Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 1:29

Αποκρίνεται ο Ιωάννης: Δεν είμαι εγώ ο Χριστός. Και του λέει πάλι αυτή: Εάν δεν είσαι εσύ ο Χριστός, γιατί βαπτίζεις; Αποκρίθηκε πάλι εκείνος: Δεν είμαι εγώ ο Χριστός. Οπίσω μου έρχεται κάποιος που είναι ισχυρότερός μου, του οποίου δεν είμαι άξιος να λύσω τον ιμάντα του υποδήματος. Επειδή όμως εκείνος αργοπορούσε, έλεγε αυτή: Αλίμονό μου, είμαι τραυματισμένη από την αγάπη. Πάλι της λέει ο Ιωάννης: Μη στενάζεις, πάψε, απλώς κάνε λίγη υπομονή. Βλέπει ο Ιωάννης τον Κύριο να προσέρχεται και της λέει: Πάψε, μη στενάζεις πλέον. Τον υποδεικνύει από μακριά, εκτείνοντας το δάχτυλό του, και λέει: Ιδού αυτός που ζητάς. Ιδού ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου. Ακούγοντας αυτή για αμνό από τον Ιωάννη, και για ποιμένα από τον Ησαΐα, αμφιβάλλει, λέγοντας μέσα της: Σε ποιον άραγε να πιστέψω; Άραγε σε τούτον να πιστέψω ή στον Ησαΐα; Βλέπει ο Δεσπότης ότι αμφέβαλλε· φωνάζει και λέει: Εγώ είμαι ο ποιμήν ο καλός. Έτσι της λύνει την αμφιβολία με τον λόγο του. Προσέρχεται εκείνη στον νυμφίο, τον περιπτύσσεται και τον φιλά. Και εκπληρώνεται εκείνο που έχει γραφτεί από τον Δαβίδ: Το έλεος και η αλήθεια συναντήθηκαν, η δικαιοσύνη και η ειρήνη καταφιλήθηκαν.

Διότι, επειδή ικέτευε για τις αμαρτίες του λαού, και επρόκειτο να αποκτήσει υιό που θα διακήρυσσε: «Ιδού ο αμνός του Θεού ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου», εύλογα του λέει: «Εισακούστηκε η δέησή σου και θα γεννήσεις υιό». Τι έκανε λοιπόν εκείνος; Διότι το ζητούμενο είναι τούτο: ότι το να περιεργάζεται κανείς τους τρόπους των θείων αποκαλύψεων είναι ασυγχώρητο, ενώ τις αποφάσεις πρέπει να τις αποδέχεται με πίστη. Κοίταξε τη δική του ηλικία, τα λευκά του μαλλιά, το εξασθενημένο σώμα του· κοίταξε τη στειρότητα της γυναίκας του και δυσπίστησε, και ζήτησε να μάθει τον τρόπο και είπε: «Από πού θα το γνωρίσω αυτό;». Πώς, λέει, θα γίνει αυτό;

Ακόμη δεν είχε ενανθρωπήσει επί της γης, και ήδη ο προφήτης προαναγγέλλει την παρουσία Του στον άδη. Δεν είναι, λοιπόν, κάτι το σπουδαίο το ότι και εμείς, αφού διανύσαμε αυτήν τη μικρή απόσταση από την πόλη, ήρθαμε σε αυτόν τον τόπο για να προσκυνήσουμε. Ας μεταβούμε πάλι και προς τον Ιορδάνη για να δούμε τα μυστήρια που τελούνται σε αυτόν, πώς η θάλασσα είδε τον ίδιο της τον Δεσπότη και έφυγε, και ο Ιορδάνης στράφηκε προς τα πίσω. Ας δούμε πάλι και τον Ιωάννη να βαπτίζει Αυτόν που αίρει την αμαρτία του κόσμου, και τον Πατέρα να μαρτυρεί από ψηλά την παράδοξη συγκατάβαση του δικού Του Υιού, και το ομοούσιο Πνεύμα να κατεβαίνει με μορφή περιστεράς και να παραμένει πάνω σε Εκείνον για τον οποίο δίνεται η μαρτυρία.

Ο διάβολος έσπειρε την αμαρτία ως ζιζάνιο· ο Χριστός με το δρεπάνι της μετανοίας απέκοψε τη ζιζανιώδη αμαρτία. Κακό πάθος η αμαρτία, αλλά καλό πράγμα η μετάνοια. Ας αποφύγουμε, λοιπόν, τη φοβερή και ας αγαπήσουμε την ποθεινή. Μέσω της αμαρτίας ο διάβολος οδηγεί στη γέεννα· μέσω της μετανοίας ο Χριστός καθοδηγεί στη βασιλεία. Αμάρτησες; Ησύχασε· διότι δεν είναι τόσο φοβερό το να αμαρτήσεις, αλλά το να εμμένεις στην αμαρτία είναι κακό. Διότι το πρώτο επιδέχεται απολογία, ενώ το δεύτερο επιφέρει ασυγχώρητη τιμωρία. Επειδή και ο Πέτρος, αρνούμενος, αμάρτησε, και ο Παύλος, διώκοντας τον Χριστό, παρανόμησε, και ο Δαβίδ, διαπράττοντας μοιχεία και φόνο, έπραξε έργα άξια θανάτου. Αλλά, αν και ως άνθρωποι αμάρτησαν, εντούτοις ως άγιοι μετανόησαν· και αν απρόσεκτα έπεσαν στα δίχτυα της αμαρτίας, αφού αφαίρεσαν τη φθορά της απιστίας από τα μάτια της διάνοιας, προσέτρεξαν στη μετάνοια, ώστε μέσω αυτής να λάβουν την άφεση των σφαλμάτων τους. Ελάτε, λοιπόν, να προστρέξουμε και εμείς στη μετάνοια. Διότι, αν και ο διάβολος μας φόρτωσε με την αμαρτία, μας ανακουφίζει ο Κύριος Ιησούς Χριστός, ο γεννηθείς εκ της αγίας Παρθένου Μαρίας, αναλαμβάνοντας ο Ίδιος το φορτίο της αμαρτίας μέσω της μετανοίας· διότι λέγει: «Ιδού ο αμνός του Θεού, ο οποίος σηκώνει την αμαρτία του κόσμου».

Και ίσως το βρέφος σκιρτά με αγαλλίαση, επειγόμενο, αν είναι δυνατόν, να προλάβει την προθεσμία της φύσης. Είδε παρούσα τη μητέρα του Δεσπότη· δυσφορεί μέσα στη φυλακή της κοιλιάς, σκιρτά με αγαλλίαση· και επειδή δεν μπορεί ακόμη να μιλήσει, ούτε έχει γλώσσα ικανή να αρθρώσει λόγο, ούτε το στόμα του εξυπηρετεί την προθυμία του, χρησιμοποιεί τη γλώσσα της μητέρας του και προφητεύει, και μιλάει μεν η Ελισάβετ, ο Ιωάννης όμως από την κοιλιά υπαγορεύει τα λόγια. Δεν είναι λοιπόν δικαίως και περισσότερο από προφήτης; Υπάρχει και άλλος λόγος, για τον οποίο είναι περισσότερο από προφήτης. Οι προφήτες προέλεγαν το μέλλον και επιθυμούσαν να δουν αυτό που προέβλεπαν με την ψυχή τους. Γι' αυτό αναφωνούσαν: Δείξε μας, Κύριε, το έλεός σου, και δώσε μας το σωτήριό σου. Γι' αυτό και ο Κύριος είπε γι' αυτούς: Πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που βλέπετε, και να ακούσουν αυτά που ακούτε· και δεν τα είδαν, ούτε τα άκουσαν. Οι προφήτες, λοιπόν, προλέγουν το μέλλον· ο Ιωάννης όμως υποδεικνύει και εκείνον που έχει προφητευθεί. Προλέγει το μέλλον από την κοιλιά, και αργότερα λέει: Εκείνος του οποίου δεν είμαι άξιος να λύσω το λουρί του υποδήματός του, στέκεται ανάμεσά σας. Πώς τον υποδεικνύει; Ιδού ο αμνός του Θεού, ο οποίος σηκώνει την αμαρτία του κόσμου. Αυτός, λοιπόν, ως προφήτης και περισσότερο από προφήτης, δεν ανέχθηκε την άσεμνη συμβίωση, αλλά μιλά με παρρησία υπέρ της σωφροσύνης.

Μήπως εκείνος που πέφτει δεν σηκώνεται; Στάσου όρθιος, έχοντας πόδια ευαγγελικά, λογισμούς φιλόθεους, χέρια φιλότιμα, γόνατα ακλόνητα, μηρούς αμέτοχους σε ηδονές, νεφρούς ελεύθερους από επιθυμίες, οσφύ και κοιλιά ασφαλισμένες, μελέτη του νόμου του Θεού, στήθος, καρδιά καθαρή, τράχηλο, τρόπο ευπειθή, ψυχή, φρόνημα ευλαβικό, στόμα σεμνό, βλέμμα που δεν παρεκκλίνει, ακοή σταθερή, χείλη που προφέρουν όσα είναι αγαπητά στον Χριστό. Τέτοιος να γίνεις κατά την Τεσσαρακοστή, έχοντας λάβει πείρα από αυτήν ως από πνευματική κολυμβήθρα. Διότι μέσα από αυτήν θέλει ο Ιησούς να σε πλύνει ακόμη περισσότερο από την ανομία σου· μέσα από αυτήν θέλει να σε καθαρίσει από την αμαρτία Εκείνος που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου· μέσα από αυτήν να σε ιατρέψει, μέσα από αυτήν να σε ανακαινίσει, μέσα από αυτήν να σε αγνίσει, μέσα από αυτήν να σε επαναφέρει και πάλι στο μέτρο της ηλικίας.

Ήλθε αυτός που έχει την εξουσία των πάντων· αυτός είναι που κηρύττεται από εμάς, αυτός είναι ο βασιλιάς της δόξης· αυτός δεν προσφέρει τη χάρη του σε ένα μόνο έθνος, αλλά γίνεται σωτηρία για όλο τον κόσμο. Ο Νόμος είχε αμνό, ο οποίος όμως σφαζόταν υπέρ ενός μόνο έθνους και δεν παρείχε άφεση αμαρτιών, διότι αποτελούσε απλώς τύπο. Μετά από αυτόν τον αμνό, ο Ησαΐας κηρύττει: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα του. Τη γενεά του ποιος θα την διηγηθεί; Η κρίση του αφαιρέθηκε από αυτόν». Αυτός είναι ο αληθινός αμνός, που κηρύχθηκε μέσα από τα λόγια και τώρα φανερώνεται με τα έργα· αυτός είναι που παρέδωσε τον εαυτό του υπέρ όλου του κόσμου· αυτός είναι ο αμνός του Θεού, ο οποίος αίρει την αμαρτία του κόσμου. Οι προφήτες προφήτευσαν τα μέλλοντα μέσα από τα γραπτά, δεν έδειξαν τα ίδια τα γεγονότα· όταν όμως πραγματοποιούνται τα γεγονότα, αυτά επαληθεύουν τα γραπτά. Ο Δαβίδ προφήτευσε για όσα επρόκειτο να συμβούν στον Ιησού· αλλά, επειδή τα γεγονότα δεν είχαν ακόμη εκπληρωθεί, τα γραπτά είχαν μορφή σκιάς, σύμφωνα με την οικονομία του Θεού. Διότι, αν οι Ιουδαίοι είχαν κατανοήσει αυτό που υποδεικνυόταν στα κείμενα και φανερώθηκε με τα γεγονότα, θα είχαν διαγράψει τα γραπτά, φοβούμενοι την απόδειξη και τον έλεγχο που θα προερχόταν από τα γεγονότα. Έλεγε, άλλωστε, ο Δαβίδ στον δεύτερο Ψαλμό: «Γιατί φρύαξαν τα έθνη και οι λαοί μελέτησαν μάταια πράγματα;».

Εγώ σου λέγω σε ποιον να καταφύγεις. Ο μακάριος Δαβίδ υπέδειξε σε ποιον πρέπει να καταφύγουμε, λέγοντας: Ο Θεός μας είναι καταφυγή και δύναμη. Αυτό υπέδειξε και ο Ιωάννης, ο μεγαλύτερος όλων των προφητών, λέγοντας: Ιδού ο αμνός του Θεού, ο οποίος αίρει την αμαρτία του κόσμου.

Διότι βεβαίως, όταν αυτό που αγνοείται δεν είναι φανερό σε κανέναν, ούτε σε προφήτες, ούτε σε αγγέλους, ούτε σε αρχαγγέλους, ίσως δώσει κάποια λαβή σε αυτούς που φιλονικούν· όταν, όμως, αυτό που αγνοείται είναι τόσο φανερό και γνωστό σε όλους, ώστε ακόμη και οι άνθρωποι να το γνωρίζουν με ακρίβεια, ποια δικαιολογία και ποια συγγνώμη υπάρχει για εκείνους που ισχυρίζονται ότι ο ίδιος τα έλεγε αυτά ευρισκόμενος σε άγνοια; Αυτό, λοιπόν, το ζήτημα για το οποίο μιλώ, φαίνεται πως και οι δούλοι του το γνωρίζουν με ακρίβεια, ότι δηλαδή έπρεπε να πεθάνει, και ότι έπρεπε να υποστεί αυτόν τον θάνατο μέσω του σταυρού, και πριν από τόσα χρόνια, φανερώνοντας και τα δύο αυτά, ο Δαβίδ έλεγε εκ προσώπου του Χριστού: «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου»· και ανήγγειλε το μέλλον σαν να είχε ήδη συμβεί, δείχνοντας ότι, όπως ακριβώς είναι αδύνατον να μην έχουν γίνει όσα συνέβησαν, έτσι και αυτό είναι αδύνατον να μη γίνει. Πάλι ο Ησαΐας, προφητεύοντας ακριβώς αυτό, έλεγε: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε σε σφαγή, και όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε εκείνον που τον κουρεύει». Βλέποντας πάλι αυτόν τον αμνό ο Ιωάννης, έλεγε: «Ίδε ο αμνός του Θεού, ο οποίος σηκώνει την αμαρτία του κόσμου», δηλαδή εκείνος που είχε προφητευθεί, λέει. Και πρόσεξε, δεν λέγεται απλώς «ο αμνός», αλλά προστίθεται το «του Θεού». Διότι, επειδή υπήρχε και άλλος αμνός, ο ιουδαϊκός, θέλοντας να δηλώσει ότι αυτός είναι του Θεού, για τον λόγο αυτόν μίλησε κατ' αυτόν τον τρόπο.

Οι προφήτες, λέει, αυτό προκήρυξαν, και ο ίδιος το δίδαξε ορατά, και αυτά εμείς κηρύττουμε, και εσείς τα πιστέψατε. Πώς λοιπόν μετά από τόση απόδειξη απιστούν, λέει, και γι' αυτό αναφέρει το: «Πώς λένε;» «Εάν δε δεν υπάρχει ανάσταση νεκρών, ούτε ο Χριστός έχει αναστηθεί.» Διότι για αυτόν τον λόγο πέθανε, για να αναστήσει τη δική μας φύση. Εάν λοιπόν δεν ανασταινόμαστε, για ποιον λόγο πέθανε ο Χριστός; «Εάν όμως ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί, τότε είναι κενό το κήρυγμά μας· κενή είναι και η πίστη σας. Αποδεικνυόμαστε δε και ψευδομάρτυρες του Θεού, διότι μαρτυρήσαμε κατά του Θεού ότι ανέστησε τον Χριστό, τον οποίο δεν ανέστησε, εάν πράγματι οι νεκροί δεν ανασταίνονται. Διότι, εάν οι νεκροί δεν ανασταίνονται, ούτε ο Χριστός έχει αναστηθεί. Και εάν ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί, είναι μάταιη η πίστη σας.» Δες πόσα είναι τα άτοπα: η ματαιότητα του κηρύγματος, και ομοίως η μαρτυρία από τον Πατέρα. Δες σε πόση αμαρτία οδηγεί το επιχείρημα εκείνων που λένε: «Δεν ανασταίνονται οι νεκροί.» «Και βρίσκεστε ακόμη μέσα στις αμαρτίες σας.» Διότι, εάν δεν αναστήθηκε, ούτε πέθανε, ούτε έλυσε την αμαρτία. Επειδή ο θάνατός του είναι η λύση της αμαρτίας. Διότι, «Ιδού ο αμνός του Θεού, ο οποίος αίρει την αμαρτία του κόσμου». Και πώς την αίρει, παρά, προφανώς, με τον θάνατο; Γι' αυτό άλλωστε τον ονόμασε αμνό, επειδή σφαγιάζεται.

Ω θυγατέρα ωραιότατη και γλυκύτατη. Ω κρίνο που φύτρωσες ανάμεσα στα αγκάθια από την ευγενέστατη και βασιλικότατη δαβιδική ρίζα. Διά μέσου σου η βασιλεία εμπλουτίστηκε με την ιερωσύνη. Διά μέσου σου έγινε η μετάθεση του νόμου και αποκαλύφθηκε το πνεύμα που κρυβόταν κάτω από το γράμμα, καθώς το ιερατικό αξίωμα μετατέθηκε από τη λευιτική στη δαβιδική φυλή. Ω ρόδο που φύτρωσες από τα αγκάθια των Ιουδαίων και γέμισες τα σύμπαντα με θεία ευωδία. Ω θυγατέρα του Αδάμ και Μητέρα του Θεού. Μακάρια η οσφύς και η γαστέρα, από τις οποίες βλάστησες. Μακάριες οι αγκάλες που σε κράτησαν, και τα χείλη που απόλαυσαν τα αγνά σου φιλήματα, μόνο εκείνα των γονέων σου, ώστε να παραμένεις σε όλα πάντοτε παρθένος. Σήμερα είναι η αρχή της σωτηρίας για τον κόσμο. Αλαλάξτε προς τον Κύριο, όλη η γη, υμνήστε και αγαλλιάστε και ψάλτε. Υψώστε τη φωνή σας, υψώστε την, μη φοβάστε, διότι γεννήθηκε σε εμάς η Μητέρα του Θεού στην αγία Προβατική, από την οποία ευδόκησε να γεννηθεί ο Αμνός του Θεού, ο οποίος σηκώνει την αμαρτία του κόσμου. Σκιρτήστε, όρη, οι λογικές φύσεις που ανυψώνεστε προς το ύψος της πνευματικής θεωρίας.

Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου. Χαίρε, η προορισμένη Μητέρα του Θεού. Χαίρε, η εκλεγμένη από την προαιώνια βουλή του Θεού, το θειότατο βλάστημα της γης, το κατοικητήριο του θείου πυρός, το ιερότατο άγαλμα του Αγίου Πνεύματος, η πηγή του ζώντος ύδατος, ο παράδεισος του ξύλου της ζωής, το έμψυχο κλήμα του θείου βότρυος που αναβλύζει νέκταρ και αμβροσία, ο ποταμός που είναι πλήρης από τα αρώματα του Πνεύματος, ο αγρός του θείου στάχυος, το ρόδο το λαμπρότατο στην παρθενία που αποπνέει την ευωδία της χάριτος, το κρίνο του βασιλικού ενδύματος, η αμνάδα που γέννησε τον αμνό του Θεού που αίρει την αμαρτία του κόσμου, το εργαστήριο της σωτηρίας μας, η ανώτερη των αγγελικών δυνάμεων, δούλη και Μητέρα του Θεού.

Διότι θεωρώ ότι αυτή, η αγιότερη των αγίων και ιερότερη των ιερών και οσιότερη των οσίων, η γλυκιά στάμνα του μάννα, ή μάλλον για να πω το αληθέστερο η πηγή, έχει ανακλιθεί σε κάποια κλίνη στη θεία και ονομαστή πόλη του Δαβίδ, εννοώ την περίβλεπτη και ενδοξότατη Σιών, στην οποία έχει εκπληρωθεί μεν ο νόμος του γράμματος, και έχει υπαγορευθεί δε ο νόμος του Πνεύματος· στην οποία ο νομοθέτης Χριστός τέλεσε το τυπικό πάσχα και ο Θεός της Παλαιάς και Νέας Διαθήκης παρέδωσε το αληθινό Πάσχα· στην οποία ο Αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτία του κόσμου, εμυσταγώγησε τον μυστικό δείπνο στους μαθητές του, θυσίασε τον εαυτό του σε αυτούς ως σιτευτό μόσχο και πάτησε τον βότρυ της αληθινής αμπέλου· στην οποία ο Χριστός εμφανίζεται στους αποστόλους αναστημένος εκ νεκρών και βεβαιώνει τον Θωμά και μέσω αυτού τα πέρατα του κόσμου, ότι είναι Θεός και Κύριος που φέρει στον εαυτό του δύο φύσεις και μετά την εκ νεκρών ανάστασή του, και δύο ανάλογες προς αυτές ενέργειες και αυτεξούσια θελήματα που παραμένουν αιώνια στον άπειρο αιώνα. Αυτή είναι η ακρόπολη των εκκλησιών, αυτή είναι το κατάλυμα των μαθητών· σε αυτήν εκχύθηκε στους αποστόλους η πολύηχη, πολύγλωσση και πυρίμορφη επιφοίτηση του Παναγίου Πνεύματος. Σε αυτήν ο Θεολόγος, αφού παρέλαβε τη Θεοτόκο, επιτελούσε τα δέοντα.

Περί του ότι η θεότητα του Λόγου παρέμεινε αχώριστη από την ψυχή και το σώμα ακόμη και κατά τον θάνατο του Κυρίου, και ότι παρέμεινε μία υπόσταση Όντας αναμάρτητος ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός —διότι «δεν έπραξε αμαρτία», αυτός «που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου», και «ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του»— δεν υπόκειτο στον θάνατο, εφόσον μέσω της αμαρτίας εισήλθε ο θάνατος στον κόσμο. Πεθαίνει, λοιπόν, αναλαμβάνοντας τον θάνατο για εμάς και προσφέρει τον εαυτό του θυσία στον Πατέρα υπέρ ημών· διότι απέναντί Του αμαρτήσαμε, και Εκείνος έπρεπε να δεχθεί το λύτρο υπέρ ημών και έτσι να απαλλαγούμε από την καταδίκη· μη γένοιτο, βέβαια, να θεωρηθεί ότι το αίμα του Δεσπότη προσφέρθηκε στον τύραννο. Πλησιάζει, λοιπόν, ο θάνατος και, καταπίνοντας το δόλωμα του σώματος, καρφώνεται στο αγκίστρι της θεότητας, και αφού γεύεται το αναμάρτητο και ζωοποιό σώμα, διαφθείρεται ο ίδιος και επαναφέρει όλους εκείνους που κάποτε είχε καταπιεί. Διότι, όπως ακριβώς το σκοτάδι εξαφανίζεται με την έλευση του φωτός, έτσι και η φθορά αποδιώκεται με την έφοδο της ζωής, και γίνεται ζωή για όλους, αλλά φθορά για αυτόν που προκαλεί τη φθορά.

Ο Ιωάννης ο Πρόδρομος και Βαπτιστής λέει: «Αυτός είναι για τον οποίο εγώ είπα: Οπίσω μου έρχεται άνδρας ο οποίος προηγείται από εμένα, διότι υπήρχε πριν από εμένα. Και εγώ δεν τον γνώριζα, αλλά για να φανερωθεί στον Ισραήλ, γι' αυτό ήλθα εγώ βαπτίζοντας με νερό», και «ίδε ο αμνός του Θεού, ο οποίος αίρει την αμαρτία του κόσμου». Κατανοήστε πώς, αποκαλώντας τον άνδρα και ονομάζοντάς τον αμνό, δεν εννοεί κάποιον άλλον ως αυτόν που αίρει την αμαρτία του κόσμου, και του έχει αποδώσει αυτό το μεγάλο, αληθινά εξαίσιο και θεοπρεπές αξίωμα. Και λέει ότι είναι προγενέστερος και πρώτος από αυτόν, αν και έρχεται ύστερα, αναφερόμενος βέβαια στον χρόνο της κατά σάρκα γεννήσεως. Διότι, αν και ο Εμμανουήλ γεννήθηκε αργότερα ως άνθρωπος, εντούτοις υπήρχε προ παντός αιώνος ως Θεός. Επομένως, σε αυτόν ανήκει και το πρόσφατο σύμφωνα με την ανθρώπινη φύση, και το αιώνιο σύμφωνα με τη θεία φύση. Γι' αυτό και ο Ζαχαρίας, ο πατέρας του Ιωάννη, προφητεύοντας για το δικό του παιδί λέει: «Και εσύ, παιδί μου, θα ονομαστείς προφήτης του Υψίστου· διότι θα προπορευτείς προ προσώπου του Κυρίου για να ετοιμάσεις τις οδούς του». Ο Υιός που γεννήθηκε από Παρθένο ρωτούσε τους μαθητές του λέγοντας: «Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είναι ο Υιός του ανθρώπου;» Επειδή λοιπόν άλλοι έλεγαν άλλα και τον θεωρούσαν ως έναν από τους προφήτες, μη αποδεχόμενος τα λεγόμενά τους επειδή δεν έλεγαν την αλήθεια, ρωτούσε πάλι: «Εσείς όμως», που γνωρίζετε περισσότερα από τους άλλους, «ποιος λέτε ότι είμαι;»

Προκειμένου, λοιπόν, να απεικονίσουμε το τέλειο ενώπιον όλων ακόμη και μέσω των χρωμάτων, ορίζουμε από τούδε και στο εξής ο αμνός που αίρει την αμαρτία του κόσμου, ο Χριστός ο Θεός μας, να αναστηλώνεται στις εικόνες με την ανθρώπινη μορφή αντί του παλαιού αμνού, ώστε, κατανοώντας μέσω της ταπεινώσεως το ύψος του Θεού Λόγου, να καθοδηγούμαστε στην ανάμνηση της εν σαρκί πολιτείας Του, του πάθους Του και της απολύτρωσης που επήλθε εξ αυτού για τον κόσμο.

ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Περί του αχράντου σώματος του οποίου μεταλαμβάνουμε. 1. Το σώμα του Κυρίου και Θεού μας, του οποίου μεταλαμβάνουμε, αδελφοί, είναι ακριβώς εκείνο το σώμα που ανέλαβε από τη δική μας ουσία, εκείνο που προσέλαβε από την άχραντη Θεοτόκο. Διότι δεν πρέπει να αποδώσουμε δύο σώματα στον Χριστό· ένα είναι το σώμα Του, και μία θυσία προσέφερε υπέρ ημών στον Θεό και Πατέρα. Διότι, αν και επιτελούμε πολλές φορές τη μυστική αναίμακτη θυσία, προκειμένου σε κάθε τόπο και χρόνο κάθε πιστός να μεταλαμβάνει του θείου σώματος και αίματος, εντούτοις πρόκειται για την ίδια θυσία· καθώς προσφέρουμε το ίδιο σώμα, τον ίδιο αμνό του Θεού που αίρει την αμαρτία του κόσμου. Επειδή, εάν άλλο ήταν εκείνο και άλλο τούτο, τότε θα είχαν προσφερθεί υπέρ ημών πολλές θυσίες και όχι μία, όπως το έχει διατυπώσει ποικιλοτρόπως ο θείος απόστολος στην προς Εβραίους Επιστολή: «Τέτοιος αρχιερέας ακριβώς μας έπρεπε: όσιος, άκακος, αμίαντος, χωρισμένος από τους αμαρτωλούς και έχοντας ανυψωθεί υπεράνω των ουρανών· ο οποίος δεν έχει καθημερινά ανάγκη, όπως οι αρχιερείς, να προσφέρει θυσίες πρώτα υπέρ των ιδίων του αμαρτιών και έπειτα υπέρ αυτών του λαού. Διότι αυτό το έπραξε εφάπαξ, προσφέροντας τον εαυτό Του».

Και ο υποτακτικός αποκρίθηκε λέγοντας: Προφανώς και εκείνοι που μπαίνουν εγγυητές για αυτούς. Και ο γέροντας του είπε: Μάθε λοιπόν με ακρίβεια ότι και ο Χριστός, επειδή μας αναδέχθηκε, κατέστησε τον εαυτό Του χρεοφειλέτη, σύμφωνα με τις θείες Γραφές: «ο αμνός του Θεού, ο οποίος αίρει την αμαρτία του κόσμου· εκείνος που έγινε για χάρη μας κατάρα· εκείνος που ανέλαβε τον θάνατο όλων και πέθανε για χάρη όλων»· εσένα μόνο δεν αναδέχθηκε; Ομολόγησέ το αυτό ξεκάθαρα, και εμείς έχουμε ηττηθεί.

Ο αμνός που αίρει την αμαρτία, με μορφή κακούργου σηκώνει τον δικό του σταυρό· ας ακολουθήσουμε όλοι τον αγαθό Δεσπότη, όχι με θρήνους, αλλά τιμώντας τον με εγκωμιαστικές ωδές. Αυτός που από τον σκληρό βράχο ανέβλυσε για τον απειθή λαό νερό πιο γλυκό από το μέλι, ποτίζεται με τον σπόγγο ξίδι αναμειγμένο με χολή, εκπληρώνοντας όσα είχαν προφητευθεί.

Ο αριθμός σαράντα απαντάται σε πολλά σημεία στη θεόπνευστη Γραφή ως δηλωτικός κακουχίας, όπως οι Ισραηλίτες που κακοπάθησαν στην έρημο επί σαράντα έτη και οι ίδιοι που υποδουλώθηκαν στην Αίγυπτο επί τετρακόσια έτη. Εξάλλου, και αυτός ο κόσμος μέσα στον οποίο υπομένουμε την κακουχία, αποτελείται από τέσσερα στοιχεία. Ο Μωυσής, λοιπόν, ως ο πρώτος που νομοθέτησε και παρέδωσε τον νόμο στους Ιουδαίους οι οποίοι βρίσκονταν ακόμη σε νηπιώδη κατάσταση, νηστεύει σαράντα ημέρες, υποδηλώνοντας ότι η δική του νομοθεσία θεσπίζει την αποχή από τα έμπρακτα αμαρτήματα· διότι κάθε αμαρτία είναι φυσικό να προέρχεται από τα αισθητά πράγματα και τις αισθήσεις. Ο δε Ηλίας, φέροντας τον τύπο του προφητικού χαρίσματος, καθώς είχε υπερβεί τα παραγγέλματα του νόμου, νηστεύει σαράντα ημέρες, υποδηλώνοντας ότι το προφητικό χάρισμα θεσπίζει την αποχή από τις συγκαταθέσεις. Ο δε Κύριος, ως εκπληρωτής του νόμου και ο μόνος που σήκωσε την αμαρτία του κόσμου, νηστεύοντας τις σαράντα ημέρες, μας έδωσε τη δύναμη όχι μόνο να απέχουμε από τις αμαρτίες της πράξης και της συγκατάθεσης, αλλά να γίνουμε ανώτεροι ακόμη και από αυτές τις ίδιες τις ψιλές φαντασίες.

Και με απλά λόγια —για να μη μακρηγορεί ο λόγος περισσότερο από το δέον, εξετάζοντας τον βίο του καθενός— κάθε άγιος, μέσω της προσωπικής του βιοτής, εφόσον έχει τον Λόγο να διακηρύσσει τα δικά Του θελήματα στους άλλους ανθρώπους, είναι σαφώς φωνή του Λόγου και πρόδρομος, ανάλογα με τη δικαιοσύνη και την πίστη που υπάρχει μέσα του. Περισσότερο όμως από όλους, φωνή του Λόγου και πρόδρομος είναι ο μέγας Ιωάννης, ο μηνυτής, κήρυκας και, για όσους αγνοούν, φανερωτής της αληθινής, δίχως τύπους και σύμβολα, παρουσίας του Θεού, ο οποίος δείχνει ολοφάνερα Εκείνον που αίρει την αμαρτία του κόσμου και συνεισφέρει τη δική του διακονία στο σχέδιο της θείας οικονομίας για την εκπλήρωση των μυστηρίων κατά το βάπτισμα.

Ονομάστηκε δε Αρνίο λόγω του άκακου και άμωμου χαρακτήρα του, και επειδή θυσιάστηκε <για χάρη άλλων>, υπέρ της αμαρτίας του κόσμου· περί αυτού προφήτευσε και ο προφήτης Ησαΐας λέγοντας: «Οδηγήθηκε ως πρόβατο και ως αμνός σε σφαγή», ενώ ο Ιωάννης αναφέρει: «Ιδού, λέει, ο αμνός του Θεού, ο οποίος αίρει την αμαρτία του κόσμου».

Ότι, υπάρχοντας τέλειος Θεός και κατ' ουσίαν ίσος με τον Πατέρα, έγινε και τέλειος άνθρωπος με την ευδοκία του Πατέρα και τη συνεργεία του Αγίου Πνεύματος, χωρίς να σαρκώσει τη θεότητα, αλλά θεώνοντας την ανθρωπότητα που προσέλαβε. Αυτός όχι μόνο «δεν πορεύθηκε σύμφωνα με τη βουλή των ασεβών», αλλά, αφού ξερίζωσε από τη ρίζα την ασέβεια, φύτεψε την ευσέβεια. Διότι τι θα μπορούσε να γίνει πιο ασεβές από το να αγνοεί κανείς τον δημιουργό και να «λατρεύει την κτίση παρά τον Κτίσαντα;» «Σε οδό αμαρτωλών δεν στάθηκε», διότι όχι μόνο δεν έπραξε αμαρτία, αλλά και σήκωσε την αμαρτία του κόσμου. «Σε καθέδρα διεφθαρμένων δεν κάθισε», δηλαδή των λυμεώνων, αλλά πάνω σε πέτρα πολλές φορές και σε ερημιές διδάσκοντας τα πλήθη και κηρύττοντας τη βασιλεία των ουρανών. Διότι πολλοί διεφθαρμένοι και αλαζόνες κάθισαν σε λαμπρές έδρες και σε χρυσοποίκιλτα οχήματα, αλλά δεν ωφέλησαν σε τίποτα τον κόσμο. Ο Χριστός όμως, ο οποίος κάθισε πάνω σε πέτρα και πάνω σε ευτελές πουλάρι, έσωσε τον κόσμο «και σε καθέδρα διεφθαρμένων δεν κάθισε, αλλά στο νόμο του Κυρίου» και Πατέρα «ήταν το θέλημά του, και τον νόμο του θα μελετά ημέρα και νύχτα», διότι: «Δεν ήλθα», λέει, «για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε» ούτε «για να καταλύσω τον νόμο ή τους προφήτες, αλλά για να τους εκπληρώσω».

Ψαλμός πδ'. Εις το τέλος, στους υιούς Κορέ. «Ευδόκησας, Κύριε, τη γη σου» και τα εξής ευχαριστήρια και ικετευτικά προς τον Θεό λόγια. Έπειτα, λέγοντας «δείξε μας, Κύριε, το έλεός σου, και το σωτήριό σου δώσε σε εμάς», εννοεί τον αγαπητό Υιό και αληθινό σωτήρα του κόσμου, ο οποίος «και θα λαλήσει ειρήνη στον λαό του και στους οσίους», ήτοι στους πιστούς του, «και σε εκείνους που στρέφουν την καρδιά τους προς αυτόν, και είναι κοντά σε εκείνους που τον φοβούνται, για να κατασκηνώσει η δόξα στη γη μας», είτε στη «χοϊκή ουσία» μας είτε και στη γη, μετασχηματίζοντάς την προς τη δόξα της θεογνωσίας. «Το έλεος και η αλήθεια συναντήθηκαν» στον Ιορδάνη. Έλεος είναι ο Χριστός, αλήθεια ο Βαπτιστής, ο οποίος τον κηρύττει εν αληθεία ως Υιό του Θεού και «αμνό που αίρει την αμαρτία του κόσμου». «Το έλεος και η αλήθεια συναντήθηκαν», δηλαδή τα προαναφερθέντα πρόσωπα, «τη δικαιοσύνη και την ειρήνη καταφίλησαν»· φιλικά καταφίλησαν τη δικαιοσύνη και την ειρήνη, φιλικά ο ένας προσέφερε στον άλλον την αληθινή μαρτυρία. Ο μεν μαρτυρώντας ότι «αυτός είναι ο Υιός του Θεού», ο δε ότι «αυτός είναι ο άγγελος που προκηρύχθηκε μέσω του Ησαΐα και του Μαλαχία, ο οποίος ετοιμάζει την οδό για εκείνον που έρχεται». «Η αλήθεια ανέτειλε από τη γη», δηλαδή η αληθινά φανερωθείσα Θεοτόκος μητέρα και παρθένος. «Και η δικαιοσύνη πρόβαλε από τον ουρανό» και κατήλθε ο Χριστός με τρόπο άρρητο μέσα στην πάναγνη μήτρα και κοιλιά της. «

Διότι η εβδομάδα έχει επτά ημέρες. Ας δώσουμε στον οικοδεσπότη τις τρεις, και τις τέσσερις στο κελί. Αυτά, τιμιότατε, και τα παρόμοια με αυτά να αποκρίνεσαι στους λογισμούς και να τους καταντροπιάζεις. Εάν δε πάλι σου προβάλουν τον ισχυρισμό ότι δεν ωφελείσαι σε τίποτα περνώντας μία ημέρα στο βουνό και μία ημέρα στο κελί, πάλι αποκρίσου σε αυτούς ότι ο Δεσπότης μου Χριστός με δίδαξε αυτά με το έργο Του, πότε αναχωρώντας σε έρημο τόπο και πότε περιδιαβαίνοντας στην οικουμένη. Και τη μια αναχωρεί στο όρος για να προσευχηθεί κατ' ιδίαν, και την άλλη συναναστρέφεται με τους μαθητές. Διότι Εκείνος δεν είχε ανάγκη από προσευχή ή αναχώρηση, ο πανταχού παρών με την απερίγραπτη θεότητά Του και ο αίρων την αμαρτία του κόσμου, αλλά το έπραξε για να διδάξει σε εμένα την ισόρροπη διαγωγή, ώστε ούτε με το πλήθος να αναμειγνύομαι πάντοτε ούτε στη μόνωση να διαμένω αδιάκοπα, αλλά πότε το ένα και πότε το άλλο, αποβλέποντας ως σε αρχέτυπη εικόνα στη δική Του θεανδρική πολιτεία.

Χαίρε, αγία κιβωτέ που φέρεις μέσα σου «εκείνον που αίρει την αμαρτία του κόσμου». Χαίρε, στάμνα του μάννα. Χαίρε, ράβδε του Ααρών. Χαίρε, πηγή της ζωής. Χαίρε, γη της επαγγελίας. Χαίρε, «γη που ρέει μέλι και γάλα». Χαίρε, γη των πραέων.

Είπε τα προσταχθέντα, έσπειρε σαν δροσιά τα λόγια του, σύμφωνα με τον προφητικό λόγο που αναφέρει: «και ας κατέβουν σαν δροσιά τα λόγια μου», «και απήλθε από αυτήν ο άγγελος»· η δε Παρθένος συνέλαβε «αυτόν που αίρει την αμαρτία του κόσμου».

Ὢ μακάριες μητέρες που αφήνετε έκθαμβο κάθε νου και έχετε καταστεί ανώτερες από κάθε λόγο! Ὢ μακάριες κοιλιές που κυοφορείτε τέτοια έμβρυα· διότι η μεν πρώτη βαστάζει μέσα της τον Θεό εν σαρκί, «αυτόν που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου», η δε άλλη έναν άγγελο ανάμεσα στους ανθρώπους, τον κήρυκα της μετανοίας. «Και συνέβη, μόλις άκουσε η Ελισάβετ τον χαιρετισμό της Μαρίας, σκίρτησε το βρέφος στην κοιλιά της». Πρόσεξε: δεν είπε ότι μόλις την είδε, αλλά ότι «μόλις άκουσε τον χαιρετισμό, σκίρτησε το βρέφος». Αναγνώρισε τη φωνή της Δέσποινας και την παρουσία του Δεσπότη και, αναπηδώντας, προσκύνησε τον Δεσπότη που ήρθε, μέσα από τη μητρική κοιλιά· και για τον λόγο αυτό «σκίρτησε το βρέφος με αγαλλίαση μέσα στην κοιλιά». «Σκίρτησε με αγαλλίαση», όχι προκαλώντας πόνο ή οδύνη στην έγκυο, αλλά «σκίρτησε με αγαλλίαση στην κοιλιά της· και η Ελισάβετ γέμισε από Πνεύμα Άγιο και αναφώνησε με μεγάλη φωνή και είπε: Ευλογημένη είσαι εσύ ανάμεσα στις γυναίκες και ευλογημένος είναι ο καρπός της κοιλιάς σου. Και από πού μου έγινε αυτή η τιμή, ώστε να έρθει η μητέρα του Κυρίου μου σε εμένα;». Διότι πριν από λίγο ο άγγελος της έλεγε: «Ευλογημένη εσύ ανάμεσα στις γυναίκες»· η δε Ελισάβετ, λέγοντας και η ίδια το «Ευλογημένη εσύ ανάμεσα στις γυναίκες», πρόσθεσε και το «ευλογημένος ο καρπός της κοιλιάς σου».

Και αυτόν μεν έτσι. Τον δε Σωτήρα του κόσμου, «τον βασιλέα της δόξης», τον Υιό του Θεού και Λόγο και Θεό, τον «χριστό του Κυρίου», τον ισχυρό Θεό και εξουσιαστή, τον άγγελο της μεγάλης βουλής, τον θαυμαστό σύμβουλο, τον άρχοντα της ειρήνης, τον κριτή και πατέρα του μέλλοντος αιώνος, «τη σοφία του Θεού», τον σαρκοφόρο Θεό, «τον αμνό του Θεού τον αίροντα την αμαρτία του κόσμου», τον ιατρό των ψυχών και των σωμάτων μας, τον καθαιρέτη του άδη και του θανάτου και του διαβόλου και της συμμορίας του, αυτόν που έθρεψε πέντε χιλιάδες και έπειτα τέσσερις χιλιάδες, χωρίς τις γυναίκες και τα παιδιά, με πέντε και επτά άρτους, και από τα περισσεύματά τους οι μαθητές σήκωσαν γεμάτα δώδεκα κοφίνια και επτά σπυρίδες, «αυτόν που δίνει τροφή σε κάθε σάρκα», «αυτόν που δίνει τροφή σε αυτούς που πεινούν», αυτόν που ανοίγει το χέρι του και χορταίνει κάθε ζωντανό πλάσμα με την ευδοκία του, ω Ιουδαίοι, τον αποκαλείτε φαγά και οινοπότη.

Μαρτυρούσε, όπως προείπα, την παρουσία του Χριστού χορός προφητών πριν από πολλές γενεές. Κατά δε την παρουσία του, δηλαδή τη σωτήρια και ενδοξότατη γέννησή του, από τον ουρανό μεν μαρτυρούσαν οι άγγελοι, από τη γη δε οι μάγοι που ήρθαν από την ανατολή και οι ποιμένες. Ο δίκαιος Συμεών και η προφήτιδα Άννα, όταν τον είδαν ως βρέφος σαράντα ημερών στο ιερό, τον ομολόγησαν ως δεσπότη και λυτρωτή και μαρτύρησαν περίτρανα ότι είναι ο Λόγος του Θεού και ο Θεός που έγινε παιδί. Ο δε τίμιος Πρόδρομος τον μαρτύρησε ως αμνό του Θεού που καθαίρει την αμαρτία του κόσμου. Οι δε δώδεκα πρωτόκλητοι απόστολοι μαρτύρησαν περίτρανα τη θεότητα και την ανθρωπότητά του, τα θαύματα, το άχραντο πάθος, την ταφή, την έγερση και τη θεία ανάληψη, μαζί με τους οποίους και άλλοι εβδομήντα δίδαξαν τα ίδια ακριβώς με αυτούς.

Ήρθε ως τράπεζα που έχει μέσα της τον άρτο της ζωής, από τον οποίο όσοι φάνε επάξια θα ζήσουν στον αιώνα. Ήρθε ως άμπελος που βαστάζει το σταφύλι, για να ποτίσει τους πιστούς με νέο κρασί και να τους μεθύσει «από την αφθονία του οίκου» του. Ήρθε ως άρμα για τον Λόγο που επιβαίνει σε αυτό, ώστε να απαλλάξει τους λογικούς ανθρώπους από την αλογία, ως Λόγος και Θεός. Ήρθε ως άσπιλη δαμάλα και υπεράμωμη αμνάδα, φέροντας τον αμνό που σηκώνει «την αμαρτία του κόσμου», και «τον σιτευτό μόσχο» που θυσιάστηκε για τον άσωτο υιό, δηλαδή τον λαό, ο οποίος είχε νεκρωθεί από την ασωτία και είχε χαθεί μέσα στην ακαθαρσία, και βρέθηκε ξανά με τη μετάνοια και την επιστροφή.

Ελάτε λοιπόν, αγαπητοί, ώστε μέσω του προαναφερθέντος ηλίου και αστέρα, που ανέτειλε γεμάτος φως από το παρθενικό στερέωμα, να φωτιστούμε ένθεα με «φως για αποκάλυψη» θεοπρεπών θεαμάτων και με «δόξα» για σωτηρία. Ας καθαρίσουμε τους εαυτούς μας, αδελφοί, με φιλοπονία, όπως οι γεωργοί τα χωράφια τους, και ας οργώσουμε για τους εαυτούς μας νέα οργώματα, δηλαδή ένθεες πράξεις, και ας σπείρουμε δικαιοσύνη ως γεωργοί που σπέρνουν σιτάρι, ώστε να κατέβει σε εμάς από ψηλά βροχή άφεσης αμαρτιών και έλλαμψης και θεωρίας, και αφού ποτίσει την άνυδρη καρδιά μας να γεννήσει και να βλαστήσει χλόη για ζωή, και να χαρούμε από αυτό και να τραφούμε άφθαρτα και να ζήσουμε τέτοια ζωή, σαν κι αυτήν που έζησαν οι εραστές της ζωής. Ας θρέψουμε τις καρδιές μας όχι μόνο με ρευστή τροφή, αλλά και με τροφή άφθαρτη και όντως αληθινή, δηλαδή από τον άρτο της ζωής που κατέβηκε από τον ουρανό, από τον σιτευτό μόσχο που θυσιάστηκε για όλους μας, από τον αμνό του Θεού που σηκώνει τις αμαρτίες του κόσμου. Αν λοιπόν κάποιος τρέφεται από τον προαναφερθέντα άρτο και τον μόσχο και τον αμνό, θρέφει τον εαυτό του με την όντως αληθινή τροφή· διότι «Η σάρκα μου», λέει, «είναι αληθινή τροφή και το αίμα μου είναι αληθινό ποτό. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου μένει σε εμένα, και εγώ σε αυτόν».

Ω της πλάνης! Ω της άνοιας! Ω της μανίας! Αυτόν που έβλεπαν να πηγάζει θεία σημεία τον αποκαλούσαν αμαρτωλό, αυτόν που είδαν οι άρχοντές τους, ο Νικόδημος, ο Ναθαναήλ, ο Ιωσήφ, ο Βύζης και ο Αλέξανδρος και όσοι συνέφαγαν μαζί του στον γάμο του Σίμωνα του Γαλιλαίου στην πόλη Κανά, ότι μόνο με τη σκέψη του μετέτρεψε το νερό σε οίνο, αυτόν τόλμησαν να τον αποκαλέσουν αμαρτωλό. Και μάλιστα αυτόν που υπέδειξε ο Πρόδρομος, για τον οποίο μαρτύρησε λέγοντας «ίδε ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτία του κόσμου», τον ονόμασαν αμαρτωλό.

ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΝΕΟΦΥΤΟΥ, ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟΥ, ΜΟΝΑΧΟΥ ΚΑΙ ΕΓΚΛΕΙΣΤΟΥ, ΕΙΣ ΤΑ ΕΓΚΑΙΝΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙ ΚΑΘΕ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΠΟΥ ΕΓΚΑΙΝΙΑΖΕΤΑΙ Πάτερ, ευλόγησον. Άπειρα βεβαίως και γλαφυρά είναι τα γραφικά αποφθέγματα του Πνεύματος περί διαφόρων εγκαινίων· εγώ δε, αφού συνέλεξα λίγα από τα πολλά ως θείους μαργαρίτες και πολύτιμους λίθους, θα κατακοσμήσω με αυτά το παρόν στεφάνι του λόγου, ώστε όχι μόνο να πανηγυρίζουμε αποκλειστικά για τον ναό της αγίας Αναστάσεως του Χριστού, ο οποίος έχει ήδη από παλιά εγκαινιαστεί θεία και καλώς, αλλά και σε κάθε ιερό ναό που εγκαινιάζεται να διασώζουμε την εύφημη μνεία, όχι με δικές μας προτροπές λόγων, αλλά αντλώντας τις μαρτυρίες από τις θεηγορίες του Αγίου Πνεύματος. Και πρώτα μεν, η ουρανότυπη εκείνη σκηνή του μαρτυρίου εγκαινιάζεται λαμπρώς με προσταγή του Θεού από τον Μωυσή και τον Ααρών, οι οποίοι θυσίαζαν πάρα πολλά και άμωμα θύματα επί επτά ολόκληρες ημέρες, σε κάθε ετήσιο κύκλο, αφενός μεν για να μεταστρέψει ο Θεός προς τη θεογνωσία τους τότε πλανεμένους ανθρώπους που θυσίαζαν στα είδωλα, αφετέρου δε, προδιαγράφοντας το θύμα των εσχάτων ημερών, «το οποίο σηκώνει την αμαρτία του κόσμου».

Βλέπετε τη Βαβυλώνα της εποχής μας και τις παρανομίες που γίνονται σε αυτήν· πάλι πρεσβύτεροι Βαβυλώνιοι, και φρονήματα Βαβυλώνια, και Χαλδαϊκές αλαζονείες, και πάλι βγήκε η ανομία από τη Βαβυλώνα, από πρεσβυτέρους κριτές που φαινόταν ότι κυβερνούν τον λαό· και τα όσα τώρα απεργάζονται δείχνουν μεγάλη ομοιότητα συμπεριφοράς. Διότι και αυτοί, παρακινούμενοι από αισχρές επιθυμίες και αλλόκοτα πάθη, ορμούν προς το συγγενικό τους ανόμημα και, μανιώδεις εναντίον της σεμνής Σωσάννης, σαν να διαπράττουν μοιχεία, εννοώ δηλαδή κατά της Εκκλησίας του Θεού· καθώς μάλιστα και οι ίδιοι, πηδώντας σε ξένους θρόνους, και παίρνοντας με κλήρο τις πιο ψηλές πόλεις με πολλή εξουσία, και λαμβάνοντας αυτό ως μισθό για τη βλασφημία τους προς τον Θεό, συντάσσοντας γραπτή κατηγορία μοιχείας, φλυάρησαν μάταια, κατηγορώντας για ειδωλολατρία την άμωμη και άσπιλη· και αυτήν που ο άμωμος Αμνός, ο Χριστός, ο οποίος αίρει την αμαρτία του κόσμου, απέκτησε με το ίδιο του το αίμα, και, γλιτώνοντάς την από την πλάνη των ειδώλων, παρουσίασε πραγματικά στον εαυτό του αγία και ένδοξη, χωρίς να έχει σπίλο, ή μώμο, ή ρυτίδα, δεν έφριξαν να τη συκοφαντούν, προσάπτοντάς του αδυναμία και ανημπόρια, σαν να μην μπόρεσε να μας λυτρώσει από τη μανία των ειδώλων· επιχειρώντας δε να αποδείξουν το κήρυγμα των θείων αποστόλων ως μάταιο και γεμάτο ψευδολογίες, και θέλοντας να καταστήσουν τα δόγματα των οσίων Πατέρων μας κενά και ανενεργά· και δεν πράττουν μόνο αυτοί τα άτοπα, αλλά ήδη καταναγκάζουν και όλους τους Χριστιανούς να συμπράττουν και να συμφωνούν με την αθεΐα τους, και να αποκαλούν τα ιερά και σεβάσμια σύμβολα της οικονομίας του Σωτήρα μας εξίσου με εκείνους με το όνομα των ειδώλων· έστω και αν το Πνεύμα που μίλησε μέσω του Δανιήλ αναβάλλει προς το παρόν για τα νεανικά τους αυτά τολμήματα, είτε επειδή θα μετανιώσουν για τα άθεα έργα τους, είτε, αν εμβαθύνουν σε τέτοιες ανόσιες πράξεις, για να πληρώσουν δίκαιες ποινές αντάξιες του θράσους και της παράνοιάς τους· θα απορούσε δε κανείς δικαιολογημένα, πόσο είναι το μέγεθος της κακίας τους, και σε πόση αθλιότητα έφτασε, πώς αυτοί που φάνηκαν να είναι ιερείς, σαν ωμότατοι τύραννοι και σκληροί δικαστές, με υπεροψία κάθονται μπροστά στο σεμνό βήμα, γεμάτοι αλαζονεία, και πνέοντας μανία και παραφροσύνη· τους περιστοιχίζει δε ένα στρατιωτικό σύνταγμα από ξιφοφόρους που χειροκροτούν, το οποίο υπηρετεί αυτούς που απειλούν μάλλον, παρά αυτούς που δογματίζουν.

Πόσο μεγάλη λοιπόν είναι η διαφορά των προσώπων, του Χριστού και αυτών γύρω από τον Ααρών, που απέχουν εντελώς μεταξύ τους! Και πόσο άπειρο και ακαθόριστο είναι το μεταξύ τους χάσμα, όπως και η διαφορά των θυσιών! Διότι εκεί μεν προσφερόταν αίμα άλογων ζώων, ενώ εδώ προσφέρεται το αίμα του άμωμου αμνού που αίρει την αμαρτία του κόσμου. Επιπλέον, υπάρχει μεγάλη απόσταση μεταξύ των διαθηκών και της σκηνής. Διότι τα μεν ήταν χειροποίητα και πρόσκαιρα, υπέκειντο στη φθορά του χρόνου, δεν είχαν καμία απολύτως σταθερότητα και, με μια κουβέντα, έχουν πλέον παλαιωθεί και γεράσει, γι' αυτό και έχουν αφανιστεί. Τα δε (δικά μας) δεν είναι ούτε χειροποίητα ούτε πρόσκαιρα, αλλά αΐδια και αιώνια, πάντοτε ανακαινιζόμενα και ανανεούμενα, τα οποία ποτέ δεν φθάνουν στο τέλος τους, ούτε είναι στη φύση τους να ελαττώνονται και να φθείρονται. Είναι ανάγκη, λοιπόν, να διαφέρουν τόσο η λατρεία όσο και τα προσφερόμενα θύματα. Διότι τα μεν (παλαιά) ήταν πιο υλικά και σαρκικά, και λειτουργούσαν ως τύποι, προχαράσσοντας και σκιαγραφώντας τα μέλλοντα και την αλήθεια, χωρίς να έχουν δεχθεί ακόμη την τελείωση. Τα δε δικά μας, τελούμενα εν πνεύματι και αληθεία, τελειοποιούν εκείνους που μέσω αυτών προσφέρουν στον Θεό θυσία αινέσεως, χάρη στα οποία θα ανακράξουν ανεπίληπτα, Αββά ο Πατήρ.

Είναι αρμόζον να τα παραθέσουμε αυτά παράλληλα, ώστε να κατανοήσουμε πόση συμφωνία και ομοφωνία φέρουν μεταξύ τους. Ας προηγηθούν δε τα της αλήθειας και τα δικά μας. Διότι έχει διατυπωθεί από αυτούς ένας κανόνας σχετικά με τα ιερά σύμβολα της σωτηριώδους οικονομίας του Χριστού, ο οποίος έχει ως εξής: Σε ορισμένες ζωγραφικές αναπαραστάσεις των σεπτών εικόνων σχεδιάζεται ένας αμνός, τον οποίο δείχνει το δάχτυλο του Προδρόμου, ο οποίος παραλήφθηκε ως τύπος της χάριτος, προεικονίζοντας σε εμάς διά του νόμου και των προφητών τον αληθινό αμνό, τον Χριστό τον Θεό μας. Ασπαζόμενοι λοιπόν τους παλαιούς τύπους και τις σκιές, ως σύμβολα και προτυπώσεις της αλήθειας που παραδόθηκαν στην Εκκλησία, προτιμούμε τη χάρη και την αλήθεια, αποδεχόμενοι αυτήν ως το πλήρωμα του νόμου. Προκειμένου, λοιπόν, το τέλειο να αποτυπώνεται και με χρώματα ενώπιον των οφθαλμών όλων, ορίζουμε να αναστηλώνεται από εδώ και στο εξής στις εικόνες, σύμφωνα με τον ανθρώπινο χαρακτήρα του, αντί του παλαιού αμνού, ο αμνός που αίρει την αμαρτία του κόσμου, ο Χριστός ο Θεός μας. Έτσι, κατανοούμε δι' αυτού το ύψος της ταπείνωσης του Θεού Λόγου και οδηγούμαστε στην ανάμνηση της εν σαρκί πολιτείας Του, του πάθους Του, του σωτηρίου θανάτου Του, και της απολύτρωσης του κόσμου που προήλθε από αυτά. Είθε αυτά να ντροπιάσουν τη μοχθηρία των χριστομάχων και να τους πείσουν, αφού είναι ικανά να πείσουν και τους πλέον αγνώμονες.

Το ότι δε τα άζυμα κατά την Πέμπτη εκείνη δεν υπήρχαν, είναι φανερό, επειδή ήταν η δέκατη τρίτη ημέρα της σελήνης. Κατά τη δέκατη πέμπτη ημέρα της είχε νομοθετηθεί να γίνονται τα άζυμα, όπως ακριβώς και ο αμνός να θυσιάζεται κατά τη δέκατη τέταρτη, κατά την οποία θυσιάστηκε ο Χριστός, ο αμνός του Θεού που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου.

Επειδή λοιπόν ο Κύριος ήθελε να καταργήσει και τα στοιχεία της εορτής των Ιουδαίων, δηλαδή τον αμνό, τα άζυμα, τα πικρά βότανα, καθώς και αυτήν ακριβώς την πρακτική τού να τρώνε το πάσχα όρθιοι και περιεζωσμένοι, φορώντας υποδήματα στα πόδια και κρατώντας ραβδί, όπως επίσης και τους τρεις νομικούς μάρτυρές τους που διασαλπίζουν το πάσχα μέσω του σημείου εκείνου του ποτηρίου, εμποδίζει κατά την περίοδο του πάθους Του να συμβεί η πανσέληνος τη δέκατη τέταρτη και μισή ημέρα, μολονότι, σύμφωνα με την εξ αρχής συνήθειά της, η πανσέληνος έπρεπε να συμβεί την πέμπτη ημέρα της εβδομάδας εκείνου του μήνα, κατά την οποία συνέπεσε και η δέκατη τέταρτη ημέρα του σεληνιακού μήνα, και κατά την οποία ο Χριστός, ο Κύριος και Θεός μας, κατά την ανάκλιση στο δείπνο παρέδωσε μέσω του άρτου και του ποτηρίου στους μαθητές Του το μυστήριο της Καινής Διαθήκης και του δικού Του πάσχα χωρίς αμνό, χωρίς άζυμα και πικρά βότανα (επειδή αυτά δεν είχαν ακόμη προετοιμαστεί από τους Ιουδαίους), μεταβάλλοντας τα της Παλαιάς στην Καινή Διαθήκη, όπως, για παράδειγμα, τον αβρααμικό και σαρκικό νόμο στον πνευματικό νόμο της χάριτος, [τον αμνό, που σφαζόταν από τους Ιουδαίους, στον] Αμνό που αίρει την αμαρτία του κόσμου, τον Αμνό που ήταν ο Ίδιος, τα άζυμα της νεκρώσεως στον ζωοποιό και επουράνιο άρτο, και τα πικρά βότανα στο ζωηφόρο πάθος Του.

Διότι αυτό υπήρχε και προϋπήρχε προαιωνίως, εκπορευόμενο από τον Πατέρα και αναπαυόμενο στον Υιό. Όμως δεν είχε ακόμη επιδημήσει το ίδιο αυτοπροσώπως στη γη, ούτε υπήρχε η διανομή και η δωρεά των χαρισμάτων, τα οποία το ίδιο ενεργεί, σύμφωνα με αυτό που έχει λεχθεί: «όλα δε αυτά τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα». Προσθέτει δε και την αιτία για την οποία έως τότε δεν ήταν παρόν: επειδή, λέει, ο Υιός δεν είχε ακόμη δοξαστεί. Διότι έπρεπε πρώτα να θυσιαστεί για εμάς ο Αμνός του Θεού, ο οποίος αίρει την αμαρτία του κόσμου, και να λυθεί η καταδίκη της κατάρας, και τότε να τύχουμε και εμείς της δωρεάς του Πνεύματος· έπρεπε πρώτα ο Υιός να εκπληρώσει τη δική Του οικονομία και να δοξαστεί με το πάθος και την ανάσταση και να επιστρέψει στον εαυτό Του, όπως ακριβώς επεσήμανε και ο δεύτερος θεολόγος, και τότε να φανερώσει σε εμάς και το ίδιο το Πνεύμα τον εαυτό του, αρχίζοντας από σωματική και αισθητή εμφάνιση, στον βαθμό που μπορούσαμε να αποδεχθούμε την πρώτη γνώση Του.