοξη ζωή. Διότι, «ενώ ήταν πλούσιος, πτώχευσε για εμάς, ώστε εμείς να πλουτίσουμε με τη δική του πτώχεια». Αλλά ο μεν Σωτήρας των όλων και μονογενής Λόγος του Θεού Πατέρα, αυτός που διαπρέπει σε απόλυτη ισότητα προς Αυτόν, ο σύνθρονος και ισόδοξός Του, δεν θεώρησε απορριπτέο το μέτρο της κένωσης, κατ' οικονομίαν για χάρη μας. Αντίθετα, οι εφευρέτες των ανόσιων δογμάτων, «οι εχθροί του σταυρού του Χριστού, των οποίων το τέλος είναι η απώλεια, και των οποίων ο Θεός είναι η κοιλιά τους», έχοντας μικροπρεπή και χαμερπή φρονήματα για αυτόν, διασαλεύουν τη δόξα του μυστηρίου, ώστε να φαίνεται πως δεν έχει επιτελεστεί ορθά, στο μέτρο τουλάχιστον που εξαρτάται από αυτούς. Σχεδόν χλευάζουν, οι άθλιοι, τη σοφία του Θεού, θεωρώντας ότι μπορούν να σκεφτούν καλύτερα από Εκείνον, έχοντας στόμα που λαλεί αλαζονικά, όμοια με τον γιο της ανομίας, του οποίου μάλιστα τόλμησαν να γίνουν πρόδρομοι. Ατιμάζουν μεν την κατά σάρκα γέννηση του Μονογενούς. ισχυρίζονται δε ότι η αγία Παρθένος δεν γέννησε αληθινά κατά σάρκα Θεό, αν και ο άγιος ευαγγελιστής διακηρύσσει: «Ο Λόγος έγινε σάρκα».

Πολύ βαθύς είναι πράγματι ο λόγος της θείας οικονομίας. Διότι ο Μονογενής, όντας Θεός και εκ Θεού κατά φύση, έγινε άνθρωπος «και κατοίκησε ανάμεσά μας». Χρημάτισε δε και Απόστολος και Αρχιερέας μας, και μας απάλλαξε από τον βραδύγλωσσο νόμο, και μας μετέφερε στην ευφωνία των ευαγγελικών διδαγμάτων.

Και όχι μόνο αυτό, αλλά μας απελευθέρωσε ενώ ήμασταν αιχμάλωτοι, καταργώντας τον άρχοντα αυτού του αιώνα, και από τα βάθη του Άδη λύτρωσε τους κεκοιμημένους, και θεμελίωσε μεν την Εκκλησία, ορίστηκε δε και άρχοντας πάνω μας, και μας πέρασε με πίστη τον Ιορδάνη, και μας έδωσε την κατά πνεύμα περιτομή, και μας εισήγαγε στη βασιλεία των ουρανών. Το ότι λοιπόν έγινε όμοιος με εμάς, νομίζω πως είναι αρκετό το ότι λέει ο θεσπέσιος ευαγγελιστής: «Καὶ ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν.» Το ότι δε έχει χριστεί και ιερέας και απόστολος, η ανάδειξη του Ααρών θα το υποδήλωνε πάρα πολύ καθαρά. Διότι χριόταν με το αγιασμένο έλαιο, και ορίστηκε άρχοντας και ηγέτης των ιερέων και του λαού, και μάλιστα ψηλά στο μέτωπο δεχόταν το χρυσό έλασμα, δηλαδή το πέταλο, που είχε γραμμένο πάνω του το όνομα του Κυρίου. Αυτό δε αποτελούσε ξεκάθαρο σύμβολο του Βασιλιά Σωτήρα μας, και ήταν σαν ένα λαμπρό και περίοπτο διάδημα. Το ότι δε η διά του Χριστού λατρεία είναι ανώτερη της νομικής, θα μπορούσε κανείς να το διακρίνει όπως στην περίπτωση του Ααρών, καθώς βεβαίως και στον Μελχισεδέκ. Διότι δέκατα εισέπρατταν οι Λευίτες από τους γιους του Ισραήλ σύμφωνα με τους νόμους. Όμως ο Θεός πρόσταξε από τη δεκάτη των Λευιτών να απονέμεται δεκάτη στον Ααρών ως ηγέτη, ο οποίος, κατά τον τρόπο της ιεροσύνης, κοσμούνταν με τις ύψιστες τιμές.