Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 1:29

Αν και για κάποιο χρονικό διάστημα φάνηκε να παραμένουν τα της λειτουργίας στον τόπο εκείνο, εντούτοις αυτά δεν ήταν πλέον αρεστά στον Θεό, εφόσον τελούνταν αυθαίρετα και όχι σύμφωνα με τον νόμο. Διότι, όπως ακριβώς προ πολλού, αφού εξολοθρεύτηκε το χρίσμα και έπαψαν οι νόμιμοι κατά διαδοχή αρχιερείς μετά τον θάνατο του Υρκανού, εκείνοι που ανέλαβαν στη συνέχεια αντικανονικά και παράνομα έδιναν μεν την εντύπωση ότι τελούν κάτι, αλλά δεν έπρατταν σύμφωνα με τους πρέποντες θεσμούς. Γι' αυτούς άλλωστε έλεγε η προφητεία: «θα εξολοθρευθεί το χρίσμα, και δεν υπάρχει κρίση σε αυτό», στηλιτεύοντας το αυθαίρετο και παράνομο των πράξεών τους. Έτσι ακριβώς θα πεις ότι συνέβη και με τη θυσία και τη σπονδή, οι οποίες τελούνταν ορθά και σύμφωνα με τον νόμο πριν από το πάθος του Σωτήρα μας, εξαιτίας της δύναμης που τότε ακόμη επέβλεπε τα των αγίων τόπων, αλλά καταργήθηκαν αμέσως μετά την τέλεια και θεοπρεπή θυσία Του, την οποία προσέφερε ο Ίδιος προσφέροντας τον Εαυτό Του υπέρ των αμαρτιών μας, όντας ο Ίδιος «ο αμνός του Θεού ο αίρων την αμαρτία του κόσμου». Και εφόσον αυτή η θυσία παραδόθηκε σε όλους τους ανθρώπους σύμφωνα με τα καινά μυστήρια της Καινής Διαθήκης, τα της παλαιάς καταργήθηκαν. Διότι ταυτόχρονα με την εκπλήρωση του λογίου που αναφέρει «και θα στερεώσει διαθήκη σε πολλούς μία εβδομάδα», τα της Παλαιάς Διαθήκης είχαν πλέον καταργηθεί.

Αυτά λοιπόν επιμαρτυρεί ο ευαγγελιστής, λέγοντας: «όπως είναι γεγραμμένο στο βιβλίο των λόγων του προφήτη Ησαΐα: Φωνή βοώντος στην έρημο, ετοιμάστε την οδό του Κυρίου», και τα εξής. Τι λοιπόν φώναζε δυνατά η φωνή που κήρυττε μέσω του Ιωάννη στην έρημο, παρά έλεγε προς «τα πλήθη που έρχονταν να βαπτιστούν από αυτόν», εφόσον συμπεριφέρονταν ως ερπετά της ερήμου, το ταιριαστό: «γεννήματα εχιδνών, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από τη μέλλουσα οργή;»; Και πάλι, μεταβάλλοντας τις σκολιές ψυχές «σε ευθείες» και τις τραχιές «σε ομαλούς δρόμους», έλεγε προς τους ίδιους: «Κάντε λοιπόν καρπούς άξιους της μετάνοιας». Και αυτά συντελούνταν καθώς ο Ιωάννης προετοίμαζε εκείνους που επρόκειτο να δουν τη «δόξα» του Κυρίου, και το ονομαζόμενο «σωτήριο του Θεού», που δεν είναι άλλος από τον Χριστό, όπως μαρτυρούσε λέγοντας: «Εγώ μεν σας βαπτίζω με νερό· έρχεται όμως πίσω μου ο ισχυρότερός μου, του οποίου δεν είμαι άξιος να βαστάσω τα υποδήματα· αυτός θα σας βαπτίσει με Πνεύμα Άγιο και πυρ». Ο ίδιος, όταν είδε τον Ιησού να έρχεται, αναφώνησε: «Ίδε ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτία του κόσμου. Αυτός είναι εκείνος για τον οποίο εγώ είπα, πίσω μου έρχεται άνδρας, ο οποίος υπήρχε πριν από εμένα».

Ευαγγελικής Αποδείξεως, τόμος δέκατος. Μετά τις προρρήσεις που έχουν εκτεθεί σχετικά με την έλευση του προκηρυγμένου Θεού στους ανθρώπους, έχει πλέον έρθει ο καιρός να εξετάσουμε και τα σχετικά με την αναχώρησή του από τον ανθρώπινο βίο, και να δούμε πάλι τι είδους γεγονότα είχαν προφητευθεί από τους προφητικούς χρόνους ότι θα συνέβαιναν σε αυτόν. Πρώτα, λοιπόν, θα εξετάσω τα σχετικά με εκείνους που εξύφαναν τον θάνατό του, καθώς αποτελούν ένα όχι μικρό μέρος του προκειμένου θέματος. Πριν όμως από τη συζήτηση αυτή, πρέπει να έχουμε κατά νου όσα έχουμε πει πολλές φορές σχετικά με τη θεία του Οικονομία, ότι δηλαδή άλλα νοούνται σύμφωνα με τη θεότητά του και άλλα σύμφωνα με την ενανθρώπησή του. Διότι, από τη μια πλευρά παρουσιάζεται ως Λόγος του Θεού και δύναμη του Θεού και σοφία του Θεού, «Μεγάλης Βουλής Άγγελος», και μέγας και αιώνιος αρχιερέας που ιερουργεί υπέρ της υπάρξεως και της σωτηρίας όλων των δημιουργημάτων και εξιλεώνει τον Πατέρα, και από την άλλη πλευρά ως «ο αμνός του Θεού που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου» και ως «πρόβατο που οδηγείται στη σφαγή»· και αυτό ήταν το ανθρώπινο σκήνωμα, το οποίο, σαν να ήταν αμνός και πρόβατο από το δικό μας ποίμνιο, ανέλαβε ως αρχιερέας, και προσφέροντας ως ευπρόσδεκτη θυσία την απαρχή του ανθρωπίνου γένους, την προσήγαγε στον Πατέρα, μέσω της οποίας και συναναστράφηκε με την ανθρώπινη φύση, η οποία δεν μπορούσε διαφορετικά να ακούσει τον Λόγο του Θεού και την ασώματη και νοερή δύναμή του, ούτε να αντιληφθεί μέσω των σαρκικών οφθαλμών κάτι ανώτερο από τις σάρκες και τα σώματα.

Όσα, λοιπόν, από τα όσα λέγονται γι' αυτόν στα προκείμενα φαίνεται ότι διατυπώνονται με πιο ταπεινό τρόπο, αυτά μας παρακινούν να δούμε τον αμνό του Θεού που αίρει «την αμαρτία του κόσμου» και να εννοήσουμε το ανθρώπινο σκήνωμα. Διότι, αφενός, ήταν ο «αμνός που αίρει την αμαρτία του κόσμου» σύμφωνα με τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, ο οποίος έλεγε: «Ίδε ο αμνός του Θεού ο αίρων την αμαρτία του κόσμου»· αφετέρου δε, ήταν και ο αμνός που οδηγούνταν σε σφαγή, σύμφωνα με το λόγιο του Ησαΐα που λέει: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε σε σφαγή, και σαν αμνός άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει». Για τον ίδιο, εξάλλου, ως περί αμνού, λεγόταν και το: «Εξαιτίας των αμαρτιών του λαού μου οδηγήθηκε στον θάνατο». Διότι έπρεπε ο αμνός του Θεού, αυτός που αναλήφθηκε από τον μέγα Αρχιερέα υπέρ των υπόλοιπων συγγενικών του αμνών και υπέρ όλου του ανθρώπινου ποιμνίου, να προσφερθεί ως θυσία στον Θεό. «Επειδή, λοιπόν, μέσω ανθρώπου ήρθε ο θάνατος, και μέσω ανθρώπου ήρθε η ανάσταση των νεκρών» λέει ο απόστολος, και «όπως ακριβώς δι' ενός παραπτώματος ήρθε η κατάκριση σε όλους τους ανθρώπους, έτσι και δι' ενός δικαιώματος ήρθε σε όλους τους ανθρώπους η δικαίωση της ζωής». Εξού και ο ίδιος τους μεν μαθητές του τους δίδασκε ότι είναι η ζωή, το φως και η αλήθεια, καθώς και τις υπόλοιπες έννοιες της περί αυτού θεολογίας, στους δε αμύητους στα απόρρητα μυστήριά του έλεγε: «Γιατί ζητάτε να σκοτώσετε εμένα, έναν άνθρωπο που σας έχει μιλήσει την αλήθεια;»

Πρώτον, λοιπόν, σχετικά με το ότι φαίνεται άτοπο να εκφέρεται από το πρόσωπο του Σωτήρα μας η φράση: «γιάτρεψε την ψυχή μου, διότι αμάρτησα σε σένα», θα παρατηρήσεις ότι στη μετάφραση του Συμμάχου δεν αποδίδεται έτσι, αλλά «γιάτρεψε την ψυχή μου, ακόμη κι αν αμάρτησα σε σένα». Αλλά και με αυτόν τον τρόπο το λέει, επειδή αναλαμβάνει ο ίδιος τις δικές μας αμαρτίες. Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας», και «αυτός σηκώνει τις αμαρτίες μας». Έγινε, άλλωστε, «για χάρη μας κατάρα» «ο αμνός του Θεού που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου», αυτόν που, ενώ «δεν γνώρισε αμαρτία, ο Θεός τον έκανε αμαρτία για χάρη μας», προσφέροντάς τον ως αντίλυτρο ζωής για όλους εμάς, «ώστε εμείς να γίνουμε δικαιοσύνη του Θεού εν αυτώ». Επειδή, όμως, λαμβάνοντας «ομοίωμα σάρκας αμαρτίας», «κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα», εύλογα προφέρονται τα παραπάνω λόγια. Και το ότι τα λέει αυτά οικειοποιούμενος τις δικές μας αμαρτίες εξαιτίας της αγάπης και της φιλανθρωπίας του προς εμάς, το προσθέτει προχωρώντας παρακάτω στον ίδιο ψαλμό, λέγοντας: «εμένα όμως με αντιλήφθηκες χάρη στην ακακία μου», φανερώνοντας σαφώς το αναμάρτητο του αμνού του Θεού. Πώς, όμως, οικειοποιείται τις δικές μας αμαρτίες και πώς λέγεται ότι σηκώνει τις ανομίες μας, παρά μόνο κατά το ότι εμείς χαρακτηριζόμαστε ως σώμα του, σύμφωνα με τον απόστολο που λέει: «εσείς δε είστε σώμα Χριστού, και μέλη του ξεχωριστά ο καθένας»;

Και όπως όταν πάσχει ένα μέλος «συμπάσχουν όλα τα μέλη», έτσι, καθώς πολλά μέλη πάσχουν και αμαρτάνουν, και ο ίδιος σύμφωνα με τους λόγους της συμπόνιας (επειδή ευδόκησε, όντας Λόγος του Θεού, να λάβει «μορφή δούλου» και να ενωθεί με το κοινό σκήνωμα όλων μας) αναλαμβάνει στον εαυτό Του τους πόνους των πασχόντων μελών, και οικειοποιείται τις δικές μας ασθένειες, και πονά και υποφέρει υπέρμετρα για όλους μας σύμφωνα με τους νόμους της φιλανθρωπίας. Και όχι μόνο έπραξε αυτά «ο αμνός του Θεού», αλλά και αφού τιμωρήθηκε για χάρη μας και υπέστη τιμωρία, την οποία ο ίδιος βέβαια δεν όφειλε, αλλά εμείς εξαιτίας του πλήθους των παραπτωμάτων μας, κατέστη για εμάς πρόξενος της άφεσης των αμαρτιών, καθώς αποδέχθηκε τον θάνατο για εμάς, μεταφέροντας στον εαυτό Του τις μαστιγώσεις, τις ύβρεις και τις ατιμίες που οφείλονταν σε εμάς, και ελκύοντας στον εαυτό Του την κατάρα που είχε επιβληθεί ως ποινή σε εμάς, «γινόμενος κατάρα για εμάς», και τι άλλο δηλαδή παρά αντίλυτρο ζωής (αντίψυχο). Γι' αυτό ο ιερός λόγος λέει μιλώντας εκ μέρους μας: «με την πληγή του εμείς θεραπευτήκαμε, και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας», ώστε ευλόγως, ενώνοντας τον εαυτό Του με εμάς και εμάς με Εκείνον, και οικειοποιούμενος τα δικά μας πάθη, λέει: «Εγώ είπα, Κύριε, ελέησέ με, θεράπευσε την ψυχή μου, διότι αμάρτησα σε σένα».

Το σωτήριο λοιπόν θύμα που προήλθε από τους ανθρώπους, αυτό ακριβώς το σωματικό όργανο του 〈θείου〉 Λόγου, καθιερωνόταν υπέρ 〈της κοινής〉 〈αγέλης〉 των ανθρώπων 〈και αυτό ήταν το σφάγιο που παραδόθηκε στον θάνατο εξαιτίας της διαβολής των ανθρώπων〉, για το οποίο βοούν οι φωνές των ιερών λόγων, άλλοτε μεν 〈λέγοντας τα εξής〉: «Ιδού ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτία του κόσμου», και άλλοτε 〈προαναφωνώντας τα εξής〉: «Ως πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, 〈και ως αμνός άφωνος ενώπιον εκείνου που τον κουρεύει〉», και μάλιστα διδάσκουν την αιτία, προσθέτοντας: «Αυτός φέρει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς. Και εμείς θεωρήσαμε ότι βρίσκεται σε πόνο και σε πληγή και σε κάκωση, όμως αυτός τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας και ταλαιπωρήθηκε για τις ανομίες μας· η τιμωρία για την ειρήνη μας έπεσε πάνω του. Με τον μώλωπά του εμείς θεραπευτήκαμε. Όλοι πλανηθήκαμε σαν πρόβατα, ο καθένας παραστράτησε στον δικό του δρόμο. Και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας.»

ΕΥΣΕΒΙΟΥ ΚΑΙΣΑΡΕΙΑΣ, ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΟΡΤΗΣ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ. 1. Ίσως να μην ήταν άκαιρο να πραγματευθούμε και πάλι το θέμα του Πάσχα, το οποίο παραδόθηκε από τα παλιά χρόνια στους απογόνους των Εβραίων εικονικώς. Όταν λοιπόν οι Εβραίοι, επιτελώντας σκιές των μελλοντικών γεγονότων, τελούσαν πρώτοι την εορτή του φασέκ (Πάσχα), έπαιρναν ένα ζώο από το κοπάδι· αυτό ήταν αμνός ή πρόβατο. Έπειτα, οι ίδιοι το θυσίαζαν· και κατόπιν, με το αίμα πρώτα ο καθένας έχριε τα ανώφλια και τους παραστάτες των σπιτιών τους, βάφοντας με αυτόν τον τρόπο με αίμα τα κατώφλια και τις στέγες για την αποτροπή του ολοθρευτή. Τρώγοντας δε ως τροφή τις σάρκες του προβάτου, και έχοντας ζωσμένη τη μέση τους με ζώνη, και μετέχοντας σε τροφή από άζυμους άρτους, και τρώγοντας πικρά χόρτα, μετέβαιναν από τόπο σε τόπο, από τη γη των Αιγυπτίων προς την έρημο. Αυτά, λοιπόν, είχε νομοθετηθεί να τα πράττουν συγχρόνως με τη σφαγή και τη βρώση του προβάτου. Εξαιτίας αυτού, η μετάβαση από την Αίγυπτο εκπλήρωνε για αυτούς την ονομασία των διαβατηρίων. Αλλά σε εκείνους μεν αυτά συνέβαιναν τυπικώς, γράφτηκαν όμως για εμάς. Και ο Παύλος τα ερμηνεύει, φανερώνοντας την αλήθεια των παλαιών συμβόλων μέσω όσων λέει: «Διότι το Πάσχα μας θυσιάστηκε, ο Χριστός». Την αιτία δε για την οποία θυσιάστηκε, την παριστάνει ο Βαπτιστής λέγοντας: «Ίδε ο Αμνός του Θεού, ο οποίος αίρει την αμαρτία του κόσμου».

Στον κατάλληλο καιρό λοιπόν, τόσο στον ίδιο τον Ιεχονία και στην ψυχή του, όσο και σε όσους είχαν υποστεί την ίδια ατιμία με αυτόν και την αιχμαλωσία των ψυχών, ο Ματθαίος ευαγγελίζεται την παρουσία του Λυτρωτή, έχοντας παραθέσει τη γενεαλογία του Υιού του Θεού, η οποία συμπεριελάμβανε και άλλους υπαίτιους και αμαρτωλούς άνδρες. Διότι ένας και ο αυτός ήταν ο λόγος για τον οποίο μνημόνευσε την παρανομία του Δαβίδ με τη γυναίκα του Ουρία, την πορνεία του Ιούδα και την αλλοεθνή Μωαβίτισσα Ρουθ. Αυτός είναι επίσης ο ίδιος λόγος για τον οποίο τον παρουσιάζει να συναναστρέφεται με τελώνες και αμαρτωλούς, να υπομένει τα πλέον επαίσχυντα από τους ανθρώπους και τελικά να σταυρώνεται μαζί με κακούργους· και αυτός ήταν ο λόγος σύμφωνα με τον οποίο έχει ειπωθεί: «Ίδε ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου». Διότι έπρεπε εκείνος που επρόκειτο να γίνει το καθαρτήριο θύμα για όσους είχαν ποτέ στο παρελθόν αμαρτήσει, αλλά και για όσους θα γεννιούνταν μετά από αυτούς, και να γίνει το αντίλυτρο των ανθρώπινων ψυχών, να περάσει μέσα από όλα τα προαναφερθέντα και, αν και ο ίδιος αναμάρτητος, να υπομείνει τις τιμωρίες που αναλογούν στους αμαρτωλούς και τους ασεβείς, προκειμένου να εκπληρωθούν στο πρόσωπό του οι προφητείες, μεταξύ των οποίων και εκείνη για την οποία ο θαυμάσιος Ησαΐας λέει: «Αυτός σηκώνει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς· αυτός τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας και συνετρίβη για τις ανομίες μας· με τις πληγές του εμείς όλοι ιαθήκαμε». γ΄.

Καλύτερα θα ήταν για σένα να έχεις περιτμηθεί και να δαιμονίζεσαι, για να πω και κάτι αστείο, παρά να έχεις ακροβυστία και υγεία και να ζεις με πονηρία και αθεΐα. ΙΣΤ΄. Λίγο αργότερα, λοιπόν, θα δεις και τον Ιησού να καθαίρεται στον Ιορδάνη για τη δική μου κάθαρση· ή μάλλον, να αγιάζει με την κάθαρσή Του τα ύδατα (διότι βέβαια ο Ίδιος δεν είχε ανάγκη καθάρσεως, Εκείνος που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου), και τους ουρανούς να σχίζονται, και να δέχεται τη μαρτυρία από το ομοούσιο Πνεύμα, και να πειράζεται, και να νικά, και να υπηρετείται από αγγέλους, και να θεραπεύει κάθε νόσο και κάθε ασθένεια, και να ζωοποιεί νεκρούς (μακάρι να ζωοποιούσε και σένα, που είσαι νεκρωμένος από την κακοδοξία), και να διώχνει δαίμονες, άλλα μεν ενεργώντας ο Ίδιος, άλλα δε μέσω των μαθητών Του, και να τρέφει μυριάδες με λίγους άρτους, και να περπατά πάνω στη θάλασσα, και να προδίδεται, και να σταυρώνεται, και να συσταυρώνει τη δική μου αμαρτία· να προσάγεται ως αμνός, και να προσφέρει ως ιερέας, να θάβεται ως άνθρωπος, και να ανασταίνεται ως Θεός, έπειτα να ανέρχεται στους ουρανούς, και να πρόκειται να έλθει ξανά με τη δόξα Του. Πόσες γιορτές μού προσφέρει το καθένα από τα μυστήρια του Χριστού! Όλων αυτών ο κύριος σκοπός είναι ένας: η δική μου τελείωση και ανάπλαση, και η επάνοδος στον πρώτο Αδάμ.

ΙΔ΄. Αυτοί, λοιπόν, υφίστανται αυτά, και μάλιστα πολύ πιο άθλια από όσα ανέφερα, οι κατά Θεόν αδελφοί μας, έστω και αν δεν το θέλετε· εκείνοι που έλαβαν την ίδια φύση με εμάς, εκείνοι που έχουν πλαστεί από τον ίδιο πηλό από τον οποίο πρωτοδημιουργηθήκαμε, εκείνοι που έχουν συγκροτηθεί με νεύρα και οστά παρόμοια με εμάς, εκείνοι που έχουν ντυθεί δέρμα και σάρκα όμοια με όλους, όπως αναφέρει κάπου ο θείος Ιώβ φιλοσοφώντας μέσα στα πάθη του και περιφρονώντας τη φαινομενική μας υπόσταση. Ή μάλλον, αν πρέπει να ειπωθεί το σπουδαιότερο, εκείνοι που έλαβαν το «κατ’ εικόνα» όμοια με εμάς, και που ίσως το διαφυλάσσουν καλύτερα από εμάς, έστω και αν τα σώματά τους έχουν φθαρεί· εκείνοι που έχουν ντυθεί τον ίδιο Χριστό ως προς τον έσω άνθρωπο, και έχουν λάβει τον ίδιο με εμάς αρραβώνα του Πνεύματος· εκείνοι που μετέχουν μαζί μας στους ίδιους νόμους, στα θεία λόγια, στις διαθήκες, στις συνάξεις, στα μυστήρια, στις ελπίδες· για τους οποίους πέθανε εξίσου ο Χριστός, Εκείνος που αίρει την αμαρτία όλου του κόσμου· οι συγκληρονόμοι της άνω ζωής, ακόμη και αν στερήθηκαν σε μεγάλο βαθμό την εδώ ζωή· εκείνοι που συνθάπτονται με τον Χριστό και συνανίστανται, εφόσον συμπάσχουν, προκειμένου και να συνδοξαστούν.

Με αυτό το ζήτημα σύνδεσε και την υποταγή, με την οποία υποτάσσεις τον Υιό στον Πατέρα. Τι εννοείς με αυτό; Ότι τάχα δεν είναι τώρα υποταγμένος; Ή μήπως έχει την ανάγκη να υποταχθεί στον Θεό, εφόσον είναι Θεός; Μιλάς σαν να πρόκειται για κάποιον ληστή ή αντίθεο. Αλλά σκέψου το εξής: ότι όπως ακριβώς ονομάστηκε «κατάρα» για χάρη μου Αυτός που καταλύει τη δική μου κατάρα, και «αμαρτία» Αυτός που αίρει την αμαρτία του κόσμου, και γίνεται νέος Αδάμ στη θέση του παλαιού, έτσι κάνει δική Του και τη δική μου ανυποταξία, ως κεφαλή ολόκληρου του σώματος. Όσο λοιπόν εγώ είμαι ανυπότακτος και στασιαστής, τόσο με την άρνηση του Θεού όσο και με τα πάθη, ανυπότακτος ως προς τη δική μου κατάσταση λέγεται και ο Χριστός. Όταν όμως υποταχθούν σε Αυτόν τα πάντα —και θα υποταχθούν και μέσω της επίγνωσης και μέσω της μεταμόρφωσης— τότε και ο Ίδιος θα έχει εκπληρώσει την υποταγή, προσάγοντας εμένα που έχω σωθεί. Διότι αυτή είναι η υποταγή του Χριστού, κατά τη δική μου τουλάχιστον άποψη: η εκπλήρωση του πατρικού θελήματος. Υποτάσσει όμως και ο Υιός στον Πατέρα, και ο Πατέρας στον Υιό· ο ένας ενεργώντας, και ο άλλος ευδοκώντας, πράγμα το οποίο αναφέραμε και προηγουμένως. Και έτσι, Αυτός που υπέταξε, παρουσιάζει το υποταγμένο στον Θεό, κάνοντας δικό Του το δικό μας. Κάτι τέτοιο μου φαίνεται ότι είναι και το χωρίο: «Θεέ, Θεέ μου, πρόσεξέ με, γιατί με εγκατέλειψες;». Διότι ο Ίδιος δεν έχει εγκαταλειφθεί ούτε από τον Πατέρα, ούτε από τη δική Του θεότητα, όπως νομίζουν μερικοί, οι οποίοι θεωρούν ότι η θεότητα φοβήθηκε το πάθος και για τον λόγο αυτόν αποσύρθηκε από Αυτόν που έπασχε.

Ευχή της ελευθερίας. Ειρήνη σε όλους. Ο αμνός του Θεού, που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου· εσύ που έχυσες το πανάσπιλο αίμα σου για τη ζωή του κόσμου, και παρέδωσες τον εαυτό σου ως λύτρο και αντάλλαγμα για όλους, λυτρώνοντάς μας από τον θάνατο στον οποίο ήμασταν δέσμιοι, πουλημένοι στην αμαρτία. Εσύ που κάνεις το θέλημα εκείνων που σε φοβούνται, και εισακούεις τη δέησή τους, και τους σώζεις. Εσύ που εισάκουσες τον δίκαιο Ιώβ, ο οποίος σηκωνόταν νωρίς το πρωί και πρόσφερε θυσίες από στοργή για τα παιδιά του, λέγοντας: «μήπως οι γιοι μου σκέφτηκαν πονηρά στην καρδιά τους ενώπιον του Θεού». Έτσι εισάκουσε και εμένα τον ελεεινό και αμαρτωλό, και αχρείο δούλο σου, που ικετεύω υπέρ των δούλων σου, των πατέρων και των αδελφών μου, και υπέρ της δικής μου αθλιότητας. Με ευμενές πρόσωπο και γαλήνιο βλέμμα, επίβλεψε σε εμάς αυτή την ώρα· και συγχώρησέ μας, λοιπόν, κάθε αθέτηση, και κάθε παράβαση, και παρακοή του νόμου και των εντολών σου· ακόμη δε και κάθε συνείδηση, και κάθε ενθύμηση, και όλες τις πράξεις, και όλες τις κινήσεις που γεννήθηκαν μέσα μας και δεσμεύουν και κατακυριεύουν την ψυχή ημέρα και νύχτα. Και αθώωσέ τους από κάθε πονηρή συνείδηση, και από κάθε άκαρπη πράξη, και από κάθε πεπυρωμένο λογισμό... που είναι βέβηλα απέναντι στην καθαρότητα της ψυχής. Χάρισέ τους την επίγνωση των αμαρτιών, και το να απέχουν τελείως από αυτές.

Αν όμως για αυτόν τον λόγο νομίζει ο συγγραφέας ότι από εμάς εισάγεται στο κήρυγμα πλήθος θεών, επειδή ομολογούμε ότι εν Χριστώ ο Θεός συμφιλίωσε τον κόσμο με τον εαυτό του, εφόσον ο Θεός έγινε και άνθρωπος, εμείς θα του απαντήσουμε τα εξής: Αν υπάρχουν πολλές παρθένες μητέρες και προς πολλές έγινε η μυσταγωγία του Γαβριήλ, και στην καθεμία υπήρξε η επέλευση του Αγίου Πνεύματος και η παρουσία της δύναμης του Υψίστου· και αν για πολλούς οι προφήτες κηρύττουν τη χάρη, ώστε να λένε στον πληθυντικό: «παιδιά γεννήθηκαν για εμάς και υιοί δόθηκαν σε εμάς, και οι παρθένες θα συλλάβουν, και τα ονόματα όλων όσων γεννηθούν θα είναι Εμμανουήλ»· αν όλοι περπατούν πεζοί πάνω στα κύματα και με άρρητη δύναμη τρέφουν τόσες χιλιάδες στην έρημο, αυξάνοντας προς χορτασμό τον άρτο που πολλαπλασιάζεται στα χέρια των μαθητών· αν όλοι ανασταίνουν από τα χώματα νεκρούς τεσσάρων ημερών· αν όλοι γίνονται αμνοί του Θεού και θυσιάζονται ως πάσχα για εμάς, και προσηλώνουν στον σταυρό την αμαρτία και καταλύουν το κράτος του θανάτου, και μπροστά στα μάτια των μαθητών ανέρχονται στους ουρανούς και κάθονται στα δεξιά του Πατρός· αν όλοι πρόκειται να έλθουν για να κρίνουν την οικουμένη με δικαιοσύνη, και στο όνομα όλων κάθε γλώσσα επουρανίων, επιγείων και καταχθονίων ομολογεί, τότε θα παραδεχθούμε ότι υπάρχουν πολλοί θεοί, εφόσον βέβαια σε αυτούς τους πολλούς υπάρχουν αυτά τα γνωρίσματα.

Διότι Εκείνος που οικονομεί τα πάντα σύμφωνα με την κυριαρχική του αυθεντία δεν αναμένει την ανάγκη που προκύπτει από την προδοσία, ούτε τη ληστρική έφοδο των Ιουδαίων και την παράνομη κρίση του Πιλάτου, ώστε η δική τους κακία να καταστεί αρχή και αιτία της κοινής σωτηρίας των ανθρώπων, αλλά προλαμβάνει την έφοδο με την οικονομία του. Με τον άρρητο και αόρατο στους ανθρώπους τρόπο της ιερουργίας, πρόσφερε τον εαυτό του ως προσφορά και θυσία υπέρ ημών, Αυτός που είναι ταυτόχρονα Ιερέας και Αμνός του Θεού, ο οποίος αίρει την αμαρτία του κόσμου. Πότε συνέβη αυτό; Όταν κατέστησε το σώμα του βρώσιμο και το αίμα του πόσιμο για όσους βρίσκονταν μαζί του· διότι σε όλους είναι φανερό αυτό, ότι δεν θα μπορούσε ένα πρόβατο να φαγωθεί από άνθρωπο, εάν δεν είχε προηγηθεί της βρώσεως η σφαγή του. Εκείνος, λοιπόν, που έδωσε στους μαθητές το σώμα του προς βρώσιν, αποδεικνύει σαφώς ότι η θυσία του αμνού είχε ήδη ολοκληρωθεί· διότι το σώμα του σφάγιου δεν θα ήταν κατάλληλο για τροφή, εάν ήταν ακόμη έμψυχο. Επομένως, όταν παρέσχε στους μαθητές να φάνε από το σώμα και να πιουν από το αίμα, ήδη, κατά τρόπο μυστικό, με την εξουσία Εκείνου που οικονομεί το μυστήριο, το σώμα είχε θυσιαστεί άρρητα και αόρατα, και η ψυχή βρισκόταν εκεί όπου την είχε εναποθέσει η εξουσία αυτού που τα οικονομεί, περιπολώντας τον χώρο εκείνο στην καρδιά μαζί με τη θεία δύναμη που είχε αναμειχθεί σε αυτήν.

Αυτό σου διακηρύττει η φωνή του τρυγονιού, δηλαδή η φωνή εκείνου που βοά στην έρημο. Διότι ο Ιωάννης είναι αυτό το τρυγόνι, ο πρόδρομος αυτής της λαμπρής άνοιξης, ο οποίος δείχνει στους ανθρώπους τα ωραία άνθη της αρετής και τα προσφέρει σε όσους επιθυμούν να τα συλλέξουν. Μέσω αυτών υπέδειξε το άνθος που φύτρωσε από τη ρίζα του Ιεσσαί, τον Αμνό του Θεού που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου, και δίδαξε τη μετάνοια από την κακία και την ενάρετη πολιτεία. Διότι λέει: «Ακούστηκε η φωνή του τρυγονιού στη γη μας». Ίσως ονομάζει «γη» εκείνους που έχουν κατακριθεί για την κακία τους, τους οποίους το Ευαγγέλιο αποκαλεί τελώνες και πόρνες, ανάμεσα στους οποίους ακούστηκε ο λόγος του Ιωάννη, ενώ οι υπόλοιποι δεν αποδέχτηκαν το κήρυγμα. Όσο για εκείνο που έχει λεχθεί περί της συκιάς, ότι «έβγαλε τους ολύνθους της», ας το κατανοήσουμε με τον εξής τρόπο: Η συκιά έχει την εξαιρετική ιδιότητα να ελκύει την υγρασία από το βάθος, εξαιτίας της θερμότητας. Επειδή όμως συγκεντρώνεται πολύς χυμός στο εσωτερικό της, αναγκαστικά η φύση, μέσω της πέψης των υγρών που γίνεται μέσα στο φυτό, αποβάλλει από τα κλαδιά το άχρηστο και γεώδες μέρος της υγρασίας. Και το κάνει αυτό πολλές φορές, μέχρις ότου το καθαρό και θρεπτικό μέρος προβάλει στον κατάλληλο καιρό, απαλλαγμένο από την άχρηστη ποιότητα.

Αφού λοιπόν ο λόγος προήγαγε τον έπαινο μέχρι αυτά τα μέλη της Εκκλησίας, στη συνέχεια συνθέτει το εγκώμιο για ολόκληρο το σώμα της, όταν δηλαδή Εκείνος διά του θανάτου καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου και επαναφέρει πάλι τον εαυτό Του στην οικεία δόξα της θεότητας, την οποία είχε εξαρχής, πριν δημιουργηθεί ο κόσμος. Διότι, αφού είπε «Θα πορευθώ μόνος μου στο όρος της σμύρνης και στον λόφο του λιβάνου», υποδηλώνοντας με τη μεν σμύρνη το πάθος, με τον δε λίβανο τη δόξα της θεότητας, πρόσθεσε «Είσαι όλη ωραία, η πλησίον μου, και μώμος δεν υπάρχει σε σένα». Με τα λόγια αυτά διδάσκει, πρώτον μεν, ότι κανείς δεν Του αφαιρεί τη ζωή, αλλά έχει την εξουσία να την παραδώσει και έχει την εξουσία να την πάρει πάλι, πορευόμενος αυτοβούλως στο όρος της σμύρνης, αποδεχόμενος τον θάνατο υπέρ των αμαρτωλών όχι εξαιτίας των δικών μας έργων, ώστε να μην καυχηθεί κανείς, αλλά από δική Του χάρη· έπειτα δε, ότι δεν είναι δυνατόν να καθαριστεί διαφορετικά η ανθρώπινη φύση από τον μώμο, παρά μόνο εάν ο Αμνός, που αίρει την αμαρτία του κόσμου, εξαφανίσει διά του Εαυτού Του κάθε κακία.

Εξήντα είναι οι βασίλισσες και ογδόντα οι παλλακίδες, και νεάνιδες των οποίων δεν υπάρχει αριθμός. Μία είναι η περιστερά μου, η τέλειά μου· είναι η μοναδική για τη μητέρα της, η εκλεκτή για εκείνην που τη γέννησε. Ο απόστολος Φίλιππος, για τον οποίο μαρτυρείται ότι κατάγεται από την πόλη του Ανδρέα και του Πέτρου (διότι θεωρώ ότι αποτελεί εγκώμιο για τον Φίλιππο το ότι υπήρξε συμπολίτης εκείνων των αδελφών που είχαν ήδη θαυμαστεί στο Ευαγγέλιο μέσα από την ιστορία τους)· επειδή ο μεν Ανδρέας, όταν ο Βαπτιστής τού υπέδειξε ποιος είναι ο αμνός που αίρει την αμαρτία του κόσμου, κατενόησε ο ίδιος το μυστήριο, ακολουθώντας εκείνον που του υποδείχθηκε, και μαθαίνοντας πού διαμένει, ευαγγελίζεται στον ίδιο του τον αδελφό ότι είναι παρών αυτός που είχε προαναγγελθεί από την προφητεία· ο δε, έχοντας προλάβει σχεδόν την ακοή με την πίστη, παραδίδεται με όλη του την ψυχή στον αμνό και, μέσω της αλλαγής του ονόματός του, μεταπλάθεται από τον Κύριο προς το θειότερο, καθώς ονομάστηκε και έγινε Πέτρος αντί για Σίμων. Μολονότι στον Αβραάμ και τη Σάρρα, μετά από πολλά χρόνια και ύστερα από πολλές θεοφάνειες, μετέδωσε ο Κύριος την ευλογία μέσω των ονομάτων, καθιστώντας δια της μεταβολής των ονομάτων τον μεν πατέρα, την δε άρχουσα. Ομοίως δε και ο Ιακώβ, μετά την ολονύκτια πάλη, αξιώνεται της επωνυμίας και της δυνάμεως του Ισραήλ.

Επομένως, όπως ακριβώς η απαρχή του φυράματος μέσω της καθαρότητας και της απάθειας οικειώθηκε με τον αληθινό Πατέρα και Θεό, έτσι και εμείς, το φύραμα, ακολουθώντας τις ίδιες οδούς θα ενωθούμε με τον Πατέρα της αφθαρσίας, μιμούμενοι, στο μέτρο του δυνατού, την απάθεια και το αναλλοίωτο του Μεσίτη. Διότι έτσι θα γίνουμε για τον Μονογενή Θεό στέφανος από πολύτιμους λίθους, έχοντας καταστεί μέσω του βίου μας τιμή και δόξα. Διότι λέει ο Παύλος ότι, αφού ελάττωσε τον εαυτό του για λίγο σε σύγκριση με τους αγγέλους εξαιτίας του πάθους του θανάτου, εκείνους που προηγουμένως είχαν μεταβληθεί σε αγκάθινη φύση εξαιτίας της αμαρτίας, τους έκανε δικό του στέφανο μέσω της οικονομίας του θανάτου, μεταστοιχειώνοντας μέσω του πάθους την άκανθα σε τιμή και δόξα. Δεν είναι, λοιπόν, μικρός ο κίνδυνος, εφόσον άπαξ εκείνος που αίρει την αμαρτία του κόσμου ανέλαβε στο κεφάλι του τον ακάνθινο στέφανο, προκειμένου να κατασκευάσει το στέφανο που συμπλέκεται από τιμή και δόξα, να βρεθεί κάποιος που να είναι τρίβολος και άκανθα λόγω του κακού του βίου, και έπειτα να παρεισφρήσει στο μέσο του δεσποτικού στεφάνου μέσω της κοινωνίας του σώματός Του. Προς αυτόν θα απευθυνθεί οπωσδήποτε η δίκαιη φωνή: «Πώς εισήλθες εδώ χωρίς να έχεις ένδυμα γάμου; Πώς περιπλέχτηκες με εκείνους που μέσω της τιμής και της δόξας έχουν προσαρμοστεί στον δικό μου στέφανο, ενώ είσαι άκανθα; Τι είδους κοινωνία υπάρχει μεταξύ του Χριστού και του Βελίαρ; Ποια μερίδα έχει ο πιστός μαζί με τον άπιστο; Τι κοινό έχει το φως με το σκοτάδι;».

Τι είναι, λοιπόν, αυτό για το οποίο λυπάται περισσότερο ο μεγαλύτερος υιός; «Διότι σε εμένα», λέει, «ποτέ δεν έδωσες ένα ερίφιο, για να διασκεδάσω με τους φίλους μου, όταν όμως ήρθε αυτός ο υιός σου, που κατέφαγε την περιουσία σου με πόρνες, θυσίασες γι' αυτόν τον σιτευτό μόσχο». Τόσο μεγάλη, δηλαδή, είναι η υπερβολή των δωρεών του Θεού προς εμάς, ώστε και οι άγγελοι επιθύμησαν να σκύψουν και να δουν τα όσα μας χαρίστηκαν μέσω της ενανθρωπήσεώς Του, όπως λέει ο κορυφαίος των αποστόλων Πέτρος. Αλλά και οι δίκαιοι επιθύμησαν, ακόμη και πριν από τον καθορισμένο καιρό, να έλθει γι' αυτά ο Χριστός, όπως ακριβώς και ο Αβραάμ επιθύμησε να δει την ημέρα Του· Αυτός, όμως, τότε δεν ήλθε, και όταν ήλθε, δεν ήλθε για να καλέσει δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια, και μάλιστα υπέρ αυτών σταυρώνεται Εκείνος που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου· διότι όπου επλεόνασε η αμαρτία, υπερεπερίσσευσε η χάρις.

Διότι έτσι ακριβώς προείδε και προείπε και ο Δανιήλ: «ιδού», λέει, «στήθηκαν θρόνοι και ο Παλαιός των Ημερών κάθισε· και είδα κάποιον σαν Υιό ανθρώπου να έρχεται πάνω στις νεφέλες του ουρανού, και έφθασε έως τον Παλαιό των Ημερών, και σε αυτόν δόθηκε όλη η τιμή και η εξουσία· χίλιες χιλιάδες τον υπηρετούσαν και μύριες μυριάδες στέκονταν παριστάμενοι μπροστά του». Σε συμφωνία με αυτό και το ιερό Ευαγγέλιο λέει ότι τότε «θα συναχθούν όλα τα έθνη μπροστά του· και θα τους χωρίσει τον έναν από τον άλλον, όπως ακριβώς ο ποιμένας χωρίζει τα πρόβατα από τα ερίφια». Πρόβατα ονομάζει τους δικαίους ως πράους και επιεικείς και ως εκείνους που βάδισαν την ομαλή και από τον ίδιο πεπατημένη οδό των αρετών, και ως αφομοιωμένους με αυτόν· επειδή και ο ίδιος ονομάστηκε αμνός από τον Πρόδρομο και Βαπτιστή, ο οποίος έλεγε: «Ίδε ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτία του κόσμου». Ερίφια δε ονομάζει τους αμαρτωλούς, ως θρασείς και άτακτους, και ως φερομένους στους γκρεμούς της αμαρτίας· και τους μεν, λέει, θα τους στήσει εκ δεξιών του, ως εργάτες αγαθών έργων, ενώ όσους δεν είναι τέτοιοι εξ ευωνύμων. «Τότε θα πει ο Βασιλεύς», λέει, και δεν πρόσθεσε ποιος ή τίνων βασιλεύς, καθώς δεν υπάρχει κανένας άλλος, παρά μόνο αυτός· διότι, αν και υπάρχουν πολλοί κύριοι και βασιλείς, ένας είναι όντως ο Κύριος, ένας ο Βασιλεύς, ο εκ φύσεως δεσπότης των πάντων.

Ποιος δεν γνωρίζει ότι η Παρθενομήτωρ είναι και εκείνη η βάτος και αυτή η λαβίδα, η οποία συνέλαβε μέσα της το θείο πυρ χωρίς να καταφλεγεί, εφόσον και εδώ διακόνησε αρχάγγελος στη σύλληψη, και ένωσε διά μέσου αυτής Εκείνον που αίρει την αμαρτία του κόσμου με το ανθρώπινο γένος και μέσω αυτής της άρρητης ένωσης μας καθάρισε;

Βλέπετε όλη την κτίση να υμνεί αυτή τη Μητροπάρθενο, και όχι σε πεπερασμένα χρόνια, αλλά εις τον αιώνα και εις τον αιώνα του αιώνος; Μπορεί κανείς λοιπόν να συμπεράνει από αυτό, ότι ούτε εκείνη θα πάψει ποτέ, σε όλη την αιωνιότητα, να ευεργετεί όλη την κτίση, και δεν εννοώ μόνο τη δική μας, αλλά και αυτές τις ίδιες τις άυλες και υπερφυείς ταξιαρχίες. Διότι το γεγονός ότι, μαζί με εμάς, και αυτές μόνο μέσω αυτής μετέχουν και αγγίζουν τον Θεό, εκείνη την αψηλάφητη φύση, το φανέρωσε ξεκάθαρα ο Ησαΐας. Διότι δεν είδε το Σεραφείμ να παίρνει τον άνθρακα από το θυσιαστήριο απευθείας, αλλά τον πήρε με τη λαβίδα, μέσω της οποίας άγγιξε και τα προφητικά χείλη παρέχοντας την κάθαρση. Και αυτό το όραμα της λαβίδας ταυτιζόταν με εκείνο το μεγάλο θέαμα που είδε ο Μωυσής, τη βάτο που είχε ανάψει από τη φωτιά και δεν κατακαιγόταν. Ποιος λοιπόν δεν γνωρίζει ότι η Παρθενομήτωρ είναι και εκείνη η βάτος και αυτή η λαβίδα, η οποία συνέλαβε το θείο πυρ χωρίς να καταφλεγεί, καθώς και σε αυτή τη σύλληψη διακόνησε αρχάγγελος, ο οποίος μέσω αυτής ένωσε με το ανθρώπινο γένος Αυτόν που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου και μας καθάρισε μέσω της άρρητης αυτής ένωσης; Επομένως, αυτή μόνη αποτελεί το μεθόριο μεταξύ κτιστής και άκτιστης φύσης, και κανείς δεν θα μπορούσε να προσέλθει στον Θεό, εάν δεν φωτιζόταν αληθινά μέσω αυτής, της αληθινά θεόλαμπρης λυχνίας. «Διότι ο Θεός βρίσκεται στο μέσο της, και δεν θα σαλευθεί», λέγει.

Όχι μόνο με λόγια, αλλά και με έργα τον φανέρωσε σε όλους, βαπτίζοντάς τον, δείχνοντάς τον με το δάχτυλο, συστήνοντάς τον στους δικούς του μαθητές και μαρτυρώντας με κάθε τρόπο ότι αυτός είναι ο Υιός του Πατρός, ο αμνός του Θεού, ο νυμφίος των ψυχών που τον πλησιάζουν, αυτός που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου, αφαιρεί τον μολυσμό, προσφέρει σε αντάλλαγμα και χαρίζει τον αγιασμό. Έχοντας λοιπόν ετοιμάσει έτσι την οδό του σύμφωνα με την προφητεία του Ζαχαρία, και έχοντας ολοκληρώσει τα πάντα, για τα οποία και απεστάλη και προέδραμε και έγινε βαπτιστής στον Ιορδάνη, παραχωρεί στον Χριστό την παρρησία και τη διδασκαλία προς τους συγκεντρωμένους και αποχωρεί από το πλήθος, παραδίδοντάς τους στον Κύριο.

Διότι το ότι μαζί με εμάς και αυτές μόνο μέσω αυτής μετέχουν και αγγίζουν τον Θεό, εκείνη την αψηλάφητη φύση, ο Ησαΐας το φανέρωσε ολοκάθαρα. Επειδή δεν είδε το Σεραφείμ να παίρνει τον άνθρακα από το θυσιαστήριο απευθείας, αλλά τον πήρε με τη λαβίδα, με την οποία άγγιξε τα προφητικά χείλη προσφέροντας την κάθαρση. Και αυτό το όραμα της λαβίδας ήταν ταυτόσημο με εκείνο το μεγάλο θέαμα που είδε ο Μωυσής, δηλαδή τη βάτο που καιγόταν χωρίς να κατακαίγεται. Ποιος λοιπόν δεν γνωρίζει ότι η Παρθενομήτωρ είναι και εκείνη η βάτος και αυτή η λαβίδα, αυτή που συνέλαβε το θείο πυρ χωρίς να κατακαεί, εφόσον και εδώ διακόνησε αρχάγγελος στη σύλληψη, και ένωσε μέσω αυτής με το ανθρώπινο γένος Εκείνον που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου, και διά της άρρητης ένωσης μας καθάρισε πλήρως;

Πώς λοιπόν δεν ανακαινισθήκαμε μέσω αυτής πριν από τον Χριστό, αλλά χρειαστήκαμε, και εκείνοι και όλοι μας, όχι κάποιον που διδάσκει φιλοσοφία, μια τέχνη που καταλύεται μαζί με τούτον τον αιώνα, γι' αυτό και ονομάζεται «του αιώνος τούτου», αλλά Εκείνον «που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου» και παρέχει σοφία αληθινή και αιώνια, έστω κι αν αποτελεί «μωρία» για τους πρόσκαιρους και απολλύμενους σοφούς, όχι επειδή απλώς τους φαίνεται έτσι, αλλά επειδή η ίδια η απουσία της απομωραίνει όσους δεν προσηλώνουν σε αυτή τον νου τους; Βλέπεις ξεκάθαρα πως δεν είναι η εκμάθηση της θύραθεν παιδείας εκείνη που σώζει και καθαίρει το γνωστικό μέρος της ψυχής και το εξομοιώνει με το θείο αρχέτυπο; Γι' αυτό λοιπόν θα δώσω το αρμόζον τέλος στους λόγους γύρω από αυτήν. Εάν κάποιος στρέφεται προς τις διατάξεις του Νόμου με σκοπό να καθαρθεί μέσω αυτών, ο Χριστός δεν θα τον ωφελήσει σε τίποτα, αν και εκείνες είχαν κάποτε νομοθετηθεί σαφώς από τον Θεό, κάτι που δεν ισχύει για την ενασχόληση με τα θύραθεν μαθήματα. Κατά μείζονα λόγο λοιπόν, εάν κάποιος στραφεί ξανά προς την αποδοκιμασμένη θύραθεν φιλοσοφία, νομίζοντας ότι μέσω αυτής θα καθάρει την ψυχή του, ο Χριστός δεν θα τον ωφελήσει σε τίποτα. Ο Παύλος, το στόμα του Χριστού, είναι εκείνος που τα λέει αυτά εκεί και συμμαρτυρεί μαζί μας εδώ.

«Ευλογητός» Αυτός που φανερώθηκε στη γη εν σαρκί. «ότι επεσκέψατο» Διότι επισκέφθηκε τον πιστό λαό, δίνοντάς του αιώνια λύτρωση. «και ήγειρεν» Την Παρθένο, τη Θεοτόκο. «καθώς ελάλησε» Διότι μέσω αυτών ενθυμήθηκε τη σωτηρία για το γένος των ανθρώπων. «σωτηρίαν εξ εχθρών» Διότι η σωτηρία προέρχεται από τους Ιουδαίους· διότι από αυτούς προήλθε το κατά σάρκα, αλλά βεβαίως και τον σταυρό αυτοί τον κατασκεύασαν. «ποιήσαι έλεος» Διότι αυτή ήταν η διαθήκη, την οποία συνήψε μαζί τους ο Χριστός σχετικά με την παρουσία Του. «όρκον» Ώστε να κληρονομήσει Αυτός τα έθνη. «του δούναι» Διότι μας ελευθέρωσε από την πλάνη των δαιμόνων, δίνοντάς μας τον Εαυτό Του και ως ένδυμα και ως τροφή και ως βοήθεια. «λατρεύειν» Ενώπιον του Χριστού και Θεού που φανερώθηκε. «και συ δε, παιδίον» Ο λόγος αναφέρεται στον Ιωάννη, τον Πρόδρομο. «προπορεύση» Διότι αυτός κήρυξε στον κόσμο τη ζωή. «του δούναι γνώσιν» Διότι φανέρωσε σε όλους τη σωτηρία λέγοντας: Ιδού ο Αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτία του κόσμου. «εν αφέσει» Διότι την άφεση των αμαρτιών μήνυσε σε όλους ο Ιωάννης λέγοντας: Ιδού ο Αμνός του Θεού, μετανοείτε. «εν οις επεσκέψατο» Από τον ουρανό ανέτειλε το φως, αυτό που δεν έχει εσπέρα. «επιφάναι» Διότι ο άνθρωπος βρισκόταν στο σκοτάδι, κρατούμενος από την πλάνη των ειδώλων. «του κατευθύναι» Στην οδό του Ευαγγελίου.

Και μου είπε ο Κύριος: «Αυτή η πύλη θα παραμείνει κλειστή, δεν θα ανοιχτεί, και κανείς δεν θα περάσει μέσα από αυτήν, επειδή ο Κύριος ο Θεός του Ισραήλ και θα εισέλθει και θα εξέλθει, και θα παραμείνει κλειστή». «Κάθε αρσενικό που διανοίγει μήτρα, θα ονομαστεί άγιο στον Κύριο». Αυτός όμως δεν είναι μόνο άγιος. Όσο λοιπόν υπερέχει στην αγιότητα, τόσο πλεονεκτεί και στη γέννηση και έχει ξεπεράσει την εντολή του νόμου. Πλην όμως, «για να προσφέρουν θυσία, σύμφωνα με όσα λέγονται στον νόμο του Κυρίου, ένα ζεύγος τρυγόνια ή δύο νεοσσούς περιστεριών». Ο Λουκάς, όχι επειδή κυριεύτηκε από άγνοια, αλλά επειδή οδηγήθηκε από σοφία, εξέθεσε τον νόμο ατελώς. Ο μεν νόμος έλεγε: «έναν αμνό και έναν νεοσσό»· εάν όμως αυτός που προσφέρει δεν είχε την οικονομική ευχέρεια, πρόσταζε «ένα ζεύγος τρυγόνια ή δύο νεοσσούς περιστεριών και σιμιγδάλι». Ο Λουκάς λοιπόν παρέλειψε την προσφορά του πλουσίου· διότι μνημόνευσε τον φτωχό, αυτόν που εκούσια πτώχευσε για εμάς. Δεν υπήρχε γι' αυτόν, λέει, κατάλυμα· από πού να αποκτούσε αμνό; Έχοντας σπαργανωθεί σε φάτνη, από πού να πρόσφερε πρόβατο; Μάλλον όμως, δεν χρειαζόταν αμνό· διότι ο ίδιος ήταν «ο αμνός του Θεού», το αληθινό πρόβατο. Ο ίδιος θυσίαζε τον εαυτό του υπέρ του κόσμου· γι' αυτό εξέθεσε τι πρόσταζε ο νόμος, και επισήμανε τι οικονομεί ο Χριστός.

Εκείνος δε, «αφού συγκάλεσε τους αρχιερείς και τους άρχοντες», τους επισήμανε ότι «μου φέρατε αυτόν τον άνθρωπο, ενώ είναι αναίτιος». Εκείνοι όμως όλοι τον παρέδωσαν για να σταυρωθεί, και σταύρωσαν «αυτόν που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου», προσηλώνοντάς τον στο ξύλο. Διότι ο Πιλάτος, έχοντάς τον παραδώσει στους στρατιώτες, όρισε επικεφαλής τους τον εκατόνταρχο Λογγίνο, ο οποίος είχε μετονομαστεί στον στρατό σε Πριμιανό. Ο άγιος Λογγίνος λοιπόν βρισκόταν μαζί με τους στρατιώτες και φύλαγε τον Χριστό που είχε ανεβεί στον σταυρό. «Από δε την έκτη ώρα έως την ένατη ώρα, σκοτάδι κάλυψε όλη τη γη.» Καθώς ο εκατόνταρχος στεκόταν εκεί περίπου την ένατη ώρα φυλάσσοντας τον σταυρό, είδε ένα μεγάλο φως γύρω από αυτόν, ενώ επικρατούσε σκοτάδι σε όλη τη γη. Είδε επίσης πλήθος αγγέλων να παρίστανται στον σταυρό και όλη τη γη να σείεται, και «το καταπέτασμα του ναού σχίστηκε», και είδε το πρόσωπο του Κυρίου σαν αστραπή. Και προτού παραδώσει το πνεύμα, συλλογιζόταν στην καρδιά του ο άγιος Λογγίνος, λέγοντας ότι «αληθώς αυτός είναι ο Υιός του Θεού και λυτρωτής όλου του κόσμου». Και σκεπτόμενος αυτά, έπεσε με το πρόσωπο στη γη στα πόδια του Κυρίου· έκσταση δε κατέλαβε τους στρατιώτες και βυθίστηκαν σε ύπνο.

«Θα είναι μέγας», επειδή υποδεικνύει τον αμνό που σηκώνει την αμαρτία όλου του κόσμου, αλλά «ενώπιον του Κυρίου»· διότι οι άνθρωποι δεν έχουν μεγάλη αντίληψη των επουρανίων, ενώ για τους Ιουδαίους τα μυστήρια του Χριστού αποτελούν αντικείμενο χλευασμού, και διακωμωδούν τους κήρυκες της αληθείας, θεωρώντας εχθρούς τους ρήτορες της χάριτος. «Δεν θα πιει κρασί και σίκερα», για να μην περιοριστεί το Πνεύμα που επέλεξε να κατοικήσει μέσα του. «Θα πληρωθεί με Άγιο Πνεύμα από την κοιλιά της μητέρας του», λέει, λαμβάνοντας προκαταβολικά τη δωρεά και φθάνοντας στα χαρίσματα όχι απλώς ούτε μάταια, αλλά για να κηρύξει το φως προτού έλθει σε επαφή με το φως, να αναγγείλει τον Ποιητή προτού ο ίδιος αντικρίσει τα στοιχεία της φύσης, να προαναγγείλει τον Ήλιο προτού δει την πορεία της ημέρας και παρατηρήσει τα πέρατα της νύχτας. «Και θα επιστρέψει πολλούς από τους υιούς του Ισραήλ προς τον Κύριο τον Θεό τους.» Διότι αυτός υπήρξε παιδαγωγός του μεγάλου Ανδρέα, αυτός ήταν ο δάσκαλος του Ιωάννη του Θεολόγου, προτού εκείνοι παραδώσουν τους εαυτούς τους στη σαγήνη του Χριστού. Μαθαίνοντας από αυτόν οι απόστολοι το: «Ίδε ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτία του κόσμου», ακολουθώντας Τον λένε προς Αυτόν: «Ραββί, πού μένεις;», βιαζόμενοι να εισέλθουν στη σκηνή του Αχωρήτου. «Αυτός θα προπορευθεί ενώπιόν Του με το πνεύμα και τη δύναμη του Ηλία», όχι με την ψυχή και το σώμα του. Μακριά, μακριά από μια τέτοια ατοπία.

Και έτσι η κεφαλή του Βαπτιστή φέρεται επί πίνακι, το κάλλος των προφητών, η παρρησία του λόγου, η χάρη της μετανοίας, ο πολυμερής αυλός, η θεόφθογγη σάλπιγγα, η γλώσσα που κινεί τα νέφη, οι οφθαλμοί που βλέπουν τα αθέατα, τα ώτα που ακούν καθαρά τα μυστήρια του Θεού, η κεφαλή που ψηλάφησε την Κεφαλή των πάντων· και αυτήν, όταν δόθηκε στο κοράσιο, μια πάρδαλη τη βάσταξε ως θυσία αμνού, μια λύκαινα περιέφερε την κεφαλή ενός βασιλικού λέοντα. Και έφερε στη μητέρα τον κατήγορο, που ούτε μετά τον θάνατο έπαψε τους ελέγχους, ούτε μετά τη σφαγή εγκατέλειψε την παρρησία. Αλλά ο προφήτης κοιμήθηκε, και ο λόγος έχει διαδοθεί παντού· η σάλπιγγα σίγησε, και τα θέατρα της οικουμένης γέμισαν από τους ήχους της· η γλώσσα παραδόθηκε στη γη, όμως οι φθόγγοι της γέμισαν τις φυλές· κατασυντάραξε τα έθνη, αντηχώντας σε κάθε γενεά πιο ισχυρά και από βροντές· διότι, έχοντας ως αφετηρία αυτήν, μετέφεραν σε ολόκληρη τη γη το «Ίδε ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου».

Γιατί βιάζεσαι να φτάσεις αυτόν που δεν μπορείς να φτάσεις; Αλλά ο Ιωάννης, θα πεις, σε παρακίνησε σε αυτά τα λόγια. Και όμως, αυτά μόνο είπε, ενώ ήσουν παρών: «Ίδε ο αμνός του Θεού ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου». Εσύ όμως, ενώ άκουσες για αμνό, ευαγγελίζεσαι Θεό, άφησες τα κάτω και περιεργάζεσαι τα άνω, εγκατέλειψες τη λίμνη και έριξες το δίχτυ στον ουρανό. Διότι, μήπως ξέρει το δίχτυ να θηρεύει αυτά, μήπως το καλάμι του ψαρά τα ανασύρει; Από το χέρι σου κρέμονται η γη και ο ουρανός. Τι λες; «Βρήκαμε τον Μεσσία, που λέγεται Χριστός»; Διότι πού, πώς και πότε τον έχασες; Βρίσκει κανείς το χαμένο. Αλλά αυτός που σώζει τους πάντες, πώς είναι δυνατόν να χαθεί; Ο πανταχού παρών πώς είναι δυνατόν να βρεθεί ή πώς μπορεί να λέγεται αυτό; Όμως ο Ανδρέας ξέρει τι λέει: Βρήκαμε αυτόν που έχασε ο Αδάμ, αυτόν που στερήθηκε η Εύα, αυτόν που το νέφος της αμαρτίας έκρυψε από τα μάτια μας, αυτόν από τον οποίο μας χώρισε η παρακοή και, ενώ είναι κοντά και παρών, έκανε να νομίζεται ότι είναι μακριά. Βρήκαμε αυτόν τον οποίο και ο Δαβίδ σεμνυνόταν να αναζητά: «Σε ημέρα», λέει, «θλίψης μου τον Θεό αναζήτησα». Αλλά και ο Σοφονίας βοά: «Αναζητήστε τον Κύριο, όλοι οι ταπεινοί της γης»· διότι, όταν βρεθεί, ανυψώνει τους ταπεινούς, τους εγείρει από τη γη, τους απαλλάσσει από τη φθορά, τους αναδεικνύει υψηλότερους από τους υψηλούς.

«Και σε αυτόν δόθηκε η εξουσία και η τιμή και η δόξα και η βασιλεία, και όλοι οι λαοί, οι φυλές και οι γλώσσες θα τον υπηρετήσουν· η βασιλεία του είναι βασιλεία αιώνια, η οποία δεν θα καταστραφεί»· έτσι υποδείχθηκαν και δύο πρόδρομοι· ο πρώτος ήταν ο Ιωάννης, ο γιος του Ζαχαρία, ο οποίος έγινε σε όλα πρόδρομος και κήρυκας του Σωτήρα μας, κηρύσσοντας σε όλους το χαρμόσυνο μήνυμα για το επουράνιο φως που φανερώθηκε στον κόσμο· διότι προπορεύτηκε ήδη από την κοιλιά της μητέρας του, αφού συνελήφθη πρώτος από την Ελισάβετ, ώστε να υποδείξει ακόμη και στα βρέφη που βρίσκονταν μέσα στην κοιλιά της μητέρας τους τη νέα γέννηση που επρόκειτο να λάβουν μέσω του Αγίου Πνεύματος και της Παρθένου. Αυτός, «ακούγοντας τον χαιρετισμό της Μαρίας σκίρτησε γεμάτος αγαλλίαση στην κοιλιά της μητέρας του», βλέποντας τον Λόγο του Θεού που είχε συλληφθεί στην κοιλιά της παρθένου. Έπειτα, «κηρύσσοντας στην έρημο», παρουσιάστηκε διαγγέλλοντας στον λαό το «βάπτισμα της μετάνοιας», προαναγγέλλοντας τη σωτηρία στα έθνη που ζούσαν στην έρημο του κόσμου· μετά από αυτά, στον Ιορδάνη, υποδεικνύοντάς τον αυτοπροσώπως, φανερώνει τον Σωτήρα του Ισραήλ και λέει: «Ιδού ο αμνός του Θεού, ο οποίος σηκώνει την αμαρτία του κόσμου». Αυτός προπορεύτηκε για να φέρει το χαρμόσυνο μήνυμα και στους ευρισκομένους στον Άδη, αφού θανατώθηκε από τον Ηρώδη· γινόμενος εκεί πρόδρομος, δείχνοντας ότι και εκεί επρόκειτο να κατέβει ο Σωτήρας, για να λυτρώσει τις ψυχές των αγίων από το χέρι του θανάτου.

Για να καταδείξει, λοιπόν, τον χρόνο κατά τον οποίο πρόκειται να έλθει, τον οποίο επιθυμούσε να δει ο μακάριος Δανιήλ, λέγει: «και μετά τις» επτά «εβδομάδες» άλλες «εβδομάδες εξήντα δύο», οι οποίες περιέχουν χρόνο τετρακοσίων τριάντα τεσσάρων ετών. Διότι, μετά την επιστροφή του λαού από τη Βαβυλώνα, με ηγέτη τους τον Ιησού του Ιωσεδέκ και τον Έσδρα τον γραμματέα και τον Ζοροβάβελ του Σαλαθιήλ, ο οποίος ήταν από τη φυλή Ιούδα, πέρασαν τετρακόσια τριάντα τέσσερα έτη, έως την παρουσία του Χριστού, ώστε να φανεί στον κόσμο ο Ιερεύς των ιερέων και να καταδειχθεί φανερά «ο αίρων τις αμαρτίες του κόσμου», όπως λέγει γι' αυτόν ο Ιωάννης: «ίδε ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτία του κόσμου». Ομοίως δε λέγει και ο Γαβριήλ: «και για να εξαλειφθούν οι αδικίες και να γίνει εξιλέωση για τις αμαρτίες». Το ποιος εξάλειψε τις αδικίες μας, σε διδάσκει ο απόστολος Παύλος λέγοντας: «αυτός έγινε η ειρήνη μας, ο οποίος έκανε τα δύο ένα και γκρέμισε το μεσότοιχο του φραγμού, δηλαδή την έχθρα, καταργώντας με τη σάρκα του τον νόμο των εντολών που στηριζόταν σε διατάγματα» και «αφού εξάλειψε το εναντίον μας χειρόγραφο των αμαρτιών, το οποίο μας ήταν αντίθετο, το αφαίρεσε από τη μέση, καρφώνοντάς το στον σταυρό», «για να εξαλείψει», λοιπόν, «τις αδικίες και για να εξιλεώσει τις αδικίες».

Επειδή, λοιπόν, προσήλθε στον Ιορδάνη ποταμό, και ο λαός των Ιουδαίων συνέρρεε κατά πλήθη· και υπήρχε εκεί ένα κοινό θέαμα, και όλοι βαπτίζονταν. Ήλθε και ο Ιησούς για να βαπτιστεί. Τι έκανε λοιπόν ο Ιωάννης; Αναγνώρισε ο δούλος τον Δεσπότη, και φώναζε: «Ιδού ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτία του κόσμου». Υπενθύμισε στους Ιουδαίους την προφητική φωνή: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και σαν αμνός άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει». Αυτός είναι εκείνος ο αμνός για τον οποίο μιλούσε παλαιά ο προφήτης, αυτόν που είδε παλαιά ο Αβραάμ, αυτόν που εσείς πάντοτε σφάζετε. «Ιδού ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτία του κόσμου», είπε γι' αυτόν, διακηρύσσοντάς το μεγαλοφώνως.

Και ιδού, φωνή από τον ουρανό έλεγε: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα». Το Πνεύμα κατέβηκε με μορφή περιστεριού και έφερε φωνή από τον ουρανό: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα». Ω του θαύματος! Ο Ιωάννης, όταν τον είδε, δεν είπε: «Αυτός είναι ο Υιός», αλλά «Ιδού ο αμνός του Θεού, που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου». Ο Πατέρας από ψηλά είπε: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα». Άνθρωπος και Θεός μοιράζονται το κήρυγμα· διότι επειδή από κάτω κηρύττει ο δούλος, από πάνω κηρύττει ο Δεσπότης. Θεός και άνθρωπος κηρύττουν. Επειδή ακριβώς και αυτός που εμφανιζόταν ήταν Θεός και άνθρωπος, μοιράζονται το κήρυγμα· και ο καθένας λαμβάνει το δικό του, ο Πατέρας τη θεότητα, ο άνθρωπος την ανθρωπότητα. Ο άνθρωπος λέει: «Ιδού ο αμνός του Θεού», κάτι που αφορούσε τη σάρκα· ο Θεός λέει: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα», κάτι που αφορούσε τη θεότητα.

Διότι νομίζετε ότι με το πρόσχημα της ευσέβειας υπερασπίζεστε τη δόξα του Θεού, μη κατανοώντας ότι εκείνος που αθετεί εμένα, αθετεί και τον Πατέρα. Διότι εγώ από τον Θεό εξήλθα και έχω έλθει στον κόσμο· και η δική μου δόξα, είναι δόξα και του Πατέρα μου. Αφού λοιπόν ελέγχθηκαν κατ' αυτόν τον τρόπο οι ανόητοι από τον Σωτήρα μας Θεό, σταμάτησαν την αντιλογία, αποστομωμένοι από την αλήθεια· στρεφόμενοι όμως σε άλλον έναν λογισμό ανοησίας, έκαναν συμβούλιο εναντίον του. Εμείς όμως ας ψάλλουμε: Μέγας είναι ο Κύριός μας, και μεγάλη η ισχύς του, και της συνέσεώς του δεν υπάρχει όριο. Διότι όλα αυτά έγιναν, ώστε ο αμνός και Υιός του Θεού, που αίρει την αμαρτία του κόσμου, να προσέλθει εκουσίως για χάρη μας στο σωτήριο πάθος, και να παρουσιαστεί στο πραιτώριο, και εκείνοι που εξουθενώνουν αυτόν που εξαγοράζει τον κόσμο με το ζωοποιό του αίμα, να συμφωνήσουν στα τριάντα αργύρια, και να θυσιαστεί ο Χριστός ως πάσχα υπέρ ημών, έτσι ώστε όσοι ραντίζονται με το τίμιο αίμα του και σφραγίζουν τα χείλη τους όπως τους παραστάτες των θυρών, να ξεφύγουν από τα βέλη του ολοθρευτή· και με αυτόν τον τρόπο ο Χριστός, που έπαθε κατά σάρκα και αναστήθηκε τριήμερος, να προσκυνείται από όλη την κτίση ομότιμα και ομόδοξα με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα· διότι σε αυτόν θα λυγίσει κάθε γόνατο επουρανίων, επιγείων και καταχθονίων, αναπέμποντάς του δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Τι αναφέρει, λοιπόν, ο ευαγγελιστής; Διότι είναι καλό να εξετάσουμε και την αρχή ολόκληρης της περικοπής. Άκουσες προ ολίγου τον ευαγγελιστή να λέει: «Έξι ημέρες πριν από το Πάσχα, ο Ιησούς ήλθε στη Βηθανία, όπου βρισκόταν ο Λάζαρος, τον οποίο ανέστησε από τους νεκρούς». Και ποια είναι αυτή η ημέρα, έξι ημέρες πριν; Ποια είναι αυτή; Είναι η σημερινή ημέρα, η οποία φέρει τα χαρακτηριστικά του προδρόμου Ιωάννη. Διότι, όπως ακριβώς ο Ιωάννης προπορεύτηκε του Κυρίου, έτσι και αυτή προπορεύτηκε της αναστάσεως· και όπως ο Ιωάννης, δείχνοντας τον Κύριο έλεγε: «Ιδού ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου», έτσι και αυτή, δείχνοντας την επερχόμενη Κυριακή, ανακράζει λέγοντας: «Ιδού η μητέρα εκείνων που πρόκειται να αναγεννηθούν». «Έξι ημέρες πριν από το Πάσχα». Προσέξτε την ημέρα· διότι δεν γράφτηκε τυχαία το «Έξι ημέρες πριν από το Πάσχα», αλλά για να μάθεις να καθαρίζεις τον εαυτό σου από κάθε μολυσμό σαρκός και πνεύματος. Διότι αυτή η ημέρα αποτελεί προκαθαρμό, ώστε να καθαρίσεις τον εαυτό σου από κάθε κηλίδα, για να διαλύσεις την έχθρα και να σταματήσεις την οργή, για να εξαλείψεις τη συκοφαντία, για να συσφίξεις την αγάπη, για να διευρύνεις τη φιλοπτωχεία, ώστε να μην εορτάσεις μόνο εσύ, αλλά να συνεορτάσει μαζί σου και εκείνος που έχει ανάγκη. Διότι, εάν δεν προσφέρεις σε εκείνον που έχει ανάγκη, και εκείνος θλίβεται, ενώ εσύ εορτάζεις, πρόσεξε μήπως επέλθει σε εσένα η ανταπόδοση εκείνου του πλουσίου, ο οποίος, αν και ευφραινόταν λαμπρά κάθε ημέρα, δεν έδωσε στον Λάζαρο ούτε από τα ψίχουλά του.

Επειδή, λοιπόν, δεν είχε ακόμη σταυρωθεί, λέγει, δεν είχε δοθεί το Άγιο Πνεύμα στους ανθρώπους· διότι το «εσταυρώθη» σημαίνει «εδοξάσθη». Διότι, αν και από τη φύση του το γεγονός είναι επονείδιστο, επειδή όμως έγινε για χάρη των αγαπημένων του, ο Χριστός το ονομάζει δόξα. Και για ποιον λόγο, πες μου, δεν δόθηκε το Πνεύμα πριν από τον σταυρό; Επειδή η οικουμένη βρισκόταν σε αμαρτίες, σε παραπτώματα, σε έχθρα και σε ατιμία, καθώς δεν είχε ακόμη προσφερθεί ο αμνός που αίρει την αμαρτία του κόσμου. Επειδή, λοιπόν, ο Χριστός δεν είχε ακόμη σταυρωθεί, δεν είχε επέλθει ακόμη η καταλλαγή· και εφόσον δεν είχε επέλθει ακόμη η καταλλαγή, εύλογα δεν στελνόταν ούτε το Πνεύμα, ώστε η αποστολή του Πνεύματος να αποτελέσει το τεκμήριο της καταλλαγής. Γι' αυτό και ο Χριστός λέγει: «Σας συμφέρει να αναχωρήσω εγώ· διότι, εάν εγώ δεν αναχωρήσω, Εκείνος δεν θα έλθει· εάν δεν αναχωρήσω και δεν συμφιλιώσω τον Πατέρα», λέγει, «δεν θα σας στείλω τον Παράκλητο». Είδατε με πόσα επιχειρήματα σας αποδείξαμε ότι το να μην υπάρχει το Άγιο Πνεύμα στους ανθρώπους αποτελεί σημείο της οργής του Θεού;

Και τώρα, με γενναίο φρόνημα μαζί με το πλήθος των μαθητών, διακηρύττοντας τον λόγο του Κυρίου, ενθυμούμενες τη μακροθυμία και την πραότητα του Κυρίου, καθώς και την αυθάδεια και τον ζήλο των παράνομων Ιουδαίων, καυχώμενες εν Κυρίω και λέγοντας: «Υψώθηκες στον ουρανό, εσύ που κρίνεις τη γη· ανταπόδωσε στην υπερηφάνειά τους, ώστε να μην καυχηθούν μέσα στην πικρία τους». Διότι τους μίλησες, ενώ ήσουν ακόμη στον κόσμο, λέγοντας: «Έως πότε θα είμαι μαζί σας; Έως πότε θα σας ανέχομαι;» Διότι μακροθύμησες απέναντί τους, δείχνοντας ανοχή και λέγοντας ότι: «Δεν στάλθηκα παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Και ιδού, αυτοί, ως χαμένοι, δεν προσέτρεξαν στον καλό ποιμένα, αλλά απολάκτισαν σύμφωνα με την αρχαία τους σκληροκαρδία. Και τώρα, Κύριε, επίβλεψε στις απειλές τους και ελευθέρωσέ μας από όσα σπεύδουν να μηχανευτούν εναντίον μας. «Ίδε ο αμνός του Θεού», διότι κατέστησε ισχυρό ακόμη και το ασθενές της φύσεως. Δεν έχει πλέον ισχύ το δηλητήριο του όφεως να πλήξει τη φτέρνα μας. Διότι ο Κύριος ετοίμασε τα πόδια μας σαν του ελαφιού και κατέστησε τους βραχίονές μας σαν χάλκινο τόξο, και μας έστησε στα υψηλά, και μας υποσχέθηκε την ουράνια βασιλεία, και ανήλθε προς τον Πατέρα και εθέωσε τη σάρκα, την οποία προσέλαβε.