Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 10:11

Και έθαψαν τον Εζεκία στην ανάβαση των τάφων των υιών του Δαβίδ, και όλος ο Ιούδας και οι κάτοικοι της Ιερουσαλήμ του απέδωσαν δόξα και τιμή κατά τον θάνατό του. Το όνομα Δαβίδ ερμηνεύεται αφενός ως εξουδένωση, αφετέρου δε και ως δυνατός στο χέρι. Τέτοιος θα μπορούσε να είναι ο Χριστός, τον οποίο, αφού αποδοκίμασαν, εξουδένωσαν οι ιερείς και οι άρχοντες των Ιουδαίων, ο οποίος έγινε για χάρη μας όνειδος από ανθρώπους που απιστούσαν στην αλήθεια, και αντικείμενο εξουδένωσης από έναν λαό γεμάτο αμαρτίες. Ο καλός ποιμένας, αυτός που θυσιάζει τη ζωή του υπέρ ημών, των προβάτων του· αυτός που σκότωσε το λιοντάρι και την αρκούδα, εννοώ τον θυμό και την επιθυμία, αυτά που κατασπαράσσουν την ομορφιά της θείας εικόνας μέσα μας. Ο κοκκινωπός, εξαιτίας του πάθους της σφαγής. Με ομορφιά οφθαλμών, δηλαδή, με τη δόξα των υψηλότερων λόγων σχετικά με την πρόνοια και την κρίση. Διότι οφθαλμοί του Λόγου θα μπορούσαν να θεωρηθούν η πρόνοια και η κρίση, μέσω των οποίων ασκεί την επίβλεψη του παντός.

Διότι ονομάζεται θύρα· αλλά μην νομίζεις ότι η ονομασία υποδηλώνει κάτι ξύλινο, αλλά θύρα λογική, ζωντανή, που διακρίνει αυτούς που εισέρχονται. Οδός ονομάζεται· όχι αυτή που πατιέται από τα πόδια, αλλά αυτή που οδηγεί προς τον Πατέρα στους ουρανούς. Πρόβατο ονομάζεται· όχι άλογο ζώο, αλλά εκείνο που με το τίμιο αίμα του καθαρίζει την οικουμένη από τις αμαρτίες, εκείνο που φέρεται μπροστά σε αυτόν που το κουρεύει, και γνωρίζει πότε πρέπει να σιωπά. Αυτό το πρόβατο πάλι ονομάζεται ποιμένας, αυτός που λέει: «Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός»· πρόβατο λόγω της ανθρώπινης φύσης, ποιμένας λόγω της φιλανθρωπίας της θεότητας. Και θέλεις να μάθεις ότι υπάρχουν και λογικά πρόβατα; Λέει στους αποστόλους ο Σωτήρας: «Ιδού, εγώ σας αποστέλλω ως πρόβατα ανάμεσα σε λύκους». Λέοντας πάλι ονομάζεται· όχι ανθρωποφάγος, αλλά φανερώνοντας κατά κάποιον τρόπο μέσω της ονομασίας το βασιλικό, το σταθερό και το θαρραλέο της υποστάσεως. Ονομάζεται δε λέοντας σε αντίθεση με τον αντίδικο λέοντα, που ωρύεται και καταπίνει τους απατημένους.

Χαίρε, Ιωάννη, ... θριάμβευσε επί του θανάτου με τα δικά του τραύματα, και κατέστησε τη λόγχη του στρατιώτη μακάρια και συνάμα φοβερή: μακάρια για εκείνον που λογχίστηκε, φοβερή για εκείνον που λόγχισε· διότι μέσα από αυτήν αποδείχθηκε καλός ποιμένας· ποιμένας που θυσιάζει τη ζωή του υπέρ των προβάτων· επειδή ακριβώς είδε το δικό του ποίμνιο να διψά, και ανοίγοντας την πλευρά του το πότισε από αυτήν· μακάρια για τον λογχισθέντα, φοβερή για τον λογχίσαντα· φοβερή και παράτολμη· αποκάλυψε τον θησαυρό, και δεν έλαβε τον πλούτο· άνοιξε την πηγή, και δεν ήπιε από αυτήν· όλους τους πότισε, αλλά τον εαυτό του δεν τον πότισε· άνοιξε θύρα στο φως, και έκλεισε τα μάτια του.

Ας βαδίσουμε αυτήν την οδό, αδελφοί μου, για να κληρονομήσουμε την αιώνια ζωή· διότι αυτός που τη βαδίζει, είναι φανερό ότι θα κληρονομήσει την αιώνια ζωή. Διότι αυτή η οδός είναι η ζωή. Διότι, έστω κι αν είναι λίγοι εκείνοι που τη βρίσκουν, εμείς όμως, αγαπητοί, ας μην την χάσουμε. Κανείς από εσάς ας μην βαδίσει έξω από αυτήν, για να μην οδηγηθεί στην απώλεια, όπως λέει και ο Προφήτης: μήπως και οργιστεί ο Κύριος και χαθείτε από τη δίκαιη οδό. Ας ακούσουμε τον Δεσπότη να λέει: Εγώ είμαι το φως του κόσμου. Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός. Εγώ είμαι η ζωή. Εγώ είμαι η θύρα· όποιος εισέλθει δι' εμού θα σωθεί. Εγώ είμαι η οδός· εκείνος που με ακολουθεί δεν πρόκειται να προσκόψει, αλλά θα έχει το φως της ζωής.

Είναι φανερό, αδελφοί, ότι εκεί δεν είναι δυνατόν πότε να γίνεται κανείς Χριστιανός και πότε εθνικός· διότι κανείς δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους. Πουθενά λοιπόν, όπως προαναφέρθηκε, δεν επιτράπηκε στον Χριστιανό να κάνει κάτι τέτοιο· διότι ο Κύριός μας, όταν ήλθε, τα κατήργησε όλα εκείνα, και αφού καταπάτησε τον Διάβολο που τα δίδαξε και μας λύτρωσε από τα χέρια του, έλεγε: Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός· ελάτε οπίσω μου.

Μέσα από αυτήν την οδό, αδελφοί, ας βαδίσουμε, για να κληρονομήσουμε ζωή αιώνια· διότι όποιος την βαδίζει, είναι φανερό ότι θα κληρονομήσει την αιώνια ζωή· επειδή αυτή η οδός είναι η ζωή. Διότι, αν και είναι λίγοι αυτοί που την βρίσκουν, εμείς όμως, αγαπητοί, ας μην αποτύχουμε να την βρούμε. Κανείς μας ας μην βαδίσει έξω από αυτήν, για να μην καταλήξει στην απώλεια, όπως ακριβώς λέει και ο Προφήτης: μήπως οργιστεί ο Κύριος και χαθείτε από την δίκαιη οδό. Ας ακούσουμε τον Δεσπότη που λέει: Εγώ είμαι το φως του κόσμου. Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός. Εγώ είμαι η ζωή.

Και να έχω τη δύναμη να υπομείνω, ώστε να βρω χάρη ενώπιόν σου, και στο παρόν και στο μέλλον. Και εναπόθεσε σε αυτόν τη μέριμνά σου, και αυτός θα πράξει ό,τι είναι συμφέρον. Διότι τούτο να γνωρίζεις, ότι, όντας αγαθός, επιθυμεί όλα όσα αφορούν τη σωτηρία μας· γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε παρέδωσε τη δική του ζωή ο καλός ποιμένας. Σε αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Ότι δε ο Λόγος ήλθε έχοντας σώμα και ψυχή, ας τους πείσουν οι θείες Γραφές της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης. Διότι ευθύς ο Δαβίδ ομιλεί περί αυτού και ο Πέτρος σε συμφωνία με τον Δαβίδ: «δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον Άδη ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να γνωρίσει φθορά», ώστε να γίνει κατανοητή η σύνθετη φύση του κυριακού ανθρώπου και να αποκτήσουμε σαφή γνώση περί αυτού, για να αποδείξει αφενός ότι η ψυχή μαζί με τη θεότητα εναποτέθηκε στο τριήμερο (μνήμα), για να αναδείξει τη σάρκα όσια, και αφετέρου ότι η θεότητα μαζί με την ψυχή ολοκλήρωσε το μυστήριο ακατάσχετα στον Άδη. Διότι υπάρχει κάπου και άλλη μαρτυρία που λέει τα εξής: «ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς»· το «ελεύθερος» υποδηλώνει ότι ο Άδης δεν τον κυρίευσε, αλλά ότι με τη δική του θέληση κατέβηκε μέχρι τον Άδη μαζί με την ψυχή. Λέει δε ο Πέτρος: «καθόσον δεν ήταν δυνατόν να κρατηθεί από αυτόν», δηλαδή από τον Άδη. Και ο ίδιος ο Σωτήρας λέει: «έχω εξουσία να λάβω την ψυχή μου και να την παραδώσω» και «εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός, που δίνει την ψυχή του υπέρ των προβάτων» και «η ψυχή μου έχει ταραχθεί», λέει, «και τι να πω; (λέγοντας το “τι να πω;” ωσάν να βρίσκεται σε αμφιβολία) Πατέρα, σώσε με από τούτη την ώρα· αλλά γι' αυτό ήλθα σε τούτη την ώρα», για να δείξει ότι η θεότητά του προσήλθε σε αυτό εκούσια· και το «έχει ταραχθεί» ελέχθη, για να μην παραχαραχθεί η μορφή της αλήθειας της ένσαρκης παρουσίας του.

Γιατί διαβάζετε και δεν κατανοείτε; Διότι, τι λέει η θεία Γραφή; «Και ανελήφθη ο Ηλίας μέσα σε ανεμοστρόβιλο ως εις τον ουρανόν»· το «ως εις τον ουρανόν» [σαν στον ουρανό], όμως, έχει αμφίβολη έννοια, ενώ το «εις τον ουρανόν» [στον ουρανό] δείχνει ξεκάθαρη την αλήθεια. Για το ότι δε ούτε ο Ηλίας ούτε κανένας άλλος ανέβηκε στον ουρανό, παρά μόνον ο εκ του ουρανού καταβάς, ο μονογενής Υιός του Θεού, ο ίδιος βεβαιώνοντας τους πάντες για τον εαυτό του λέει: «Κανείς δεν έχει ανεβεί στον ουρανό, παρά μόνον αυτός που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου, ο οποίος βρίσκεται στον ουρανό». Αυτός, ο ποιμένας ο καλός, που εγκατέλειψε τα ενενήντα εννέα πρόβατα των αγγέλων στα ουράνια όρη, και, αφού βρήκε το πλανημένο πρόβατο και το σήκωσε στους ώμους της φιλανθρωπίας του, το ανέβασε στο ουράνιο λιμάνι και προσφέροντάς το ως δώρο στον δικό του Γεννήτορα, φθέγγεται: «Βρήκα, Πατέρα, το πλανημένο πρόβατο, το οποίο ο απατεώνας όφις εξαπάτησε με δόλια τεχνάσματα και του υπέδειξε τους δρόμους της κακίας, και μόλυνε με τον πηλό της πολυθεΐας την καθαρότητα της θεογνωσίας».

Διότι πράγματι, από μόνη της ούτε θα διψάσει ούτε θα κοπιάσει. Αγνοούν όμως αυτοί που εγκατέλειψαν την οδό και εξετράπησαν σε αντίθετα μονοπάτια, ότι ο Υιός του Θεού ερχόμενος δεν έλαβε μόνο σάρκα, αλλά και ψυχή και νου και καθετί που συνιστά τον άνθρωπο, εκτός από την αμαρτία, έχοντας γεννηθεί αληθινά όχι από σπέρμα ανδρός, αλλά από την αγία Παρθένο Μαρία μέσω του Αγίου Πνεύματος. Δεν θέλουν να αποδεχθούν ότι αυτός έλαβε ψυχή εξαιτίας αυτού του ελέγχου εναντίον τους, ο οποίος είναι ο πλέον ευχερής από όλους για την αναίρεση της ματαιολογίας τους. Διότι ο ίδιος ο αληθινός Θεός ομολογεί (εκείνος που λέει για τον εαυτό του ότι «εγώ είμαι η αλήθεια») ότι «η ψυχή μου έχει ταραχθεί» και «περίλυπη είναι η ψυχή μου» και «έχω εξουσία να θέσω την ψυχή μου και να τη λάβω πάλι», για να δείξει ότι είναι μεν Θεός που έχει την εξουσία. Διότι αυτός ο λόγος δεν είναι ανθρώπου· κανείς άλλωστε δεν έχει εξουσία να θέσει την ψυχή του και να τη λάβει πάλι. Όταν όμως κάνει λόγο περί ψυχής, αποδεικνύει ότι ενανθρώπησε αληθινά και όχι κατά δόκηση. Και πάλι λέει: «Εγώ είμαι ο καλός ποιμένας, που θέτει την ψυχή του υπέρ των προβάτων»· και για να δείξει ότι αυτά είναι αληθινά, πάνω στον σταυρό έλεγε προς τον Πατέρα: «Στα χέρια σου παραθέτω το πνεύμα μου» και «όταν ήλθαν, λέει, οι στρατιώτες, τον βρήκαν να έχει ήδη εκπνεύσει».

Τους ποιμαίνει δε εδώ, θέτοντας την ψυχή του υπέρ αυτών, όπως λέει στα Ευαγγέλια: «Ο ποιμένας ο καλός θέτει την ψυχή του υπέρ των προβάτων»· και πάλι: «Τα δικά μου πρόβατα ακούν τη φωνή μου»· και πάλι: «Θα είμαι μαζί σας έως τη συντέλεια του αιώνος»· στον κατάλληλο δε καιρό, αφού τους ανυψώσει, θα τους αξιώσει της ουράνιας βασιλείας.

Όλα αυτά προστάζονται να τα πράττουν οι φρουροί της Εκκλησίας. Διότι «θα στρατοπεδεύσει άγγελος Κυρίου γύρω από εκείνους που τον φοβούνται, και θα τους σώσει». Για ποια «οχυρώματα» (βάρεις) όμως μιλάει, παρά για εκείνα για τα οποία ελέχθη και παραπάνω: «Ο Θεός στα οχυρώματά της αναγνωρίζεται, όταν την προστατεύει»; Λέγαμε δε ότι ως πόλη νοείται ολόκληρο το θεοσεβές πολίτευμα ανά την οικουμένη, ενώ ως οχυρώματά της οι επιμέρους και κατά τόπους εκκλησίες. Ο παρών λόγος, λοιπόν, προστάζει να διαμοιραστούν αυτές οι επιμέρους εκκλησίες. Διότι θέλει να επιστήσει τον καθένα από τους αγγέλους ξεχωριστά ως φρουρό ορισμένων εκκλησιών. Έπειτα προσθέτει σε αυτά: «Για να τα διηγηθείτε σε άλλη γενεά». Διότι ίδιον των αγγέλων ήταν το να μπορούν να διηγούνται τις αρετές του Θεού σε διάφορες γενεές. Και ότι αυτός είναι ο Θεός, ο Θεός μας στον αιώνα και στον αιώνα του αιώνος· αυτός θα μας ποιμάνει στους αιώνες. Διότι εσείς μεν θα είστε φρουροί και σαν φύλακες του ποιμνίου· ο ποιμένας όμως των θρεμμάτων είναι άλλος. Και ποιος είναι αυτός παρά εκείνος που είπε: «Εγώ είμαι ο ποιμήν ο καλός»;

Διότι δώσε προσοχή, λέει, στα δικά σου θρέμματα και στα δικά σου πρόβατα, εσύ που κάποτε τα ποίμανες. Διότι, εάν και κάποια άλλη φορά στο παρελθόν ανέλαβες την ποιμαντική φροντίδα των ανθρώπων και καθοδήγησες τον λαό σου που βρισκόταν ανάμεσα στους ανθρώπους, θυμήσου αυτά ακριβώς· και μην παραβλέψεις αυτούς τους οποίους αξίωσες τέτοιας πρόνοιας. Δώσε προσοχή, λοιπόν, λέει, και κατανόησε τι έχει υποστεί το ποίμνιό σου, και πώς το λυμάνθηκε αγριόχοιρος από το δάσος, και άγριο μονήρες θηρίο το καταβοσκήθηκε, και πώς έχει πυρποληθεί από φωτιά και έχει ανασκαφεί από την επιτίμηση του προσώπου σου. Αυτά δε τα διδάσκει στο ιουδαϊκό έθνος ο Προφήτης εν Αγίω Πνεύματι, προλαμβάνοντας τους χρόνους και τα γεγονότα ώστε να τα μελετούν και να τα απαγγέλλουν· προκειμένου, όταν φτάσει ο καιρός και πραγματοποιηθούν στην πράξη όσα έχουν προφητευτεί, να έχουν έτοιμη τη γνώση της ικεσίας προς τον Θεό. Το ποιος δε είναι αυτός που ποιμαίνει τον Ισραήλ, το φανερώνει ο ίδιος που είπε: «Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός, και γνωρίζω τα δικά μου, και τα δικά μου με γνωρίζουν»· και πάλι: «Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός, και θέτω τη ζωή μου για τα πρόβατα». Αυτός δε ήταν και εκείνος που οδηγούσε τον Ιωσήφ σαν πρόβατο, δηλαδή είτε τη φυλή, είτε ολόκληρο το ιουδαϊκό έθνος ονομάζοντάς το μεταφορικά από μία φυλή, αυτή του Ιωσήφ· ή μάλλον τον ίδιο τον άνδρα, τον προπάτορα της φυλής.

Ψ. ΛΔʹ. Και ενθυμήθηκε ο Κύριος τις αιώνιες ημέρες· εκείνος που αναβίβασε από τη γη τον μεγάλο ποιμένα των προβάτων, εκείνος που έθεσε μέσα τους το Πνεύμα το Άγιο. Και ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι αυτός που αναβιβάστηκε από τη γη από τον Κύριο, ως ποιμένας των προβάτων του Θεού, παρά ο Σωτήρας μας, που ήλθε για τα χαμένα πρόβατα του οίκου του Ισραήλ; Διότι αυτός είναι ο καλός ποιμένας, που έθεσε την ψυχή του υπέρ των προβάτων, τον οποίο ο Πατέρας, αφού τον αναβίβασε από τη γη, τον υπερύψωσε, χαρίζοντάς του το όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα.

ΜΔ΄. ΑΚΟΜΗ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΟΜΟΙΩΝ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΩΝ Εφόσον η προφητεία των Εβραίων λέει προς τους ηγέτες του λαού: «Ω ποιμένες του Ισραήλ, μήπως οι ποιμένες βόσκουν τον εαυτό τους; Δεν βόσκουν τα πρόβατα οι ποιμένες; Ιδού, καταναλώνετε το γάλα και σφάζετε τα παχιά και ντύνεστε με το μαλλί, και τα πρόβατά μου δεν τα βόσκετε, και το χαμένο δεν το αναζητήσατε και το συντριμμένο δεν το επιδέσατε και το πλανημένο δεν το φέρατε πίσω», αλλά και καθώς ο λόγος του Σωτήρος αναφέρει: «Ο καλός ποιμένας δίνει την ψυχή του για τα πρόβατα· ενώ ο μισθωτός, που δεν είναι αληθινός ποιμένας και δεν του ανήκουν τα πρόβατα, τα εγκαταλείπει», άκουσε και τον Πλάτωνα στο πρώτο βιβλίο της Πολιτείας πώς ερμηνεύει αυτά τα ζητήματα: «Τώρα όμως βλέπεις, ω Θρασύμαχε – διότι ας εξετάσουμε ξανά τα προηγούμενα – ότι, ενώ στην αρχή όρισες με ακρίβεια τον αληθινό ιατρό και τον αληθινό ποιμένα, στη συνέχεια δεν θεώρησες πλέον αναγκαίο να διατηρήσεις αυτόν τον ορισμό με αυστηρότητα, αλλά νομίζεις ότι αυτός παχαίνει τα πρόβατα, με την ιδιότητά του ως ποιμένα, χωρίς να αποβλέπει στο μέγιστο συμφέρον των προβάτων, αλλά σαν κάποιος συνδαιτυμόνας που ετοιμάζεται για συμπόσιο προς χάριν της ευωχίας, ή πάλι για να τα πουλήσει, σαν έμπορος, και όχι σαν ποιμένας. Για την ποιμενική τέχνη όμως βεβαίως δεν υπάρχει άλλο μέλημα από εκείνο για το οποίο έχει ταχθεί, πώς δηλαδή να εξασφαλίσει το καλύτερο γι' αυτό [το αντικείμενό της], επειδή τα δικά της ζητήματα, ώστε να είναι η καλύτερη, έχουν ήδη επαρκώς εξασφαλιστεί, εφόσον δεν της λείπει απολύτως τίποτα για να είναι αληθινή ποιμενική τέχνη.»

Γι' αυτό κατηγορείς τον Θεό, για την ευεργεσία του; Γι' αυτό θεωρείται μικρός, επειδή για χάρη σου ταπεινώθηκε; Επειδή για το πλανεμένο πρόβατο ήλθε ο ποιμένας ο καλός, αυτός που θυσιάζει τη ζωή του για τα πρόβατα, στα όρη και στους λόφους όπου εσύ προσέφερες θυσίες, και το βρήκε να πλανάται· και αφού το βρήκε, το σήκωσε στους ώμους του, πάνω στους οποίους σήκωσε και το ξύλο· και παίρνοντάς το, το επανέφερε στην άνω ζωή· και αφού το ανέβασε, το συναρίθμησε με εκείνα που είχαν παραμείνει; Επειδή άναψε ως λύχνο τη δική του σάρκα, και σάρωσε την οικία, καθαρίζοντας τον κόσμο από την αμαρτία, και αναζήτησε τη δραχμή, δηλαδή τη βασιλική εικόνα που ήταν καταχωσμένη μέσα στα πάθη, και συγκαλεί τις φιλικές προς αυτόν δυνάμεις για την ανεύρεση της δραχμής, και τις καθιστά κοινωνούς της χαράς, αυτές που είχε ήδη καταστήσει μύστιδες της θείας οικονομίας; Επειδή τον πρόδρομο λύχνο ακολουθεί το υπέρλαμπρο φως, και τη φωνή ο Λόγος, και τον νυμφαγωγό ο Νυμφίος, ο οποίος προετοιμάζει για τον Κύριο λαό περιούσιο, και τον προκαθαίρει μέσω του ύδατος ενόψει του Πνεύματος; Αυτά προσάπτεις ως κατηγορία στον Θεό; Γι' αυτά τον θεωρείς κατώτερο, επειδή ζώνεται με λέντιο και νίβει τα πόδια των μαθητών, και υποδεικνύει την άριστη οδό της υψώσεως, την ταπείνωση;

Γι' αυτό προσάπτεις την ευεργεσία ως κατηγορία στον Θεό; Γι' αυτό τον θεωρείς μικρό, επειδή για χάρη σου έγινε ταπεινός; Επειδή ήλθε για το πλανημένο πρόβατο ο Ποιμένας ο καλός, εκείνος που θέτει τη ζωή του υπέρ των προβάτων, στα όρη και στους λόφους πάνω στους οποίους εσύ προσέφερες θυσίες, και το βρήκε να πλανάται, και αφού το βρήκε το σήκωσε στους ώμους του, πάνω στους οποίους σήκωσε και το ξύλο του Σταυρού, και παίρνοντάς το το επανέφερε στην άνω ζωή, και ανεβάζοντάς το το συγκαταρίθμησε με εκείνα που παρέμειναν; Επειδή άναψε λύχνο, την ίδια του τη σάρκα, και σάρωσε την οικία, καθαρίζοντας τον κόσμο από την αμαρτία, και αναζήτησε τη δραχμή, δηλαδή τη βασιλική εικόνα που είχε καταχωθεί μέσα στα πάθη, και συγκαλεί τις φιλικές του αγγελικές δυνάμεις για την εύρεση της δραχμής, και τις καθιστά κοινωνούς της χαράς, αυτές ακριβώς που είχε καταστήσει και μύστιδες της θείας οικονομίας; Επειδή τον πρόδρομο λύχνο ακολουθεί το υπέρλαμπρο φως, και τη φωνή ο Λόγος, και τον νυμφαγωγό ο Νυμφίος, ο οποίος προετοιμάζει για τον Κύριο λαό περιούσιο και τον προκαθαρίζει δια του ύδατος για να δεχθεί το Πνεύμα;

Ας δίδει ο καθένας τα πάντα, ας προσφέρει τα πάντα ως καρπό σε Εκείνον που έδωσε τον εαυτό Του λύτρο και αντάλλαγμα για εμάς· δεν θα δώσει όμως τίποτε άλλο τόσο σπουδαίο όσο τον ίδιο του τον εαυτό, κατανοώντας το μυστήριο, και γινόμενος για χάρη Του όλα όσα έγινε Εκείνος για εμάς. ΣΤ΄. Σας προσφέρει ως καρπό βέβαια, όπως βλέπετε, έναν ποιμένα· διότι αυτό ελπίζει και εύχεται, και αυτό ζητεί από εσάς τους ποιμαινομένους του ο καλός ποιμένας, αυτός που θυσιάζει τη ζωή του υπέρ των προβάτων· και σας δίδει τον εαυτό του διπλό αντί για απλό· και καθιστά τη βακτηρία των γηρατειών του βακτηρία του πνεύματος· και προσθέτει στον άψυχο ναό τον έμψυχο, στον περικαλλή, και μάλιστα ουράνιο (ναό), έναν (έμψυχο ναό) που όποιος και όσο μεγάλος κι αν είναι, αποτελεί πάντως γι' αυτόν ό,τι πολυτιμότερο, και ο οποίος έχει διαμορφωθεί με πολλούς ιδρώτες και κόπους, και είθε να μπορούσε να λεχθεί, ότι είναι και αντάξιος των κόπων· και σας προσφέρει όλα τα δικά του.

Δεύτερον, αφού μας πείσεις ότι ούτε τώρα μας έχει εγκαταλείψει ο Καλός Ποιμένας, ο οποίος θυσιάζει την ψυχή του για τα πρόβατα· αλλά και είναι παρών, και ποιμαίνει, και οδηγεί, και γνωρίζει τα δικά του, και αναγνωρίζεται από τα δικά του. Σωματικώς μεν δεν είναι ορατός, πνευματικώς όμως παρευρίσκεται και συναναστρέφεται μαζί μας, προμαχώντας υπέρ του ποιμνίου εναντίον των λύκων. Και δεν επιτρέπει σε κανέναν, που υπερπηδά την αυλή με τρόπο ληστρικό και δόλιο, να παρασύρει με ξένη φωνή και να υποκλέπτει ψυχές που έχουν καθοδηγηθεί καλώς στην αλήθεια. Έχω δε την πεποίθηση ότι τώρα με την πρεσβεία του ενεργεί περισσότερο απ' ό,τι προηγουμένως με τη διδασκαλία του, όσο και περισσότερο πλησιάζει τον Θεό, έχοντας αποτινάξει τα σωματικά δεσμά και έχοντας απαλλαγεί από τη λάσπη που θολώνει τον νου, προσερχόμενος γυμνός στον γυμνό, πρώτο και καθαρότατο Νου, αξιούμενος, αν δεν είναι τολμηρό να το πω, αγγελικής τάξεως και παρρησίας. Αυτά, λοιπόν, εσύ ο ίδιος θα τα διευθετήσεις και θα τα αναπτύξεις φιλοσοφικά καλύτερα απ' όσο θα μπορούσα να σου τα υποδείξω εγώ, με τη δύναμη του λόγου και του πνεύματος. Για να μην υπολειφθεί, όμως, ο λόγος πάρα πολύ της αξίας του, εξαιτίας της άγνοιας των αρετών εκείνου, θα σκιαγραφήσω και θα προδιαγράψω με συντομία μερικά εγκωμιαστικά στοιχεία, από όσα εγώ ο ίδιος γνωρίζω από κοινού για τον εκλιπόντα. Και θα τα παραδώσω σε εσένα, τον καλό ζωγράφο τέτοιων θεμάτων, ώστε να αποδώσεις με ακρίβεια το κάλλος της αρετής εκείνου και να το παραδώσεις στις ακοές και στις διάνοιες όλων.

Αυτό μου ευαγγελίζεται ο καλός ποιμένας, για τον οποίο εγώ καταθέτω τη ζωή μου υπέρ των προβάτων. Δεν φοβάμαι το μικρό ποίμνιο, διότι είναι ευκολοσύνοπτο· επειδή γνωρίζω τα δικά μου, και γνωρίζομαι από τα δικά μου. Τέτοια είναι εκείνα που γνωρίζουν τον Θεό, και γνωρίζονται από τον Θεό.

Αλλά το μεν ένα προσέφερε, για το άλλο δείξε προθυμία, και για το άλλο παρακάλεσε να δοθεί συγγνώμη στην αδυναμία. «Δεν θα εμφανιστείς», λέγει, «ενώπιόν μου με άδεια χέρια». Κανείς ας μην είναι κενός, ούτε άκαρπος, ούτε καμία ψυχή να είναι στείρα και άγονη. Ο καθένας από τους παρόντες ας προσφέρει καρπούς στον Θεό, από τα δικά του: ο αμαρτωλός τη μεταστροφή, αυτός που αγωνίζεται καλά τη σταθερότητα, ο νέος την εγκράτεια, ο ηλικιωμένος τη φρόνηση, ο πλούσιος τη μεταδοτικότητα, ο φτωχός την ευχαριστία, ο άρχοντας την απουσία αλαζονείας, ο φοροεισπράκτορας την ηπιότητα. Οι ιερείς, ενδυθείτε τη δικαιοσύνη ή, για να πω το αληθέστερο, ας την ενδυθούμε· ας μη διασκορπίζουμε τα πρόβατα της νομής ούτε να τα καταστρέφουμε, υπέρ των οποίων έδωσε τη ζωή Του ο Καλός Ποιμένας, Εκείνος που γνωρίζει τα δικά Του και αναγνωρίζεται από τα δικά Του, και τα καλεί με το όνομά τους, και τα εισάγει και τα εξάγει, από την απιστία στην πίστη και από την παρούσα ζωή στην επέκεινα ανάπαυση.

Επειδή, λοιπόν, έπρεπε ο καλός ποιμένας να θυσιάσει τη ζωή του για τα πρόβατα, ώστε μέσω του δικού του θανάτου να καταργήσει τον θάνατο, τότε ο αρχηγός της σωτηρίας μας γίνεται συγχρόνως και τα δύο για την ανθρώπινη φύση: και ιερέας και αμνός, έχοντας ενεργήσει τον θάνατο σε εκείνο το στοιχείο που μπορούσε να δεχθεί την κοινωνία του πάθους. Διότι, επειδή ο θάνατος δεν είναι τίποτε άλλο παρά ο διαχωρισμός της ψυχής και του σώματος, Εκείνος, που ένωσε τον εαυτό Του και με τα δύο, εννοώ και με την ψυχή και με το σώμα, δεν χωρίζεται από κανένα από τα δύο (διότι τα χαρίσματα του Θεού είναι αμεταμέλητα, όπως λέει ο Απόστολος)· αλλά, επιμερίζοντας τον εαυτό Του και στο σώμα και στην ψυχή, αφενός μέσω της ψυχής ανοίγει στον ληστή τον παράδεισο, αφετέρου μέσω του σώματος ανακόπτει την ενέργεια της φθοράς· και αυτό ακριβώς συνιστά την κατάργηση του θανάτου, το ότι δηλαδή η φθορά κατέστη ανενεργή, έχοντας εξαφανιστεί μέσα στη ζωοποιό φύση· διότι αυτό που συντελέστηκε σε αυτά μετατρέπεται σε κοινή ευεργεσία και χάρη για τη φύση μας.

Γι' αυτόν τον λόγο, εγκαταλείποντας τον λόγο προς τις νεάνιδες, ανακαλεί και πάλι μέσω της προσευχής τον νυμφίο, μετατρέποντας σε όνομα του ποθουμένου την εσωτερική της σχέση μαζί του. Τι λέει δηλαδή; Ανάγγειλέ μου, εσύ που αγάπησε η ψυχή μου, πού ποιμαίνεις, πού αναπαύεις το κοπάδι σου το μεσημέρι, για να μη γίνω σαν την περιβαλλόμενη στα κοπάδια των συντρόφων σου. Πού ποιμαίνεις, εσύ, ο ποιμένας ο καλός, που σηκώνεις στους ώμους σου ολόκληρο το ποίμνιο; Διότι ένα μόνο πρόβατο είναι ολόκληρη η ανθρώπινη φύση, την οποία ανέλαβες στους ώμους σου. Δείξε μου τον τόπο της χλόης, γνώρισέ μου το ύδωρ της αναπαύσεως, οδήγησέ με προς τη θρεπτική πόα, κάλεσέ με με το όνομά μου, για να ακούσω τη φωνή σου εγώ, το δικό σου πρόβατο, και δώσε μου μέσω της φωνής σου την αιώνια ζωή. Ανάγγειλέ μου, εσύ που αγάπησε η ψυχή μου. Διότι έτσι σε ονομάζω, επειδή το όνομά σου είναι πάνω από κάθε όνομα και για κάθε λογική φύση είναι και ανείπωτο και αχώρητο. Επομένως, όνομα για σένα, που καθιστά γνωστή την αγαθότητά σου, είναι η σχέση της ψυχής μου μαζί σου. Πώς, άλλωστε, να μην αγαπήσω εσένα που τόσο πολύ με αγάπησες, και μάλιστα ενώ ήμουν μελανή, ώστε να θυσιάσεις την ψυχή σου υπέρ των προβάτων τα οποία εσύ ποιμαίνεις; Μεγαλύτερη αγάπη από αυτήν δεν είναι δυνατόν να επινοηθεί, από το να ανταλλάξεις δηλαδή τη δική σου ψυχή με τη δική μου σωτηρία.

Τι πρέπει, λοιπόν, να πούμε απέναντι σε αυτά, ώστε να μην αποκλίνουμε από το πρέπον; Ότι, ενώ είναι πολλά, όπως ισχυρίζονται και εκείνοι, τα ονόματα που αποδίδονται από τη Γραφή στον Μονογενή, κανένα από τα υπόλοιπα δεν λέμε ότι έχει την ίδια κατάλληλη αναφορά προς Εκείνον που τον εγέννησε. Διότι δεν λέμε όπως «Υιός του Πατρός», ανάγοντας με τον ίδιο τρόπο στον Θεό των όλων το «λίθος» ή «ανάσταση» ή «ποιμένας» ή «φως» ή κάποιο από τα άλλα· αντιθέτως, είναι δυνατόν, σαν με κάποια τέχνη και με βάση έναν κανόνα, να διαχωρίσουμε σε δύο κατηγορίες τη σημασία των θείων ονομάτων. Διότι άλλα μεν αποτελούν ένδειξη της υψηλής και ανέκφραστης δόξας, ενώ άλλα υποδεικνύουν την ποικιλία της προνοητικής οικονομίας. Ώστε, υποθετικά, αν δεν υπήρχε ο ευεργετούμενος, δεν θα είχαν ταξινομηθεί για αυτόν ούτε αυτές οι ονομασίες που φανερώνουν την ευεργεσία. Όσες, όμως, λέξεις ερμηνεύουν τη θεοπρέπεια, ακόμη και χωρίς τα έργα της θείας οικονομίας, εφαρμόζονται κατάλληλα και κυριολεκτικά στον Μονογενή Θεό. Και για να αποκαλυφθεί σε εμάς με μεγαλύτερη ενάργεια το δόγμα αυτό, η μελέτη μας θα στραφεί στα ίδια τα ονόματα. Ο Κύριος δεν θα είχε ονομαστεί άμπελος, παρά μόνο για χάρη της φύτευσης όσων ριζώνουν σε αυτόν, ούτε ποιμένας, εάν δεν είχαν χαθεί τα πρόβατα του οίκου Ισραήλ, ούτε ιατρός, αν όχι για χάρη όσων ασθενούν, ούτε θα δεχόταν τα υπόλοιπα ονόματα για τον εαυτό του, αν δεν οικειωνόταν τις λέξεις αυτές καταλλήλως, μέσω κάποιας προνοητικής ενέργειας απέναντι στους ευεργετούμενους.

Αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ είναι ο οίκος του Ισραήλ, κατά τον Ησαΐα, δηλαδή όλοι όσοι γνωρίζουν την ευσέβεια. Αλλά ο αμπελώνας αυτός τυγχάνει της επιμέλειας και της κηδεμονίας του Θεού, όταν φέρει θεοφιλή καρπό. Αν όμως παραγάγει αγκάθια αντί για σταφύλια, δηλαδή τα κεντριά του θανάτου που είναι οι αμαρτίες, εγκαταλείπεται ατημέλητος, εκτίθεται προς καταπάτηση στα όντως θηρία και στους πονηρούς δαίμονες και παραδίδεται στο πυρ για να καεί. Γι' αυτό και ο Κύριος, λέγοντας στους μαθητές Του: «εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα, ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός», πρόσθεσε: «κάθε κλήμα που είναι ενωμένο μαζί μου και φέρει καρπό, το καθαρίζει, για να φέρει περισσότερο καρπό· ενώ εκείνο που δεν φέρει καρπό, πετιέται έξω όπως το κλήμα και ξεραίνεται, και τα συγκεντρώνουν και τα ρίχνουν στο πυρ και καίγονται». Ότι δε Εκείνος που μας δημιούργησε μας θεωρεί ως δικό Του ποίμνιο, το έδειξε όταν έλεγε προς τον κορυφαίο του κορυφαίου χορού των Αποστόλων: «Πέτρε, με αγαπάς; ποίμαινε τα αρνία μου, ποίμαινε τα πρόβατά μου». Διότι όλοι εμείς πλανηθήκαμε σαν πρόβατα και χαθήκαμε σαν τη δραχμή που έπεσε από το δεσποτικό χέρι. Ήλθε όμως ο καλός ποιμένας, ο κατά φύσιν δεσπότης, μας αναζήτησε, μας βρήκε, μας έσωσε και μας ένωσε με τον Εαυτό Του με τρόπο άρρητο.

Για να ποιμαίνει τον Ιακώβ τον δούλο του, και τον Ισραήλ την κληρονομία του. Δηλαδή τον λαό που προέρχεται από τα έθνη· διότι αυτός είναι ο Ιακώβ, επειδή, αφού υποσκέλισε τους Ιουδαίους, έλαβε τα πρωτοτόκιά τους· αλλά ακόμη είναι και Ισραήλ· διότι βλέπει τον Θεό κατά τον καιρό των μυστηρίων πρόσωπο με πρόσωπο, όπως ακριβώς εκείνος πρόσωπο με πρόσωπο. Το ότι δε ποιμαίνει ο Θεός, άκουσε τον Δαβίδ που λέει το εξής: Ο Κύριος με ποιμαίνει, και τίποτα δεν θα μου στερήσει. Άκουσε και τον Χριστό: Εγώ είμαι ο καλός ποιμένας. Και τους ποίμανε με την ακακία της καρδιάς του, και με τη σύνεση των χεριών του τους καθοδήγησε.

Παρατηρείς πώς συμφωνούν αυτά με τα λόγια του Κυρίου, τα οποία αναφέρεται ότι είπε ο ίδιος στα Ευαγγέλια: Εγώ είμαι ο καλός ποιμένας. Αλλά για ποιο λόγο, αφήνοντας τους άλλους, έφερε στο προσκήνιο τον Ιωσήφ και τον Ιακώβ; Επειδή ο καθένας από τους προαναφερθέντες, κατεβαίνοντας ο ένας στην Αίγυπτο και ο άλλος στη Μεσοποταμία, έγινε δούλος.

Εγώ είμαι ο καλός ποιμένας.

ΨΑΛΜΟΣ ΟΘ'. «Εσύ που ποιμαίνεις τον Ισραήλ, πρόσεξε.» Αυτός ο ποιμένας του Ισραήλ δεν είναι άλλος από εκείνον που είπε: Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός, αυτός που ποιμαίνει όσους έχουν νου που βλέπει τον Θεό. «Εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα.» Αυτόν τον λόγο προχωρώντας ο προφήτης τον διασαφήνισε περισσότερο, δηλώνοντας πώς και γιατί πρόκειται να έλθει ο Χριστός. Διότι εμείς είμαστε η αιτία της παρουσίας του, προκειμένου να μας επιστρέψει και να μας διορθώσει. Ο δε τρόπος της παρουσίας του είναι φανερός, ώστε να τον βλέπουμε πρόσωπο με πρόσωπο, διότι δεν θα σωζόμασταν διαφορετικά, παρά μόνον εάν μας φανερωνόταν αυτό το πρόσωπο. «Μας κατέστησες αντικείμενο αντιλογίας στους γείτονές μας.» Συνεχίζει την ίδια ικεσία, ώστε να αποδείξει πόσο αναγκαία είναι αυτή· συγχρόνως δε διδάσκοντας και εμάς να μην ολιγωρούμε όταν δεν εισακούεται αμέσως η προσευχή μας, αλλά να επιμένουμε· διότι οπωσδήποτε θα επιτύχουμε. «Ο Θεός των δυνάμεων, επίστρεψε.» Επειδή, δηλαδή, ούτε ο νόμος ούτε οι προφήτες έκαναν τον Ισραήλ να επιστρέψει, κατ' ανάγκην παρακαλεί τον ίδιο τον Χριστό να τον επαναφέρει. «Και επισκέψου αυτήν την άμπελο.» Επειδή συνέκρινε τη Συναγωγή των Ιουδαίων με άμπελο, κατ' ανάγκην μοιράζει και τον λόγο του, άλλοτε απευθυνόμενος στην εικόνα και άλλοτε προς εκείνους για τους οποίους χρησιμοποίησε την εικόνα. Κάηκε, λοιπόν, με πυρ η άμπελος των Ιουδαίων, δηλαδή η Συναγωγή των Ιουδαίων, και μάλιστα με εκείνο το πυρ για το οποίο ο Χριστός έλεγε: Πυρ ήλθα να βάλω στη γη, και τι άλλο θέλω, αν έχει ήδη ανάψει;

Να μνημονεύετε στις προσευχές σας την εκκλησία της Συρίας, η οποία αντί για εμένα έχει ως ποιμένα τον Κύριο, ο οποίος είπε: «Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός». Και μόνος Εκείνος θα την επισκοπήσει, όπως και η δική σας αγάπη προς Αυτόν. Εγώ, άλλωστε, ντρέπομαι να λέγομαι μέλος τους, διότι δεν είμαι άξιος, όντας ο έσχατος από αυτούς και σαν έκτρωμα. Αλλά έχω ελεηθεί ώστε να είμαι κάτι, εάν επιτύχω τον Θεό. Σας ασπάζεται το πνεύμα μου και η αγάπη των εκκλησιών που με δέχθηκαν στο όνομα του Ιησού Χριστού, και όχι απλώς ως έναν περαστικό. Διότι ακόμη και εκείνες που δεν βρίσκονταν πάνω στην πορεία μου, με προέπεμψαν από πόλη σε πόλη.

γ΄. Εμείς όμως, αγαπητοί, ας επιστρέψουμε εκεί από όπου ξεκινήσαμε, φωνάζοντας με τον λόγο: Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου, ο ποιμένας ο καλός και αγαθός, για να προσφέρει εκουσίως τη ζωή του υπέρ των προβάτων του· ώστε, όπως ακριβώς οι κυνηγοί των λύκων παγιδεύουν χρησιμοποιώντας ένα πρόβατο τους λύκους που τρέφονται με πρόβατα, έτσι και ο αρχιποιμένας, προβάλλοντας τον εαυτό του ως άνθρωπο στους νοητούς και ψυχοφθόρους λύκους, να καταστήσει θήραμα αυτούς που θήρευσαν, για χάρη του Αδάμ που παλαιότερα είχε θηρευθεί από αυτούς. Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου, ο Θεός εναντίον του διαβόλου, όχι φανερά μέσω της απρόσιτης δύναμής του, αλλά μέσω της αδυναμίας της σάρκας, για να δέσει τον ισχυρό εχθρό που στρέφεται εναντίον μας.

Γι' αυτό και ο προφήτης προτρέποντας έλεγε: Γευθείτε και δείτε ότι ο Κύριος είναι αγαθός. Τι είναι λοιπόν το ζητούμενο; Ο δε Κύριος, αφού προσκάλεσε τους μαθητές του, τους είπε κατά πρόσωπο: Αυτή τη νύχτα όλοι θα σκανδαλιστείτε εξαιτίας μου. Διότι είναι γραμμένο: Θα πατάξω τον ποιμένα, και θα διασκορπιστούν τα πρόβατα του ποιμνίου. Βλέπεις πώς όλα είναι επιβεβαιωμένα, πώς όλα είναι βέβαια, πώς τίποτα δεν είναι άσκοπο, πώς τίποτα δεν μένει ανενέργητο; Όλοι θα σκανδαλιστείτε εξαιτίας μου. Διότι είναι γραμμένο: Θα πατάξω τον ποιμένα, και θα διασκορπιστούν τα πρόβατα του ποιμνίου. Ω, τι ακρίβεια του Αγίου Πνεύματος! Διότι, αν και ο προφήτης το αναφώνησε, ωστόσο το Πνεύμα υπαγόρευσε τον λόγο. Δεν είπε: Θα πατάξω τον ποιμένα και θα χαθούν τα πρόβατα· αλλά είπε: Και θα διασκορπιστούν· δηλαδή, προς καιρόν θα σκανδαλιστούν· μετά από λίγο όμως θα κρατήσουν γερά την πίστη, αποκαλώντας τον Κύριο ποιμένα· επειδή αυτός είναι ο ποιμένας ο καλός, που άφησε τα ενενήντα εννέα πρόβατα και ήλθε στο πλανημένο· δηλαδή, αυτός που άφησε τις επουράνιες δυνάμεις και ήλθε στον πλανημένο Αδάμ.

Διότι ήλθαν βασιλείς, θαυμάζοντας τον επουράνιο βασιλέα, πώς ήλθε στη γη χωρίς να έχει αγγέλους, ούτε αρχαγγέλους, ούτε θρόνους, ούτε κυριότητες, ούτε δυνάμεις, ούτε εξουσίες, αλλά, αφού βάδισε οδό ξένη και απάτητη, προήλθε από αγεώργητη κοιλία, χωρίς ούτε τους αγγέλους Του να εγκαταλείψει στερημένους από την επιστασία Του, ούτε με την ενανθρώπησή Του για εμάς να αποχωριστεί τη δική Του θεότητα. Αλλά οι μεν βασιλείς ήλθαν για να προσκυνήσουν τον επουράνιο βασιλέα της δόξης, οι δε στρατιώτες για να υπηρετήσουν τον αρχιστράτηγο της δυνάμεως· οι γυναίκες Εκείνον που γεννήθηκε από γυναίκα, για να μεταβάλει σε χαρά τις λύπες της γυναίκας· οι παρθένες το παιδί της Παρθένου, απορώντας πώς ο δημιουργός του γάλακτος και των μαστών, που κάνει τις πηγές των μαστών να αναβλύζουν αυθόρμητα ρεύματα, έλαβε βρεφική τροφή από μητέρα παρθένο· τα νήπια Εκείνον που έγινε νήπιο, για να καταρτίσει αίνο από το στόμα νηπίων και θηλαζόντων· τα παιδιά το Παιδί που τα ανέδειξε μάρτυρες εξαιτίας της μανίας του Ηρώδη· οι άνδρες Εκείνον που ενανθρώπησε και θεράπευσε τα δεινά των δούλων· οι ποιμένες τον καλό ποιμένα, που προσφέρει την ψυχή Του για τα πρόβατα· οι ιερείς Εκείνον που έγινε αρχιερεύς κατά την τάξη του Μελχισεδέκ· οι δούλοι Εκείνον που έλαβε μορφή δούλου, για να τιμήσει τη δουλεία μας με ελευθερία· οι αλιείς Εκείνον που από αλιείς καθιστά θηρευτές ανθρώπων· οι τελώνες Εκείνον που από τους τελώνες ανέδειξε ευαγγελιστή· οι πόρνες Εκείνον που παρέδωσε τους πόδας Του στα δάκρυα της πόρνης. Και για να μιλήσω σύντομα, όλοι οι αμαρτωλοί ήλθαν να δουν τον Αμνό του Θεού που αίρει την αμαρτία του κόσμου: οι μάγοι ως δορυφόροι, οι ποιμένες ευλογώντας, οι τελώνες κηρύττοντας το Ευαγγέλιο, οι πόρνες φέροντας μύρα, η Σαμαρείτιδα διψώντας την πηγή της ζωής, η Χαναναία έχοντας ανενδοίαστη πίστη.

Πώς έγινε τα πάντα; Για τη δική μας σωτηρία. Κλήμα έγινες, και εκείνος έγινε ρίζα· «διότι εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα». Θέλησας να βαδίσεις· έγινε για σένα οδός· «εάν κάποιος εισέλθει και εξέλθει δι' εμού, θα βρει νομή». Πρόβατο έγινες, έγινε για σένα ποιμένας· «διότι εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός· ο ποιμένας ο καλός θέτει την ψυχή του υπέρ των προβάτων».

Γι' αυτόν τον λόγο, και στους δασκάλους των Ιουδαίων, ο Θεός αυτό προσάπτει πριν από όλα τα άλλα, λέγοντας: «Ω, ποιμένες του Ισραήλ, μήπως οι ποιμένες βόσκουν τον εαυτό τους; Δεν βόσκουν τα πρόβατα;» Εκείνοι όμως έπρατταν το αντίθετο. Διότι τρέφεστε με το γάλα, λέγει, και ντύνεστε με το μαλλί, και σφάζετε τα παχιά ζώα, αλλά τα πρόβατα δεν τα βόσκετε. Και ο Χριστός, εξάλλου, διατυπώνοντας τον κανόνα του άριστου ποιμένα, έλεγε: «Ο καλός ποιμένας θυσιάζει τη ζωή του υπέρ των προβάτων». Αυτό το έπραξε ο Δαβίδ σε πολλές άλλες περιπτώσεις, όπως και όταν κατερχόταν από ψηλά εκείνη η φοβερή οργή εναντίον ολόκληρου του λαού. Διότι, ενώ όλοι κατασφάζονταν, έλεγε: «Εγώ ο ποιμένας αμάρτησα, εγώ ο ποιμένας έπραξα το κακό· αλλά αυτοί, το ποίμνιο, τι έκαναν;» Γι' αυτόν τον λόγο, και κατά την επιλογή μεταξύ εκείνων των τιμωριών, δεν επέλεξε ούτε τον λιμό ούτε την καταδίωξη από τους εχθρούς, αλλά τον θάνατο που αποστέλλεται από τον Θεό, μέσω του οποίου προσδοκούσε ότι τους μεν άλλους θα τους έθετε σε ασφάλεια, ενώ ο ίδιος, πριν από όλους τους άλλους, θα κατέπιπτε νεκρός.

Τι λες λοιπόν, πες μου; Ομιλώντας για τον επίσκοπο, έλεγε ότι δεν πρέπει να είναι μέθυσος, αλλά φιλόξενος, ενώ όφειλε να πει σπουδαιότερα από αυτά. Διότι, γιατί δεν είπε ότι «Πρέπει ο επίσκοπος να είναι άγγελος και να μην υπόκειται σε κανένα ανθρώπινο πάθος» (εκείνα τα μεγάλα δηλαδή που είπε ο Χριστός, τα οποία πρέπει να χαρακτηρίζουν και τους ποιμαινομένους: το να είναι σταυρωμένοι και να κρατούν πάντοτε την ψυχή τους στα χέρια τους· πράγμα που είπε και ο Χριστός: «Ο καλός ποιμένας θέτει την ψυχή του υπέρ των προβάτων»· και πάλι: «Εάν κάποιος δεν σηκώσει τον σταυρό του και δεν με ακολουθήσει, δεν είναι άξιός μου»), αλλά αντίθετα λέει: «να μην είναι πάροινος»; Καλές είναι οι ελπίδες μας, εάν για τέτοια ζητήματα οφείλει να νουθετείται ο επίσκοπος.

Τι σημαίνει, λοιπόν, «διπλής τιμής»; Διπλής σε σχέση με τις χήρες, ή σε σχέση με τους διακόνους, ή απλώς εννοεί πολλή τιμή; Ας μην προσέξουμε, λοιπόν, μόνο τούτο, ότι δηλαδή τους αξίωσε διπλής τιμής, αλλά ότι πρόσθεσε: «Εκείνους που προΐστανται καλά». Και τι σημαίνει «που προΐστανται καλά»; Ας ακούσουμε τον Χριστό που λέει: «Ο ποιμένας ο καλός θυσιάζει τη ζωή του υπέρ των προβάτων». Άρα αυτό σημαίνει το να προΐσταται κανείς καλά: να μη λυπάται τίποτα για χάρη της φροντίδας τους. Προπάντων, λέει, «εκείνοι που κοπιάζουν στον λόγο και στη διδασκαλία». Πού είναι τώρα αυτοί που λένε ότι δεν χρειάζεται ο λόγος ούτε η διδασκαλία; Εφόσον μάλιστα και στον Τιμόθεο απευθύνει τόσες προτροπές λέγοντας: «Αυτά να μελετάς, σε αυτά να αφιερώνεσαι»· και πάλι, «Να προσέχεις την ανάγνωση, την παράκληση· διότι κάνοντας αυτό, θα σώσεις και τον εαυτό σου και εκείνους που σε ακούν». Και αυτούς θέλει να τιμώνται περισσότερο από όλους τους άλλους· και παραθέτει την αιτία, λέγοντας ότι υπομένουν μεγάλο κόπο.

Αλλά δεν το λέει ακόμη αυτό, παρά περιστρέφει τον λόγο γύρω από την έννοια της ζωής, η οποία τους ήταν γνώριμη. «Εγώ είμαι ο καλός ποιμένας». Εδώ πλέον ομιλεί περί του Πάθους, αποδεικνύοντας ότι αυτό γίνεται για τη σωτηρία του κόσμου, και ότι δεν προσέρχεται σε αυτό χωρίς τη θέλησή του. Έπειτα παραθέτει και πάλι το γνώρισμα του ποιμένα και του μισθωτού. Διότι ο μεν ποιμένας προσφέρει τη ζωή του· ο μισθωτός όμως, που δεν είναι ποιμένας, και του οποίου τα πρόβατα δεν είναι δικά του, βλέπει τον λύκο να έρχεται, εγκαταλείπει τα πρόβατα και φεύγει, και έρχεται ο λύκος και τα αρπάζει.

γ΄. Έπειτα, για να μη νομίσεις, ακούγοντας ότι «Έλαβα εντολή από τον Πατέρα», πως το κατόρθωμα είναι ξένο προς αυτόν, έλεγε προκαταβολικά: «Ο καλός ποιμένας θέτει τη ζωή του για τα πρόβατα»· με αυτά τα λόγια αποδείκνυε ότι τα πρόβατα είναι δικά του, ότι δικό του κατόρθωμα ήταν καθετί που έγινε, και πως ο ίδιος δεν είχε ανάγκη από εντολή. Διότι, αν χρειαζόταν εντολή, πώς έλεγε: «Από μόνος μου τη θέτω»; Επειδή αυτός που τη θέτει από μόνος του δεν έχει ανάγκη από εντολή. Παραθέτει, επιπλέον, και την αιτία για την οποία το πράττει αυτό. Και ποια είναι αυτή; Το ότι είναι ποιμένας, και μάλιστα καλός ποιμένας. Και ο καλός ποιμένας δεν έχει ανάγκη από κάποιον άλλον για να τον παρακινήσει σε αυτό.

Διότι δεν θα βρεθεί απλώς να αγνοεί, αλλά και να αποφεύγει τον σταυρό· διότι αυτό που λέει είναι το εξής: «Εάν είναι εφικτό», λέει, «ας μην περιπέσω στο να σταυρωθώ, ούτε να θανατωθώ». Και όμως, τον Πέτρο, τον κορυφαίο των αποστόλων, όταν του είπε αυτό, δηλαδή «Ο Θεός να σε φυλάξει, Κύριε, δεν πρόκειται να σου συμβεί αυτό», τον επιτίμησε τόσο σφοδρά, ώστε να του πει: «Πήγαινε πίσω μου, Σατανά, μου είσαι σκάνδαλο, διότι δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων»· παρόλο που λίγο πριν τον είχε μακαρίσει. Αλλά τόσο άτοπο του φαινόταν το να μη σταυρωθεί, ώστε εκείνον που δέχθηκε την αποκάλυψη από τον Πατέρα, ο οποίος μακαρίστηκε και έλαβε τα κλειδιά των ουρανών, τον αποκάλεσε Σατανά και σκάνδαλο, και τον κατηγόρησε ότι δεν φρονεί τα του Θεού, επειδή του είπε: «Ο Θεός να σε φυλάξει, Κύριε, δεν πρόκειται να σου συμβεί αυτό, το να σταυρωθείς». Αυτός λοιπόν που επέπληξε τόσο βαριά τον μαθητή και εξαπέλυσε εναντίον του τέτοια επίθεση, ώστε να τον αποκαλέσει και Σατανά μετά από τόσα εγκώμια, επειδή του έλεγε «μη σταυρωθείς», πώς θα ήθελε ο ίδιος να μη σταυρωθεί; Και πώς έπειτα από αυτά, σκιαγραφώντας την εικόνα του καλού ποιμένα, δήλωσε πως το κατεξοχήν δείγμα της αρετής του είναι το να σφαγιάζεται υπέρ των προβάτων, λέγοντας τα εξής: «Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός· ο ποιμένας ο καλός θυσιάζει τη ζωή του υπέρ των προβάτων»;