Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 11:43

Πότε όμως προσευχήθηκε; Τώρα λάβε, αγαπητέ, τη λύση του ρητού που πριν από λίγο αναζητούσες· διότι όταν συγκλονίστηκε βαθιά στο πνεύμα του, τότε προσευχήθηκε. «Και αφού είπε αυτά, έκραξε με μεγάλη φωνή λέγοντας: Λάζαρε, έλα έξω. Και αμέσως βγήκε έξω ο νεκρός, δεμένος στα χέρια και στα πόδια με σάβανα». Ω δύναμη φωνής, που διέρρηξε τον άδη, που συνέτριψε χάλκινες πύλες, που έθραυσε σιδερένιους μοχλούς, που κατέβαλε τον διάβολο, που κατήργησε τον θάνατο, που ανέστησε νεκρό· ω δύναμη φωνής, που συγκέντρωσε σε ένα και ανόρθωσε τα διαχωρισμένα μέλη, και που έφερε το ανύπαρκτο στην ύπαρξη· ω δύναμη φωνής, που εγείρει τον τετραήμερο νεκρό σαν από ύπνο και βγάζει από τον τάφο αυτόν που ήταν «δεμένος με σάβανα» σαν να ήταν λυτός και γοργοπόδαρος· προσήλωσε, αγαπητέ, τον νου σου στη φωνή, και θα βρεις ότι ο ίδιος ο Λόγος, που έλεγε κατά τη δημιουργία του κόσμου «ας γίνει φως, και έγινε φως· ας γίνουν φωστήρες στο στερέωμα του ουρανού», και έγιναν, είναι ο ίδιος που λέει και τώρα «Λάζαρε, έλα έξω». Και τα υγρά των σαρκών που είχαν ρεύσει αναπλήρωναν πάλι τις κοιλότητες των αρθρώσεων, και οι τρίχες που είχαν πέσει αναγνώριζαν την οικεία τους θέση και φυτεύονταν ξανά στα μέλη. «Λάζαρε, έλα έξω»· και ο νεκρός ανιστάτο, και αν και τετραήμερος, ήταν όμοιος με εκείνον που δεν είχε πεθάνει ποτέ.

«Λάζαρε, έλα έξω». Και η ψυχή ανασύρθηκε από τα καταχθόνια, χωρίς να φέρει αντίρρηση ο διάβολος, χωρίς να προβάλει αντίσταση ο θάνατος, και με χαρά αναγνώριζε την ίδια της την κατοικία. Έχοντας δει το θείο έργο αυτών των θαυμάτων, αγαπητέ, μην αμφιβάλλεις για την ανάσταση. Ας γίνει για σένα καθρέφτης ο Λάζαρος, και βλέποντας σε αυτόν τον εαυτό σου, να πιστεύεις στην ανάσταση. Διότι η ίδια φωνή θα αναστήσει όλους εμάς, όπως ακριβώς λέει και ο απόστολος: «διότι θα ηχήσει η σάλπιγγα, και οι νεκροί θα αναστηθούν άφθαρτοι», με τη χάρη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Εσύ που υπέμεινες τον κόπο και θεράπευσες τον παράλυτο με τον λόγο, ελέησον ημάς. Εσύ που υπέμεινες τη δίψα και μετέβαλες το ύδωρ σε οίνο, ελέησον ημάς. Εσύ που έκλαψες για τον Λάζαρο και ανέστησες τον τετραήμερο νεκρό, ελέησον ημάς. 〈Εσύ που συγκέντρωσες τους αποστόλους και〉 τους 〈ανέδειξες〉 κληρονόμους 〈της βασιλείας των ουρανών,〉 ελέησον ημάς. 〈Εσύ που συνελήφθης από τους Ιουδαίους και παραδόθηκες από τους αρχιερείς,〉 ελέησον ημάς. 〈Εσύ που οδηγήθηκες στον Ηρώδη και ανακρίθηκες από τον Πιλάτο,〉 ελέησον ημάς. 〈Εσύ που〉 στον σταυρό 〈προσηλώθηκες κατά σάρκα〉 [207r] 〈και κρεμάστηκες πάνω στο ξύλο του,〉 ελέησον ημάς.

Εκείνος που ήλθε στη Βηθανία, ο ίδιος προσέρχεται και εδώ· προσέρχεται δε όχι ως απών, αλλά ως υπάρχων, και παρών, και ερχόμενος. Αυτή την έλευση του Κυρίου έχοντας προθεωρήσει και ο προφήτης έλεγε: «Ιδού, ο Κύριος έρχεται με ισχύ, ο βραχίονάς Του με κυριαρχία». Ιδού, ο Κύριος έρχεται με ισχύ. Αληθινός είναι ο λόγος: Με ισχύ έρχεται ο Κύριος. Πώς με ισχύ; Ως εκείνος που σκύλευσε τον άδη, ως εκείνος που έδωσε στον Λάζαρο να γευθεί την ανάσταση, ως εκείνος που γέμισε τον κόσμο με μύριες ευεργεσίες. Ιδού, ο Κύριος έρχεται με ισχύ. Διότι ποιος είναι ισχυρότερος από εκείνον που είπε: «Λάζαρε, δεύρο έξω»;

Διότι προς Αυτόν αναπέμπεται κάθε προσευχή· άφησε να ακουστεί μόνο η φωνή του: «Λάζαρε, έλα έξω», σαν τον δεσπότη που καλεί τον δούλο του. Τι συνέβη λοιπόν; Εξήλθε σαν δούλος που υπάκουσε στον δεσπότη; Εξήλθε, δεν καθυστέρησε, δεν αντιστάθηκε ο άδης, δεν στασίασε ο θάνατος, δεν έφεραν αναβολές οι κάτω δυνάμεις· απεναντίας μάλιστα, καταπλάγηκαν. Διότι ο άδης, έχοντας τον Λάζαρο ήδη τέσσερις ημέρες στα δικά του μέρη, διαλυμένο από παντού σαν ασύνδετο σκάφος, ήταν πλέον αμέριμνος· οι κάτω δυνάμεις δεν είχαν καμία υποψία ότι ο Λάζαρος θα ανασυρόταν πια από τα καταχθόνια.

Όταν δε ξαφνικά η Δεσποτική φωνή κατήλθε στον τάφο με πολύ φως και άρχισε ταχύτατα να επαναφυτεύει τις τρίχες στο κεφάλι του Λαζάρου, να τοποθετεί τον μυελό στην κοιλότητα των οστών και να κατευθύνει την πλήρωση των φλεβών σε ζωτικό αίμα, κατεπλάγησαν οι δυνάμεις του Κάτω Κόσμου κραυγάζοντας η μία στην άλλη: Ποιος είναι αυτός που καλεί; Ποιος είναι αυτός που εξουσιάζει; Ποιος αναπλάθει το διαλυμένο χώμα; Ποιος ξυπνά τον νεκρό σαν από ύπνο; Ποιος συντρίβει τις αδαμάντινες πύλες; Ποιος φωνάζει: Λάζαρε, έλα έξω; Η μεν φωνή είναι ανθρωπόφθογγη, η δε δύναμη θεοδύναμη. Ποιος είναι αυτός που καλεί; Δεν είναι άνθρωπος· η μεν μορφή είναι ανθρώπου, η δε φωνή είναι Θεού.

Άκουσε με λίγα λόγια. Όταν είδε ο διάβολος, αφού φώναξε ο Κύριος, «Λάζαρε, έλα έξω», να διαλύονται όλα τα καταχθόνια και να μην αντέχουν οι κάτω δυνάμεις να τον συγκρατήσουν, και ότι, ωσάν να καταπέμφθηκε βασιλικό πρόσταγμα, ή μάλλον ωσάν να ενεργούσε θείο θέλημα, οι τρίχες του Λαζάρου ρίζωναν από την αρχή, οι αποσυνθέσεις των νεύρων συσφίγγονταν, οι φθορές των σαρκών αναπληρώνονταν, τα χωρισμένα οστά συναρμόζονταν, οι ροές των ιχώρων συστέλλονταν, το ζωτικό πνεύμα υπεισερχόταν, και η δέσποινα ψυχή αναλάμβανε την προηγούμενη και αρχαία κατοικία της· όταν είδε να συμβαίνουν αυτά και τα παρόμοια, θορυβήθηκε και, γεμάτος αγωνία, διέταζε τις δυνάμεις του λέγοντας: «Αντισταθείτε, κραταιωθείτε, μην προδώσετε τη βασιλεία μου. Ω, τι έπαθα; Καταλύεται το κράτος του θανάτου, το οποίο απέκτησα διά της αμαρτίας. Αυτόν που κρατούσα επί τέσσερις ημέρες, τώρα αναγκάζομαι με μεγάλη βία να τον παραδώσω. Περιέπεσα σε συμφορά. Άρχισα να εξεμέω αυτούς που κατάπια».

Ακούστε με σύνεση· διότι πολλοί το ρωτούν αυτό και λέγουν: Για ποιον λόγο, αφού αναστήθηκε, δεν εμφανίστηκε αμέσως στους Ιουδαίους; Αλλά αυτός ο λόγος είναι περιττός και μάταιος. Διότι, εάν επρόκειτο να τους προσελκύσει στην πίστη, δεν θα απέφευγε να εμφανιστεί σε όλους μετά την ανάσταση· το ότι, όμως, δεν επρόκειτο να τους προσελκύσει εάν εμφανιζόταν σε αυτούς μετά την ανάσταση, το αποδεικνύει μέσω του Λαζάρου. Διότι, αφού τον ανέστησε, ενώ ήταν νεκρός επί τέσσερις ημέρες, ενώ μύριζε και βρισκόταν σε αποσύνθεση, και αφού τον έκανε να εξέλθει μπροστά στα μάτια όλων δεμένος με τα σάβανα, όχι μόνο δεν τους προσέλκυσε στην πίστη, αλλά και τους εξόργισε· διότι προσήλθαν και θέλησαν να θανατώσουν και εκείνον εξαιτίας αυτού.

Ακόμη και αυτό είναι ασαφές. Τι είναι όμως φανερό; Το ότι πιστέψαμε χάρη στη δύναμή Του, με την οποία ανέστησε τον Χριστό· διότι το να πείσει κανείς ψυχές είναι πολύ πιο θαυμαστό από το να αναστήσει έναν νεκρό. Και πώς; Εγώ θα προσπαθήσω να το κάνω αυτό φανερό· άκουσε, λοιπόν: Είπε ο Χριστός στον νεκρό: «Λάζαρε, έλα έξω», και αμέσως εκείνος υπάκουσε· είπε ο Πέτρος στην Ταβιθά: «Ανάστηθι», και δεν έφερε καμία αντίρρηση. Θα μιλήσει Αυτός κατά την έσχατη ημέρα, και όλοι θα αναστηθούν, και μάλιστα με τέτοια ταχύτητα, ώστε αυτοί που θα ζουν ακόμη να μην προηγηθούν από όσους έχουν κοιμηθεί, αλλά σε μια στιγμή, σε ριπή οφθαλμού, να συντελεστούν όλα και να συγκεντρωθούν.

Ο Άβελ, ο οποίος πέθανε πριν από όλους, θα προϋπαντήσει τον Κύριο ταυτόχρονα με εκείνους που θα ζουν τότε. Επομένως, δεν θα υπάρχει κανένα πλεονέκτημα για εκείνους ως προς αυτό, αλλά ο φθαρμένος, αυτός που βρίσκεται τόσα χρόνια μέσα στη γη, θα προϋπαντήσει τον Κύριο μαζί με εκείνους, καθώς και όλοι οι άλλοι. Διότι, εάν εκείνοι μας περίμεναν για να στεφανωθούμε, όπως λέει γράφοντας σε άλλο σημείο: «Επειδή ο Κύριος είχε προβλέψει κάτι καλύτερο για εμάς, ώστε να μην τελειωθούν χωρίς εμάς», πολύ περισσότερο και εμείς εκείνους· ή μάλλον, εκείνοι μεν περίμεναν, εμείς όμως πλέον όχι· διότι η ανάσταση γίνεται ακαριαία, σε ριπή οφθαλμού. Το ότι λέει, πάλι, πως συγκεντρώνονται, δηλώνει το εξής: ότι ανασταίνονται μεν παντού, αλλά συγκεντρώνονται από τους αγγέλους. Η ανάσταση, λοιπόν, είναι έργο της δύναμης του Θεού, ο οποίος προστάζει τη γη να παραδώσει την παρακαταθήκη της, και κανένας δεν μεσολαβεί ως υπηρέτης, όπως ακριβώς κάλεσε τότε τον Λάζαρο: «Λάζαρε, δεύρο έξω»· το να τους οδηγήσουν, όμως, είναι έργο των υπηρετών. Αλλά, εάν οι άγγελοι τους συγκεντρώνουν και περιτρέχουν παντού, πώς αναφέρεται εδώ ότι αυτοί αρπάζονται;

Διότι ο μεν Κύριός μας Ιησούς Χριστός, από πολλή αγαθότητα, καθάριζε λεπρούς, χάριζε την όραση στους τυφλούς, θεράπευε χωλούς, έδιωχνε δαίμονες, ανέστησε εκ νεκρών τον τετραήμερο Λάζαρο, χόρτασε πέντε χιλιάδες ανθρώπους με πέντε άρτους, περπάτησε πάνω στη θάλασσα, μετέτρεψε το νερό σε οίνο, γιάτρεψε την αιμορροούσα, επανέφερε στη ζωή τη νεκρή κόρη του αρχισυναγώγου και έκανε πολλά άλλα μυστήρια άξια θαυμασμού. Οι δε Ιουδαίοι, κινούμενοι από φθόνο και κακία, άλλοτε λιθοβολούσαν τον Κύριο, άλλοτε προσπαθούσαν να τον κατακρημνίσουν, και στο τέλος τον οδήγησαν μέχρι και στον σταυρό. Αλλά ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός δεν μιμήθηκε την κακία των βλάσφημων Ιουδαίων· αντιθέτως, παρέδιδε τα νώτα του στα μαστιγώματα, σύμφωνα με τον προφήτη, και τις σιαγόνες του στα ραπίσματα· δεν απέστρεψε το πρόσωπό του από την αισχύνη των εμπτυσμάτων· και τέλος οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή, και όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε εκείνον που τον κουρεύει, έτσι και Εκείνος δεν αντιστάθηκε, δεν έφερε αντίρρηση. Όταν τον λοιδορούσαν δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες, όταν έπασχε δεν απειλούσε· αλλά παρέδιδε τον εαυτό του σε Εκείνον που κρίνει δίκαια. Διότι δεν ήλθε κατά την πρώτη παρουσία Του για να κολάσει και να τιμωρήσει τους απίστους, αλλά θέλησε μέσα από τη μακροθυμία και την υπομονή να οδηγήσει τους πεπλανημένους στην αλήθεια.

Και ο Δαβίδ πάλι λέει: Όλα τα έθνη, χτυπήστε τα χέρια, αλαλάξτε προς τον Θεό με φωνή αγαλλιάσεως· διότι ο Κύριος είναι ύψιστος, φοβερός, μεγάλος βασιλιάς σε όλη τη γη. Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας. Και άλλος λέει: Ευφρανθείτε, έθνη, μαζί με τον λαό Του. Και Εσύ ο Ίδιος, όταν ήρθες, δεν κάλεσες αμέσως τους μάγους, την ακρόπολη των εθνών; την τυραννία του διαβόλου; τη δύναμη των δαιμόνων; Δεν κατέβηκες και τους έκανες προφήτες; Εσύ καλείς μάγους· οι προφήτες μιλούν για τα έθνη. Όταν αναστήθηκες από τον άδη, λες στους μαθητές: Πηγαίνετε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τα εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Και όταν ήρθε η άθλια, η ταλαίπωρη, παρακαλώντας για την κόρη της, ικετεύοντας να λύσεις τη συμφορά, τότε λες: Δεν στάλθηκα παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ; Και όταν βέβαια πλησίασε ο εκατόνταρχος, λες: Εγώ θα έρθω και θα τον θεραπεύσω· όταν ο ληστής: Σήμερα θα είσαι μαζί μου στον παράδεισο· όταν ο παραλυτικός: Σήκω, πάρε το κρεβάτι σου και πήγαινε· όταν ο Λάζαρος: Λάζαρε, έλα έξω, και βγήκε έξω ο τετραήμερος. Λεπρούς καθαρίζεις, νεκρούς ανασταίνεις, παραλυτικό στερεώνεις, τυφλούς θεραπεύεις, ληστές σώζεις, την πόρνη την κάνεις πιο σώφρονα από παρθένο, και σε αυτήν δεν αποκρίνεσαι τίποτα; Τι είναι αυτό το πρωτοφανές; Τι είναι αυτό το παράξενο; Τι είναι αυτό το παράδοξο;

Μερίστηκε ο αδιαίρετος, για να σωθούν τα πάντα, ώστε ούτε ο κάτω τόπος να μείνει αμύητος από τη θεία παρουσία· «Δεν είδαμε τη μορφή του, αλλά ακούσαμε τη φωνή του». Έλυσε, λοιπόν, και κατά τη διάρκεια της ζωής του τα δεσμά του θανάτου ασκώντας βασιλική εξουσία, όπως με το: «Λάζαρε, έλα έξω», και το: «Κορίτσι, σήκω», για να φανερωθεί η προστακτική του δύναμη· γι' αυτό ακριβώς, προσφέροντας ολόκληρο τον εαυτό του, τον παρέδωσε στον θάνατο, ώστε το αδηφάγο θηρίο και ο άπληστος δεσμός να νεκρωθεί ολοκληρωτικά μέσα του. Στο αναμάρτητο σώμα αναζητούσε παντού τις δικές του τροφές, μήπως υπάρχει ηδονή, μήπως οργή, μήπως παρακοή, μήπως γενικά η παλαιά αμαρτία, που είναι η πρωταρχική τροφή του θανάτου· διότι λέει: «Το κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία»· επειδή όμως δεν έβρισκε μέσα σε Αυτόν τίποτα που να τρέφει τον θάνατο, αφού κλείστηκε εντελώς στον εαυτό του και διαλύθηκε από την έλλειψη τροφής, έγινε ο ίδιος θάνατος για τον εαυτό του.

Γιατί, άραγε, δεν είπε: «Στο όνομα του Πατέρα μου, έλα έξω»; Γιατί δεν είπε: «Ανάστησέ τον, Πατέρα»; Αλλά, αφού τα άφησε όλα αυτά και έλαβε τη στάση εκείνου που προσεύχεται, αποδεικνύει την αυθεντία του μέσα από τις ίδιες τις πράξεις; Διότι και αυτό αποτελεί γνώρισμα της δικής του σοφίας, το να επιδεικνύει δηλαδή συγκατάβαση με τα λόγια, και εξουσία με τα έργα. Επειδή δεν είχαν τίποτε άλλο να του προσάψουν παρά μόνο το ότι δεν προέρχεται από τον Θεό, και με αυτόν τον τρόπο εξαπατούσαν τα πλήθη· για τον λόγο αυτόν αποδεικνύει περίτρανα αυτό ακριβώς το γεγονός με όσα λέει, και μάλιστα με τον τρόπο που απαιτούσε η πνευματική τους αδυναμία. Διότι ήταν βέβαια δυνατόν να αποδείξει και με άλλον τρόπο τη συμφωνία του με τον Πατέρα, διατηρώντας τη δική του αξία· αλλά ο όχλος δεν μπορούσε να ανυψωθεί τόσο πολύ. Και λέει: «Λάζαρε, έλα έξω». Αυτό είναι εκείνο που έλεγε: «Έρχεται η ώρα που οι νεκροί θα ακούσουν τη φωνή του Υιού του Θεού, και όσοι την ακούσουν θα ζήσουν».

Επειδή, λοιπόν, η φωνή που έλεγε «Ούτός εστιν ο Υιός μου ο αγαπητός», φαινόταν στους περισσότερους ότι ταίριαζε μάλλον στον Ιωάννη —διότι δεν προσέθεσε «Αυτός που βαπτίζεται», αλλά απλώς «Αυτός»· και καθένας από τους ακροατές υπέθετε ότι αυτό ειπώθηκε μάλλον για εκείνον που βάπτιζε παρά για εκείνον που βαπτιζόταν, τόσο εξαιτίας του αξιώματος του Βαπτιστή, όσο και εξαιτίας όλων όσων είχαν ειπωθεί—, κατήλθε το Πνεύμα εν είδει περιστεράς κατευθύνοντας τη φωνή προς τον Ιησού, και καθιστώντας σαφές σε όλους ότι το «Αυτός», δεν ειπώθηκε για τον Ιωάννη που βάπτιζε, αλλά για τον Ιησού που βαπτιζόταν. Και πώς, θα ρωτήσει κάποιος, δεν πίστεψαν ενώ συνέβαιναν αυτά; Διότι και επί Μωυσέως έγιναν πολλά θαύματα, έστω και αν δεν ήταν τέτοιου είδους· και μετά από όλα εκείνα, και τις φωνές, και τις σάλπιγγες, και τις αστραπές, και μοσχάρι κατασκεύασαν και μυήθηκαν στον Βεελφεγώρ. Αλλά και αυτοί οι ίδιοι που ήταν παρόντες τότε και είδαν τον Λάζαρο να ανασταίνεται, τόσο πολύ απείχαν από το να πιστέψουν σε Εκείνον που τα έπραξε αυτά, ώστε πολλές φορές επιχείρησαν να θανατώσουν και τον Ίδιο.

Συνήθειά μου είναι να διώκομαι και να μη διώκω, να εκδιώκομαι και να μην εκδιώκω. Έτσι και ο Χριστός επικράτησε, όχι σταυρώνοντας, αλλά αφού σταυρώθηκε, όχι ραπίζοντας, αλλά αφού ραπίσθηκε. «Αν μίλησα κακά», λέγει, «μαρτύρησε για το κακό· αν όμως καλά, γιατί με δέρνεις;». Ο Δεσπότης της οικουμένης απολογείται στον δούλο του αρχιερέα, αν και δέχθηκε ράπισμα στο στόμα, από το οποίο εξήλθε λόγος που και τη θάλασσα χαλιναγώγησε και τον τετραήμερο Λάζαρο ανέστησε από τους νεκρούς· από όπου η κακία δραπέτευσε, από όπου νοσήματα και αμαρτήματα λύνονταν· αυτό είναι το θαύμα του Σταυρωθέντος. Διότι, αν και είχε τη δύναμη να ρίξει κεραυνό, και να σείσει τη γη, και να ξηράνει το χέρι του δούλου, δεν έκανε τίποτε από αυτά, αλλά αντίθετα απολογείται και επικρατεί με την πραότητα, διδάσκοντάς σε, ως άνθρωπο που είσαι, να μην αγανακτείς ποτέ· ακόμη κι αν σταυρωθείς, ακόμη κι αν δεχθείς ράπισμα, να λες τα ίδια λόγια με τον Δεσπότη σου: «Αν μίλησα κακά, μαρτύρησε για το κακό· αν όμως καλά, γιατί με δέρνεις;». Και παρατήρησε τη φιλανθρωπία Του, πώς τιμωρεί τα όσα υφίστανται οι δούλοι Του, ενώ τα δικά Του τα προσπερνά. Υπήρξε κάποτε ένας προφήτης, ο οποίος ήλεγχε έναν ασεβή βασιλιά, και όταν πήγε, λέγει: «Θυσιαστήριο, θυσιαστήριο, άκουσε». Επειδή ακριβώς ο βασιλιάς Ιεροβοάμ στεκόταν προσφέροντας θυσία στα είδωλα, ο προφήτης, όταν πήγε, απευθύνεται στο θυσιαστήριο.

Αλλά η ευωδία της ζωής, αφού έφτασε στην όσφρηση του νεκρού, σφυρηλάτησε ξανά τα διαλυμένα σπλάγχνα· το μνήμα έγινε μήτρα για αυτόν που κειτόταν εκεί, και σαν να είχε σπαρθεί σε μητρική γαστέρα, και όχι σε μνήμα, ο Λάζαρος ξεπετάχτηκε νεόπλαστος. Ώ, τι καινοφανής θαυματουργία! Ο τάφος έφερε στη ζωή για εμάς έναν άνθρωπο, τυλιγμένο με τα νεκρικά εντάφια, όπως ακριβώς το βρέφος στα σπάργανα. Διότι η φωνή του Δεσπότη, μόλις αναγνωρίστηκε από τον νεκρό, τον τράβηξε έξω από το μνήμα μαζί με τα σπάργανα. Λάζαρε, λέει, έλα έξω· και ταυτόχρονα με τον λόγο γρήγορα ο νεκρός εξήρχετο, και τα μέλη έτρεχαν να συναντήσουν το ένα το άλλο μέσα στον τάφο· ο οφθαλμός επανερχόταν στην οικεία του θέση, η μύτη καταλάμβανε τον δικό της χώρο, οι παρειές έσπευδαν να πάρουν το προηγούμενο σχήμα τους, ο τράχηλος δενόταν σφιχτά με τους ώμους και το κεφάλι, το ζεύγος των χεριών ετοιμαζόταν για κίνηση, οι αρθρώσεις ενώνονταν αρμονικά, η διάταξη των δακτύλων συντιθόταν, οι δεσμοί των νεύρων ανασυνδέονταν, η φύση των οστών ντυνόταν με σάρκα, οι αρτηρίες εκτείνονταν μαζί με τις φλέβες, ο μυελός αναπλαθόταν, οι υμένες υφαίνονταν, οι τρίχες αναφύονταν. Όμως, με τον λόγο μου παρουσιάζω πολύ αργή την πορεία της αναδημιουργίας των μελών.

Όπως ακριβώς το άλογο στο παράγγελμα, έτσι και ο νεκρός, κεντριζόμενος από τη φωνή του Δεσπότη, αναπήδησε. «Λάζαρε, έλα έξω». Πριν πει το «αναστήσου», προστάζει την έξοδο· ενώ κείτεται ακόμη, τον κατεπείγει να τρέξει. Ανάστησέ τον πρώτα, και έπειτα, αφού αναστηθεί, πρόσταξέ τον να τρέξει. Γιατί, Δέσποτα, πριν από την ανάσταση παραγγέλλεις έξοδο σε αυτόν που κείτεται;

«Σε αυτόν που κείτεται», λέει, «προστάζω την πορεία, για να μην καθυστερήσω την έξοδο, απασχολώντας τον νεκρό με δύο ενέργειες. Δεν του λέω, "σήκω, και έλα έξω", ώστε να τρέξει γρηγορότερα, λαμβάνοντας μία ενιαία προσταγή για την έγερση και για την πορεία». Έπειτα ο Λάζαρος ξεπήδησε σαν φτερωτός από το μνήμα, μάλλον ως φύλακας που καθόταν πλάι στον τάφο, παρά ως νεκρός. Και ο Άδης από κάτω, όπως φαίνεται, παραδίδοντας τον νεκρό αναβοούσε: «Ποιος είναι αυτός που με τη φωνή του εγείρει τους νεκρούς από τους τάφους σαν να κοιμούνται; Ποιος είναι αυτός που καταλύει τους παλαιούς νόμους των τεθνεώτων; Ποιος είναι αυτός που απευθύνει στους νεκρούς τέτοιο κήρυγμα επιστροφής, ώστε να εξεγείρονται; Ποιος είναι αυτός που κάνει τους ενταφιασμένους να ανατρέχουν στη ζωή; Ποιος είναι αυτός που τόσο εύκολα αποδεσμεύει τους δικούς μου νεκρούς; Ποιος είναι αυτός που με ένα πρόσταγμα αποσπά τους παλαιούς μου νεκρούς; Χάθηκε για μένα, όπως βλέπω, το σκήπτρο της τυραννίας κατά των ανθρώπων, σαθρό πλέον κατέστη το δεσμωτήριο του θανάτου. Ο Ηλίας ανέστησε νεκρό, κάνοντας τη χάρη σε μία γυναίκα· ο Ελισαίος που ακολούθησε αναδείχθηκε για μένα διπλός άρπαγας νεκρών· τώρα αυτός εκστράτευσε εναντίον μου ως πολύ πιο πικρός βοηθός υπέρ των νεκρών, κλέβοντας τους σεσηπότες νεκρούς, και κινδυνεύω στο εξής να μην εξουσιάζω ούτε αυτούς τους νεκρούς που έχουν σαπίσει.»

Και αφού είπε αυτά, έκραξε με μεγάλη φωνή, λέγοντας: «Λάζαρε, έλα έξω». Και αμέσως βγήκε ο νεκρός, δεμένος στα χέρια και στα πόδια με νεκρικούς επιδέσμους. Ω δύναμη φωνής, που διέρρηξε τον άδη, που συνέτριψε χάλκινες πύλες, που έσπασε σιδερένιους μοχλούς, που κατατρόπωσε τον διάβολο, που κατήργησε τον θάνατο, που ανέστησε νεκρό! Ω δύναμη φωνής, που συγκέντρωσε σε ένα και ανόρθωσε τα διαχωρισμένα μέλη, και που έφερε στην ύπαρξη όσα δεν υπήρχαν! Ω δύναμη φωνής, που ξύπνησε τον τετραήμερο νεκρό σαν από ύπνο, και που έβγαλε έξω από τον τάφο αυτόν που ήταν δεμένος με επιδέσμους, σαν να ήταν εντελώς ελεύθερος και γρήγορος δρομέας! Προσήλωσε, αγαπητέ, τον νου σου σε αυτή τη φωνή, και θα διαπιστώσεις ότι είναι ο ίδιος ο Λόγος που έλεγε κατά τη δημιουργία του κόσμου: «Γενηθήτω φως, και έγινε φως· ας γίνουν φωστήρες στο στερέωμα του ουρανού, και έγιναν», αυτός ο ίδιος που και τώρα λέει: «Λάζαρε, έλα έξω». Και τα υγρά των σαρκών που είχαν διαρρεύσει αναπλήρωναν πάλι τις κοιλότητες των αρθρώσεων, και οι τρίχες που είχαν πέσει αναγνώριζαν την οικεία τους θέση και εμφυτεύονταν ξανά στα μέλη. «Λάζαρε, έλα έξω»· και ο νεκρός ανασταινόταν, και αν και ήταν τέσσερις ημέρες στον τάφο, γινόταν όμοιος με αυτόν που δεν είχε πεθάνει καθόλου. «Λάζαρε, έλα έξω»· και η ψυχή ανασυρόταν από τα καταχθόνια, χωρίς να φέρνει αντίρρηση ο διάβολος, χωρίς να αντιπαλεύει ο θάνατος, και με χαρά αναγνώριζε τη δική της κατοικία.

Απλός είναι ο συγγραφέας που παραθέτει μια ανεπιτήδευτη ιστορία· διότι ο Ιωάννης ήταν αλιέας. Προκειμένου, λοιπόν, να εκθέσει ένα παράδοξο έργο, δεν προσπάθησε να τέρψει με τα λόγια του τον ακροατή. Πρόσεξε αυτό που λέω: έγραψε για το θαύμα στο χωριό Βηθανία, τον τρόπο που συνέβη, τις γυναίκες που ήταν παρούσες αλλά και τις απούσες, τι ελέχθη, τι επράχθη, πού συνάντησαν τον Διδάσκαλο, πώς δάκρυσε, πώς παρακάλεσαν, πώς διαμαρτυρήθηκαν μέσα στο πένθος τους στον Δεσπότη επειδή δεν ήταν παρών όταν πέθαινε ο Λάζαρος, και δεν έκλεισε με τον λόγο του τις πύλες του θανάτου ούτε ανέκοψε τα κύματα της απώλειας· διότι, εάν ήταν παρών ο κυβερνήτης, το σκάφος θα είχε σωθεί. Και τα έγραψε αυτά καθισμένος στην Έφεσο, σε τέτοιο βαθμό ώστε, εξαιτίας της ακτημοσύνης και της πενίας του, να μη χρησιμοποιήσει ούτε καν δικό του μελάνι και χαρτί.

«Εγώ δε γνώριζα ότι πάντοτε με ακούς· αλλά το είπα για τους παρισταμένους». Είδες πώς δεν έχει ανάγκη την προσευχή; Αλλά το πράττει αυτό εξαιτίας της απιστίας των παρόντων. «Με άκουσες», λέει, «πάντοτε». Μην αναζητάς το πότε· διότι όσο και αν το εξετάζουμε, δεν το κατανοούμε. Προσεύχεται μεν για τα πάντα σύμφωνα με τη φύση Του ως Υιός· αλλά έκανε αυτή τη μνεία αναπέμποντας την τιμή στον Πατέρα, ώστε να επιδείξει σε αυτούς που αγνοούν την απόλυτη συμφωνία Υιού και Πατρός. Και αφού διασφάλισε την πίστη και οχύρωσε τους λογισμούς των ακροατών, προχωρά πλέον στο έργο: «Λάζαρε, έλα έξω».

Κανένας από τον κάτω κόσμο ας μην αντισταθεί, ούτε αόρατος θυρωρός, ούτε σκληρός δεσμοφύλακας, ούτε οι κλειδοκράτορες του κάτω κόσμου, που όλοι τους έχουν συνηθίσει μόνο να παίρνουν. Μάθε να παραδίδεις πρώτα αυτούς που είναι δικοί μου. Και συ, ω Άδη, σιώπα, μείνε φιμωμένος, δεν παθαίνεις τίποτα το πρωτόγνωρο υπακούοντας στον Δεσπότη, και μην ιδιοποιείσαι τίποτα από αυτά. Ένας άνθρωπος δραπετεύει από τα πρόθυρά σου. Λάζαρε, έλα έξω· νίκησε τον θάνατο με τα δικά μου προστάγματα, νίκησε τον θάνατο λαφυραγωγώντας τον κάτω κόσμο. Αν και παραμένω ακόμη δεμένος, ήδη στεφανώνομαι νικητής εναντίον του.

Και πρόσεξε το παράδοξο: δεν είπε «Λάζαρε, ξανάζησε», αλλά τι; «Λάζαρε, βγες έξω», για να διδάξει τους παρισταμένους ότι αυτός είναι εκείνος που καλεί τα μη όντα ως όντα, για να δείξει στους παρόντες ότι αυτός είναι εκείνος, ο Θεός ζώντων και όχι νεκρών, για να επιδείξει την κατάλληλη στιγμή το ανεμπόδιστο του θείου προστάγματος, και να υπενθυμίσει στους παρευρισκόμενους εκείνον που λέει: «Ας γίνει στερέωμα»· «Ας συγκεντρωθούν τα ύδατα σε μία συναγωγή»· «Ας βλαστήσει η γη χορτάρι»· «Ας παραγάγουν τα ύδατα έμβια ερπετά»· «Λάζαρε, βγες έξω»· και το έκανε αυτό για μεγαλύτερη και βεβαιότερη πίστη αυτών που είχαν προστρέξει, ώστε το μεν νεκρικό ένδυμα και τα δεσμά να μαρτυρήσουν τη νέκρωση, η δε άμεση υπακοή και ο ανεμπόδιστος φόβος να κηρύξουν τη δεσποτική εξουσία: «Λάζαρε, βγες έξω»· και ο αποσυντεθειμένος ορθωνόταν, και ο σαπισμένος αποκτούσε αισθήσεις· ο νεκρός υπάκουε, και ο δεσμώτης έτρεχε, και εκείνος που θρηνούνταν σκιρτούσε. Για ποιον λόγο όμως ο Σωτήρας χρησιμοποιεί κραυγή τη συγκεκριμένη στιγμή; Διότι, λέει ο ευαγγελιστής, «αφού είπε αυτά, κραύγασε με μεγάλη φωνή: Λάζαρε, βγες έξω». Και ίσως με τη δυνατή φωνή προτύπωνε τη μέλλουσα ανάσταση· διότι, λέει, «θα ηχήσει η σάλπιγγα και οι νεκροί θα αναστηθούν». Αν και έχω πολλά ακόμη να πω, παρασύρομαι στο προκείμενο θέμα και αναγκάζομαι να μεταβώ από τον έναν τάφο στον άλλον.

«Λάζαρε, δεύρο έξω». Όταν έγινε η προσευχή, δεν αναστήθηκε ο νεκρός· αλλά, όταν είπε: «Λάζαρε, δεύρο έξω», τότε αναστήθηκε ο νεκρός. Ω, τυραννία του θανάτου· ω, τυραννία της δύναμης εκείνης που κατέχει την ψυχή· ω άδη, έγινε προσευχή και δεν ελευθερώνεις τον νεκρό; «Όχι», λέει. «Γιατί;» «Διότι δεν προστάχθηκα».

Είμαι δέσμιος εδώ κρατώντας τον υπόδικο· εάν δεν προσταχθώ, λέει, δεν τον απελευθερώνω· διότι η προσευχή, λέει, δεν έγινε για εμένα, αλλά για τους παρόντες απίστους. Διότι εγώ, εάν δεν προσταχθώ, δεν απελευθερώνω τον υπόδικο· αναμένω τη φωνή, για να απολύσω την ψυχή. Λάζαρε, δεύρο έξω. Άκουσε το δεσποτικό πρόσταγμα ο νεκρός και αμέσως κατέλυσε τους νόμους του θανάτου. Ας ντροπιαστούν οι αιρετικοί και ας αφανιστούν από το πρόσωπο της γης. Διότι απέδειξε ο λόγος, ότι η προσευχή δεν έγινε για την ανάσταση του νεκρού, αλλά εξαιτίας της ασθένειας των απίστων που ήταν τότε παρόντες. Λάζαρε, δεύρο έξω. Και για ποιον λόγο κάλεσε τον νεκρό ονομαστικά;

Γιατί; Για να μην απευθύνει τη φωνή του αόριστα προς τους νεκρούς και αναστήσει όλους όσοι βρίσκονται στους τάφους, γι' αυτό λέει: «Λάζαρε, έλα έξω». Εσένα μόνο, προς το παρόν, ανακαλώ στη ζωή ενώπιον του παρευρισκόμενου πλήθους, ώστε μέσω του ενός μέρους να επιδείξω τη δύναμή μου και για τα μελλοντικά· διότι εγώ που ανέστησα τον έναν, ανασταίνω την οικουμένη. Διότι εγώ είμαι η ανάσταση και η ζωή. «Λάζαρε, έλα έξω». Και εξήλθε ο νεκρός, δεμένος με τις κειρίες.

Και κράζοντας με φωνή μεγάλη λέει: «Λάζαρε, έλα έξω»· και βγήκε δεμένος με τα σάβανα. Άραγε λοιπόν, αυτός που μεταθέτει βουνά στις καρδιές των θαλασσών, δεν μπορούσε με έναν λόγο να κινήσει τον λίθο; Αυτός που συνέτριψε τα κέντρα του θανάτου, αυτός που τσάκισε τις πύλες του Άδη, δεν μπορούσε να διαρρήξει και τα σάβανα; Και τους λέει: «Λύστε τον». Γιατί; Για να τους ελέγξουν, εάν το αρνηθούν, τα ίδια τους τα χέρια και τα μάτια· γι' αυτό είπε: «Λύστε τον». Και στον γάμο το ίδιο έπραξε, διότι τους είπε: «Γεμίστε τις υδρίες με νερό»· και γέμισαν τις υδρίες, και μετέτρεψε το νερό σε οίνο. Γι' αυτό, λοιπόν, από παντού εξασφαλιζόταν απέναντί τους (αφαιρώντας κάθε περιθώριο αμφισβήτησης)· διότι οι Ιουδαίοι στάθηκαν πάντοτε αγνώμονες και αναίσχυντοι. Θέλετε να μάθετε πόσα τους πρόσφερε ο Θεός, και εκείνοι αποδείχθηκαν αμνήμονες; Μάθετε· αλλά συγκεντρώστε την προσοχή σας σε εμένα, σας παρακαλώ, προσέξτε τα λεγόμενα· διότι επιθυμώ να σας δείξω ότι από την αρχή οι Ιουδαίοι ήταν αγνώμονες: Εβδομήντα πέντε ψυχές κατέβηκαν στην Αίγυπτο, και έγιναν εξακόσιες χιλιάδες. Πέθανε ο Ιωσήφ, και αναδείχθηκε άλλος βασιλιάς για αυτούς, ο οποίος δεν θυμόταν τον Ιωσήφ· και καταπίεζε σφόδρα τους υιούς του Ισραήλ.

Διότι, επειδή εκείνοι έλεγαν: «Κανείς δεν μπορεί να συγχωρεί αμαρτίες, παρά μόνον ο Θεός», ελέγχοντάς τους από το ίδιο τους το στόμα, λέει: «Εσείς είπατε ότι μόνο στον Θεό ανήκει το να συγχωρεί αμαρτίες· ιδού λοιπόν, συγχωρώ αμαρτίες, άρα ομολογήστε τη θεότητά μου. Εάν όμως δεν πιστεύετε, από τη θεραπεία του σώματος δείτε και μάθετε και την υγεία της ψυχής». Τότε λέγει σε αυτόν: «Σήκω, πάρε το κρεβάτι σου, και πήγαινε στο σπίτι σου»· και πάλι σε άλλον: «Έκτεινε το χέρι σου»· και στη θάλασσα: «Σιώπα, ησύχασε»· «Κορίτσι, σήκω»· «Λάζαρε, έλα έξω»· «Το θέλω, καθαρίσου»· και όλα τα υπόλοιπα, διά των οποίων φανερώνει την ισοτιμία του προς τον Πατέρα· τα οποία όλα κατανοώντας πλήρως, να πιστεύεις ότι είναι ομοούσιος με τον Πατέρα, και πως ομοούσιο είναι και το Πνεύμα. Διότι, εάν εκπορεύεται από τον Πατέρα και λαμβάνει από τον Υιό, το Πνεύμα δεν είναι ξένο προς την ουσία του Θεού. Πνεύμα Θεού, Πνεύμα Χριστού, Πνεύμα αληθείας, Πνεύμα παράκλητο, ισότιμα αντιπαρατιθέμενο.

Θα μπορούσε, άραγε, ποτέ κανείς από αυτούς που σκέπτονται ορθά να ισχυριστεί ότι οι ψυχές βρίσκονται στα μνήματα; Και όχι μόνο με τον λόγο, αλλά και με το έργο φανέρωσε ο Κύριος την ανάσταση των σωμάτων. Πρώτα μεν, ανασταίνοντας τον Λάζαρο, ο οποίος ήταν νεκρός τέσσερις ημέρες, είχε ήδη υποστεί φθορά και όζε· διότι δεν ανέστησε μια ψυχή στερημένη από το σώμα, αλλά το σώμα μαζί με την ψυχή, και όχι κάποιο άλλο, αλλά αυτό ακριβώς το σώμα που είχε φθαρεί. Επειδή, πώς θα μπορούσε να γίνει γνωστή ή πιστευτή η ανάσταση του νεκρού, εάν δεν την επιβεβαίωναν τα χαρακτηριστικά ιδιώματα της υποστάσεώς του; Αλλά τον Λάζαρο τον ανέστησε για να αποδείξει τη δική Του θεότητα και για να επιβεβαιώσει τόσο τη δική Του όσο και τη δική μας ανάσταση, μολονότι εκείνος επρόκειτο να επιστρέψει και πάλι στον θάνατο.

Και τον αφαίρεσαν. Και ο Ιησούς, φωνάζοντας με μεγάλη φωνή, είπε: «Λάζαρε, έλα έξω». Και βγήκε έξω δεμένος με τα σάβανα. Άραγε, λοιπόν, αυτός που μετακινεί βουνά στα βάθη των θαλασσών, δεν μπορούσε με έναν λόγο να κυλήσει τον λίθο; Αυτός που συνέτριψε τα κεντριά του θανάτου, αυτός που συνέθλιψε τις πύλες του Άδη, δεν μπορούσε να διαρρήξει και τα δεσμά των ενδυμάτων; Αλλά τους λέει: «Λύστε τον».

Μην έχεις στα ενδύματά σου τον παραλυτικό, αλλά αναζήτησε τον άρρωστο που είναι κατάκοιτος· μην παρατηρείς συνεχώς την αιμορροούσα, αλλά ελέησε τη θλιμμένη χήρα· μην κοιτάζεις με προσοχή την αμαρτωλή γυναίκα που γονατίζει μπροστά στον Κύριο, αλλά συντριβόμενος για τα δικά σου σφάλματα, χύσε άφθονα δάκρυα· μη σκιαγραφείς τον Λάζαρο να εγείρεται από τους νεκρούς, αλλά να ετοιμάζεις καλή απολογία για τη δική σου ανάσταση· μην περιφέρεις τον τυφλό πάνω στο ένδυμά σου, αλλά παρηγόρησε με αγαθοεργίες εκείνον που ζει στερημένος από την όρασή του· μη ζωγραφίζεις τα κοφίνια των περισσευμάτων, αλλά τρέφε αυτούς που πεινούν· μη φέρεις στα ενδύματά σου τις υδρίες που γέμισε στην Κανά της Γαλιλαίας, αλλά πότιζε αυτούς που διψούν. Και αυτά μεν αναφέρονται εδώ κατά λέξη. Αυτός λοιπόν ο Αστέριος, από ό,τι επιτρέπει να κατανοήσουμε η επιγραφή του λόγου, δεν φαίνεται καταρχάς ούτε να απαγορεύει να εικονίζεται ο Χριστός, ούτε βέβαια να θεωρεί ότι το εικονιζόμενο δεν πρέπει να προσκυνείται· αλλά σκοπός του μέσα από αυτή την ηθική διδασκαλία είναι αφενός να μεριμνήσει για την υποστήριξη των φτωχών και αφετέρου να στηλιτεύσει τη μικροπρέπεια των ευπόρων.

Διότι είναι ευχάριστο να βλέπει κανείς στον γάμο το νερό από τα αγγεία να ρέει σαν από τσαμπιά σταφυλιών και να μετατρέπεται σε κρασί για τους φίλους· ευχάριστο είναι επίσης τα αγριεμένα κύματα της θάλασσας, που αφρίζουν απειλώντας ναυάγιο, με ένα μόνο πρόσταγμα να γαληνεύουν και να ημερεύουν, και, το πιο παράδοξο, να μεταφέρουν σαν σε κυρτωμένες ράχες αυτούς που πλέουν· και να τρέφεται ένα πλήθος στις ερημιές με επτά άρτους, και άλλη φορά πολλές χιλιάδες με πέντε, και τα περισσεύματα του δείπνου να αφήνουν πίσω τους τροφή για πολλούς· ευχάριστο είναι επίσης να βλέπει κανείς τον τυφλό να αποκτά όραση, και τις φθοροποιές αιμορραγίες να σταματούν, και τους λεπρούς να αποβάλλουν τα λέπια της νόσου τους και να καθαρίζονται από τα υγρά των πληγών με μόνο τον λόγο και το θέλημα· και τον χωλό να αναπηδά, και τα δαιμόνια να εκδιώκονται, και το πλάσμα του Θεού να ελευθερώνεται από αυτά που το βασανίζουν· ευχάριστο είναι επίσης και ο Λάζαρος να καλείται από τον τάφο, και να ανασταίνεται τεταρταίος, και να ακούγεται ο ύμνος των παιδιών που κρατούν κλαδιά για τον Βασιλέα της δόξης.

Τον νόμο καταπάτησες, τους προφήτες σκότωσες, και τώρα στρέφεις τη λόγχη εναντίον του νομοθέτη και υποβάλλεις αυτόν που προφητεύτηκε σε θάνατο κακούργων· ο δούλος τον δεσπότη, ο πηλός τον κεραμέα, το πλάσμα τον πλάστη. Πράγματι, οι αχάριστοι τον ευεργέτη, οι αιχμάλωτοι τον ελευθερωτή, οι δεσμώτες αυτόν που ήρθε να τους λύσει από τα δεσμά, οι καταδικασμένοι τον κριτή, επειδή χάρισε το φως στους τυφλούς, επειδή δυνάμωσε και στερέωσε τα παραλελυμένα χέρια, επειδή ανόρθωσε και στήριξε τα πόδια των χωλών, επειδή καθάρισε τους λεπρούς από τη λέπρα, επειδή συναρμολόγησε και έσφιξε τα μέλη των παραλύτων, επειδή στέρεψε τις πηγές του αίματος εκείνης που τον άγγιξε, επειδή έθρεψε πολλές χιλιάδες με λίγους άρτους που πολλαπλασιάζονταν μέσα στις παλάμες των μαθητών, επειδή φυγάδευσε και εξαφάνισε κάθε ασθένεια και κάλεσε από τον τάφο τον Λάζαρο και τον ανέστησε την τέταρτη ημέρα.

Αναγνώσθηκε απόσπασμα του μακαρίου Λεοντίου, επισκόπου Αραβισσού, από τον λόγο του για την κτίση και για τον Λάζαρο. Το να σιωπά κανείς σε ακατάλληλο χρόνο μιμείται το θράσος στα λόγια· και τον ίδιο ψόγο που δέχεται αυτός που δεν συγκρατεί τα χείλη του, τον δέχεται και εκείνος που σιωπά από οκνηρία. Είναι ίδιον των αρίστων στρατηγών να εγείρουν το τρόπαιο κατά του αντιπάλου μέσω αυτών που έχουν ηττηθεί, και με τα ίδια τα βέλη που χρησιμοποίησε ο εχθρός, με αυτά να τον εξοντώνουν. Για να μη θεωρηθεί, λοιπόν, η σιωπή αμαρτία, και κινδυνεύσει το κάλλος της εορτής μέσα στη σαθρότητα της σιωπής, αν και είναι τολμηρό να προφέρει κανείς με ακάθαρτα χείλη τα δεσποτικά μυστήρια, αποβλέποντας στο παρόν θα αποτολμήσω τον ύμνο, εναποθέτοντας ό,τι μου λείπει σε αξία στο θαύμα· διότι Εκείνος που ανέχθηκε τη δυσωδία του νεκρού, για να επιδείξει την ευωδία της δικής Του φιλανθρωπίας, θα ανοίξει μαζί με τον τάφο του Λαζάρου και το δικό μου στόμα, καθαρίζοντας την κηλίδα της ζωής μου όπως τη δική του νέκρωση.

Και βρισκόταν μεν επί της γης ευεργετώντας και θεραπεύοντας όλες τις ασθένειες των ανθρώπων, αλλά ελάμβανε ανάξιες ανταμοιβές από τους θεομάχους Ιουδαίους· διότι ο μεν Κύριός μας Ιησούς Χριστός, από πολλή αγαθότητα, καθάρισε λεπρούς, χάρισε την όραση σε τυφλούς, θεράπευσε ασθενείς, έδιωξε δαίμονες, ανέστησε εκ των νεκρών τον τετραήμερο Λάζαρο και χόρτασε πεντακισχίλιους από πέντε άρτους· περπάτησε πάνω στη θάλασσα, μετέβαλε το ύδωρ σε οίνο, θεράπευσε την αιμορροούσα και ζωοποίησε τη νεκρή θυγατέρα του αρχισυναγώγου·

Και πώς θα γίνει αυτό; Παρά μόνο με το να μην αμελήσουμε και χαλαρώσουμε στο εξής διάστημα· και μάλιστα όταν έρθει το άγιο Πάσχα, καθώς η περίοδος αυτή επιφέρει μείωση της ψαλμωδίας, των ωρών, των γονυκλισιών, των προσευχών, των κόπων, των αγρυπνιών· εννοώ την προσθήκη στα φαγητά, κρασιού, λαδιού, προσφαγίου και των άλλων τρόπων ανέσεως· του μεσημεριανού ύπνου, της διφαγίας, της εξόδου και όποιου άλλου από αυτά που συμβαίνουν· ώστε εάν ο νους δεν είναι νηφάλιος και δεν τα κάνει όλα με εγκράτεια και με τάξη, θα κινδυνεύσει να χάσει όσα καλά απέκτησε, και από πλούσιος θα βρεθεί ξαφνικά φτωχός· και από το ύψος της δόξας θα κατακρημνιστεί σε πτώση ατιμίας. Γι' αυτό σας παρακαλώ και σας ικετεύω, να προσέχετε πάντοτε, μέχρι να φύγουμε από τα εδώ και να μεταβούμε στα εκεί ασφαλή και απαραβίαστα. Και τι είναι αυτές οι μακάριες ημέρες κατά τις οποίες ο Κύριος και Θεός μας έρχεται να αναστήσει από τους νεκρούς τον τετραήμερο Λάζαρο; Εάν λοιπόν κάποιος από εσάς έχει τον νου του νεκρωμένο και σαν δεμένο από τα πάθη, ας παρακαλέσει, όπως εκείνες που ήταν με τη Μάρθα, και ας ακούσει: Λάζαρε, δεύρο έξω· από την εμπάθεια στην απάθεια. Διότι τι υπάρχει που να ανθίσταται στον λόγο και να μην υποχωρεί στη θεία φωνή; Αρκεί μόνο να ζητάμε θερμά και να Τον πλησιάζουμε, ο Θεός δεν ήταν παρών μόνο τότε, αλλά είναι και τώρα· και καθώς λέει, «Ο Πατέρας μου έως τώρα εργάζεται, και εγώ εργάζομαι»· Του αρέσει να εγείρει και να ζωοποιεί καθημερινά πολλούς νόες σαν τον Λάζαρο.

Εισήλθε, λοιπόν, στη Βηθανία και, αφού άκουσε με ευσπλαχνία τον ικετευτικό κλαυθμό της Μάρθας και της Μαρίας, ο Αληθινός ρωτά: «Πού έχει τεθεί ο θανών;». Δακρύζει ο Σωτήρας ανθρωπίνως, δείχνοντας την αλήθεια των δύο φύσεων· διότι με τη θεϊκή επιτίμηση ανακόπτει το δάκρυ. Μαθαίνει οικονομικώς πόσων ημερών είναι ο θάνατος και ακούει: «Είναι τεταρταίος». Ενθαρρύνει τις πενθούσες, στηρίζοντάς τες στην πίστη· προτρέπει τους παρισταμένους να αποκαλύψουν τον τάφο και ο ταμίας της ζωής και χορηγός της πνοής λέει με μεγάλη φωνή: «Λάζαρε, δεύρο έξω», και αμέσως ο νεκρός ανίσταται και ο σεσηπώς λαμβάνει ξανά σάρκα, και ο άπνους ζωοποιείται, και με μόνο τον λόγο το έργο γίνεται τώρα πραγματικότητα. Διότι Εκείνος που είπε «γενηθήτω φως και εγένετο», όπως και για τα άλλα κτίσματα, έτσι και σε αυτήν την περίπτωση μόνο φώναξε και με την κρούση του ήχου η θεϊκή ενέργεια επανέφερε τον νεκρωμένο από τον θάνατο στη ζωή. Ας εορτάσουμε τα μνημόσυνα του μακαριωτάτου Λαζάρου, ή μάλλον τα εγέρσια, εκείνου του Λαζάρου που έζησε τριάντα έτη, όπως λέγεται, και διακόνησε ως επίσκοπος μετά την αναβίωσή του!

Γι' αυτό, παρακαλώ και ικετεύω, να μένετε πάντοτε σε ασφάλεια, μέχρι να φύγουμε από τα εδώ, μεταβαίνοντας στα εκεί ασφαλή και απαραβίαστα. Και τι να πει κανείς για αυτές τις μακάριες ημέρες, κατά τις οποίες ο Κύριος και Θεός μας έρχεται να αναστήσει τον Λάζαρο από τους νεκρούς μετά από τέσσερις ημέρες; Εάν, λοιπόν, κάποιος από εσάς έχει νου νεκρωμένο και σαν δεμένο στα πάθη, ας παρακαλέσει, ας κλάψει, όπως η Μάρθα και οι δικοί της, και θα ακούσει το «Λάζαρε, δεύρο έξω», περνώντας από την εμπαθή κατάσταση στην απάθεια. Διότι τι είναι αυτό που μπορεί να αντισταθεί στον Λόγο και να μην υποχωρήσει στη θεία φωνή, αρκεί μόνο να ζητάμε θερμά και να παραμένουμε αφοσιωμένοι; Και όχι μόνο τότε, αλλά και τώρα ο Θεός είναι παρών. Και καθώς λέει «ο Πατέρας μου μέχρι τώρα εργάζεται, και εγώ εργάζομαι», του είναι αρεστό το να εγείρει και να ζωοποιεί καθημερινά πολλούς νεκρωμένους νόες σαν τον Λάζαρο. Και τι σημαίνει η προϋπάντηση με τα Βάια και η προπομπή του Βασιλιά των πάντων; Αλλά εκεί, όταν εισήλθε στην Ιερουσαλήμ, σείστηκαν τα Ιεροσόλυμα φωνάζοντας και λέγοντας «ωσαννά εν τοις υψίστοις, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου». Διότι ήταν μέγα αυτό που είδαν στο πρόσωπο του Λαζάρου και η προφητεία εκπληρωνόταν. Εδώ, όμως, αν πραγματοποιηθεί η είσοδός του προς την πόλη της ψυχής μας, θα σειστεί κάθε δαιμονική επήρεια, ενώ η καρδιά μας θα αλαλάζει ύμνους ευχαριστίας και δοξολογίας.

Ότι δε αυτό ισχύει και πως δεν φαίνεται να προσεύχεται για κάποια άλλη ανάγκη, αλλά για χάρη αυτών που παρίσταντο, πρόσεξε την προσευχή: «Σε ευχαριστώ, διότι με άκουσες». Ποιος όμως προσευχήθηκε ποτέ έτσι; Διότι, πριν πει οτιδήποτε, αναφέρει: «Με άκουσες». Ώστε αυτό δεν είναι προσευχή, αλλά σχήμα προσευχής, και μόνο μια ένδειξη. Και ότι δεν έχει ανάγκη από προσευχή, είναι φανερό από το ότι πολλά άλλα τα έκανε χωρίς προσευχή: «Σε εσένα λέω, δαιμόνιο, έξελθε από αυτόν»· και, «Θέλω, καθαρίσου»· και, «Συγχωρούνται οι αμαρτίες σου», το οποίο είναι το μεγαλύτερο από όλα· και στη θάλασσα: «Σιώπα, πεφίμωσο». Για να πιστέψουν λοιπόν όσοι παρίσταντο ότι προέρχεται από τον ουρανό και ότι δεν είναι ενάντιος στον Θεό, γι' αυτόν τον λόγο προσεύχεται. Διότι, εάν ενώ τα έπραττε αυτά και έδειχνε με κάθε τρόπο την ευγνωμοσύνη Του προς τον Πατέρα, ωστόσο έλεγαν ότι «Δεν είναι από τον Θεό», τι άραγε δεν θα έλεγαν, αν δεν έκανε τίποτα τέτοιο; «Και αφού είπε αυτά, κραύγασε με μεγάλη φωνή: