Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 10:11

Το πώς λοιπόν προΐστατο της Εκκλησίας μας και πώς διέσωσε το ιερό τούτο σκάφος μέσα σε χειμώνα, σε τρικυμία και σε κύματα, και πόση παρρησία επέδειξε ενώπιον του βασιλέως, και πώς έδωσε τη ζωή του υπέρ των προβάτων και δέχθηκε εκείνη τη μακάρια σφαγή· αυτά και τα παρόμοια θα αφήσουμε να τα πουν οι πρεσβύτεροι από τους διδασκάλους και ο κοινός μας πατέρας. Διότι τα παλαιότερα γεγονότα οι ηλικιωμένοι μπορούν να σας τα διηγηθούν καλά· όσα όμως συνέβησαν πρόσφατα, και κατά τη δική μας γενιά, αυτά εγώ ο νεότερος θα τα διηγηθώ σε εσάς, εννοώ δηλαδή όσα συνέβησαν μετά την τελευτή, μετά την ταφή του μάρτυρα, τον καιρό που βρισκόταν στο προάστειο. Και γνωρίζω βέβαια ότι οι ειδωλολάτρες θα περιγελάσουν την υπόσχεσή μας, εάν υποσχόμαστε να διηγηθούμε τα ανδραγαθήματα ενός ανθρώπου μετά τον θάνατο και την ταφή του, ο οποίος έχει ενταφιαστεί και διαλυθεί σε χώμα. Όμως, δεν θα σιωπήσουμε για αυτόν τον λόγο, αλλά ίσα-ίσα για αυτόν ακριβώς τον λόγο θα μιλήσουμε, ώστε, αποδεικνύοντας ότι το παράδοξο τούτο είναι αληθινό, να στρέψουμε τον περίγελο στο δικό τους κεφάλι.

Και παθαίνουμε το ίδιο ακριβώς, όπως αν κάποιος εισερχόταν σε έναν λειμώνα και, βλέποντας άφθονες τριανταφυλλιές, πολλά ία και εξίσου πολλά κρίνα, καθώς και άλλα ποικίλα και διάφορα εαρινά άνθη, θα βρισκόταν σε απορία τι να πρωτοδεί και τι να δει δεύτερο, καθώς το καθένα από αυτά που αντικρίζει προσκαλεί το βλέμμα επάνω του. Διότι και εμείς, έχοντας εισέλθει σε τούτον τον πνευματικό λειμώνα των κατορθωμάτων του Ιγνατίου, και βλέποντας μέσα στην ψυχή του όχι εαρινά άνθη, αλλά τον ίδιο τον καρπό του Πνεύματος, ποικίλο και πολύμορφο, κυριευόμαστε από ιερό δέος και απορούμε, μη έχοντας πού να στηρίξουμε πρώτα τον λογισμό μας, καθώς το καθένα από όσα βλέπουμε μας αποσπά από τα διπλανά του και ελκύει το βλέμμα της ψυχής προς τη θεωρία της δικής του ομορφιάς. Αναλογιστείτε, δηλαδή: προΐστατο της δικής μας Εκκλησίας γενναία, και με τόση ακρίβεια, όση ακριβώς επιθυμεί ο Χριστός· διότι εκείνο το οποίο Εκείνος όρισε ως τον μέγιστο όρο και κανόνα της επισκοπής, αυτός το απέδειξε έμπρακτα με τα έργα του. Αφού δηλαδή άκουσε τον Χριστό να λέει ότι «Ο ποιμήν ο καλός την ψυχήν αυτού τίθησιν υπέρ των προβάτων», με κάθε ανδρεία παρέδωσε τη ζωή του για τα πρόβατα.

Εγώ δε σήμερα επιθυμώ να σας ανοίξω τα προπύλαια της ενανθρωπήσεως του μονογενούς Υιού του Θεού, για να παρατηρήσετε πώς ο Θεός Λόγος, ενώ είναι ομοούσιος με τον Πατέρα, αφού έλαβε τη δική μας ουσία, θέλησε να γίνει ομοούσιος και με τους δούλους· πώς ο Ύψιστος έκλινε τον εαυτό του από τον ουρανό προς τη δική μας ταπείνωση· πώς ο πλούσιος περιβλήθηκε τη δική μας φτωχή απαρχή· πώς ο απροσδεής έλαβε αυτό που ο ίδιος έπλασε, χωρίς να το έχει ανάγκη· πώς ο δημιουργός περιέβαλε το δικό του δημιούργημα· πώς, παραμένοντας Θεός, έγινε και άνθρωπος ο φιλάνθρωπος· πώς ο Ήλιος της δικαιοσύνης, ανάβοντας μέσα του τον λύχνο του σώματος, περιφερόταν παντού αναζητώντας τη χαμένη δραχμή· πώς ο καλός ποιμένας, καλύπτοντας τη δική του θεότητα με το δέρμα του προβάτου, έτρεχε παντού, καλώντας κοντά του τα πλανώμενα πρόβατα και λέγοντας στον καθένα: Εγώ είμαι ο καλός ποιμένας. Είναι όμως αναγκαίο να αναφέρουμε και τη φωνή των αγίων Ευαγγελίων που κηρύχθηκε σήμερα στις Εκκλησίες: Τον έκτο μήνα εστάλη ο αρχάγγελος Γαβριήλ από τον Θεό σε μια πόλη της Γαλιλαίας, που ονομαζόταν Ναζαρέτ, προς μια παρθένο μνηστευμένη με άνδρα που ονομαζόταν Ιωσήφ, από τον οίκο και την πατριά του Δαβίδ· και το όνομα της παρθένου ήταν Μαριάμ. Και όταν εισήλθε ο άγγελος προς αυτήν, είπε: Χαίρε κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου· ευλογημένη είσαι εσύ ανάμεσα στις γυναίκες.

Μετά την έκπτωση του Αδάμ από τον παράδεισο διά της παραβάσεως, το αμάρτημα διήλθε σε όλους, όπως είπε ο Απόστολος, και σαν χαμένο πρόβατο πλανήθηκαν στα όρη, στους κρημνούς και στις φάραγγες της αμαρτίας, όπου δεν υπήρχε η επισκοπή του Θεού, λατρεύοντας δαίμονες και είδωλα. Αλλά ήλθε ο καλός ποιμένας, αυτός που θέτει την ψυχή του υπέρ των προβάτων, για να αναζητήσει και να σώσει το απολωλός· και αφού το αναζήτησε καθώς πλανιόταν, το βρήκε, και το ανακάλεσε, και το σήκωσε στους ώμους του, και το ένωσε με το δικό του ποίμνιο.

Εξαιτίας αυτού δεν βρισκόμαστε πλέον σε χηρεία· διότι ανακτήσαμε τον νυμφίο. Δεν φοβόμαστε τον λύκο· διότι έχουμε τον καλό ποιμένα· επειδή «Εγώ είμαι», λέει, «ο ποιμένας ο καλός». Εξαιτίας αυτού δεν τρέμουμε τον τύραννο· διότι παριστάμεθα και υπηρετούμε τον βασιλιά· και για αυτούς τους λόγους διεξάγουμε εορτή, τελώντας τη μνήμη του σταυρού.

Καρφιά και σταυρός είναι τα ορώμενα· αλλά αυτός ακριβώς ο σταυρός, λέγει, είναι σύμβολο της βασιλείας. Γι' αυτόν τον λόγο τον ονομάζω βασιλιά, επειδή τον βλέπω να σταυρώνεται· διότι ίδιον του βασιλιά είναι να πεθαίνει υπέρ των υπηκόων του. Ο ίδιος εξάλλου είπε για τον εαυτό του: Ο καλός ποιμένας προσφέρει τη ζωή του υπέρ των προβάτων.

Εξαιτίας Αυτού δεν φοβόμαστε πλέον τα πυρωμένα βέλη του διαβόλου· διότι βρήκαμε την πηγή της ζωής· εξαιτίας Αυτού δεν βρισκόμαστε σε χηρεία· διότι λάβαμε τον νυμφίο· εξαιτίας Αυτού δεν τρέμουμε πλέον τον λύκο· διότι αναγνωρίσαμε τον καλό ποιμένα· «διότι εγώ είμαι», λέει, «ο ποιμένας ο καλός». Εξαιτίας Αυτού δεν φρίττουμε πλέον μπροστά στον τύραννο· διότι προστρέξαμε στον βασιλέα.

Γι' αυτόν τον λόγο τον αποκαλώ βασιλιά, επειδή τον βλέπω να σταυρώνεται· διότι γνώρισμα του βασιλιά είναι να πεθαίνει υπέρ των υπηκόων του. Ο ίδιος είπε: «Ο καλός ποιμένας θέτει την ψυχή του υπέρ των προβάτων»· επομένως και ο καλός βασιλιάς θέτει την ψυχή του υπέρ των υπηκόων του. Επειδή, λοιπόν, έθεσε την ψυχή του, γι' αυτό τον αποκαλώ βασιλιά.

Για την αναχώρηση του επισκόπου Φλαβιανού, ο οποίος πρεσβεύει προς τον βασιλέα υπέρ της πόλεως· και ποια είναι η αληθινή νηστεία, και ότι το να κατακρίνει κανείς είναι χειρότερο από το να τρώει ανθρώπινο σώμα, και για όσους σφαγιάστηκαν εξαιτίας της στάσης, και προς εκείνους που διαμαρτύρονται ότι πολλοί αθώοι συνελήφθησαν. Ομιλία Γ΄. Όταν κοιτάζω αυτόν τον θρόνο που είναι έρημος και κενός από τον διδάσκαλο, ταυτόχρονα χαίρομαι και δακρύζω. Δακρύζω μεν, επειδή δεν βλέπω παρόντα τον πατέρα· χαίρομαι δε, επειδή αναχώρησε για τη δική μας σωτηρία, και έφυγε για να διασώσει έναν τόσο μεγάλο λαό από τη βασιλική οργή. Αυτό αποτελεί και για εσάς κόσμημα, και για εκείνον στεφάνι· κόσμημα για εσάς, επειδή σας έλαχε ένας τέτοιος πατέρας· στεφάνι για εκείνον, επειδή τρέφει τόση στοργή για τα τέκνα του, και επιβεβαίωσε με τα ίδια του τα έργα τα λόγια του Χριστού. Διότι, έχοντας ακούσει ότι «Ο ποιμήν ο καλός την ψυχήν αυτού τίθησιν υπέρ των προβάτων», αναχώρησε για να προσφέρει τη ζωή του για όλους εμάς, μολονότι ήταν πολλά εκείνα που τον εμπόδιζαν να αναχωρήσει και τον ανάγκαζαν να παραμείνει. Και πρώτα η ηλικία του, η οποία έχει φτάσει σε βαθύ γήρας, έπειτα η σωματική του ασθένεια, και η αντίξοη εποχή του έτους, και η αναγκαιότητα της αγίας εορτής· και επιπλέον το γεγονός ότι η αδελφή του, η μόνη που του απομένει, βρίσκεται στις τελευταίες της αναπνοές.

Β΄. Γι' αυτό και ο Χριστός έλεγε: «Ο ποιμένας ο καλός», δεν είπε ότι τιμάται και υπηρετείται, αλλά ότι «θυσιάζει τη ζωή του υπέρ των προβάτων». Αυτό σημαίνει εξουσία, αυτό είναι ποιμαντική επιστήμη, το να παραβλέπει κανείς τα δικά του και να μεριμνά για εκείνους που διοικεί. Διότι, ό,τι είναι ο ιατρός, αυτό είναι και ο άρχοντας· ή μάλλον κάτι περισσότερο και από τον ιατρό. Επειδή ο μεν ιατρός εξασφαλίζει τη σωτηρία μέσω της τέχνης του, ο δε άρχοντας ακόμη και με προσωπικούς του κινδύνους. Αυτό ακριβώς έπραξε και ο Χριστός, αφού ραπίστηκε, σταυρώθηκε, υπέφερε τα μύρια πάθη. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Διότι και ο Χριστός δεν επιζήτησε την αρέσκεια του εαυτού Του, αλλά καθώς είναι γραμμένο: Οι ονειδισμοί εκείνων που σε ονείδιζαν έπεσαν πάνω μου». Παραθέτει, λοιπόν, εδώ δύο, ή μάλλον τρεις και αναρίθμητες ευεργεσίες: ότι τους απάλλαξε από τους βαρβάρους, ότι τους ελευθέρωσε από την ξένη γη, ότι τους έβγαλε από τη δουλεία, ότι έδωσε τέλος στους πόνους και τις ταλαιπωρίες, ότι επιτέλεσε αναρίθμητα θαύματα· έπειτα, ότι τους έκρινε άξιους να γίνουν δικό Του αγίασμα και υπήκοοι. Διότι και τούτο δεν αποτελεί μικρό είδος ευεργεσίας, το να τους συγκαταλέγει στην τάξη των υπηκόων Του.

Θυμήσου ότι είμαστε χώμα· θυμήσου ότι εσύ μόνος είσαι καθαρός και άχραντος και αμίαντος, ενώ όλοι εμείς βρισκόμαστε υπό επιτίμια· θυμήσου τους απ' αιώνος οικτιρμούς σου και το έλεός σου, και μην με καταδικάσεις εξαιτίας των ανομιών μου, ούτε να μου ανταποδώσεις σύμφωνα με τις αμαρτίες μου. Γνωρίζεις το πλήθος των ανομιών μου, ότι είναι μεγάλο και αναρίθμητο· αλλά γνωρίζω και το πέλαγος της φιλανθρωπίας σου, ότι είναι απερίγραπτο και ανίκητο. Διότι εσύ είσαι αυτός που αίρει την αμαρτία του κόσμου, που κατέβηκε από τον ουρανό στη γη για να αναζητήσει το πλανηθέν και απολωλός πρόβατο· ο ποιμένας ο καλός, που θέτει τη ζωή του υπέρ των προβάτων, και ήλθε στον κόσμο για να σώσει τους αμαρτωλούς, από τους οποίους πρώτος είμαι εγώ. Ελέησε, ελέησε το δημιούργημα των χεριών σου· μη με βδελυχθείς τον ανάξιο, αλλά σπλαχνίσου το πλάσμα σου, εσύ που για εμένα υπέμεινες σταυρό και καταδέχθηκες τα στίγματα των μωλώπων· αλλά, αφού με θεραπεύσεις, εξάλειψε τα πάντα με το φάρμακο της ευσπλαχνίας και με τον σπόγγο της φιλανθρωπίας σου. Διότι τα πάντα μπορείς, και τίποτα δεν είναι αδύνατο για εσένα.

Αποκρίνεται ο Ιωάννης: Δεν είμαι εγώ ο Χριστός. Και του λέει πάλι αυτή: Εάν δεν είσαι εσύ ο Χριστός, γιατί βαπτίζεις; Αποκρίθηκε πάλι εκείνος: Δεν είμαι εγώ ο Χριστός. Οπίσω μου έρχεται κάποιος που είναι ισχυρότερός μου, του οποίου δεν είμαι άξιος να λύσω τον ιμάντα του υποδήματος. Επειδή όμως εκείνος αργοπορούσε, έλεγε αυτή: Αλίμονό μου, είμαι τραυματισμένη από την αγάπη. Πάλι της λέει ο Ιωάννης: Μη στενάζεις, πάψε, απλώς κάνε λίγη υπομονή. Βλέπει ο Ιωάννης τον Κύριο να προσέρχεται και της λέει: Πάψε, μη στενάζεις πλέον. Τον υποδεικνύει από μακριά, εκτείνοντας το δάχτυλό του, και λέει: Ιδού αυτός που ζητάς. Ιδού ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου. Ακούγοντας αυτή για αμνό από τον Ιωάννη, και για ποιμένα από τον Ησαΐα, αμφιβάλλει, λέγοντας μέσα της: Σε ποιον άραγε να πιστέψω; Άραγε σε τούτον να πιστέψω ή στον Ησαΐα; Βλέπει ο Δεσπότης ότι αμφέβαλλε· φωνάζει και λέει: Εγώ είμαι ο ποιμήν ο καλός. Έτσι της λύνει την αμφιβολία με τον λόγο του. Προσέρχεται εκείνη στον νυμφίο, τον περιπτύσσεται και τον φιλά. Και εκπληρώνεται εκείνο που έχει γραφτεί από τον Δαβίδ: Το έλεος και η αλήθεια συναντήθηκαν, η δικαιοσύνη και η ειρήνη καταφιλήθηκαν.

Ότι είναι σατανική απανθρωπία το να βδελύσσεται κανείς τον γάμο. Αλλά ούτε ο Μαρκίων ούτε ο Ουαλεντίνος ούτε ο Μάνης ανέχθηκαν αυτό το μέτρο. Διότι δεν είχαν τον Χριστό να ομιλεί μέσα τους, ο Οποίος σπλαχνίζεται τα δικά Του πρόβατα και προσφέρει τη ζωή Του υπέρ αυτών, αλλά τον ανθρωποκτόνο, τον πατέρα του ψεύδους. Γι' αυτό ακριβώς κατέστρεψαν και όλους όσους τους πίστεψαν, φορτώνοντάς τους εδώ, από τη μία, με ανώφελους και αβάσταχτους κόπους, και παρασύροντάς τους μαζί τους εκεί, από την άλλη, στο πυρ που έχει ετοιμαστεί για αυτούς.

Διότι ακόμη και αν πεθάνει το σώμα μου, η ψυχή ζει, και θυμάται τον λαό· εσείς είστε για μένα πατέρες· πώς μπορώ να σας ξεχάσω; Εσείς είστε για μένα πατέρες, εσείς είστε για μένα ζωή, εσείς είστε η καταξίωσή μου. Εάν εσείς προκόψετε, εγώ καταξιώνομαι· ώστε για μένα η ζωή και ο πλούτος βρίσκονται στον δικό σας θησαυρό. Εγώ είμαι έτοιμος να σφαγιαστώ μυριάδες φορές για εσάς (και δεν σας κάνω καμία χάρη, αλλά αντίθετα εξοφλώ ένα χρέος· διότι ο καλός ποιμένας θυσιάζει τη ζωή του για τα πρόβατα), και να σφαγιαστώ μυριάδες φορές, και μυριάδες κεφάλια να μου αποκοπούν. Για μένα αυτός ο θάνατος αποτελεί προϋπόθεση αθανασίας, για μένα αυτές οι επιβουλές είναι αφορμή ασφάλειας.

ΙΖ΄. Είτε λοιπόν έτσι, είτε αλλιώς, αφαιρείται από την Εκκλησία ο πρόεδρος και η κεφαλή του σώματος, και μένει ορφανό το ποίμνιο από τον καλό ποιμένα, ο οποίος, μιμούμενος τον Χριστό, πάντοτε έθετε την ψυχή του υπέρ των προβάτων. Και ποθούσε η Εκκλησία τον κήρυκα, τα πρόβατα τον βοσκό και τη φλογέρα· οι υπερασπιστές του Χριστού τον ταξίαρχο και τη σάλπιγγα που ηχούσε ορμητικά εναντίον των νοητών εχθρών· οι χήρες τον προστάτη· τα ορφανά τον πατέρα· οι ασθενείς τον φροντιστή, οι ξένοι τον καθοδηγητή· η πορφύρα των πόλεων τον γνήσιο χρυσό, ο οποίος με τον εαυτό του την κοσμούσε και συνέδεε τη βασιλεία με την ιεροσύνη, και με την πατρική ωραιότητα γέμιζε με χάρη το σκήπτρο και το διάδημα· οι φιλόθεες ακοές τον χρυσολόγο και χρυσόστομο. Και, αν δεν είναι τολμηρό να το πω, μαζί του αναχωρούσε και ο Χριστός, τον οποίο έφερε μέσα του. Ω, πώς να εκτραγωδήσω χωρίς δάκρυα την αγιάτρευτη αυτή συμφορά; Διότι ούτε μια πέτρινη καρδιά δεν θα μπορέσει να κρατήσει τα δάκρυά της γι' αυτήν, αφού και η πέτρα, όταν χτυπήθηκε από τη μωσαϊκή ράβδο, ανέβλυσε νάματα, και μια σκληρή καρδιά, πληγωμένη από το μέγεθος της τραγωδίας, χύνει σαν ποτάμι κρουνούς δακρύων.

Όσο μεγάλο είναι το ύψος και το αξίωμα, τόσο μεγάλος είναι και ο κίνδυνος. Ιερείς, ενδυθείτε τη δικαιοσύνη. Ας μη διασκορπίζουμε και ας μη διαφθείρουμε τα πρόβατα της νομής, για τα οποία έθεσε την ψυχή του ο Καλός Ποιμένας, ο οποίος γνωρίζει τα δικά του και αναγνωρίζεται από τα δικά του, και τα καλεί με το όνομά τους, και τα εισάγει και τα εξάγει, από την απιστία προς την πίστη, και από την παρούσα ζωή στην εκεί ανάπαυση. Ας φοβηθούμε μήπως από εμάς αρχίσει η κρίση και η απειλή· μήπως λάβουμε από το χέρι του Κυρίου διπλάσια την τιμωρία για τα αμαρτήματα, εφόσον ούτε εμείς οι ίδιοι εισερχόμαστε, αλλά και εμποδίζουμε όσους έχουν τη δυνατότητα να εισέλθουν.

Όπως είπε ο Κύριος: Ο ποιμένας ο καλός θυσιάζει τη ζωή του για τα πρόβατα, βοηθώντας αυτόν που βρίσκεται σε ανάγκη, παρηγορώντας τον λυπημένο, επαναφέροντας τον πλανημένο, ανακουφίζοντας τον φτωχό, όντας αμνησίκακος, λησμονώντας τα κακά που του έχουν γίνει. Επειδή η προσευχή εκείνου που μνησικακεί είναι απρόσδεκτη από τον Κύριο, εφόσον η κακία παραμένει στην καρδιά του. Εάν δεν συμφιλιωθείς με τον πλησίον σου, μην προσέλθεις στο θυσιαστήριο.

Διότι, όπως ακριβώς η γωνία αποτελεί την ένωση δύο τοίχων, σφίγγοντάς τους μεταξύ τους σε μια αδιάλυτη συνοχή, έτσι και η αγία Εκκλησία έχει γίνει η ένωση των δύο λαών, συνδέοντας μεταξύ τους εκείνους που προέρχονται από τα έθνη και τους Ιουδαίους σύμφωνα με τον έναν λόγο της πίστης και σφίγγοντάς τους σε μια σύμπνοια, της οποίας ακρογωνιαίος λίθος είναι ο Χριστός, ως κεφαλή όλου του σώματος. Διότι το όνομα του Δαβίδ, όταν ερμηνεύεται, σημαίνει «εξουδένωση», και αυτός είναι ο Λόγος και Υιός του Θεού, ο οποίος για εμένα ενδύθηκε τη μορφή του δούλου και έγινε όνειδος για τους ανθρώπους που δεν πιστεύουν στην αλήθεια και εξουδένωμα ενός λαού γεμάτου αμαρτίες, ο καλός ποιμένας που θέτει τη ζωή του για εμάς τα πρόβατα, αυτός που σκότωσε το λιοντάρι και την αρκούδα, δηλαδή που εξάλειψε τον θυμό και την επιθυμία από τη φύση, αυτά που σπαράζουν τη μορφή της θείας εικόνας που υπάρχει μέσα μας σύμφωνα με τον λόγο, ο κοκκινωπός, εξαιτίας του πάθους του θανάτου, με την ομορφιά των ματιών, δηλαδή με τη δόξα των υψηλότερων λόγων της πρόνοιας και της κρίσης —διότι μάτια του Λόγου θα μπορούσαν να είναι η κρίση και η πρόνοια, μέσω των οποίων, ακόμη και όταν πάσχει για εμάς, επιβλέπει τα πάντα—, ο σφαγέας του νοητού και υπερήφανου Γολιάθ, δηλαδή του διαβόλου, του οποίου το ανάστημα ήταν πέντε πήχεις εξαιτίας της εμπάθειας της πενταπλής αίσθησης μέσα μας —διότι το μέγεθος της ηλικίας της κακίας του διαβόλου υψώνεται σε τόσο βαθμό, σε όσον η δύναμη της αίσθησης μέσα μας επεκτείνεται με εμπάθεια στα αισθητά—, ο βασιλιάς του αληθινού Ισραήλ που βλέπει τον Θεό, έστω κι αν ο Σαούλ, ο παλαιός σύμφωνα με τον νόμο λαός, μαίνεται από φθόνο, λιώνοντας από την απιστία —διότι δεν αντέχει τη στέρηση της πρόσκαιρης δόξας—, από τον οποίο αφαιρείται το δόρυ και το παγούρι του νερού από τον διωκόμενο Δαβίδ, τον δικό μου βασιλιά, δηλαδή το κράτος της πρακτικής αρετής και τη χάρη της γνωστικής θεωρίας (ακόμη κι αν πάλι τα δίνει αυτά ως δάνειο σε εκείνους που μεταβαίνουν σε αυτόν μέσω της πίστης, εξαιτίας εκείνων από τους Ιουδαίους που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία, αποδεχόμενοι το κήρυγμα της βασιλείας), από τον οποίο πάλι, ενώ καθόταν στο σπήλαιο για την αποβολή των περιττωμάτων, αφαιρείται η άκρη του μανδύα, δηλαδή το ύψος της ευπρέπειας σύμφωνα με την ηθική φιλοσοφία ή το υψηλό στα νοήματα κάλυμμα των νομικών συμβόλων και αινιγμάτων, κρίνοντας ότι δεν είναι άξιο ούτε δίκαιο ο λαός των Ιουδαίων, που κάθεται σαν σε σπήλαιο σε τούτον τον αιώνα ή στο σκοτεινό γράμμα του νόμου, ο οποίος είναι όντως γήινος και φιλοσώματος και περιορίζει τις θείες επαγγελίες των άφθαρτων πραγμάτων στη φθορά των παρερχομένων, να κατέχει προς φθορά με την κατάχρηση τη νοούμενη ευπρέπεια των μυστικών διαταγμάτων του νόμου, σαν να ήταν η άκρη ενός μανδύα.

Γιατί όμως ζήτησες να φιληθείς «με τα φιλιά του στόματός του», ω νύμφη που αγαπάς τον νυμφίο και είσαι πανάμωμη; «Επειδή δεν ανέχομαι», λέει, «να λαμβάνω φιλιά μέσω προφητών και συνδούλων μου με μακρινά μηνύματα. Αλλά εκείνος, ο ίδιος ο δικός μου εραστής και νυμφίος, όπως συνηθίζεται από τον νυμφίο προς τη νύμφη, ας έρθει σε μένα την αγαπημένη του με σάρκα»· και «ας με φιλήσει», λέει, «με τα φιλιά του στόματός του», «επειδή είμαι πληγωμένη από αγάπη». «Και ανάγγειλέ μου εσύ που αγάπησε η ψυχή μου· πού βόσκεις, Ποιμένα καλέ; πού αναπαύεσαι το μεσημέρι;»· είτε στον Γολγοθά και τον Κρανίου Τόπο, πάνω σε πεύκο και κέδρο και κυπαρίσσι, είτε αλλού, «μήπως τυχόν και γίνω σαν αυτή που περιπλανιέται στα κοπάδια των συντρόφων σου», μήπως, προσπαθώντας να έρθω κοντά σου, χάσω τον δρόμο της πίστης προς εσένα «στα κοπάδια» των ετεροδόξων ή των κακοδόξων και των αιρετικών. Διότι επιθυμώ να έρχομαι προς εσένα πάντοτε χωρίς πλάνη, επειδή η «οσμή των μύρων σου», που χρίονται στο λουτρό της αναγέννησης, είναι «υπέρτερη από όλα τα αρώματα, και μύρο που ξεχύθηκε» από την παρθενική μυροθήκη είναι το όνομά σου. «Και για τον λόγο αυτό» οι καθαρές ψυχές, «οι νεάνιδες σε αγάπησαν, τρέχοντας προς την οσμή των μύρων σου. Φέρε με μέσα, ω Βασιλιά και αδελφιδέ και νυμφίε, στο ταμείο» των μυστηρίων σου, «για να αγαλλιάσουμε και να ευφρανθούμε σε εσένα· διότι η ευθύτητα σε αγάπησε». Όχι βέβαια η σκολιότητα και η πονηρία και η αυθάδεια. «

Σας αγάπησα με αγάπη από την καρδιά, αγάπη θεϊκή, αγάπη σωτήρια, αγάπη που οδηγεί στη βασιλεία, ώστε και το αίμα μου δίνω ως λύτρο για τον κόσμο και τη ζωή μου καταθέτω ως καλός ποιμένας για τα δικά μου πρόβατα. Και σε εσάς δίνω αυτήν την εντολή, «να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, όπως ακριβώς σας αγάπησα»· διότι κανείς δεν έχει μεγαλύτερη αγάπη από αυτήν, το να θυσιάσει κάποιος τη ζωή του για τους φίλους του· και εσείς είστε φίλοι μου, εάν κάνετε αυτά που σας προστάζω· και καταθέτω τη ζωή μου για όλους εσάς.

Διότι εκείνος είναι ποιμένας, ο οποίος φροντίζει το ποίμνιο, ο οποίος αναζητά ολόψυχα το απολωλός, ο οποίος επαναφέρει το πλανεμένο, ο οποίος θεραπεύει το ασθενές, και, όπως είπε ο Κύριος, εκείνος που θυσιάζει τη ζωή του υπέρ των προβάτων του· όποιος όμως δεν είναι τέτοιος..., δεν επιθυμώ να πω τα υπόλοιπα· θα τα δείξει δε η πείρα των πραγμάτων, όταν έλθει ο καιρός.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ 9η ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΑΤΗ ΚΥΡΙΑΚΗ ΚΑΙ ΓΙΑ ΤΑ ΕΝΕΝΗΝΤΑ ΕΝΝΕΑ ΠΡΟΒΑΤΑ, ΠΑΡΑΒΟΛΙΚΑ ΠΕΡΙ ΜΕΤΑΝΟΙΑΣ Ευλόγησε, πατέρα. Αδελφοί και πατέρες, επειδή μιλήσαμε με συντομία για την όγδοη την περασμένη όγδοη Κυριακή, θα ήταν λοιπόν ακόλουθο και σε αυτήν την ένατη να μιλήσουμε για την ένατη, διότι και «ο καλός ποιμένας», αυτός που θέτει «την ψυχή του υπέρ των προβάτων», άλλοτε για εννέα, άλλοτε πάλι για ενενήντα εννέα σωζόμενα πρόβατα και για ένα χαμένο πλέκει τις παραβολές του. Διότι, εξαιτίας του μεγάλου φθόνου των Ιουδαίων και της υπερβολικής μανίας τους, τα περισσότερα από τα υψηλά και μεγάλα μυστήριά του τα εξέφραζε μέσα από παραβολές. Και όπως μέσω ενός βασιλιά πατέρα και ενός βασιλιά υιού και γάμου και νυμφίου και σεμνοπρεπών παρθένων και λαμπροφορεμένων φίλων που παρακάθονταν σε δείπνο και κάποιου ρακένδυτου και των μωρών παρθένων και του οφειλέτη των «μυρίων ταλάντων» και γενικά με όλα τα παρόμοια φανέρωνε μέσα από παραβολές τη δική του βασιλεία, του Πατέρα και του θείου του Πνεύματος, καθώς και τη μέλλουσα κρίση, έτσι συμβαίνει και εδώ.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ Ι' ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ Ι' ΚΥΡΙΑΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙ ΔΕΚΑΔΩΝ, ΚΑΙ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΦΥΟΥΣ ΤΙΜΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΓΕΝΟΥΣ. Ευλόγησον, πάτερ. Αδελφοί και πατέρες, εσείς από τη μια πλευρά, ως φιλομαθείς και φιλήκοοι, ακούτε με προσοχή το νόημα των όσων λέγονται, ενώ εμείς από την άλλη, ας σας ξεπληρώσουμε την οφειλή που αναλάβαμε πριν από λίγο, ως ευγνώμονες οφειλέτες, και ας συνυφάνουμε και ας συνδέσουμε μαζί τη συνέχεια του λόγου, όπως υποσχεθήκαμε, και ας κατανοήσουμε, όπως προείπαμε, μέχρι πού έφτασε «ο καλός ποιμένας» για να μας διασώσει με τρόπο υπερφυή και με υπέρτατη τιμή, ότι δηλαδή ήρθε για να ανυψώσει στους ουρανούς και να εξισώσει εμάς τους γηγενείς, τους αιχμαλώτους και τους χαμένους, με τον ουράνιο χορό των ουρανίων αγγέλων. Διότι άφησε τα εννέα διασωζόμενα πρόβατά του, τα αγγελικά τάγματα, να βόσκουν στα ουράνια όρη, και εξήλθε προς τα εδώ χωρίς να αποχωριστεί τα εκεί, για να αναζητήσει το χαμένο υλικό πρόβατο, το δέκατο τάγμα του, ως πανάγαθος ποιμένας και, —ω, τι καινό μυστήριο! ω, τι άκρα συγκατάβαση!

Από τα παλιά χρόνια οι βασιλιάδες αποκαλούνται κοσμήτορες και ποιμένες των λαών. Εκείνος, λοιπόν, που έχει ταχθεί να καθοδηγεί τους λαούς ως στρατηγός στις παρατάξεις, ως πρώτος ηγεμόνας και παιδαγωγός των ηθών, πόση κοσμιότητα οφείλει να διαθέτει ο ίδιος, και πόση προστατευτικότητα ο ποιμένας προς τα ποίμνιά του· οδηγώντας τα σε καλά βοσκοτόπια και τέρποντάς τα με αυλό, με σύριγγα και με ωδές, και όχι δένοντας, βασανίζοντας και κακοποιώντας τα για ασήμαντες αφορμές. Διότι αυτά δεν είναι γνωρίσματα του καλού ποιμένα, ούτε κάποιου που έχει διδαχθεί να θυσιάζει τη ζωή του υπέρ του ποιμνίου. Το να ευφραίνεται, μάλιστα, κανείς με τη συντριβή των καθοδηγουμένων, οι οποίοι έχουν αξιωθεί την ίδια ανθρώπινη φύση, και να επιχαίρει με τους πόνους των άλλων, αποτελεί γνώρισμα της θηριωδίας και της ιταμότητας του Εχέτου.

Αλλά βέβαια οι υιοί της απειθείας, ώστε να μη βρουν αφορμή για αντιλογία και για να τους αφαιρεθεί κάθε πρόφαση, δεν θα ακούσουν κανέναν άλλον παρά τον ίδιο τον Χριστό, ο οποίος λέει στα Ευαγγέλια: «Εγώ είμαι ο καλός ποιμένας, που θυσιάζει τη ζωή του για τα πρόβατα, και γνωρίζω τα δικά μου, και γνωρίζομαι από τα δικά μου· και έχω και άλλα πρόβατα, τα οποία δεν είναι από αυτήν την αυλή, και εκείνα πρέπει να τα οδηγήσω, και θα ακούσουν τη φωνή μου, και θα γίνει μία ποίμνη, ένας ποιμένας». Ποιος είναι τόσο αντίπαλος της αλήθειας; Ποιος είναι τόσο αντίθετος και πολέμιος του Χριστού και των λόγων Του, ώστε να αντιτάσσεται και να διαμάχεται αναίσχυντα προς τα ευαγγελικά διδάγματα; Από αυτά λοιπόν καθίσταται φανερό ότι κήρυξαν πόλεμο όχι εναντίον ανθρώπων, αλλά εναντίον του ίδιου του Ποιητή και δημιουργού των πάντων· και επιπλέον λέει: «Θα συνάψω μαζί τους διαθήκη ειρήνης, και θα είναι διαθήκη αιώνια με αυτούς».

Τη ζωή μου από μόνος μου τη δίνω, και έχω εξουσία να την πάρω πάλι; ο καλός ποιμένας είναι αυτός που δίνει τη ζωή του για τα πρόβατα· πώς όμως, αν δεν έσωζε, δεν θέλει τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά το να αποστραφεί αυτός από την πονηρή οδό του και να ζήσει; Γι' αυτό, θέλοντας να σώζει, ασκεί και πρόνοια· επομένως, υπάρχει και πρόνοια η οποία φτάνει μέχρι και τα έσχατα, εκτεινόμενη αναλόγως στον καθένα. Αυτό το αποδεικνύει και η ίδια η αντίληψη, και ο έμφυτος νόμος και λόγος μέσα μας, σύμφωνα με τον οποίο, όταν παρατηρούμε τα όντα, κατανοούμε την εύτακτη και εναρμόνια τάξη, θέση και κίνησή τους, από τις οποίες υμνούμε αναλόγως και δοξάζουμε το μεγαλείο του Δημιουργού. Το ότι δε, γνωρίζοντας και θέλοντας να σώσει, έχει και τη δύναμη, ποιος είναι τόσο παράφρων και ασύνετος, και βυθισμένος στη μέθη της απιστίας, ώστε να μην πείθεται; Ακούγοντας εκείνον που λέει ότι ο Χριστός, όπως είναι σοφία του Θεού, έτσι ακριβώς είναι και δύναμη. Και, Μέγας είναι ο Κύριός μας, και μεγάλη η ισχύς του. Και, Ο Θεός μας είναι ο Θεός που σώζει. Και, Κύριος κραταιός και δυνατός.

Τι κάνουμε όμως εμείς, που έχουμε πλαστεί από τον ίδιο πηλό και το ίδιο κράμα και έχουμε τιμηθεί με την ίδια εικόνα, εμείς που προσκυνούμε τον χρυσό και τον άργυρο, όπως οι παλαιοί τα είδωλα που κατασκευάζονταν από αυτά; Ή, για να μιλήσουμε πιο αληθινά, εμείς που επιζητούμε να προστεθεί θεόσταλτη πληγή εξαιτίας της αναλγησίας μας και που προσελκύουμε εναντίον μας κάθε είδους θεϊκή κίνηση; Εντρυφούμε τρόπον τινά στις συμφορές των αδελφών μας, ενώ θα έπρεπε μέσα από τα δεινά των άλλων να διορθώνουμε τα δικά μας. Πολλοί δε από αυτούς, ιδίως όσοι καραδοκούν τις δυσκολίες των καιρών και δεν γνωρίζουν κανένα όριο στην απόκτηση αγαθών, θεωρώντας τα αυτά ως ευκαιρία πλουτισμού, έκλεισαν τα αυτιά τους στους στεναγμούς των φτωχών, όπως οι ασπίδες (φίδια) απέναντι στα ξόρκια των γητευτών, ώστε να βλέπουν αλλά να μην αντιλαμβάνονται και να ακούν αλλά να μην δίνουν σημασία. Αλλά εσύ, ο κατά Χριστόν συμπαθής, ο καλός ποιμένας, που προσφέρεις τη ζωή σου για το ποίμνιό σου, δεν ανέχεσαι την ασπλαχνία των πλουσίων, δεν υπομένεις την σκληρότητά τους προς τους ομογενείς (συνανθρώπους), τους απειλείς με το αδέκαστο και αλάνθαστο βήμα της κρίσης και με εκείνο το άσβεστο πυρ, επισείεις εναντίον των άσπλαχνων τον αθάνατο και αχόρταγο σκώληκα· απαριθμείς τις ανταμοιβές, την κατανομή των ουρανίων μονών, τους χλοερούς και σκιερούς τόπους, την άνετη ζωή για όσους σκορπίζουν τα υπάρχοντά τους και τα διανέμουν στους φτωχούς.

Αν λοιπόν κάποιος άλλος είχε υποστεί αυτά από εκείνους, δεν θα χαιρόταν με την απόφαση; Δεν θα ευφραινόταν, σύμφωνα με τα λόγια της Γραφής, όταν θα έβλεπε τέτοια τιμωρία; Αλλά δεν έπραξε έτσι ο καλός ποιμένας και ακριβέστατος μιμητής του πρώτου Ποιμένα. Διότι, επειδή είδε έτοιμους αυτούς που θα τους απήγαγαν για να συλλάβουν τους αποστάτες, έπεσε με το πρόσωπο στη γη και έπιασε τα πατριαρχικά πόδια αυτός που ήταν βαθύτατα συμπονετικός στην ψυχή και έδινε τη ζωή του υπέρ των προβάτων του, και με θρήνους ζητούσε συγχώρεση. Κάμπτεται με δυσκολία ο πατριάρχης και, εξαιτίας των παρακλήσεων, αναβάλλει μεν την εξορία, αλλά δεν τους επιτρέπει πλέον την είσοδο στη μονή. Αμέσως λοιπόν αποδιώκονται όλοι από την εκκλησία και, γεμάτοι μανία, σκορπίζονται, ακολουθώντας ο καθένας το δικό του θέλημα. Από αυτούς, άλλοι κατέληξαν στα κατηχούμενα των εκκλησιών, άλλοι εκδιώχθηκαν σε άλλες μονές, και όσοι ανήκαν στην κατώτερη τάξη και ήταν πιο ασήμαντοι διασκορπίστηκαν εδώ κι εκεί, όπου έτυχε ο καθένας.

Τι κάνει λοιπόν ο καλός ποιμένας; Επιστρέφει μόνος στο μοναστήρι, με τα σπλάχνα του να σπαράζουν για τη στέρηση των προβάτων του Χριστού και κατακλυσμένος από δάκρυα. Και πρόσεξε την ακεραιότητα της άγιας ψυχής και την ανεξικακία του δίκαιου άνδρα· διότι, επειδή δεν του ήταν ανεκτό να βλέπει άδεια την αυλή των προβάτων, τι κάνει ο πάνσοφος και γενναίος, για να συμφιλιώσει το ποίμνιο με τον εαυτό του και με τον Θεό και να το συγκεντρώσει κοντά του; Ερευνά τα μέρη της πόλης όπου ο καθένας τους διέμενε ζώντας κατά το δικό του θέλημα, και αφού τα μαθαίνει, στέλνει στον καθένα τα απαραίτητα για τις ανάγκες του, μαλακώνοντας τη σκληρότητα της καρδιάς τους με παρηγορητικά λόγια. Καθώς δε αυτό γινόταν για πολλές ημέρες, και ο πραγματικά καλός ποιμένας, πηγαίνοντας με ταπεινό σχήμα, καθόταν μαζί με τον καθένα από αυτούς, και τους μιλούσε με αγάπη και ζητούσε την επιστροφή τους ζητώντας συγγνώμη, σαν κάποιος που τους είχε αδικήσει μάλλον παρά είχε αδικηθεί από αυτούς, μαλάκωσε την αντίσταση και τη σκληρότητα της καρδιάς τους με διδακτικούς λόγους, και σε λίγο χρόνο τους συγκέντρωσε όλους ο καλός ποιμένας, αυτός που εισήλθε στην αυλή των προβάτων από τη θύρα του Ιησού και όχι ανεβαίνοντας από αλλού σαν κλέφτης, και γέμισε ξανά τη δική του αυλή με τα ήμερα πρόβατα που πριν από λίγο είχαν αγριέψει.

Και βέβαια πρέπει να αποδείξουμε και εκείνο που αναφέρθηκε στην αρχή των όσων είπαμε, το οποίο δεν είναι καθόλου υποδεέστερο, ότι δηλαδή εκείνος δεν ήταν μισθωτός, αλλά ποιμένας, και μάλιστα ο καλός ποιμένας. Διότι θα φανεί ότι ούτε κοιμόταν όταν επιτίθονταν οι λύκοι, ούτε τρεπόταν σε φυγή, αλλά προκινδύνευε για το ποίμνιο και θεωρούσε ως δική του σωτηρία το να συμβεί κάτι που θα έκανε τους άλλους ανθρώπους να ζουν καλύτερα. Ήθελε κάποιος από τους ασκούντες την εξουσία να διαπράξει αδικία, θεωρώντας όμως ότι είναι κάτι μικρό και όχι απολύτως αντάξιο του εαυτού του και του χαρακτήρα του το να αποστερεί χρήματα κατά παράβαση των δικών και των νόμων και να περιορίζει μέχρι αυτό το σημείο την πρόθεσή του.

Αλλά αν κάποιος δεν τους κάνει όλα τα χατίρια και δεν τους ακολουθήσει πρόθυμα, όταν τον καλούν σε μια κοινωνία ακοινωνησίας, έτσι ώστε να απέχει αφενός από το ζωοποιό και σωτήριο και υπέρ ημών εκχυθέν τίμιο αίμα, και να κοινωνεί αφετέρου από εκείνο που νεκρώνει και καταστρέφει —ίσως και αυτόν που επιβουλεύονται, αλλά πάντως σίγουρα εκείνους που συμμετέχουν—, και αν δεν συμπράξει στη συνωμοσία εναντίον του δίκαιου άνδρα και κοινού πατέρα —το φοβερότερο όλων— και στην κατάσχεση και κατακυρίευση της κληρονομιάς του, τότε αυτόν αμέσως, παρόλο που τους αγαπά, τον μισούν, και παρόλο που επιδιώκει τη φιλία, τον αποστρέφονται, και όταν τους ασπάζεται τον δαγκώνουν, και όταν τους ευλογεί τον κακολογούν, και όταν τους πλησιάζει τον απωθούν και τον καταδιώκουν. Αυτά τα κάνουν οι «καλοί» ποιμένες και αρχιποίμενες· οι ιατροί των ψυχών και οι αρχιτέκτονες της ιατρικής επιστήμης γι' αυτές. Όσο για τα ποίμνια που τους έχουν εμπιστευθεί, ας γνωρίζουν οι ίδιοι τι λόγο θα δώσουν: αν δηλαδή έστησαν και περιέφραξαν με ασφάλεια τη μάνδρα, ή αν αντίθετα ξεσκέπασαν και κατέσκαψαν την ήδη στημένη και περιφραγμένη· αν ξαγρύπνησαν τη νύχτα φυλάγοντας, σύμφωνα με το γεγραμμένο, τις φυλακές της νύχτας, και την ημέρα αναζήτησαν βοσκές και βρήκαν χλοερούς και ζωογόνους τόπους και ύδατα αναπαύσεως, και την κατάλληλη ώρα έβαλαν μέσα και έβγαλαν τα πρόβατα, και έτσι τα αύξησαν και τα πλήθυναν, και πολλές φορές παρέδωσαν ποιμαντικά τις ίδιες τους τις ψυχές διακινδυνεύοντας για τα ποίμνια, και όχι αν έπραξαν σαν τους μισθωτούς, που βλέποντας κάποιους λύκους, ή εντοπίζοντας κλέφτες να τα επιβουλεύονται, εξασφάλισαν τη δική τους σωτηρία με τη φυγή, με αποτέλεσμα άλλα πρόβατα να αρπαχθούν και να κατασπαραχθούν, άλλα να κλαπούν και να σφαγιαστούν, και άλλα να σκορπιστούν και να διασκορπιστούν προς την απώλεια· ενώ πάντως οι ίδιοι ντύνονται με το μαλλί τους και τρέφονται με το γάλα. Αν πάλι υπάρχουν κάποιοι που πουλούν τα δυνατά και σφάζουν τα παχιά πρόβατα, δεν είναι δικό μου έργο να το πω ή να το κρίνω· εντούτοις, για την επίσκεψη ενός ποιμνίου που δεν είναι δικό τους και για την ανάκριση του προεστώτος του, εμφανίζονται πανέτοιμοι και εξαιρετικά αυστηροί κριτές, αυτόκλητοι, πικροί και αδυσώπητοι, θέλοντας να κρίνουν τον ίδιο τον προκαθορισμένο κριτή τους. Και μάλιστα κρίνουν, όχι με την κρίση με την οποία θα κρίνονταν και οι ίδιοι, ούτε μετρώντας την τιμωρία με το μέτρο με το οποίο θα μετριούνταν και οι ίδιοι, αλλά είναι τόσο θρασείς που γίνονται οι ίδιοι και κατήγοροι και κριτές και δήμιοι, και επειδή δεν έχουν θεσπισμένο νόμο βάσει του οποίου να κατευθύνουν την κρίση, καθίστανται οι ίδιοι κύριοι της νομοθεσίας, γιατροί της αυθεντίας. Όσο για τη θεραπεία του εαυτού τους, σύμφωνα με την προτροπή της παροιμίας, αν τυχόν πάσχουν από κάτι, έστω κι αν αυτό είναι πάρα πολύ βαρύ, είτε την αποφεύγουν εντελώς, είτε τη θεωρούν δευτερεύουσας σημασίας· σε άλλους όμως, ίσως και υγιείς, αποδίδουν ανίατες ασθένειες, και προτού αποτινάξουν το δοκάρι που βρίσκεται στο δικό τους μάτι, επεξεργάζονται με σχολαστικότητα το κάρφος (ξυλαράκι) που φαίνεται να βρίσκεται στο μάτι του αδελφού τους, ή ίσως κάποιο δυσδιάκριτο ίχνος ουλής, και τούτο, πριν καν κάνουν διάγνωση, το κρίνουν άξιο όχι για θεραπεία, αλλά για τομή (κόψιμο) και καυτηριασμό.

119. Και μετά από λίγα: «Κανείς ας μην σας εξαπατήσει με κανένα τρόπο. Έχοντας λοιπόν αυτές τις υποσχέσεις από τον Θεό, να έχετε θάρρος· διότι εμείς, όντας πεπεισμένοι στις καρδιές σας, σας γράψαμε ότι ο θυρωρός και ο καλός ποιμένας και ο οδηγός του σώματος του Χριστού και ο λύχνος του οίκου του Θεού είμαι εγώ, και 'είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες έως τη συντέλεια του αιώνα'.» 120. Αυτός λοιπόν —ω, πώς θα μπορούσε κανείς να τον χαρακτηρίσει επάξια;— εν πάση περιπτώσει, ο χείριστος και πιο ασεβής των ανθρώπων, προβάλλοντας τον εαυτό του ανώτερο και υψώνοντάς τον, υπέστη δίκαιη πτώση, όπως θα φανερωθεί αργότερα.

Και μάλλον υπόσχεται να τους θεραπεύσει και, ενώ ακόμη βρίσκονται μακριά, αλλά παρ' όλα αυτά τον πλησιάζουν, τρέχει προς το μέρος τους και τους προϋπαντά, και αγκαλιάζοντάς τους ολόκληρους ολοκληρωτικά, τους ασπάζεται και δεν τους κατηγορεί για τα προηγούμενα, αλλά αγαπά την παρούσα κατάσταση και κάνει γιορτή και «συγκαλεί τους φίλους» —δηλαδή τους αγαθούς—, ώστε η κατοικία να ανήκει σε όλους όσοι ευφραίνονται. (Ο Δημόφιλος δε, και οποιοσδήποτε άλλος απεχθάνεται τους αγαθούς, πολύ δίκαια επιτιμάται και διδάσκεται τα καλά και οδηγείται στην αγαθότητα). Διότι πώς δεν έπρεπε, λέει, ο αγαθός να ευφραίνεται για τη σωτηρία των απολωλότων και για τη ζωή των νεκρωμένων; Αναμφίβολα, σηκώνει στους ώμους του αυτόν που μόλις επέστρεψε από την πλάνη, και παρακινεί σε ευφροσύνη τους αγαθούς αγγέλους, και «είναι αγαθός προς τους αχάριστους», και ανατέλλει τον ήλιο του «σε πονηρούς και αγαθούς», και την ίδια «την ψυχή του προσφέρει για χάρη» εκείνων που τον αποφεύγουν. Εσύ όμως, όπως φανερώνουν τα γραφόμενά σου, τον ασεβή και αμαρτωλό, όπως λες, αν και είχε προσπέσει στον ιερέα —δεν γνωρίζω πώς παρευρέθηκες εκεί λειτουργώντας εναντίον του ίδιου σου του εαυτού— τον απώθησες λακτίζοντάς τον.

Διότι, όπως ακριβώς ένας ποιμένας μπορεί να θεραπεύσει το ψωριασμένο πρόβατο και να το προστατεύσει από τους λύκους, ομοίως και ο αληθινός ποιμένας, ο Χριστός, όταν ήλθε, μπόρεσε μόνος Του να θεραπεύσει και να επαναφέρει το χαμένο και ψωριασμένο πρόβατο, τον άνθρωπο, από την ψώρα και τη λέπρα της αμαρτίας. Διότι οι προγενέστεροι ιερείς και Λευίτες και δάσκαλοι δεν μπόρεσαν να θεραπεύσουν την ψυχή με τις προσφορές των δώρων και των θυσιών και με τους ραντισμούς του αίματος, εφόσον βεβαίως ούτε τους εαυτούς τους δεν μπόρεσαν να θεραπεύσουν. Επειδή και οι ίδιοι περιβάλλονταν από ασθένεια· «διότι είναι αδύνατον», λέγει, «το αίμα ταύρων και τράγων να αφαιρέσει αμαρτίες». Ο δε Κύριος έλεγε, δείχνοντας την αδυναμία των ιατρών εκείνης της εποχής: «Οπωσδήποτε θα μου πείτε αυτήν την παραβολή· ιατρέ, θεράπευσε τον εαυτό σου», εννοώντας: «Δεν είμαι εγώ όπως εκείνοι που ούτε τους εαυτούς τους δεν μπορούν να θεραπεύσουν. Εγώ είμαι ο αληθινός ιατρός και ο καλός ποιμένας που θυσίασε τη ζωή του “υπέρ των προβάτων”, αυτός που μπορεί να θεραπεύσει “κάθε νόσο και κάθε ασθένεια” της ψυχής. Εγώ είμαι το άμωμο πρόβατο που “προσφέρθηκε μία φορά”, και που μπορώ να θεραπεύσω αυτούς που προσέρχονται σε εμένα». Διότι η αληθινή ίαση της ψυχής προέρχεται μόνο από τον Κύριο· διότι λέγει: «ιδού ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτία του κόσμου», δηλαδή της ψυχής που πίστεψε σε Αυτόν και Τον αγάπησε με όλη της την καρδιά.

Διότι «ο καλός ποιμένας», λέει, «θέτει τη ζωή του υπέρ των προβάτων» (δηλαδή αυτός που αγωνίζεται για τη βασιλεία και φροντίζει για τη σωτηρία της ψυχής του), παραδίδοντας τον εαυτό του μέχρι θανάτου. «Ενώ ο μισθωτός, που δεν είναι ποιμένας», όταν δει «τον λύκο να έρχεται» (δηλαδή τις θλίψεις και τους πειρασμούς), αποστατεί «και φεύγει» από τη λατρεία του Θεού και από την περιφρούρηση της καρδιάς του ως προς τις άγιες εντολές.

Τη Αγία και Μεγάλη Πέμπτη, κοντάκιο α'· κοντάκιο για την άρνηση του Πέτρου, που φέρει την εξής ακροστιχίδα: 〈ύμνος του ταπεινού Ρωμανού〉 ήχος πλάγιος δ'. Προοίμιο I. Ο ποιμένας ο καλός, που έδωσε τη ζωή του υπέρ των προβάτων, σπεύσε, σώσε, Άγιε, το ποίμνιό σου.

ΙΗ΄. Έπειτα, μετά την ανάγνωση του Αποστόλου, ο Δαβίδ ψάλλει το Αλληλούια. Αυτό δηλώνει: το μεν «αλ» σημαίνει «εφάνη», το δε «ηλ» σημαίνει «ο Θεός», και το «ούια» σημαίνει «αινείτε τον ζωντανό Θεό». — Το ωμοφόριο αφαιρείται από τον αρχιερέα στο τελευταίο Αλληλούια, ως απόδειξη ότι εκπληρώθηκε ο νόμος και ότι ο αρχιερέας ιερουργεί τη νέα χάρη. Το δε θυμιατό, το οποίο την ώρα του Αλληλούια κινείται με θυμίαμα, φανερώνει τη χάρη του Αγίου Πνεύματος που δόθηκε στους μαθητές, όταν τους έστειλε για να θεραπεύουν κάθε νόσο και κάθε ασθένεια στον Ισραήλ. Μετά το Αλληλούια, ο ιερέας ή ο διάκονος, αφού λάβει το άχραντο Ευαγγέλιο, ως απεσταλμένος άγγελος, με τη θεία προσταγή, ανεβαίνει στον άμβωνα και εκπληρώνει την προφητεία του Ησαΐα που λέει: «Σε πεδινό βουνό υψώστε σημείο». Η έκταση των χεριών του πλήθους δείχνει την ευχαριστία, επειδή αξιώθηκε τέτοια θαύματα. Ο δε ιερέας ανοίγει τη θεία προσταγή με ιερό δέος, και την αναγγέλλει στον λαό, ενώ εκείνοι στέκονται με σιγή, όπως ο Μωυσής, ο Ηλίας και όλοι οι προφήτες όταν τους μιλούσε ο Θεός, και όταν έλεγε στους αποστόλους: «Εγώ είμαι ο καλός ποιμένας». Μετά την ανάγνωση, αυτός που ανέγνωσε, αφού την κλείσει, διέρχεται και τη δίνει σε όλους ως σε υιούς για να την ασπαστούν.

Στον ίδιο. Είναι η δεύτερη φορά τώρα που γράφω προς τον κύρη και πατέρα μου· δεν γνωρίζω αν έλαβες τα γράμματα. Και σε εκείνα λοιπόν, αν ο καιρός απαιτούσε κάτι και ήταν στις δυνάμεις μας, έστω και ανάξια βέβαια μιλήσαμε, και τώρα πάλι όσα επιβάλλει και δίνει ο Θεός προς ωφέλεια της ταπεινής μου ψυχής ή και προς παρηγοριά, τολμώ να πω, της δικής σου μεγαλοψυχίας, ω πατέρα, θα τα προσθέσουμε. Αυτό δε, όπως πολλές φορές, έτσι και τώρα το λέω και ομολογώ, ότι, αν υπάρχει κάποιος λόγος σε εμένα και κάποια μικρή έστω ικανότητα στο να γράφω, δεν δωρήθηκε εξαιτίας εμού του άθλιου δούλου σου, αλλά εξαιτίας εσού που έχεις την άφθονη χάρη να πηγάζει στην καρδιά σου και για αυτό με ευχαρίστηση και χαρά έχεις ως έργο να εκπαιδεύεις και να κάνεις σοφούς όχι μόνο εμάς, τους οποίους κάποιοι νομίζοντας ως ανίψια έσφαλαν, αλλά και όλους όσους γέννησες πνευματικά ως γιους και παιδιά σου (και ότι λέω την αλήθεια το έδειξαν τα πράγματα υπέρ εσού του αληθινού ποιμένα, που έθεσες την ψυχή σου υπέρ των δικών σου προβάτων), ώστε να μην εκτραπούμε κάπου έξω από την αλήθεια, προτιμώντας ίσως πρόθυμα να χύσουμε και το ίδιο μας το αίμα. Αυτή λοιπόν είναι η επιστασία του αληθινού ποιμένα, η οποία ελέγχει τους ψευδώνυμους και αποδεικνύεται όντως αντάξια ενώπιον του Θεού και Πατέρα και αρχιποίμενα.

Επομένως, ω πάτερ, στήριξες τα φρονήματά μας, δυνάμωσες τις καρδιές μας. Η ανδρεία σου ξεπέρασε κάθε ελπίδα, η παρρησία σου κάθε προσδοκία. Μας φάνηκες άλλος από αυτόν που γνωρίζαμε, εντελώς αλλοιωμένος εν Θεώ. Δόξα σε Εκείνον που σε δυνάμωσε. Δεν σε κατέβαλε ο φόβος της βασιλικής εξουσίας, δεν σε χαύνωσε η γοητευτική κολακεία. Δεν επέλεξες να απολαύσεις την πρόσκαιρη ηδονή, προτιμώντας να κινδυνεύσεις υπέρ της αληθείας του Θεού. Είσαι ο ποιμένας ο καλός, που δίνει την ψυχή του υπέρ των προβάτων, που και τώρα είναι δέσμιος υπό φρούρηση ως απόστολος του Χριστού. Ω, εκείνο το δωμάτιο, στο οποίο διαβιείς και περιφέρεσαι ως πολύτιμο και εύχρηστο σκεύος στον Δεσπότη Θεό! Είθε λοιπόν να αγκάλιαζα εκείνο το έδαφος, όπου βαδίζουν τα πόδια του κυρίου μου και πατέρα. Είθε να προσκυνούσα τα κλειδιά και τις κλειδαριές που σε κρατούν, επειδή φυλάσσουν έναν θησαυρό ευσέβειας. Περισσότερο όμως θα ήθελα να ασπαστώ εκείνο το τίμιο στόμα, που ομολόγησε τον λόγο της αλήθειας, και τα όσια χέρια που υψώνονται σε άγιες και ευπρόσδεκτες προσευχές. Πού άραγε πέταξε μακριά μου το γλυκό πρόσωπο, πού σίγησε η σωτήρια φωνή; Ιδού, εγώ ο ελεεινός έμεινα ορφανός και παντέρημος, χωρίς τον πατέρα μου, χωρίς τον φωστήρα μου, τον ιατρό και τροφό της ταπεινής μου ψυχής, απροστάτευτος και ανυπεράσπιστος απέναντι σε εκείνους που με πολεμούν αοράτως.

κηʹ. Τι έκανε λοιπόν ο αθλητής του Χριστού; Αποκόπτεται από τους οικείους του με τη θέλησή του, εγκαταλείπεται ολομόναχος προσφέροντας την ψυχή του υπέρ των προβάτων, σύμφωνα με το Ευαγγέλιο, ως αληθινά καλός ποιμένας, οδηγείται στον Καίσαρα από ισχυρό χέρι, στάθηκε πρόσωπο με πρόσωπο, αν και είναι τολμηρό να το πει κανείς, όπως ο Ιωάννης ο Πρόδρομος του Κυρίου, με τη διαφορά ότι ο μεν κινήθηκε από μόνος του, ο δε οδηγήθηκε από άλλους. Ω, τι ανδρεία καρδιά! Δεν πτοήθηκε από την εξουσία, δεν ενέδωσε στις απειλές, δεν λύγισε στις πειστικές κολακείες, και μάλιστα ενώ υπήρχε εξ αίματος συγγενής ομόγνωμη με την Ηρωδιάδα, αλλά μίλησε ατρόμητα και ομολόγησε χωρίς ντροπή τον λόγο της αλήθειας. Είπε ο Πρόδρομος του Κυρίου: «Δεν σου επιτρέπεται να έχεις τη γυναίκα του αδελφού σου Φιλίππου». Είπε και ο μιμητής του παρόμοια λόγια προς τον όμοιο του Ηρώδη· και βέβαια δεν αποκεφαλίζεται, επειδή ούτε ο Καίσαρας ήθελε να αναδείξει μάρτυρα αυτόν που αγωνίστηκε με την προαίρεσή του, όπως είχε δηλώσει νωρίτερα, αλλά τον ανέδειξε ομολογητή του Χριστού χωρίς να το θέλει, φυλακίζοντας σε κάποιο οίκημα σαν κακούργο τον θησαυρό της αλήθειας, βάζοντας κλειδαριές πάνω στις κλειδαριές και διατάζοντας να του παρέχεται η τροφή μέσα από μια οπή, ώστε να μην τον βλέπει κανείς απολύτως από όλους τους άλλους αυτόν που τον έβλεπε ο Κύριος.