Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 1:29

Ο Χριστός πάλι λέει: «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, εσύ που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς όσους έχουν σταλεί σε σένα». Και ο Ησαΐας, κατηγορώντας τους σε απόλυτη συμφωνία με αυτά, φώναζε: «Τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα». Και πάλι ο Χριστός: «Οι πατέρες σας σκότωσαν τους προφήτες, και εσείς χτίζετε τα μνήματά τους· συμπληρώστε λοιπόν το μέτρο των πατέρων σας». Βλέπεις πώς και ο Δεσπότης και οι δούλοι μαρτυρούν για τη μιαιφονία τους; Και τι σημαίνει: «Συμπληρώστε το μέτρο των πατέρων σας»; Σκοτώστε, λέει, κι εμένα· προσθέστε στο αίμα των δούλων τη σφαγή του Δεσπότη. Διότι, έστω κι αν έσφαξαν αμέτρητους ανθρώπους, ήταν όλοι σύνδουλοί τους· όταν όμως άπλωσαν τα χέρια τους εναντίον του Δεσπότη, τότε συμπληρώθηκε το μέτρο· και δικαιολογημένα. Διότι, όσο διάστημα δεν είχαν αποκτείνει τον Δεσπότη, είχαν ελπίδα σωτηρίας, και περίμεναν ότι ο Αμνός του Θεού με την έλευσή Του θα σηκώσει την αμαρτία του κόσμου. Επειδή όμως σκότωσαν τον Ιατρό, και εξύβρισαν το ίδιο το εξιλαστήριο, και αποστράφηκαν Αυτόν που ήλθε για να συγχωρήσει τα αμαρτήματα, έχασαν πλέον κάθε ελπίδα. Γι' αυτό λέει: «Συμπληρώστε το μέτρο των πατέρων σας». Ναι, θα πει κάποιος· το ότι βέβαια είναι μιαιφόνοι και μιαροί, έχει αποδειχθεί από πολλές μαρτυρίες. Από πού όμως είναι φανερό ότι δεν θα λυπούνταν τους προφήτες, εάν άκουγαν ότι τα Ιεροσόλυμα θα καταστραφούν, ότι ο Νόμος θα καταργηθεί και ότι η Παλαιά [Διαθήκη] θα αλλάξει;

Του εν αγίοις πατρός ημών Ιωάννου του Χρυσοστόμου, εις τη Δευτέρα της Λαμπρής εβδομάδος και εις τον ε' ψαλμό και εις το χωρίο των Πράξεων «Άνδρες Ισραηλίτες» και εις το ευαγγέλιο «Ίδε ο αμνός του Θεού». Ένα πρόβατο που λαμβανόταν από το κοπάδι σύμφωνα με τον νόμο, μεσίτευσε υπέρ του ενός έθνους των Ιουδαίων. Ο δε αμνός του Θεού, αφού στάλθηκε από τους ουρανούς στη γη, παραδόθηκε ως αντίλυτρο υπέρ όλου του κόσμου. Διότι και εκείνο μεν πολλές φορές οδηγείται στη σφαγή ακουσίως, και πάλι υφίσταται ξαφνικά απροαίρετο θάνατο· καθώς, όπως είναι φυσικό, μη μετέχοντας στη λογική αντίληψη, υφίσταται ακούσιο τέλος. Ο αμνός όμως του Θεού δεν παραδόθηκε παρόμοια με το πρόβατο του νόμου· διότι ούτε ακουσίως προσήλθε στο σταυρικό πάθος, ούτε παρά τη θέλησή του υπέμεινε την πληγή της λόγχης, ούτε εξαιτίας κάποιας ανάγκης γνώρισε τον νόμο του θανάτου. Αλλά υπακούοντας στον πατρικό νόμο, ως πειθήνιος Υιός, προσήλθε εκουσίως στον δια του σταυρού θάνατο. Διότι, μόλις ο Πατέρας συναίνεσε να κατέλθει ο Μονογενής στον επίγειο τόπο, αμέσως ο Υιός σηκώνεται εκουσίως από εκείνη τη φρικτή καθέδρα, διασχίζει αόρατα τα πλήθη των ασώματων φύσεων, προσπερνά τους χορούς των αρχαγγελικών στρατευμάτων, και φθάνει πλέον και σε τούτον τον επίγειο χώρο.

Όταν δε ο Χριστός έπασχε στο σώμα, ο ήλιος ανακόπηκε από την πορεία του, η σελήνη απέβαλε το λαμπρό φως της όψης της, η γη μιμήθηκε τον Κάιν στον τρόμο. Τάφηκε και σκύλευσε τον άδη, ενέβαλε φόβο στους πυλωρούς του άδη, συνέτριψε χωρίς κόπο τις πύλες των καταχθονίων, εξήλθε από τον τάφο φέροντας τα τρόπαια, εμφανίστηκε στις γυναίκες που κάθονταν δίπλα στον τάφο, εισήλθε στους αποστόλους ενώ οι θύρες ήταν κλειστές, και στον Θωμά που απιστούσε προσέφερε την πλευρά Του προς πλήρη βεβαίωση· και με υπέρμετρη έκπληξη ο Ιωάννης ανακράζει: «Ίδε ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου», στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Ποιον Ισραήλ παρουσιάζεις; Τον σαρκικό, ή τον νου που βλέπει τον Θεό; Εκείνον που έχει γίνει βδελυρός εξαιτίας των αδιάκοπων θυσιών, ή εκείνον που εισήχθη μέσω της διδασκαλίας των Αποστόλων; Εκείνον που θυσιάζει με αίματα κριαριών και ταύρων, ή εκείνον που θυσιάζει αναίμακτα Αυτόν που αίρει την αμαρτία του κόσμου; Εκείνον που θυσίασε στα γλυπτά αντί για τον Θεό, ή εκείνον που διασώθηκε από τους βωμούς και τα ξόανα, και ενσωματώθηκε στην πνευματική υιοθεσία; Είναι φανερό ότι εννοείς τον νέο, τον περιούσιο λαό μέσω του βαπτίσματος, αυτόν που ανακαθαίρεται με ύδωρ και πυρ. Διότι και μέσω του προφήτη Ησαΐα φωνάζει ξεκάθαρα: «Τις νουμηνίες σας και τα σάββατα και τη μεγάλη ημέρα δεν τα ανέχομαι, νηστεία και αργία και τις εορτές σας τις μισεί η ψυχή μου». Προσέξτε, ότι μέσω του Προφήτη προσκαλεί τον νεοφανή λαό να επιτύχει το δώρο της νηστείας· όχι διότι ο Θεός απορρίπτει τη νηστεία τους, τη δέηση, τις νουμηνίες και τα σάββατα, αλλά επειδή είναι πλήρης από αυτά. Μέσα δε από τις βέβηλες πράξεις τους, οι ίδιοι εγκατέλειψαν τον Θεό, και τον εκλεκτό λαό που προανήγγειλε την παρουσία του μονογενούς Υιού Του, αυτοί αδίκως τον εξόντωσαν, καταδικάζοντας άλλον με ξύλινο πριόνι και άλλον ρίχνοντας σε λάκκο με βούρκο. Και τι κάνω λόγο για προφήτες; Διότι οι ίδιοι σταύρωσαν ως κατάδικο και θανάτωσαν τον δικό τους Δεσπότη, λέγοντας: «Αυτός είναι ο κληρονόμος· ελάτε, ας τον σκοτώσουμε».

Υπάρχει λοιπόν ανάγκη κήρυκα, ώστε όλοι, αφού πληροφορηθούν, να προϋπαντήσουν τον Κύριο. Και εσύ κρατάς τον πρόδρομο μέσα στη μήτρα σου; Δεν συλλογίζεσαι, ω μητέρα, τον Αδάμ που κρατείται στον άδη τόσους αιώνες; Δεν αναλογίζεσαι τον στεναγμό της Εύας; Δεν βλέπεις την κατήφεια, ή μάλλον την απώλεια του κόσμου; Ακόμη κράζει το αίμα του Άβελ, κάνοντας έκκληση κατά του Κάιν. Μαζί με αυτούς συστενάζουν και τα ίδια τα στοιχεία της φύσεως. Διότι ακριβώς για τούτο απαλλάχθηκες και από το πάθος της ατεκνίας, για να προαναγγείλει ο γεννημένος από τη στείρα Εκείνον που γεννιέται από την Παρθένο. Γι' αυτό εγώ σκίρτησα μέσα στη μήτρα με αγαλλίαση, ώστε να μη χορεύει πλέον ο διάβολος μέσα στον κόσμο». Αυτά λοιπόν έλεγε ο Ιωάννης προς την Ελισάβετ προτού γεννηθεί. Αφού δε προήλθε από αυτήν και δέχτηκε, όπως ήταν φυσικό, μεγαλύτερη την έλλαμψη, υπεδείκνυε τον Ποιητή στα δημιουργήματά Του και έδειχνε με το δάχτυλο τον Πλάστη στα πλάσματά Του, φωνάζοντας μεγαλόφωνα: «Ιδού ο αμνός του Θεού, ο οποίος σηκώνει την αμαρτία του κόσμου». Αλλά, ω, πώς να εξυμνήσω εκείνη την άρρητη και φρικτή γέννηση; Πώς να εκφράσω όσα υπερβαίνουν τον νου και τον λόγο; Ποια γλώσσα επαρκή για τέτοια θαύματα να χρησιμοποιήσω;

Για την Ελισάβετ συμπληρώθηκε ο χρόνος για να γεννήσει, και γέννησε υιό. Και άκουσαν οι περίοικοι και οι συγγενείς της ότι ο Κύριος μεγάλυνε το έλεός Του σε αυτήν, και χαίρονταν μαζί της. Και συνέβη κατά την όγδοη ημέρα, όταν ήλθαν να περιτέμνουν το παιδί και πήγαν να το ονομάσουν με το όνομα του πατέρα του, Ζαχαρία, η μητέρα του πήρε τον λόγο και είπε: «Ιωάννης θα ονομαστεί». Έκαναν τότε νοήματα και στον πατέρα του για το πώς θα ήθελε να ονομαστεί. Και εκείνος, αφού ζήτησε μια πινακίδα, έγραψε σε αυτήν τα εξής: «Ιωάννης είναι το όνομά του». Και θαύμασαν όλοι. Διότι άνοιξε αμέσως το στόμα του και λύθηκε ο δεσμός της γλώσσας του, και μιλούσε καθαρά, δοξολογώντας τον Θεό. Πράγματι, το βρέφος γεννιέται και η φωνή του πατέρα επανέρχεται· διότι έτσι αποδεικνύεται ότι η φωνή του Ιωάννη βοά, επειδή και το ίδιο το όνομά του φανερώθηκε ως ενέργεια φωνής. «Διότι εγώ», λέει, «είμαι φωνή κάποιου που βοά στην έρημο· ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ίσιους τους δρόμους Του». Αφού λοιπόν ο Ιωάννης δέχθηκε την έλλαμψη του Αγίου Πνεύματος, υπεδείκνυε τον Ποιητή στα δημιουργήματά Του και έδειχνε τον Πλάστη σε όλους, φωνάζοντας μεγαλόφωνα: «Ίδε ο Αμνός του Θεού, ο οποίος σηκώνει την αμαρτία του κόσμου».

Γι' αυτό λέγει: «Δεν είναι όπως το παράπτωμα, έτσι και το χάρισμα». Έπειτα παραθέτει και τη διαφορά: «Διότι το μεν κρίμα προήλθε από ένα και οδήγησε σε κατάκριση, το δε χάρισμα από πολλά παραπτώματα οδήγησε σε δικαίωση». Το λεχθέν είναι κάπως ασαφές· επομένως, είναι ανάγκη να παραθέσουμε την εξήγηση. Διότι το μεν κρίμα, δηλαδή η κόλαση, η τιμωρία, ο θάνατος· το «από ένα», δηλαδή από ένα αμάρτημα· διότι μία αμαρτία, λέγει, εισήγαγε τόσο μεγάλο κακό. Ενώ το χάρισμα δεν εξάλειψε μόνο εκείνη την αμαρτία, αλλά και πολλές άλλες. Γι' αυτό λέγει: «Το δε χάρισμα από πολλά παραπτώματα οδήγησε σε δικαίωση». Γι' αυτό και ο Ιωάννης ο Βαπτιστής αναφωνούσε: «Ίδε ο αμνός του Θεού», και δεν είπε, αυτός που αίρει την αμαρτία του Αδάμ, αλλά: «Ο αίρων την αμαρτία του κόσμου». Είδες πώς δεν είναι «όπως το παράπτωμα, έτσι και το χάρισμα», αλλά αυτό το ξύλο εισήγαγε περισσότερα αγαθά από τα κακά που εισήχθησαν στην αρχή;

Διότι ήλθαν βασιλείς, θαυμάζοντας τον επουράνιο βασιλέα, πώς ήλθε στη γη χωρίς να έχει αγγέλους, ούτε αρχαγγέλους, ούτε θρόνους, ούτε κυριότητες, ούτε δυνάμεις, ούτε εξουσίες, αλλά, αφού βάδισε οδό ξένη και απάτητη, προήλθε από αγεώργητη κοιλία, χωρίς ούτε τους αγγέλους Του να εγκαταλείψει στερημένους από την επιστασία Του, ούτε με την ενανθρώπησή Του για εμάς να αποχωριστεί τη δική Του θεότητα. Αλλά οι μεν βασιλείς ήλθαν για να προσκυνήσουν τον επουράνιο βασιλέα της δόξης, οι δε στρατιώτες για να υπηρετήσουν τον αρχιστράτηγο της δυνάμεως· οι γυναίκες Εκείνον που γεννήθηκε από γυναίκα, για να μεταβάλει σε χαρά τις λύπες της γυναίκας· οι παρθένες το παιδί της Παρθένου, απορώντας πώς ο δημιουργός του γάλακτος και των μαστών, που κάνει τις πηγές των μαστών να αναβλύζουν αυθόρμητα ρεύματα, έλαβε βρεφική τροφή από μητέρα παρθένο· τα νήπια Εκείνον που έγινε νήπιο, για να καταρτίσει αίνο από το στόμα νηπίων και θηλαζόντων· τα παιδιά το Παιδί που τα ανέδειξε μάρτυρες εξαιτίας της μανίας του Ηρώδη· οι άνδρες Εκείνον που ενανθρώπησε και θεράπευσε τα δεινά των δούλων· οι ποιμένες τον καλό ποιμένα, που προσφέρει την ψυχή Του για τα πρόβατα· οι ιερείς Εκείνον που έγινε αρχιερεύς κατά την τάξη του Μελχισεδέκ· οι δούλοι Εκείνον που έλαβε μορφή δούλου, για να τιμήσει τη δουλεία μας με ελευθερία· οι αλιείς Εκείνον που από αλιείς καθιστά θηρευτές ανθρώπων· οι τελώνες Εκείνον που από τους τελώνες ανέδειξε ευαγγελιστή· οι πόρνες Εκείνον που παρέδωσε τους πόδας Του στα δάκρυα της πόρνης. Και για να μιλήσω σύντομα, όλοι οι αμαρτωλοί ήλθαν να δουν τον Αμνό του Θεού που αίρει την αμαρτία του κόσμου: οι μάγοι ως δορυφόροι, οι ποιμένες ευλογώντας, οι τελώνες κηρύττοντας το Ευαγγέλιο, οι πόρνες φέροντας μύρα, η Σαμαρείτιδα διψώντας την πηγή της ζωής, η Χαναναία έχοντας ανενδοίαστη πίστη.

Τότε, αναφέρει, έρχεται ο Ιησούς από τη Γαλιλαία στον Ιορδάνη, προς τον Ιωάννη, για να βαπτιστεί από αυτόν. Διότι ήλθε ο Δεσπότης των ουρανών προς τον ερημοπολίτη, προσήλθε αυτός που αίρει την αμαρτία του κόσμου προς αυτόν που κηρύττει τη μετάνοια, το αληθινό φως προς τον λύχνο που φωτίζει· διότι αυτός, αναφέρει, ήταν ο λύχνος που φώτιζε.

Αυτοί λοιπόν οι μάγοι, καταγόμενοι από το γένος του προφήτη Βαλαάμ, ακολουθώντας τα βιβλία και τις προφητείες του, και έχοντας κατανοήσει ότι, όταν θα ανατείλει άστρο, τότε θα εγερθεί και ο άνθρωπος, δηλαδή ο Βασιλεύς των Ιουδαίων, ο οποίος όχι μόνο θα συντρίψει τους αρχηγούς του Μωάβ, αλλά και θα καταθρυμματίσει και θα λικμήσει όλες τις βασιλείες του διαβόλου σύμφωνα με τον Δανιήλ, παρατηρούσαν τον καιρό· και βλέποντας το άστρο να ανατέλλει, ξένο και παράδοξο σε σχέση με τα υπόλοιπα, κατάλαβαν ότι αυτό ήταν το προφητευμένο από παλιά, και αφού το ακολούθησαν και βρήκαν τον τεχθέντα, χάρηκαν, διαπιστώνοντας την εκπλήρωση όσων είχαν προφητευθεί. Εσύ δε, ακροατή, να κατανοήσεις ότι οι μάγοι αποτελούν τύπους των εθνών που επέστρεψαν από την ασέβεια της πλάνης, τα οποία δεν οδηγούνταν από το τέλειο φως, αλλά από ένα απαύγασμα φωτός μέσω του Ιωάννη, ως άλλου αστέρα, οδηγούμενα προς τον τεχθέντα εν σαρκί Χριστό. Διότι, πρόσεξέ μου και το άστρο, που έφτασε μέχρι το παιδίο και σταμάτησε την πορεία του. Επειδή και ο Ιωάννης, δίκην αστέρος, αφού εξέπεμψε φως με το κήρυγμά του και υπέδειξε τον Χριστό λέγοντας: «Ίδε ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου», σταμάτησε την πορεία του· διότι είπε: «Εκείνος πρέπει να αυξάνεται, εγώ δε να ελαττώνομαι». Και ερχόμενοι οι μάγοι, λέει, βρήκαν το παιδίον και τη μητέρα· και αφού έπεσαν στο έδαφος, τον προσκύνησαν.

«Ήλθε εκείνος που με τον λόγο του δημιουργεί τα σύμπαντα, και τι περιμένω εγώ πλέον τους νόμους της φύσεως;» «Ας εξέλθω», λέγει, «ας προτρέξω, ας κηρύξω, ας αναφωνήσω: 〈Ίδε ο αμνός του Θεού, ο οποίος αίρει την αμαρτία του κόσμου〉». Αλλά γιατί, μαζί με τον θερμό ζήλο του βρέφους, επεκτείνεται σήμερα και ο δικός μας λόγος; Ας συγκρατήσουμε όμως, εάν συμφωνείτε, προς το παρόν τη γλώσσα μας, η οποία σκίρτησε αρκετά μαζί με το βρέφος. Διότι είναι καλό να προσαρμόζουμε την εξήγηση στον διαθέσιμο χρόνο και αφενός μεν να εντρυφούμε ήδη σε όσα έχουν λεχθεί, αφετέρου δε να αναμένουμε συν Θεώ και τη μελέτη των επομένων. Επειδή ούτε ο Βαπτιστής παραβίασε τα όρια του τοκετού με το σκίρτημά του, αλλά παρέμεινε και αυτός τον πρέποντα χρόνο, γνωρίζοντας ότι και αυτόν τον χρόνο, για χάρη μας, μετά από εκείνον ο Δεσπότης θα τον εκπληρώσει· στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Για εμένα και ο Ιωάννης αναφώνησε: «Ίδε ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου». Διότι πράγματι ο Χριστός είναι ο αμνός, που ανήλθε σήμερα στο ιερό, και ο Ιωάννης εξέφερε για αυτόν τη φωνή της αλήθειας. Καθώς, όντας φωνή, δικαίως εγκωμίασε τον Λόγο· όντας λύχνος, φανέρωσε τις ακτίνες του ηλίου· ως πρόδρομος, προμήνυσε τον ερχόμενο· ως αυγή, κήρυξε τον όρθρο· ως στρατιώτης, γνωστοποίησε το όνομα του βασιλέως. «Ίδε ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου»· ένας αμνός, τον οποίο η παρθένος αμνάδα, αφού τον συνέλαβε ασπόρως, τον γέννησε αφθόρως, ενώ η φάτνη τον υποδέχθηκε ως παιδίον σαν χλοερό λιβάδι, τον έλουσε ο Ιορδάνης, τον βάπτισε ο Ιωάννης, ο Ιούδας τον πώλησε στους Ιουδαίους, τον έσφαξε ο Πιλάτος, τον προσέφερε ο τάφος, και εμείς τον λάβαμε ως τροφή, και με το έριό του έντυσε τους πάντες που ήταν γυμνοί εξαιτίας της παραβάσεως του Αδάμ. Σε αυτόν ανήκει η δόξα εις τους αιώνας των αιώνων.

Συντρίβοντας δε αυτόν τον λύχνο, ο Ηρώδης σκότισε τον εαυτό του. Διότι, αν και το πήλινο σκεύος εκείνου διαλυόταν στη γη, ωστόσο η φεγγοβόλος λαμπάδα του πνεύματός του δαδουχούσε καλώς το φως της πίστεως σε όσους βρίσκονταν στον Άδη. Επειδή, λοιπόν, ήταν προφήτης και γνώριζε ότι έμελλε να προπορευθεί του Κυρίου του στον Άδη, στέλνει σε Αυτόν μερικούς από τους μαθητές του, λέγοντας: Εσύ είσαι ο ερχόμενος, ή άλλον να προσδοκούμε; Και ρωτούσε, όχι επειδή τον αγνοούσε. Διότι, πώς θα μπορούσε να αγνοεί τον Κύριο, τη στιγμή που τον υπεδείκνυε λέγοντας: Ίδε ο αμνός του Θεού, ο οποίος σηκώνει την αμαρτία του κόσμου; Πώς θα μπορούσε να τον αγνοεί, αυτός που έγινε και θεατής της καθόδου του Πνεύματος από τον ουρανό, και ακροατής της φωνής του Πατρός η οποία έλεγε για Αυτόν: Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα; Αλλά πώς ρωτά; Εσύ είσαι ο ερχόμενος, ή άλλος; Δεν είπε, Εσύ είσαι αυτός που ήλθε· διότι είχε ήδη έλθει επί της γης· αλλά, Εσύ είσαι ο ερχόμενος (προφανώς, δηλαδή, στον Άδη), ή άλλον να προσδοκούμε;

Αμαρτωλός έγινες· έγινε για σένα Αμνός του Θεού που αίρει την αμαρτία του κόσμου. Θέλησας να φας· έγινε για σένα τράπεζα. Θέλησας να πιεις· έγινε για σένα ποτήριο. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου, μένει σε εμένα, κι εγώ σε αυτόν.

Πες, ποιος θα τον αγαπήσει περισσότερο; Τότε ο Φαρισαίος απάντησε: «Υποθέτω, εκείνος στον οποίο χάρισε τα περισσότερα». Και ο υπόλογος γινόταν κριτής του εαυτού του, και έβρισκε τον Δεσπότη να τον επαινεί λέγοντας: «Ορθά έκρινες». Άκουσε λοιπόν: Βλέπεις αυτήν τη γυναίκα, η οποία χρωστούσε λιγότερα από εσένα, και προσκόμισε περισσότερα δώρα φιλοξενίας και προσφορές; Βλέπεις αυτήν τη γυναίκα που έγινε αιτία απώλειας για πολλούς; Τον έμψυχο τάφο· τον περιφερόμενο θάνατο; Εισήλθα στον οίκο σου· νερό, το οποίο είναι φθηνό και προσιτό σε όλους, δεν έφερες για τα πόδια μου· αυτή όμως προσέφερε στα πόδια μου πηγές δακρύων από τα μάτια της. Φίλημα δεν μου έδωσες· αυτή όμως έστρωσε τα χείλη της στα πόδια μου. Δεν άλειψας το κεφάλι μου με λάδι, ως κάποιος που ελεήθηκε από εμένα· αυτή όμως μύρωσε με μύρο το σώμα μου, και με την πίστη της τη θεότητά μου. Γι' αυτό σου λέω, έχουν συγχωρεθεί οι πολλές της αμαρτίες, για να εκπληρωθεί αυτό που έχει ειπωθεί στους Ψαλμούς: «Συγχώρεσες τις ανομίες του λαού σου», και αυτό που κηρύχθηκε από τον Ιωάννη: «Ίδε ο αμνός του Θεού, ο οποίος αίρει την αμαρτία του κόσμου». Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Σε ό,τι είναι σαφές και ομολογημένο συνδέει συνεχώς την ανάσταση του Χριστού, καθιστώντας, μέσω του ισχυρότερου επιχειρήματος, ισχυρό και σαφές ακόμη και αυτό που φαίνεται να είναι ασθενές και αμφίβολο. Βρίσκεστε ακόμη στις αμαρτίες σας. Διότι, εάν δεν αναστήθηκε, ούτε και πέθανε· και εάν δεν πέθανε, ούτε την αμαρτία κατέλυσε· επειδή ο θάνατός Του αποτελεί την κατάλυση της αμαρτίας. Διότι λέει: «Να ο Αμνός του Θεού, που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου». Και πώς τη σηκώνει; Με τον θάνατο. Γι' αυτό και τον ονόμασε αμνό, επειδή σφαγιάζεται. Εάν όμως δεν αναστήθηκε, ούτε σφαγιάστηκε· και εάν δεν σφαγιάστηκε, ούτε η αμαρτία κατελύθη· και εάν δεν κατελύθη, βρίσκεστε ακόμη μέσα σε αυτήν· και εάν βρίσκεστε μέσα σε αυτήν, μάταια κηρύξαμε· και εάν μάταια κηρύξαμε, μάταια πιστέψατε.

Είπε δε, αναφέρει, ο Ζαχαρίας προς τον άγγελο: Από πού θα το γνωρίσω αυτό; Διότι εγώ είμαι πρεσβύτης, και η γυναίκα μου προχωρημένη στην ηλικία της. Τι είναι αυτό, Δέσποτα; Εγώ αναπέμπω ικεσίες προς τον Θεό ζητώντας την εξιλέωση όλου του λαού, και εσύ μου ευαγγελίζεσαι ότι θα αποκτήσω υιό; Αυτό είναι αδύνατο. Διότι το γήρας είναι ασθενικό, και η φύση άτονη, και η σύζυγός μου είναι πέτρα άγονη· πώς λοιπόν θα μου συμβεί αυτό; Όμως, ακόμη κι αν, όπως είπες, γεννηθεί σε εμένα υιός, ποια θα είναι η ωφέλεια από αυτόν για τον λαό; Ο δε άγγελος αποκρίθηκε: Μεγάλη θα είναι η σωτηρία μέσω εκείνου στον λαό και σε όλα τα έθνη· διότι αυτός θα επιστρέψει τους πάντες από την πλάνη και θα τους υποδείξει την οδό της σωτηρίας, γινόμενος μεσίτης Θεού και ανθρώπων. Διότι θα προπορευθεί με το πνεύμα και τη δύναμη του Ηλία, και θα ονομαστεί προφήτης του Υψίστου. Αυτός θα προπορευθεί προ του προσώπου του Κυρίου, λέγοντας: Ίδε ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτία του κόσμου.

Και αποκρινόμενη η μητέρα του είπε: Θα κληθεί Ιωάννης. Έκαναν τότε νοήματα στον πατέρα του για το πώς θα ήθελε να ονομαστεί το παιδί. Και εκείνος, αφού ζήτησε μια πινακίδα, έγραψε λέγοντας: Ιωάννης είναι το όνομά του. Και θαύμασαν όλοι. Αμέσως δε άνοιξε το στόμα του και λύθηκε η γλώσσα του, και μιλούσε ευλογώντας τον Θεό. Πράγματι, γεννιέται το βρέφος, και η φωνή του πατέρα επανέρχεται· διότι έτσι αποδεικνύεται να βοά η φωνή του Ιωάννη, επειδή και αυτό το ίδιο το όνομα φανερώθηκε ως ενέργεια της φωνής. «Διότι εγώ», λέει, «είμαι φωνή βοώντος στην έρημο: ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις τρίβους του». Διότι, αφού δέχθηκε την έλλαμψη του Αγίου Πνεύματος, υπεδείκνυε τον Ποιητή στα δημιουργήματα, και έδειχνε με το δάχτυλο τον Πλάστη σε όλους βοώντας μεγαλόφωνα: «Ίδε ο Αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτία του κόσμου».

Και μαρτυρεί γι' αυτόν ο Βαπτιστής λέγοντας: Ιδού ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτία του κόσμου. Διότι ένα άλογο πρόβατο δεν αφαιρούσε την αμαρτία· γι' αυτό, ούτε και τον θάνατο που προήλθε από την αμαρτία. Το κατεξοχήν λογικό πρόβατο, όμως, εξάλειψε την αμαρτία, καταλύοντας μαζί της και τον θάνατο. Και δεν μας εξάγει από την Αιγυπτιακή γη στην Ιουδαία, αλλά από έναν φθειρόμενο κόσμο σε μια αιώνια κτήση.

Δες λοιπόν, αδελφέ, την αναγκαιότητα του πράγματος για την απόδειξη της αλήθειας. Ο Μωυσής πρόσταξε να σφαγιάζεται το πρόβατο τον πρώτο μήνα, τη δέκατη τέταρτη ημέρα της σελήνης, το οποίο βεβαίως οι προφήτες διακήρυτταν ως τύπο του Σωτήρος, εξ ου και το απέδωσαν στον ίδιο τον Σωτήρα και έλεγαν: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή και σαν αμνός άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει· με την πληγή του εμείς θεραπευθήκαμε»· γι' αυτό και ο Πρόδρομος Ιωάννης, όταν τον αντίκρισε, αναφωνούσε: «Ίδε ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου».

Τους τόπους, εξάλλου, τους επισημαίνει και για μια άλλη αιτία. Επειδή, δηλαδή, δεν επρόκειτο να διηγηθεί παλαιά γεγονότα, αλλά τέτοια που συνέβησαν προ ολίγου χρόνου, καθιστά αυτούς που ήταν παρόντες και τα είδαν μάρτυρες των λεγομένων του, και παρέχει απόδειξη που αντλείται και από τους ίδιους τους τόπους. Διότι, έχοντας τη βεβαιότητα ότι δεν πρόσθετε τίποτε από τον εαυτό του στα όσα εξιστορούσε, αλλά παρουσίαζε τα πάντα απλώς με αλήθεια, όπως ακριβώς ήταν, επικαλείται τη μαρτυρία των τόπων, μια απόδειξη η οποία, όπως είπα, δεν επρόκειτο να είναι τυχαία για την επιβεβαίωση της αλήθειας. «Την επομένη βλέπει τον Ιησού να έρχεται προς αυτόν, και λέγει: Ίδε ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου». Οι ευαγγελιστές μοιράστηκαν μεταξύ τους τις χρονικές περιόδους· και ο μεν Ματθαίος, αφού περιέγραψε συνοπτικά τον χρόνο πριν από τη φυλάκιση του Ιωάννη του Βαπτιστή, σπεύδει στα επόμενα· ο δε ευαγγελιστής Ιωάννης όχι μόνο δεν τον συντομεύει, αλλά ενδιατρίβει μάλιστα ιδιαίτερα σε αυτόν.

Ο Ιωάννης, εξάλλου, αποδεικνύει ότι αυτός προσήλθε πάλι μετά το βάπτισμα· και τούτο το φανέρωσε στη συνέχεια λέγοντας: «Εγώ έχω δει το Πνεύμα να κατεβαίνει ωσάν περιστέρι, και να μένει επάνω του». Για ποιον λόγο, λοιπόν, προσέρχεται προς τον Ιωάννη; Διότι δεν ήλθε απλώς, αλλά πορευόταν προς αυτόν. Καθώς λέει: «Τον βλέπει να έρχεται προς αυτόν». Για ποιον λόγο λοιπόν ερχόταν; Επειδή ο ίδιος τον βάπτισε μαζί με πολλούς, για να μην υποπτευθεί κανείς ότι έσπευδε προς τον Ιωάννη για την ίδια αιτία για την οποία πήγαιναν και οι άλλοι, δηλαδή σαν να επρόκειτο να εξομολογηθεί αμαρτίες και να λουστεί στον ποταμό για μετάνοια. Γι' αυτό προσέρχεται, δίνοντας συγχρόνως και στον Ιωάννη την ευκαιρία να ανασκευάσει πάλι αυτήν την υπόνοια. Διότι με το να πει, «Ίδε ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου», αναιρεί όλη αυτήν την υποψία. Εκείνος λοιπόν που είναι τόσο καθαρός ώστε να μπορεί να συγχωρεί και τις αμαρτίες των άλλων, είναι ολοφάνερο ότι δεν προσέρχεται για να εξομολογηθεί αμαρτίες, αλλά για να δώσει αφορμή σε εκείνον τον θαυμαστό κήρυκα, ώστε με δεύτερη ομολογία να εντυπώσει ακριβέστερα τα όσα είχαν ειπωθεί σε εκείνους που τα άκουσαν πρωτύτερα, και να προσθέσει πάλι και άλλα. Το δε «Ίδε» ειπώθηκε, επειδή πολλοί συχνά τον αναζητούσαν εξαιτίας όσων είχαν λεχθεί και από πολύ παλαιό χρόνο. Γι' αυτό τον δείχνει παρόντα αυτός και λέει, «Ίδε»· δηλώνοντας ότι αυτός είναι εκείνος που αναζητείτο από παλιά. Αυτός είναι ο αμνός.

Αυτός ήταν για τον οποίο είπα: Εκείνος που έρχεται οπίσω μου, βρέθηκε έμπροσθέν μου. βʹ. Βλέπεις και εδώ πώς ερμηνεύει το «έμπροσθεν»; Διότι, αφού τον ονόμασε αμνό και είπε ότι σηκώνει την αμαρτία του κόσμου, τότε λέει ότι «Βρέθηκε έμπροσθέν μου», δηλώνοντας ότι αυτό ακριβώς σημαίνει το «έμπροσθεν», το να αναλάβει δηλαδή τις αμαρτίες του κόσμου, το να βαπτίσει με το Άγιο Πνεύμα. Διότι η μεν δική μου παρουσία δεν προσέφερε τίποτε περισσότερο από το να κηρύξει τον κοινό ευεργέτη της οικουμένης και να παράσχει το βάπτισμα του ύδατος· η δική Του όμως να καθαρίσει όλους τους ανθρώπους και να χαρίσει την ενέργεια του Παρακλήτου.

βʹ. Όχι μόνο αυτό, αλλά και κάτι άλλο μπορεί κανείς να παρατηρήσει εδώ. Διότι, όπως ακριβώς στους γάμους δεν πηγαίνει η κόρη προς τον νυμφίο, αλλά αυτός σπεύδει προς αυτήν, ακόμη κι αν είναι υιός βασιλέως και πρόκειται να νυμφευθεί κάποια ταπεινή και περιφρονημένη ή κάποια δούλη· έτσι ακριβώς συνέβη και εδώ. Δεν ανέβηκε στον ουρανό η ανθρώπινη φύση, αλλά Αυτός προσήλθε σε αυτήν την καταφρονημένη και ταπεινή. Και αφού τελέστηκαν οι γάμοι, δεν την άφησε πλέον να παραμένει εδώ, αλλά, αφού την παρέλαβε, την ανέβασε στον πατρικό οίκο. Γιατί άραγε ο Ιωάννης δεν παίρνει ιδιαιτέρως τους δικούς του μαθητές για να τους μιλήσει για αυτά, και με αυτόν τον τρόπο να τους παραδώσει στον Χριστό, αλλά δημόσια ενώπιον όλων τους λέει: «Ίδε ο αμνός του Θεού»; Για να μη θεωρηθεί ότι το γεγονός είναι αποτέλεσμα σκευωρίας. Διότι, αν αποχωρούσαν επειδή τους το ζήτησε ιδιαιτέρως εκείνος, και σαν να του έκαναν χάρη, ίσως γρήγορα να αποσκιρτούσαν· τώρα όμως, επειδή αποδέχθηκαν να τον ακολουθήσουν ύστερα από τη δημόσια διδασκαλία, παρέμεναν πλέον σταθεροί μαθητές, αφού δεν τον ακολούθησαν κάνοντας χάρη στον διδάσκαλό τους, αλλά ειλικρινά και αποβλέποντας στο δικό τους όφελος.

Διότι και ο ίδιος τα έπραξε και τα ολοκλήρωσε όλα· ο ίδιος έδωσε την αρχή στο γεγονός. Και ατενίζοντας τον Ιησού να περπατά, λέγει: «Ίδε ο αμνός του Θεού». Αυτό το είπε, δείχνοντας ότι δεν μαρτυρούσε μόνο με τη φωνή, αλλά και με τα μάτια· διότι θαύμαζε τον Χριστό με χαρά και αγαλλίαση. Και δεν κάνει τον λόγο του προτρεπτικό προς το παρόν, αλλά απλώς θαυμάζει και εκπλήσσεται για τον παρόντα· φανερώνει δε σε όλους τη δωρεά για την οποία εκείνος ήλθε, και τον τρόπο του καθαρμού. Διότι ο αμνός υποδηλώνει και τα δύο αυτά. Και δεν είπε, «αυτός που πρόκειται να άρει», ή «αυτός που ήρε», αλλά: «ο αίρων τις αμαρτίες του κόσμου», επειδή το πράττει αυτό πάντοτε. Διότι δεν ανέλαβε τις αμαρτίες μόνο τότε που υπέστη το Πάθος, αλλά από τότε μέχρι το παρόν αίρει τις αμαρτίες, όχι σταυρούμενος διαρκώς (διότι μία θυσία προσέφερε υπέρ των αμαρτιών), αλλά καθαρίζοντας πάντοτε διαμέσου εκείνης της μίας θυσίας. Όπως λοιπόν σε εμάς το «ο Λόγος» υποδεικνύει το εξαίρετο, και το «ο Υιός» φανερώνει τη διαφοροποίησή του από τους άλλους· έτσι και το «ο αμνός», και το «ο Χριστός», και το «ο προφήτης», και το «το φως το αληθινό», και το «ο ποιμήν ο καλός», και όσα άλλα λέγονται για αυτόν με την προσθήκη του οριστικού άρθρου, καταδεικνύουν σαφώς τον ξεχωριστό του χαρακτήρα.

Ήταν, λοιπόν, περιττό να μιλήσει για τα σημεία που επρόκειτο να εκπληρωθούν αμέσως και θα μπορούσαν να διαπιστωθούν με την όραση· έπρεπε, αντίθετα, να μιλήσει για εκείνα για τα οποία αμφέβαλλαν: όπως, για παράδειγμα, ότι είναι Υιός του Θεού, ότι υπερέχει ασυγκρίτως του Ιωάννη, ότι αίρει την αμαρτία του κόσμου, ότι θα ζητήσει λόγο για τα πεπραγμένα, ότι η ζωή μας δεν περιορίζεται στο παρόν, αλλά ότι εκεί ο καθένας θα υποστεί την τιμωρία που του αξίζει. Διότι αυτά δεν ήταν δυνατόν προς το παρόν να αποδειχθούν με την όραση.

Γι' αυτόν τον λόγο και όταν παρουσιάστηκε μπροστά του τον εμποδίζει λέγοντας: «Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα, και εσύ έρχεσαι σε εμένα;». Επειδή, βέβαια, το βάπτισμα ήταν βάπτισμα μετανοίας και παρακινούσε στην καταδίκη των αμαρτημάτων, για να μην νομίσει κανείς ότι και Αυτός έρχεται στον Ιορδάνη με τέτοιο φρόνημα, το προλαβαίνει ονομάζοντάς τον Αμνό και λυτρωτή από κάθε αμαρτία της οικουμένης. Διότι Αυτός που μπορούσε να εξαλείψει τα αμαρτήματα ολόκληρου του ανθρωπίνου γένους, πολύ περισσότερο ήταν ο ίδιος αναμάρτητος. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν είπε: «Να ο αναμάρτητος»· αλλά κάτι που ήταν πολύ ανώτερο: «Ο αίρων την αμαρτία του κόσμου»· ώστε μαζί με τούτο να δεχθείς και εκείνο με απόλυτη βεβαιότητα, και αφού το δεχθείς να κατανοήσεις ότι προσέρχεται στο βάπτισμα εκπληρώνοντας άλλους σκοπούς της θείας οικονομίας. Γι' αυτό, όταν ήλθε προς αυτόν, του έλεγε: «Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα, και εσύ έρχεσαι σε εμένα;». Και δεν είπε: «Και εσύ βαπτίζεσαι από εμένα;», διότι φοβήθηκε να πει κάτι τέτοιο· αλλά τι;

Έπειτα, για να μην προκαλέσει πάλι απιστία το μέγεθος του θαύματος, εφόσον μέσα σε μια στιγμή θεράπευσε και αποκατέστησε τόσο μεγάλο πλήθος και ποικίλες ασθένειες, παραθέτει τον προφήτη ως μάρτυρα των όσων συνέβαιναν, δείχνοντάς μας ότι η απόδειξη που προέρχεται από τις Γραφές είναι παντού σπουδαία, και διόλου κατώτερη από τα ίδια τα σημεία. Και αναφέρει ότι αυτά τα είπε και ο Ησαΐας, ότι δηλαδή: «Τις ασθένειές μας πήρε, και τις νόσους μας βάσταξε». Δεν είπε: «Τις εξάλειψε», αλλά: «Τις πήρε και τις βάσταξε»· πράγμα που μου φαίνεται ότι έχει λεχθεί από τον προφήτη μάλλον για τις αμαρτίες, σε συμφωνία με τον Ιωάννη που λέει: «Ίδε ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου».

Είναι ολοφάνερο ότι είναι το να ενδυναμώσει το σώμα. Διότι, όσο ανώτερη είναι η ψυχή από το σώμα, τόσο σπουδαιότερο από αυτό είναι η συγχώρηση των αμαρτιών· αλλά επειδή το ένα είναι αόρατο, ενώ το άλλο φανερό, προσθέτω το κατώτερο μεν, αλλά πιο φανερό, προκειμένου και το σπουδαιότερο και αόρατο να λάβει μέσω αυτού την απόδειξή του, προαποκαλύπτοντας ήδη μέσα από τα έργα εκείνο που ειπώθηκε από τον Ιωάννη, ότι αυτός αίρει τις αμαρτίες του κόσμου.

Επειδή, λοιπόν, σκανδαλίζονταν εξαιτίας του, αφού φανέρωσε την εσωτερική τους αδυναμία και αφήνοντάς την μόνο στη δική τους συνείδηση, χωρίς να κάνει κανέναν άλλο μάρτυρα αυτής της κατηγορίας παρά μόνο εκείνους που γνώριζαν τα γεγονότα, τους προσείλκυσε ακόμη περισσότερο με αυτό, λέγοντας: «Μακάριος είναι εκείνος που δεν θα σκανδαλιστεί εξαιτίας μου». Διότι τα έλεγε αυτά υπονοώντας αυτούς. Για να μην παρουσιάσουμε, όμως, μόνο τα όσα λέγονται από εμάς, αλλά, θέτοντας στο μέσο και τα όσα λέγονται από άλλους, να κάνουμε σε εσάς την αλήθεια πιο σαφή μέσα από την παράθεση των λεγομένων, είναι αναγκαίο να αναφέρουμε και εκείνα. Τι λένε, λοιπόν, μερικοί; Ότι η αιτία δεν είναι αυτή που αναφέραμε εμείς, αλλά ότι ο Ιωάννης είχε άγνοια. Και δεν αγνοούσε τα πάντα· δηλαδή το ότι αυτός ήταν ο Χριστός το γνώριζε, αλλά το αν επρόκειτο να πεθάνει για χάρη των ανθρώπων δεν το γνώριζε. Γι' αυτό ρώτησε: «Εσύ είσαι ο ερχόμενος;», δηλαδή, αυτός που πρόκειται να κατέβει στον άδη. Αλλά αυτό δεν θα είχε καμία λογική· διότι ο Ιωάννης ούτε αυτό το αγνοούσε. Αυτό, άλλωστε, κήρυττε πριν από όλα τα άλλα, και αυτό μαρτύρησε πρώτο. «Ιδού», λέει, «ο Αμνός του Θεού, που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου». Και τον ονόμασε Αμνό, προαναγγέλλοντας τον σταυρό· και με το να πει, «που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου», δήλωσε ακριβώς το ίδιο πράγμα. Διότι δεν το κατόρθωσε αυτό με κανέναν άλλον τρόπο, παρά μόνο διά του σταυρού. Αυτό έλεγε και ο Παύλος: «Και το χειρόγραφο, που ήταν εναντίον μας, και αυτό το αφαίρεσε από τη μέση, καρφώνοντάς το στον σταυρό».

Διότι για αυτόν εκείνος είπε ότι: «Δεν είμαι ικανός να λύσω τον ιμάντα του υποδήματός του»· και, «Ιδού ο αμνός του Θεού, ο οποίος αίρει την αμαρτία του κόσμου»· και, «Αυτός είναι ο Υιός του Θεού»· και, «Εκείνος που έρχεται από άνωθεν είναι υπεράνω όλων»· και ότι «Το πτύον είναι στο χέρι του, και θα διακαθαρίσει το αλώνι του». Ώστε, αν είχαν πιστέψει σε εκείνον, τίποτε δεν θα τους εμπόδιζε να γνωρίζουν με ποια εξουσία τα κάνει αυτά. Έπειτα, επειδή με δόλο έλεγαν, «Δεν γνωρίζουμε», δεν είπε, «Ούτε εγώ γνωρίζω»· αλλά τι; «Ούτε εγώ σας λέω». Διότι, αν μεν αγνοούσαν, θα έπρεπε να διδαχθούν· επειδή όμως ενεργούσαν με δόλο, ευλόγως δεν τους απαντά τίποτε. Και πώς δεν είπαν ότι το βάπτισμα προέρχεται «Από τους ανθρώπους»; Διότι φοβούνταν τα πλήθη, λέγει. Είδες διεστραμμένη καρδιά;

Αυτός που αναβαίνει στους ουρανούς με τούτη τη σάρκα, από τους οποίους ουδέποτε απομακρύνθηκε, είναι ο Υιός μου. Εκείνος που δέχεται αυτόν, δέχεται μαζί με αυτόν και εμένα· εκείνος που προσκυνά αυτόν, προσκυνά εμένα· εκείνος που πιστεύει σε αυτόν, πιστεύει σε εμένα· εκείνος που μειώνει αυτόν, μειώνει εμένα· διότι η προσβολή προς το παιδί αποτελεί ζημία για τον πατέρα· μακάριος είναι όποιος τον δέχεται χωρίς να πολυπραγμονεί, αλλά τον σέβεται απερίεργα. Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα. Οι αμαρτωλοί, τρέξτε προς αυτόν που αίρει την αμαρτία του κόσμου· οι καταδικασμένοι, καταφύγετε στον φιλάνθρωπο δικαστή· οι νεκρωμένοι από τις αμαρτίες, σπεύστε προς την πηγή της ζωής.

Να εξέλθω, να προδράμω, να κηρύξω, να φωνάξω προς όλους τους παρευρισκομένους: Ίδε ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτία του κόσμου. Και αυτά μεν είναι τα σκιρτήματα του Ιωάννη, ή μάλλον τα λόγια του. Για την Ελισάβετ δε, λέγει, συμπληρώθηκε ο χρόνος για να γεννήσει, και εγέννησε υιό. Και το άκουσαν οι συγγενείς και οι περίοικοί της, και χαίρονταν μαζί της. Γιατί όμως ειπώθηκε: «Έτεκε και εγέννησεν»; Διότι το μεν ένα είναι έργο της φύσεως, το δε άλλο είναι υπέρ τη φύση. Καθόσον μεν ήταν γυναίκα, έτεκε· καθόσον δε επιστάτησε η χάρη του Αγίου Πνεύματος, εγέννησε υπέρ τη φύση· διότι άλλο είναι το ζήτημα της φύσεως, και άλλο το έργο της χάριτος.

Και αυτός ο ίδιος ο προφήτης, προχωρώντας, λέει ότι «Αμαρτία δεν έπραξε, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του». Αυτό ακριβώς λέει και εδώ, ότι δηλαδή, πριν γνωρίσει ή επιλέξει το πονηρό, από την ηλικία εκείνη που δεν έχει πείρα του κακού, από τα ίδια του τα προοίμια θα επιδείξει την αρετή και δεν θα έχει τίποτα κοινό με την κακία. Διότι, πριν το παιδί γνωρίσει το αγαθό ή το κακό, αποστρέφεται την πονηρία, για να επιλέξει το αγαθό. Πάλι με τις ίδιες λέξεις υπαινίσσεται το ίδιο νόημα και ενδιατρίβει σε αυτόν τον λόγο. Επειδή, δηλαδή, ήταν εξαιρετικά υψηλό αυτό που λέχθηκε, το επιβεβαιώνει με τη συνέχεια της διηγήσεως. Διότι αυτό που φανέρωσε πιο πάνω λέγοντας: «Πριν γνωρίσει αυτός ή επιλέξει το πονηρό», αυτό το υπαινίχθηκε προχωρώντας και λέγοντας: «Πριν γνωρίσει το παιδί»· και χρησιμοποίησε πάλι επεξήγηση λέγοντας: «Το αγαθό ή το κακό, αποστρέφεται την πονηρία, για να επιλέξει το αγαθό». Διότι μόνο σε αυτόν ανήκε αυτό το εξαιρετικό γνώρισμα. Γι' αυτό και ο Παύλος συνεχώς περιστρέφεται γύρω από αυτό, αλλά και ο Ιωάννης, όταν τον είδε, αυτό ανακήρυξε λέγοντας: «Ίδε ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου». Εκείνος δε που σηκώνει την αμαρτία των άλλων, πολύ περισσότερο ήταν ο ίδιος αναμάρτητος. Και ο Παύλος, όπως μόλις προείπα, συνεχώς το διακηρύσσει. Επειδή, δηλαδή, επρόκειτο να πεθάνει, για να μην νομίσει κανείς από τους απίστους ότι υφίσταται την τιμωρία για δική του αμαρτία, φέρνει συνεχώς στο προσκήνιο το αναμάρτητό του, ώστε να καταδείξει ότι ο θάνατός του αποτελεί το λυτήριο της δικής μας αμαρτίας.

Διότι, αφού έπραξε τα πάντα, χαλιναγώγησε τη θάλασσα, καθάρισε λεπρούς, φυγάδευσε δαίμονες, απέλασε την κακία, στερέωσε τον παραλυτικό, και φωνή κατέβαινε από άνω: «Αυτός είναι ο αγαπητός μου Υιός, στον οποίο ευαρεστήθηκα· αυτόν να ακούτε»· ο Κύριος έδωσε μαρτυρία για αυτόν, τα γεγονότα βροντοφώναζαν, το Πνεύμα κατήλθε επάνω του με μορφή περιστεράς, και ο Ιωάννης έδωσε μαρτυρία για αυτόν: «Ίδε ο αμνός του Θεού, ο οποίος σηκώνει την αμαρτία του κόσμου»· τέλος, καθώς επρόκειτο πλέον να ανέλθει στον σταυρό, αφού τους κάλεσε, τους λέει: «Τι πιστεύετε για τον Χριστό; Δεν σας ρώτησα στην αρχή· δεν ζήτησα τη μαρτυρία σας στην αρχή, διότι δεν σας είχα παράσχει ακόμη απόδειξη της θεότητας».

Διότι δεν έχουν επινοηθεί αυτά τυχαία, ούτε μάταια κάνουμε μνεία των απελθόντων κατά τα θεία μυστήρια, και υπέρ αυτών προσερχόμαστε δεόμενοι προς τον Αμνό που κείται, ο οποίος σήκωσε την αμαρτία του κόσμου, αλλά για να προκύψει σε αυτούς κάποια παρηγοριά από αυτό. Ούτε μάταια εκείνος που παρίσταται στο θυσιαστήριο, όταν τελούνται τα φρικτά μυστήρια, αναφωνεί: «υπέρ πάντων των εν Χριστώ κεκοιμημένων, και εκείνων που τελούν τις μνείες υπέρ αυτών». Διότι, εάν οι μνείες δεν γίνονταν υπέρ αυτών, ούτε και θα λέγονταν αυτά. Επειδή τα δικά μας δεν είναι θεατρική σκηνή, μη γένοιτο· διότι αυτά γίνονται κατά διάταξη του Πνεύματος. Ας τους βοηθούμε, λοιπόν, και ας τελούμε μνεία υπέρ αυτών.

Πρέπει, λοιπόν, να προφυλάσσουμε, να κατευθύνουμε και να χαλιναγωγούμε τον νου, και κάθε λογισμό και κάθε ενέργεια να την καταστέλλουμε μέσω του ονόματος του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο Οποίος σηκώνει την αμαρτία του κόσμου. Όπου στέκεται το σώμα, εκεί ας βρίσκεται και ο νους, ώστε ανάμεσα στον Θεό και την καρδιά να μην παρεμβάλλεται τίποτα απολύτως, ούτε σαν μεσότοιχο ούτε σαν φραγμός που σκοτεινιάζει την καρδιά, παρά μόνον αυτή να μιλά στον Κύριο. Εάν όμως ποτέ ο νους παρασυρθεί, δεν πρέπει κανείς να ενδιατρίβει στους λογισμούς, ώστε να μην του καταλογιστεί η συγκατάθεση στους λογισμούς ως πράξη ενώπιον του Κυρίου κατά την ημέρα της κρίσεως, όταν ο Θεός θα κρίνει τα κρυφά των ανθρώπων και όταν η ενδόμυχη σκέψη του ανθρώπου θα Σε ομολογήσει. Διότι είναι αδύνατον να επιτύχει κανείς τη Βασιλεία, εάν δεν αρνηθεί πρώτα το δικό του θέλημα και δεν εκτελεί όσα του επιτάσσονται από τον ηγούμενο χωρίς γογγυσμό, με φόβο Θεού, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου: «Δεν ήλθα για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε». Επομένως, οτιδήποτε δεν θέλει κανείς, εάν το υποφέρει και το υπομένει, του λογίζεται ως σταύρωση και γίνεται τέκνο της αναστάσεως και της αιώνιας ζωής. Μακάριος ο άνθρωπος που υπομένει πειρασμό, διότι, αφού αποδειχθεί δόκιμος, θα λάβει τον αμάραντο στέφανο και θα γίνει ναός του μεγάλου Βασιλέως Χριστού. «Θα κατοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους», λέγει ο Κύριος, «και θα κάνουμε την κατοικία μας σε αυτόν».

Και όπως ακριβώς μία φιλόστοργη μητέρα που έχει θηλάζον βρέφος, και έπειτα επιδιώκει να το αποκόψει από τον θηλασμό και να το οδηγήσει σε άλλη τροφή, όταν το δει να μην το επιθυμεί, να δυσανασχετεί, να αναζητά τον μαστό και να χώνεται στον μητρικό κόρφο, αλείφει ολόγυρα τη θηλή του μαστού με χολή ή με κάποιον άλλον πάρα πολύ πικρό χυμό, και το αναγκάζει, έστω και παρά τη θέλησή του, να αποστραφεί πλέον την πηγή του γάλακτος, έτσι ακριβώς έπραξε και ο Θεός. Θέλοντας να τους οδηγήσει σε πιο στερεά τροφή, και βλέποντάς τους έπειτα να καταφεύγουν συνεχώς στα Ιεροσόλυμα και στον εκεί τρόπο ζωής, σαν να ήταν η πόλη κάποια θηλή, την περιέβαλε με χολή και πάρα πολύ πικρό χυμό, δηλαδή με τον φόβο των Ρωμαίων, και με αυτοκρατορικά διατάγματα φρόντισε να γίνει άβατη για αυτούς, ώστε, εξαιτίας τόσο της ερήμωσης όσο και των όπλων των στρατιωτών, αφού απομακρυνθούν από εκείνη την πατρίδα, να συνηθίσουν σιγά-σιγά να αποβάλλουν την επιθυμία του γάλακτος και να κυριευθούν από τον έρωτα και τον πόθο της στερεάς τροφής. Διότι, παρόλο που βασιλείς την ερήμωσαν, αυτό έγινε με την παρακίνηση του Θεού, και τούτο είναι φανερό από τα προηγούμενα χρόνια, κατά τα οποία ούτε εκείνος που κυριαρχούσε σε όλη την οικουμένη δεν μπόρεσε να την κυριεύσει, επειδή ο Θεός ήταν ίλεως απέναντί τους. Γι' αυτόν τον λόγο καταστράφηκε και ο ναός, για να μην αναζητούν πλέον τον Θεό σε έναν συγκεκριμένο τόπο, αλλά να στρέψουν το βλέμμα τους προς τον ουρανό. Γι' αυτό καταργήθηκαν οι θυσίες, για να μπορέσουν να δουν την αληθινή θυσία, η οποία σήκωσε την αμαρτία του κόσμου.

Ο Ισαάκ ήταν ταυτόχρονα και τέκνο και θύμα. Παρομοίως και ο Χριστός είναι Υιός του Θεού, και ο αμνός που αίρει την αμαρτία του κόσμου. Ο πατέρας δεν φείδεται τον Ισαάκ, αλλά ούτε και ο Θεός τον Χριστό. Διότι δεν εφείσθη τον ίδιο Του τον Υιό, αλλά τον παρέδωσε για χάρη όλων μας. Την τρίτη ημέρα μετά τη θυσία, η μητέρα βλέπει ζωντανό τον Ισαάκ· την τρίτη ημέρα και η Εκκλησία βλέπει άφθαρτο τον Σωτήρα. Και αυτά μεν τα αναφέρουμε εν παρόδω σχετικά με τους τύπους.

Θυμήσου ότι είμαστε χώμα· θυμήσου ότι εσύ μόνος είσαι καθαρός και άχραντος και αμίαντος, ενώ όλοι εμείς βρισκόμαστε υπό επιτίμια· θυμήσου τους απ' αιώνος οικτιρμούς σου και το έλεός σου, και μην με καταδικάσεις εξαιτίας των ανομιών μου, ούτε να μου ανταποδώσεις σύμφωνα με τις αμαρτίες μου. Γνωρίζεις το πλήθος των ανομιών μου, ότι είναι μεγάλο και αναρίθμητο· αλλά γνωρίζω και το πέλαγος της φιλανθρωπίας σου, ότι είναι απερίγραπτο και ανίκητο. Διότι εσύ είσαι αυτός που αίρει την αμαρτία του κόσμου, που κατέβηκε από τον ουρανό στη γη για να αναζητήσει το πλανηθέν και απολωλός πρόβατο· ο ποιμένας ο καλός, που θέτει τη ζωή του υπέρ των προβάτων, και ήλθε στον κόσμο για να σώσει τους αμαρτωλούς, από τους οποίους πρώτος είμαι εγώ. Ελέησε, ελέησε το δημιούργημα των χεριών σου· μη με βδελυχθείς τον ανάξιο, αλλά σπλαχνίσου το πλάσμα σου, εσύ που για εμένα υπέμεινες σταυρό και καταδέχθηκες τα στίγματα των μωλώπων· αλλά, αφού με θεραπεύσεις, εξάλειψε τα πάντα με το φάρμακο της ευσπλαχνίας και με τον σπόγγο της φιλανθρωπίας σου. Διότι τα πάντα μπορείς, και τίποτα δεν είναι αδύνατο για εσένα.