Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 1:35

Εκεί προς το εσπέρας της ημέρας· εδώ προς το εσπέρας των χρόνων του αιώνος. Εκεί οι παραστάδες των θυρών χρίονταν με το αίμα· εδώ οι καρδιές των πιστών σφραγίζονται με το αίμα του Χριστού. Εκεί η θυσία ήταν νυκτερινή, και μέσα στη νύκτα έγινε η διάβαση της Ερυθράς Θάλασσας· εδώ υπάρχει σωτηρία, και είναι φωτεινή η Ερυθρά Θάλασσα του βαπτίσματος, και πυρπολείται από το πυρ του Πνεύματος· στο οποίο και το Πνεύμα του Θεού αληθώς επιφέρεται συγχρόνως και επιφαίνεται πάνω στο ίδιο το ύδωρ, μέσα στο οποίο συντρίβεται η κεφαλή του δράκοντος και άρχοντος των δαιμονικών δρακόντων των λαών του διαβόλου. Εκεί ο Μωυσής βάπτισε τον Ισραήλ με νυκτερινό βάπτισμα· εκεί μια νεφέλη σκεπάζει τον λαό· τον δε λαό του Χριστού τον επισκιάζει η δύναμις του Υψίστου. Εκεί, όταν σώθηκε ο λαός, η Μαριάμ του Μωυσή χόρεψε· εδώ όμως, καθώς σώζεται ο λαός των εθνών, η Εκκλησία του Χριστού μαζί με όλες τις Εκκλησίες της εορτάζει. Εκεί ο Μωυσής καταφεύγει σε πέτρα της κτίσεως· εδώ ο λαός καταφεύγει στην πέτρα της πίστεως. Εκεί οι πλάκες του Νόμου συντρίβονται, φανερώνοντας ταυτοχρόνως την παρέλευση του Νόμου και την παλαίωσή του· εδώ όμως οι θείοι νόμοι διασώζονται αδιάρρηκτοι. Εκεί χωνεύθηκε ένας μόσχος για την τιμωρία του λαού· εδώ όμως ο Αμνός του Θεού θυσιάζεται για τη σωτηρία του λαού. Εκεί η πέτρα κτυπιέται με ράβδο· εδώ όμως ο Χριστός, η πέτρα, νύσσεται στην πλευρά.

Διότι ούτε ο Χριστός προήλθε από το σπέρμα του Ιωσήφ, επειδή πώς θα αποτελούσε πλέον σημείο (θαύμα) το γέννημα, και πώς θα ευσταθούσαν πλέον τα όσα ειπώθηκαν από τον Ησαΐα, όταν έλεγε: «Ο ίδιος ο Κύριος θα σας δώσει σημείο· ιδού η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό» και τα εξής; Και πώς πλέον θα εκπληρωνόταν αυτό που ειπώθηκε από την αγία Παρθένο προς τον Γαβριήλ: «Πώς θα γίνει αυτό, εφόσον δεν γνωρίζω άνδρα;» και στα όσα της είπε εκείνος: «Πνεύμα Άγιο θα έλθει επάνω σου και δύναμη Υψίστου θα σε επισκιάσει» και τα εξής; Πώς δε, πάλι, δεν θα ελεγχθεί η ανοησία τους, εφόσον το Ευαγγέλιο λέει σαφώς ότι «βρέθηκε να έχει συλλάβει προτού αυτοί συνευρεθούν»; Πρέπει δε να γνωρίζουμε σαφώς ότι δεν συνευρέθηκαν απολύτως ποτέ. Διότι μη γένοιτο να ειπωθεί κάτι τέτοιο, επειδή διαφορετικά δεν θα προνοούσε, μετά τον σταυρό, να την παραδώσει στον άγιο παρθένο Ιωάννη, όπως του λέει: «Ιδού η μητέρα σου» και στην ίδια: «Ιδού ο υιός σου». Διότι θα έπρεπε να την παραδώσει στους δικούς της συγγενείς ή στα τέκνα του Ιωσήφ, αν βέβαια κατάγονταν από εκείνη –αναφέρομαι στον Ιάκωβο, τον Ιωσή, τον Ιούδα και τον Συμεών, οι οποίοι ήταν υιοί του Ιωσήφ από άλλη γυναίκα. Διότι δεν ήλθε σε καμία απολύτως συζυγική επαφή με την Παρθένο, μη γένοιτο· επειδή η Παρθένος, ακόμη και μετά τη γέννηση, παραμένει άχραντη.

Εάν, βέβαια, μιλούσε για έναν απλό άνθρωπο, οπωσδήποτε θα τον γνώριζε και ο πατέρας του και η μητέρα του, οι συγγενείς και οι γείτονες, οι ομόσκηνοι και οι συμπολίτες του. Αλλά επειδή το μεν γέννημα προέρχεται από τη Μαρία, ο δε Θεός Λόγος ήλθε άνωθεν, όχι από σπέρμα ανδρός, αλλά έχοντας γεννηθεί άνωθεν από τον Πατέρα αληθινά, αχρόνως και ανάρχως, και κατά τις έσχατες ημέρες ευδόκησε να κυοφορηθεί σε μήτρα παρθένου και από αυτήν να αναπλάσει για τον εαυτό Του τη σάρκα, γι' αυτό λέγει: «και άνθρωπος μεν είναι, ποιος όμως θα τον γνωρίσει;» διότι ο Θεός ήλθε άνωθεν, ο μονογενής Θεός Λόγος. Είναι δε μεγάλη η ταλαιπωρία των πλανεμένων, αυτών που εγκατέλειψαν τις μαρτυρίες των προφητών και των αγγέλων, και αποδέχθηκαν τον πλανεμένο Εβίωνα, ο οποίος επιθυμούσε να ικανοποιήσει τη δική του ηδονή, εφαρμόζοντας τα ιουδαϊκά έθιμα ενώ είχε αποξενωθεί από τους Ιουδαίους. Διότι ο Γαβριήλ, όταν ευαγγελιζόταν την παρθένο, και εκείνη του είπε: «πώς θα γίνουν αυτά, εφόσον δεν γνωρίζω άνδρα;», καταθέτοντας την ασφαλή αλήθεια είπε: «Πνεύμα Κυρίου θα επέλθει σε σένα και δύναμις Υψίστου θα σε επισκιάσει· γι' αυτό και το άγιο που θα γεννηθεί από εσένα, θα κληθεί Υιός Θεού».

Διότι με τη φράση «τὸ γεννώμενον» έδειξε αφενός ότι η σάρκα προέρχεται από αυτήν, καθώς και η όλη ενανθρώπηση, και αφετέρου ότι η δύναμη του Υψίστου και το Άγιο Πνεύμα επισκίασαν την αγία Παρθένο άνωθεν από τους ουρανούς, και ότι ο μονογενής Υιός, ο Θεός Λόγος, κατέβηκε άνωθεν, * και πώς ενανθρώπησε και πώς αληθινά γεννήθηκε από αυτήν. Και πόσα άλλα τέτοια υπάρχουν; Συνηθίζω όμως, όπως έχω υποσχεθεί, να μην επεκτείνομαι διεξοδικά, ώστε να μην προσδώσω μεγάλο όγκο στην πραγματεία. 21. Για τα υπόλοιπα θα μιλήσω στη συνέχεια, για όσα δηλαδή ψευδώς ισχυρίζονται κατά του Πέτρου και των άλλων αποστόλων· ότι δήθεν, όπως λένε, ο Πέτρος χρησιμοποιούσε καθημερινά βαπτίσματα (πλύσεις), προτού καν μεταλάβει άρτο. Και πρόσεξε το μέγεθος της συκοφαντίας τους και το ύπουλο της αγυρτώδους διδασκαλίας τους. Διότι, επειδή οι ίδιοι έχουν μιανθεί και πράττουν συχνά πολλά με λάγνο τρόπο πάνω στη γη, προκειμένου να πείσουν και να καθησυχάσουν τη συνείδησή τους χρησιμοποιούν άφθονα το νερό, εξαπατώντας ουσιαστικά τους εαυτούς τους, αφού νομίζουν ότι μέσω των βαπτισμάτων επιτυγχάνουν την κάθαρση.

Στον δε Ησαΐα, πριν από επτακόσια πενήντα τρία περίπου χρόνια, έλεγε: «γράψε», ώστε μέσα από αυτό το χρονικό διάστημα να φανεί σε όλους η αλήθεια, ότι δηλαδή κανείς δεν μπορούσε πριν από επτακόσια πενήντα τρία χρόνια να σπείρει εκείνον που επρόκειτο να γεννηθεί. Άραγε, λοιπόν, μάταια λέει στον προφήτη «γράψε»; Όχι, αλλά για να δείξει ότι το Άγιο Πνεύμα που ήταν στον προφήτη, έγινε το ίδιο η ενεργητική αιτία της συλλήψεως της ένσαρκης παρουσίας του Χριστού στην πραγματικότητα· «διότι Πνεύμα Άγιο θα έλθει επάνω σου», λέει ο άγγελος Γαβριήλ στη Μαρία, και τα λοιπά. Το δε «με γραφίδα ανθρώπου» σημαίνει με εικόνα ανθρώπου· «διότι άνθρωπος είναι ο Χριστός Ιησούς, και μεσίτης Θεού και ανθρώπων», επειδή ο Θεός Λόγος ήλθε άνωθεν, και έγινε άνθρωπος από τη Μαρία, χωρίς να έχει γεννηθεί από σπέρμα ανδρός. Και γι' αυτό αμέσως λέει ο προφήτης: «και προσήλθε στην προφήτισσα», για να υποδείξει ως προφήτισσα τη Μαρία, και όχι τη γυναίκα του Άχαζ, όπως πλανώνται μερικοί οι οποίοι ισχυρίζονται ότι αυτό ειπώθηκε για τον Εζεκία. Διότι ο Εζεκίας ήταν ήδη έντεκα ετών από τη γέννησή του. Επειδή, κατά το τρίτο έτος της βασιλείας του πατέρα του, είχε προφητευθεί ο λόγος ότι «ιδού, η παρθένος θα συλλάβει». Και μετά τον θάνατο του Άχαζ, αφού βασίλευσε δεκατέσσερα έτη και απεβίωσε, αμέσως η Γραφή λέει: «και βασίλευσε ο Εζεκίας, και ήταν είκοσι 〈πέντε〉 ετών όταν ανέλαβε τη βασιλεία».

«Και αυτό», λέει, «έγινε, για να εκπληρωθεί το ρηθέν από τον Κύριο μέσω του προφήτη που λέει: Ιδού η παρθένος θα συλλάβει» και τα εξής. «Και όταν εγέρθηκε», λέει, «από τον ύπνο ο Ιωσήφ, έπραξε έτσι και παρέλαβε τη γυναίκα του, και δεν τη γνώριζε, έως ότου γέννησε τον υιό της τον πρωτότοκο, και εκάλεσε το όνομά του Ιησού. Και όταν γεννήθηκε ο Ιησούς», λέει, «στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας κατά τις ημέρες του βασιλιά Ηρώδη, ιδού μάγοι από την ανατολή έφτασαν στην Ιερουσαλήμ λέγοντας: πού είναι ο τεχθείς βασιλιάς των Ιουδαίων; Διότι είδαμε το άστρο του στην ανατολή και ήρθαμε να τον προσκυνήσουμε». Πού είναι, λοιπόν, η αφήγηση περί του Ζαχαρία, πού είναι όσα έχουν εξιστορηθεί από τον Λουκά; Πού είναι η οπτασία του αγγέλου; Πού είναι η προφητεία του Ιωάννη του Βαπτιστή; Πού είναι η επιτίμηση προς τον Ζαχαρία, το να μην μπορεί να μιλήσει μέχρις ότου γίνουν τα όσα ειπώθηκαν από τον άγγελο; Πού είναι τα όσα ειπώθηκαν από τον Γαβριήλ στην Παρθένο; Πού είναι η παράθεση της βεβαιότητας, κατά την οποία η Μαρία αποκρίθηκε με σύνεση στον ίδιο τον άγγελο, ρωτώντας και λέγοντας: «Πώς θα γίνει αυτό, αφού δεν γνωρίζω άνδρα;» Και η καθαρή και με ακρίβεια επεξήγηση, πώς της είπε: «Πνεύμα Κυρίου θα επέλθει σε εσένα και δύναμη Υψίστου θα σε επισκιάσει;» 6. Τι λοιπόν θα πούμε; Επειδή ο Ματθαίος δεν ανήγγειλε όσα ειπώθηκαν από τον Λουκά, άραγε είναι ασύμφωνος ο άγιος Ματθαίος προς την αλήθεια;

Έπειτα λέει: «Και το ίδιο το Ευαγγέλιο είπε στη Μαρία: "Πνεύμα Κυρίου θα επέλθει σε σένα", και δεν είπε: "Πνεύμα Κυρίου θα δημιουργηθεί μέσα σου"». Γι' αυτό, φιλονικώντας από κάθε πλευρά, ο ανόητος άνθρωπος εκπίπτει της αλήθειας. Διότι η Γραφή διασφαλίζει από παντού τη ζωή μας, για να δείξει ότι η Τριάδα είναι πάντοτε και με κάθε τρόπο ενωμένη με τον εαυτό της και συνεργεί, ώστε να μην πουν κάποιοι —όπως ακριβώς πολλοί προφασίζονται κακά για τον εαυτό τους, αποξενώνοντας το Άγιο Πνεύμα από τον Χριστό και τον Πατέρα— γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ο άγγελος λέει στη Μαρία: «Πνεύμα Κυρίου θα επέλθει επί σε και δύναμις Υψίστου θα σε επισκιάσει», και στη συνέχεια «γι' αυτό και το άγιον γεννώμενον θα κληθεί Υιός Θεού». Και δεν είπε μόνο «το γεννώμενον», αλλά «γι' αυτό και το γεννώμενον», για να δείξει ότι ο άνωθεν Θεός Λόγος βρέθηκε και μέσα στη μήτρα και ανέπλασε ο ίδιος για τον εαυτό Του την ενανθρώπησή Του σύμφωνα με την ευδοκία Του· και εξαιτίας της ενανθρώπησής Του, την οποία οικονόμησε για τη δική μας σωτηρία, προσθέτει: «γι' αυτό και το άγιον γεννώμενον θα κληθεί Υιός Θεού». Διότι, εάν έλεγε «Άγιο Πνεύμα θα εισέλθει σε σένα», δεν θα θεωρούσαμε πλέον ότι ο Υιός του Θεού παραβρέθηκε εν σαρκί, αλλά ότι το Άγιο Πνεύμα παραβρέθηκε εν σαρκί. Το ότι δε ο Λόγος είναι αυτός που ήλθε άνωθεν, ο Ιωάννης, διασαφηνίζοντας την ευαγγελική φωνή του αγγέλου, λέει: «Εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος».

Διότι ο Χριστός είναι η ενανθρώπηση αυτού του ίδιου του Λόγου, και ο Χριστός είναι Κύριος μέσα στην ίδια την ένσαρκη παρουσία. Το δε ότι έπαθε κατά σάρκα, καθώς είπε ο Πέτρος «εφόσον ο Χριστός έπαθε για εμάς κατά σάρκα», λέγεται για να δείξει την απάθεια της θεότητας, και πάλι «θανατώθηκε κατά σάρκα, αλλά ζωοποιήθηκε κατά το πνεύμα». [Η φράση] «Αυτόν, λοιπόν, τον Ιησού που εσείς σταυρώσατε», [αναφέρεται] ώστε να μην παραλειφθεί η αγία ένσαρκη οικονομία από τον απαθή και άκτιστο Λόγο, αλλά να συνενωθεί άνω με τον άκτιστο Λόγο· γι' αυτό τον λόγο και «ο Θεός έκανε Κύριο και Χριστό» εκείνο που συνελήφθη από τη Μαρία, εκείνο που συνενώθηκε με τη θεότητα. Διότι η Μαρία δεν είναι Θεός κατά φύση, γι' αυτό και στη συνέχεια επιφέρει το «έκανε», όπως λέει και ο άγγελος Γαβριήλ, όταν εκείνη τον ρώτησε «πώς θα γίνει αυτό, αφού δεν γνωρίζω άνδρα», λέγοντάς της: «Πνεύμα Κυρίου θα επέλθει σε εσένα και δύναμη Υψίστου θα σε επισκιάσει. Γι' αυτό και το άγιο που θα γεννηθεί θα ονομαστεί Υιός Θεού». Όταν δε λέει «και αυτό που γεννιέται», απέδειξε αναντίρρητα περί του Θεού Λόγου ότι είναι αναμφίβολα Υιός, ούτε κτιστός, ούτε ποιητός.

Σχετικά δε με την ένσαρκη οικονομία διά της Μαρίας, με την προσθήκη της φράσης «και το άγιο που θα γεννηθεί θα ονομαστεί Υιός Θεού» απέδειξε ότι και αυτό που γεννήθηκε το κατέστησε Χριστό και Κύριο. Όπως ακριβώς και με τις άλλες ρήσεις όλα εκπληρώθηκαν με σαφήνεια και δεν κρύβουν καμία δυσκολία, έτσι και εδώ, με την ένσαρκη παρουσία, τα πάντα έχουν εκπληρωθεί και δεν υφίσταται καμία παρεκτροπή για όσους μεριμνούν για την ίδια τους τη ζωή. Διότι ο Λόγος είναι ζωντανός προερχόμενος από τον ζώντα Πατέρα, είναι Υιός του Πατέρα και όχι κτιστός. Και όλα έχουν εκπληρωθεί κατά την ένσαρκη παρουσία, έτσι ώστε ούτε ως φάντασμα να εκληφθεί ούτε η σάρκα να θεωρηθεί ομοούσια με την άνω θεότητα, αλλά η ενανθρώπησή Του έχει συνενωθεί σε μία απάθεια, προπαντός μετά την εκ νεκρών ανάσταση. «Διότι», λέει, «δεν πεθαίνει πλέον, ο θάνατος δεν Τον εξουσιάζει πια». Επειδή υπάρχει ένας Κύριος, ένας Χριστός, ένας Βασιλιάς, ο οποίος κάθεται στα δεξιά του Πατέρα, και το σωματικό με το πνευματικό αποτελούν μία ένωση, μία πνευματική θεότητα, και τα δύο φωτεινά και ένδοξα. Επιπλέον δε, θα προσπεράσω το εν λόγω ρητό θεωρώντας ότι έχει ερμηνευθεί επαρκώς, και θα καταπιαστώ να αναλύσω τα άλλα λεγόμενά τους, τα οποία έχουν επινοηθεί για να ανατρέψουν την πίστη των ακροατών. 43.

Επειδή, πώς θα εκπληρωθεί το ρηθέν από τον άγγελο: «Πνεύμα Κυρίου θα επέλθει σε εσένα και δύναμη Υψίστου θα σε επισκιάσει;» Επειδή ακριβώς της έλεγε: «θα γεννήσεις υιό και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού», προκειμένου να δείξει ότι ο Θεός Λόγος κατήλθε άνωθεν, σαρκώθηκε εντός της μήτρας της ίδιας της Παρθένου και ενανθρώπησε τελείως, και για να μη διαχωρίσει την ένσαρκη τελείωση από την ένθεη τελείωση, με την προσθήκη του «και» της έλεγε: «γι' αυτό και το άγιο που θα γεννηθεί θα κληθεί Υιός Θεού». Έπειτα, «θα του δώσει, λέει, ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει επί του οίκου Ιακώβ στους αιώνες και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος». Καθώς λοιπόν αυτά αντιδιαστέλλονται μεταξύ τους, το «πρέπει αυτός να βασιλεύει μέχρις ότου» με το «θα βασιλεύσει επί του οίκου Ιακώβ στους αιώνες» (και δεν είπε μόνο εις τον αιώνα, αλλά εις τους αιώνας), και πάλι το «όταν παραδώσει τη βασιλεία στον Θεό και Πατέρα», το οποίο αντιπαρατίθεται στο «και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος», και εφόσον και οι δύο που διατύπωσαν τέτοια λόγια περί του Κυρίου και Χριστού είναι απολύτως αξιόπιστοι, αφενός ο άγγελος Γαβριήλ όντας άγιος, και αφετέρου ο άγιος απόστολος όντας πνευματοφόρος, τι θα μπορούσαν να πουν όσοι αγνοούν τη ζωτική αυτή πραγματεία; Μήπως άραγε είναι αντίθετη προς τον εαυτό της η Γραφή, η οποία πάντοτε αληθεύει στα πάντα; Μη γένοιτο.

Πρέπει άραγε να σκεφτούμε για τον Υιό ότι θα παύσει να βασιλεύει, εάν έτσι είχε πράγματι η διατύπωση, ή μάλλον θα ασεβήσουμε και θα τολμήσουμε να τον συναριθμήσουμε με όσους υποτάσσονται, και μάλιστα αφού παύσει να ενεργεί αυτό που ενεργούσε; Αλλά μη γένοιτο· διότι κανείς από όσους πιστεύουν και ελπίζουν αληθινά στον Χριστό δεν θα διανοηθεί να πει ή να ακούσει κάτι απρεπές ως προς τη δόξα Του, όπως αυτοί μάταια φρονούν. Όλα όμως τα διδάσκει η θεία Γραφή, λέγοντας: «Όταν πει ότι τα πάντα έχουν υποταχθεί σε αυτόν, είναι φανερό ότι εξαιρείται Εκείνος που του υπέταξε τα πάντα. Όταν δε υποταχθούν σε αυτόν τα πάντα, τότε και ο ίδιος ο Υιός θα υποταχθεί σε Εκείνον που του υπέταξε τα πάντα», έτσι ώστε όσα υποδηλώθηκαν από την αρχή από τον άγγελο, και τα οποία συνδέθηκαν εδώ μέσω της ομοιότητας του λόγου, να φανερώσουν ολόκληρη τη φράση της δυνάμεως του λόγου με λογική συνέπεια και τηλαυγή σαφήνεια, όπως ακριβώς έλεγε και ο άγγελος τα παρόμοια, υποδηλώνοντας αφενός τον Υιό άνωθεν, και έπειτα με την προσθήκη περί της ένσαρκης παρουσίας φανερώνοντας την ένωση, ότι «για αυτό και το γεννώμενο από εσένα (με την προσθήκη του 'και') άγιο θα ονομαστεί Υιός Θεού».

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και για τα παρόμοια, επειδή υπάρχει και το ρητό «γι' αυτό και το γεννώμενο θα ονομαστεί Υιός Θεού», εξαιτίας αυτού «ο ίδιος ο Υιός θα υποταχθεί σε εκείνον που του υπέταξε τα πάντα», προκειμένου το σαρκικό στοιχείο να μην είναι πλέον σαρκικό ως προς τη δύναμη, αλλά συνενωμένο με τη θεότητα, το σαρκικό στοιχείο να είναι συνενωμένο σε μία ένωση, συμβασιλεύοντας με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, «του οποίου η βασιλεία δεν θα έχει τέλος». Και αφότου μεν αναστήθηκε, άρχισε να πραγματοποιείται το «για να είναι ο Θεός τα πάντα μέσα σε όλα». Διότι το σαρκικό στοιχείο έχει συνενωθεί ομού πνευματικώς στη μία δική του θεότητα. Επειδή δε λέγει «αυτό να το κάνετε σε ανάμνησή μου, έως την παρουσία του Υιού του ανθρώπου», και «έτσι θα τον δείτε, με τον ίδιο τρόπο που τον είδατε να αναλαμβάνεται», τότε λοιπόν, όταν όλα θα έχουν ολοκληρωθεί και τίποτα πλέον δεν θα υπολείπεται προς εκπλήρωση από όσα ανάγονται στη θεότητά του, ισχύει το «για να είναι ο Θεός τα πάντα μέσα σε όλα». Αυτό είναι που υποδηλώνεται, ώστε να μην υπάρχει διαίρεση· διότι δεν υπάρχει, για να μη θεωρηθεί ότι υφίσταται πολυθεΐα· διότι μία είναι η δοξολογία.

Και ενώ στην ελιά παράγεται πλούσιο έλαιο, προσλαμβάνοντας από αυτήν το ουσιώδες, στο αμπέλι αποκτά το χρώμα του ο γλυκύς οίνος, στη συκιά γλυκαίνει το σύκο, και σε καθένα από τα σπέρματα αναπτύσσεται η βλάστηση σύμφωνα με το είδος του· έτσι, νομίζω, ο Λόγος του Θεού μέσα στη Μαρία έγινε σάρκα και μέσα στο σπέρμα του Αβραάμ βρέθηκε ως άνθρωπος, σύμφωνα με την υπόσχεση: «διότι βρήκαμε τον Μεσσία, για τον οποίο έγραψε ο Μωυσής». Όπως δε είπε ο Μωυσής: «Ας κατέλθει σαν βροχή ο λόγος μου», και ο Δαβίδ: «Ας κατέλθει σαν δροσιά πάνω σε μαλλί προβάτου, και σαν σταγόνες που στάζουν πάνω στη γη», (όπως δηλαδή το μαλλί δεχόμενο τη δροσιά αυξάνει την παραγωγή του, και η γη δεχόμενη τη βροχή αυξάνει τον καρπό που ελπίζουν οι γεωργοί, αποδεχόμενη το πρόσταγμα του Δεσπότη, παρέχοντας πρόθυμα τη φύση της, επιδεικνύοντας δε μεγαλύτερη σπουδή στο να λαμβάνει από Αυτόν), έτσι ακριβώς και η παρθένος Μαρία, όταν λέει «πώς θα γνωρίσω ότι θα μου συμβεί αυτό;», άκουσε: «Πνεύμα Κυρίου θα έλθει επάνω σου και δύναμη Υψίστου θα σε επισκιάσει· γι' αυτό και το γεννώμενο από εσένα θα είναι άγιο και θα ονομαστεί Υιός Υψίστου». Ο Χριστός λαλεί μέσω του αγγέλου, και ο Δεσπότης αναπλάθει τον Εαυτό Του μέσα στο δικό Του πλάσμα, «αφού έλαβε μορφή δούλου»· και η μεν Μαρία αντλεί τον Λόγο για σύλληψη, όπως η γη τη βροχή, ενώ ο Λόγος του Θεού αναδεικνύει τον Εαυτό Του ως άγιο καρπό, προσλαμβάνοντας τη θνητή φύση.

Εάν λοιπόν ο γιος του ήταν τόσων ετών, πώς άραγε ο πατέρας του, βλέποντας τόσο φοβερά γεγονότα, αγγέλους να δορυφορούν τη γέννηση του Υιού, να υμνούν από τους ουρανούς και να λένε: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία», και τους ποιμένες να έρχονται στο σπήλαιο όπου γεννήθηκε και να αναγγέλλουν αυτά, και ενώ τα άκουγε αυτά ο Ιωσήφ, που ήταν γέροντας και προχωρημένος στην ηλικία, τόσα σημεία και θαύματα, πώς θα τολμούσε να ασεβήσει και να υβρίσει ένα άγιο σώμα, στο οποίο κατοίκησε ο Θεός; Από το οποίο σώμα συγκροτήθηκε για εμάς η οικονομία της ένσαρκης παρουσίας, και από όπου η αγία και άχραντη σάρκα οικοδομήθηκε για εμάς μέσα στη θεότητα του Σωτήρος, όπως ακριβώς λέει εκεί ο άγγελος Γαβριήλ λέγοντας: «Πνεύμα Κυρίου θα επέλθει σε εσένα και δύναμη Υψίστου θα σε επισκιάσει· γι' αυτό και το άγιο που θα γεννηθεί από εσένα θα ονομαστεί Υιός Θεού». Πώς άραγε θα τολμούσε να συνευρεθεί με μια τόσο σπουδαία και τέτοια αγία Παρθένο Μαρία; Και τι θα μας ωφελούσε να ερευνούμε γι' αυτό, ακόμη κι αν είχε συνευρεθεί μαζί της (ο μη γένοιτο); Και τι είναι άραγε προτιμότερο, το να αφήσουμε τα πράγματα στον Θεό ή το να επιβάλλουμε με το ζόρι στον εαυτό μας τα χειρότερα; Διότι είναι προφανές πως δεν μας έχει γραφτεί ότι, εάν δεν πιστέψουμε πως η Μαρία συνευρέθηκε ξανά, δεν έχουμε αιώνια ζωή αλλά ερχόμαστε σε κρίση. Γράφτηκε όμως να αναζητούμε όσα είναι καλά, όσα είναι δίκαια, όσα είναι σεμνά, «ώστε να μεταδώσουμε χάρη και σε όσους ακούνε».

Ονομάζει δε «προφήτιδα» την Παρθένο, εξαιτίας του ότι μετέσχε του Αγίου Πνεύματος, σύμφωνα με εκείνον που της είπε: «Πνεύμα Άγιον θα επέλθει σε εσένα, και δύναμις Υψίστου θα σε επισκιάσει». Αυτή λοιπόν «η δύναμις του Υψίστου», η οποία ομιλεί μέσω της προφητείας λέγοντας: «και προσήλθα στην προφήτιδα», διηγείται τα μέλλοντα ως ήδη γεγονότα, κατά κάποια προφητική συνήθεια. Εγώ ο ίδιος «θα προσέλθω στην προφήτιδα», ω προφήτη, και έτσι «αφού συλλάβει, θα γεννήσει υιό». Και αυτόν τον ίδιο εσύ, ω προφήτη, από τώρα κιόλας να τον ονομάζεις: «Ταχέως σκύλευσον, οξέως προνόμευσον», επειδή και πριν από την κατά σάρκα γέννησή του θα επιφέρει την ολοκληρωτική καθαίρεση σε αυτές τις δύο βασιλείες που τώρα απειλούν τον οίκο του Δαβίδ. Διότι «θα λάβει τη δύναμη της Δαμασκού και θα σκυλεύσει τα λάφυρα της Σαμάρειας». Και αυτό θα το πράξει μέσω του βασιλιά των Ασσυρίων. Αυτά δε να τα λέγεις μόνο ενώπιον των μαρτύρων που έχουν υποδειχθεί και να τα παραδίδεις εγγράφως, ώστε να διαφυλαχθούν και για τους μεταγενέστερους χρόνους, επειδή μέλλει και η Καινή Διαθήκη να περιλάβει τις εκπληρώσεις όσων έχουν προφητευθεί.

Πνεύμα Άγιο θα επέλθει σε σένα. Ο Θεός, λέει, είναι αυτός που ενεργεί, μην αμφιβάλλεις· εκείνος που και τη γερασμένη και ασθενική φύση ενδυναμώνει, και τη φύση καινοτομεί, όποτε το θέλει.

Είναι εξαιρετικά απρεπές και εντελώς ξένο προς την προφητική σεμνότητα και καθαρότητα, το να νομίζει κανείς τόσο πρόχειρα ότι ο προφήτης, ενώ ήταν θεοφορούμενος, παρουσία των προαναφερθέντων μαρτύρων, πλησίασε μια γυναίκα που ήταν και η ίδια προφήτιδα χάριν αισχρής συνουσίας. Και ποια πιθανότητα μπορεί να υπάρχει, τολμώντας να την πλησιάσει αυτός, εκείνη να συνέλαβε και να γέννησε υιό; Αλλά νομίζω ότι και αυτή η προφητεία συνέχεται με το νόημα της προηγούμενης, σύμφωνα με την οποία είχε λεχθεί: «Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει»· διότι εκεί μεν προλεγόταν ότι η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, ενώ εδώ φανερώνεται και ο τρόπος με τον οποίο εκπληρώθηκε η προφητεία· διότι αναφέρει, «συνέλαβε και γέννησε υιό». Ποιος λοιπόν θα μπορούσε να είναι αυτός που λέει το «πλησίασα την προφήτιδα», εάν όχι το Άγιο Πνεύμα που ομιλεί μέσα στον προφήτη, για το οποίο έχει ειπωθεί στη Μαρία: «Πνεύμα Άγιο θα έλθει επάνω σου, και δύναμη Υψίστου θα σε επισκιάσει»;

Ομολογεί, λοιπόν, ότι αυτό ακριβώς το Άγιο Πνεύμα έχει έλθει στην προφήτιδα, πράγμα το οποίο σαφώς έχει εκπληρωθεί κατά τη γέννηση του Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού, όταν «απεστάλη ο άγγελος Γαβριήλ από τον Θεό σε μία πόλη της Γαλιλαίας, που ονομάζεται Ναζαρέτ, προς μία παρθένο η οποία ήταν μνηστευμένη με άνδρα, που ονομαζόταν Ιωσήφ, από τον οίκο και την πατριά του Δαβίδ». Στην οποία και «είπε: Χαίρε κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου, ευλογημένη είσαι εσύ ανάμεσα στις γυναίκες», και πάλι: «Μη φοβάσαι· διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού. Και ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού», και όταν η Μαρία είπε: «Πώς θα γίνει αυτό, επειδή δεν γνωρίζω άνδρα;» εκείνος αποκρίθηκε: «Πνεύμα Άγιο θα επέλθει σε εσένα, και δύναμη Υψίστου θα σε επισκιάσει· γι' αυτό και το άγιο που θα γεννηθεί θα κληθεί Υιός Θεού». Και στην προφητεία πριν από αυτήν, ταυτόχρονα με τη γέννηση του Εμμανουήλ, «πριν γνωρίσει το παιδί καλό ή κακό», λεγόταν ότι η γη θα εγκαταλειφθεί από τους δύο βασιλείς που την πολιορκούσαν, τον έναν της Σαμάρειας και τον άλλον της Δαμασκού· ενώ στην παρούσα προφητεία λέγεται: «Πριν το παιδί μάθει να καλεί πατέρα ή μητέρα, θα λάβει τη δύναμη της Δαμασκού και τα λάφυρα της Σαμάρειας», των οποίων τους βασιλείς και πρωτύτερα προφήτευε ότι θα καταλυθούν κατά τη γέννηση του Εμμανουήλ.

«Διότι όπως», λέει, «έγινες βοηθός μου όταν ανέλαβα ανθρώπινο σώμα, όταν και από την ίδια τη γαστέρα που με κυοφορούσε, εσύ ο ίδιος ο Θεός μου και Πατέρας μου, ωσάν να ενεργούσες ως μαία, απέσπασες τη σάρκα που είχε διαπλαστεί για εμένα από το Άγιο Πνεύμα, εκτείνοντας τη δική σου δύναμη, ώστε να μην υπάρξει καμία ενέδρα και επιβουλή εκ μέρους των αντίπαλων δυνάμεων και των πονηρών πνευμάτων, τα οποία φθονούσαν την έλευσή μου προς τους ανθρώπους (επειδή και κατά την πρώτη σύλληψη, εσύ πάλι “επισκίασες” το κυοφορούμενο στη γαστέρα, ώστε να μείνει κρυφή από “τους άρχοντες του αιώνος τούτου” η εκ Πνεύματος Αγίου σύλληψη της Αγίας Παρθένου, πράγμα το οποίο ως μέγα μυστήριο φανέρωσε στη Μαρία ο δικός σου αρχάγγελος Γαβριήλ λέγοντας: “Πνεύμα Άγιον θα έλθει επάνω σου, και δύναμις Υψίστου θα σε επισκιάσει”), —όπως λοιπόν η δική σου δύναμη τότε, του Υψίστου, με επισκίασε όταν συλλαμβανόμουν και με απέσπασε από τη γαστέρα της μητέρας μου όταν γεννιόμουν, έτσι αποτελεί για εμένα μεγάλη παρηγοριά το ότι, πολύ περισσότερο, θα με ανασπάσεις και από τον θάνατο».

Και επειδή ακριβώς εκείνος που ήταν ο μόνος ικανός να τον βοηθήσει δεν του στάθηκε τότε βοηθός, εύλογα ξεκινώντας έλεγε το «ηλί ηλί λεμά σαβαχθανί, δηλαδή Θεέ μου Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες;». Όταν λοιπόν ο αναφερόμενος συλλαμβανόταν και κυοφορούνταν από την αγία Παρθένο, η πατρική δύναμη ήταν μαζί του, όταν «Πνεύμα Άγιο» επήλθε στην Παρθένο «και δύναμη Υψίστου» την επισκίασε, και ο ίδιος ο Πατέρας τον απέσπασε από τη γαστέρα όταν γεννιόταν, όπως εξέθεσε ο λόγος. Όταν όμως αποδυόταν κατά τον καιρό του πάθους για την πάλη κατά του θανάτου, δεν του παραστεκόταν πλέον κανένας βοηθός. Αυτό, άλλωστε, το πιστεύω καθώς ο ίδιος το μαρτυρεί· διότι το «ηλί ηλί λεμά σαβαχθανί», που ειπώθηκε από αυτόν πάνω στον σταυρό και αναφωνήθηκε προφητικά από τον ψαλμό, και το «διότι η θλίψη είναι κοντά, διότι δεν υπάρχει βοηθός», τι άλλο φανέρωνε παρά ότι είχε παραταχθεί ως μέγας αθλητής απέναντι σε τόσους αντιπάλους, ενώ ο επί πάντων Θεός ήταν αγωνοθέτης και βραβευτής όσων συνέβαιναν; Παρακαλούσε λοιπόν τον Πατέρα να του συμπαρίσταται ως έφορος και πάρεδρος των δρωμένων, σαν επιδέξιος αλείπτης, και μάλιστα τότε που δεν υπήρχε για εκείνον κανένας άλλος βοηθός παρά μόνο ένας, ο βραβευτής των τεκταινομένων. Γι' αυτό λέει προσευχόμενος: «Μην απομακρυνθείς από εμένα, διότι η θλίψη είναι κοντά, διότι δεν υπάρχει βοηθός».

Διότι, εάν ήθελε να πει κάτι διαφορετικό από αυτό, δεν θα του το επέτρεπε ο άγγελος που είπε προς την Παρθένο: «Πνεύμα Άγιον θα έλθει επάνω σου». Εάν πάλι ισχυριστεί ότι είναι πνεύμα, ας ακούσει τον Σωτήρα που λέει: «Ο Θεός είναι πνεύμα». Εφόσον, λοιπόν, είναι σαφές από αυτό ότι ο Σωτήρας μίλησε για τον Πατέρα λέγοντας «ο Θεός είναι πνεύμα», ελέγχεται ο Μάρκελλος που είπε ότι ο ίδιος ο Πατέρας ενανθρώπησε. Εκείνος όμως επιμένει με ακόμη μεγαλύτερο ζήλο, γράφοντας τα εξής: «Ας μάθει λοιπόν ότι ήλθε ο Λόγος του Θεού, όχι 〈κάποιος που ονομάστηκε καταχρηστικά Λόγος〉, όπως οι ίδιοι ισχυρίζονται, αλλά επειδή είναι αληθινός Λόγος». Και πάλι προσθέτει στα προειρημένα τα εξής: «Διότι, εάν γινόταν εξέταση μόνο για το πνεύμα, ευλόγως θα φαινόταν ότι είναι ένα και το αυτό με τον Θεό· εάν όμως εξεταζόταν η κατά σάρκα προσθήκη στον Σωτήρα, η θεότητα φαίνεται να πλατύνεται μόνο κατά την ενέργεια· ώστε ευλόγως η μονάδα είναι όντως αδιαίρετη». Και ακόμη περισσότερο το τεκμηριώνει αυτό, μέσα από όσα γράφει στη συνέχεια ως εξής: «Το να ισχυρίζεται, λοιπόν, 〈ότι αυτός γεννήθηκε προ των αιώνων〉, φαίνεται να το λέει με λογική συνέπεια· διότι αυτό που προέρχεται από τον Πατέρα που το προέβαλε, καθίσταται γέννημα. Το άλλο, όμως, δεν έχει γίνει δεκτό από αυτόν ούτε υγιώς ούτε ευσεβώς. Διότι το να ισχυρίζεται ότι αυτός που προήλθε από αυτόν δεν είναι Λόγος και ότι αυτός είναι ο αληθινός τρόπος της γεννήσεως, αλλά απλώς 〈μόνο υιός〉, συνηθίζει να δημιουργεί σε αυτούς που ακούν μια κάποια εντύπωση ανθρώπινης μορφής».

ΚΓ'. Ότι η Εκκλησία δεν κηρύττει δύο θεούς. ΚΔ'. Πώς ο Μάρκελλος παρομοίαζε τον μονογενή Λόγο με τους λόγους του Θεού που παραγγέλλουν τα πρακτέα. ΚΕ'. Πώς έγραφε πράγματα αντίθετα προς τον εαυτό του. Μετά τις μαρτυρίες των θείων αναγνωσμάτων που παρατέθηκαν, μέσω των οποίων αποδείχθηκε ότι ο Υιός του Θεού δεν ονομαζόταν μόνο Λόγος πριν από την ένσαρκη παρουσία του (όπως βέβαια νόμιζε ο Μάρκελλος), αλλά και με μύρια άλλα ονόματα, ας εξετάσουμε λοιπόν τώρα το είδωλο του Σαβελλίου, σαν να έχει αναδυθεί από τη γη. Τόλμησε λοιπόν να πει ότι ο ίδιος ο επί πάντων Θεός, ο Πατέρας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, γεννήθηκε από την αγία Παρθένο και ότι αυτός έπαθε, γράφοντας με τον εξής τρόπο: Τι ήταν λοιπόν αυτό που κατήλθε πριν από την ενανθρώπηση; Οπωσδήποτε, λέει, ήταν πνεύμα. Διότι, αν κάποιος ήθελε να πει κάτι διαφορετικό από αυτό, δεν θα του το επέτρεπε ο άγγελος που είπε προς την Παρθένο: «πνεύμα άγιο θα επέλθει σε εσένα». Εάν δε πει ότι είναι πνεύμα, ας ακούσει τον Σωτήρα που λέει: «ο Θεός είναι πνεύμα». Μέσω αυτών των λόγων ισχυρίστηκε ότι ο Θεός των όλων, για τον οποίο ο Σωτήρας και Κύριός μας δίδαξε λέγοντας «ο Θεός είναι πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν πρέπει να τον προσκυνούν εν πνεύματι και αληθεία», ήταν το πνεύμα που επήλθε στην Παρθένο, αναβιώνοντας έτσι ξεκάθαρα τον Σαβέλλιο.

Αυτός δε που διαβάλλει αυτήν την αντίληψή μας, τι λέει; «Όχι μερίζοντας την ουσία του κατά τη γέννηση, ούτε όντας ο ίδιος αυτός που γεννά και αυτός που γεννιέται, ούτε γινόμενος ο ίδιος Πατέρας και Υιός· διότι είναι άφθαρτος». Ακούγοντας κάποιος ότι ο Λόγος ήταν εν αρχή και ότι ο Λόγος ήταν Θεός και ότι ο Λόγος εξήλθε από τον Πατέρα, ρυπαίνει έτσι το αμόλυντο δόγμα με αυτά τα αισχρά και δυσώδη νοήματα λέγοντας: «δεν μερίζει την ουσία κατά τη γέννηση»; Ώ, τι βδελυγμία αυτών των αισχρών και ρυπαρών νοημάτων! Πώς δεν κατανοεί αυτός που λέει τέτοια πράγματα, ότι ούτε όταν ο Θεός φανερώθηκε εν σαρκί αποδέχθηκε το πάθος της ανθρώπινης φύσης για τη σύσταση του δικού του σώματος, αλλά και παιδίον γεννήθηκε για εμάς από τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος, και ούτε η Παρθένος υπέστη πάθος, ούτε το Πνεύμα μειώθηκε, ούτε η δύναμις του Υψίστου μερίστηκε; Διότι και το Πνεύμα είναι ολόκληρο, και η δύναμις του Υψίστου παρέμεινε αμείωτη, και το παιδίον γεννήθηκε ολόκληρο και δεν έβλαψε την αφθαρσία της μητέρας. Έπειτα, σάρκα μεν από σάρκα γεννήθηκε χωρίς πάθος, το δε απαύγασμα της δόξης δεν θέλει ο Ευνόμιος να προέρχεται από την ίδια τη δόξα, επειδή η δόξα ούτε μειώνεται ούτε μερίζεται γεννώντας το φως; Και ο μεν ανθρώπινος λόγος γεννάται αμέριστα από τον νου, ο δε Θεός Λόγος, εάν δεν μεριστεί η ουσία του Πατέρα, δεν δύναται να γεννηθεί από τον Πατέρα;

Διότι κάνουμε λόγο για σώμα ανθρώπου και για ψυχή ανθρώπου, εφόσον το καθένα από αυτά θεωρείται μεμονωμένα· η συνδρομή όμως αυτών των δύο και είναι και ονομάζεται άνθρωπος. Τι ακριβώς είναι λοιπόν η θεία σάρκωση, η οποία δεν είναι ούτε άνθρωπος ούτε Θεός, και την οποία επινοεί ο τίτλος του λόγου, δεν είναι δυνατόν να βρεθεί από όσα έχουν εξεταστεί. «Απόδειξις», λέει, «περὶ τῆς θείας σαρκώσεως τῆς καθ' ὁμοίωσιν ἀνθρώπου». Τι πάλι υποδηλώνει τούτο το «καθ' ομοίωσιν ανθρώπου»; Ότι η θεία σάρκωση συνίσταται με όμοιο τρόπο προς την ανθρώπινη. Πότε έγινε αυτό; Άραγε στις έσχατες ημέρες; Και πού είναι το μυστήριο της παρθενίας; Διότι ο Κύριος δεν σαρκώνεται καθ' ομοίωσιν ανθρώπου, όπως ισχυρίζεται ο συγγραφέας, αλλά με θεία δύναμη και με Άγιο Πνεύμα, καθώς λέει το Ευαγγέλιο. Ή μήπως προ των αιώνων; Και πώς εξομοιώνεται αυτό που υπάρχει με αυτό που δεν υπάρχει; Διότι ο άνθρωπος είναι ο τελευταίος στη δημιουργία της κτίσης, ενώ ο Κύριος είναι βασιλιάς προ των αιώνων. Καθ' ομοίωσιν ποιου ανθρώπου, λοιπόν, γίνεται εκείνη η θεία σάρκωση προαιωνίως; Κατά την ομοίωση του Αδάμ; Αλλά εκείνος δεν υπήρχε ακόμη. Μήπως σύμφωνα με κάποιον άλλον άνθρωπο; Και ποιος είναι αυτός ο άνθρωπος που νοείται πριν από τον Αδάμ, ώστε η σάρκωση του Θεού να ομοιωθεί με το προκείμενο πρότυπο; Διότι το όμοιο γίνεται πάντοτε όμοιο με κάτι που υπάρχει, και όχι με κάτι που δεν υπάρχει.

Επομένως, ούτε χωρίς πνοή, ούτε χωρίς νου, ούτε χωρίς καρδιά υπήρξε με την επισκίαση της δύναμης του Υψίστου και την επέλευση του Αγίου Πνεύματος. Συνεπώς, η λοιδορία δεν θα μπορούσε να απευθύνεται σε εμάς, σαν να λέμε δήθεν ότι εκείνος ο άνθρωπος γεννήθηκε χωρίς να έχει μέσα του το πνεύμα, το οποίο είναι ο νους, αλλά απευθύνεται στον ίδιο τον κατασκευαστή της λοιδορίας, ο οποίος μας επιτίθεται με τις δικές του επικρίσεις. Διότι εκείνος που ονομάζει τον νου πνεύμα, και συγχρόνως ισχυρίζεται ότι ο κατά Χριστόν άνθρωπος δεν έχει νου, είναι ακριβώς εκείνος που παρουσιάζει τον Κύριο να μην έχει πνεύμα. Αλλά ποια είναι η κατηγορία που προβάλλεται; Ισχυρίζεται εκείνος ότι σφάλλουμε λέγοντας τούτο, ότι δηλαδή, πάνω από τη δική του φύση, ο άνθρωπος είχε κάτι άλλο μεγαλύτερο: τη θεότητα που κατοικούσε μέσα του. Εάν όμως αυτό συγκαταλέγεται στις κατηγορίες, δεν αποφεύγουμε το κατηγορητήριο, καθώς αποβαλλόμαστε μαζί με τον Απόστολο. Διότι, έχοντας μάθει από αυτόν κάτι τέτοιο, πιστεύουμε ότι, ενώ υπήρχε σε μορφή Θεού κατά το νοούμενο, έλαβε μορφή δούλου κατά το φαινόμενο. Εάν δε η θεία μορφή είναι ανώτερη από το πρόσωπο του δούλου, τότε ασφαλώς το ορατό δεν είναι ισότιμο με το αόρατο. Επομένως, αυτό που φαινόταν κατά σάρκα και συναναστρεφόταν με τους ανθρώπους, είχε μέσα του κάτι πολυτιμότερο από τον ίδιο του τον εαυτό, πράγμα το οποίο ο συγγραφέας το μετατρέπει σε κατηγορία εναντίον της πίστεως.

Τέτοια είναι τα σοφά επιχειρήματα του γενναίου αυτού ανδρός ενάντια στην αλήθεια. Έπειτα, μέσα από μια ασυνάρτητη αλληλουχία, προσθέτει σε αυτήν την πρόταση ένα κατασκεύασμα παραγόμενο από μη τεθέντα στοιχεία, το οποίο έχει ως εξής: «Γι' αυτό και ήταν άνθρωπος· διότι, σύμφωνα με τον Παύλο, ο άνθρωπος είναι νους μέσα σε σάρκα». Παρακαλώ δε τους αναγνώστες να μην νομίσουν ότι αυτά πλάθονται από εμάς σαν κάποιο αστείο προκειμένου να προκαλέσουν γέλιο, παρουσιαζόμενα δήθεν ως λόγια του Απολιναρίου· διότι μπορεί κανείς να διαπιστώσει από τα ίδια του τα συγγράμματα ότι αυτός ο ισχυρισμός έχει διατυπωθεί από εκείνον ακριβώς κατά λέξη. Σύμφωνα με ποιον Παύλο, λοιπόν, ο άνθρωπος ονομάζεται ένσαρκος νους; Ας μας πει, μήπως έχει κρυφά κάποιον άλλον Παύλο; Διότι ο δούλος του Ιησού Χριστού, ο κλητός απόστολος, σε όλα όσα έγραψε δεν ανέφερε τίποτα τέτοιο. Εάν λοιπόν ούτε η λογική ακολουθία ούτε η μαρτυρία θεμελιώνουν τον ισχυρισμό του, από πού αντλεί την αξιοπιστία της αυτή η αλλόκοτη δογματολογία; Στη συνέχεια προσθέτει και άλλη έννοια στα προειρημένα. «Επειδή ήταν άνθρωπος», λέει, «και επουράνιος, αυτός [ήταν] ο χοϊκός». Πάλι υποστηρίζω ότι έχει ξεχάσει τη Μαρία, στην οποία φέρνει το χαρμόσυνο άγγελμα ο Γαβριήλ, στην οποία πιστεύεται ότι κατήλθε το Άγιο Πνεύμα, την οποία επισκιάζει η δύναμη του Υψίστου, και από την οποία γεννιέται ο Ιησούς, ο οποίος έχει την αρχή επί του ώμου του, δηλαδή αυτός που φέρει επάνω του την αρχή. Αρχή δε, αναμφίβολα, είναι ο Θεός Λόγος, ο οποίος ήταν εν αρχή και είναι η αρχή, όπως ακριβώς αναφέρει κάπου ο λόγος της Γραφής, ότι «Εγώ είμαι η αρχή».

Ή λοιπόν ας αποδείξει ότι η Παρθένος δεν βρισκόταν στη γη, ή ας μην επινοεί ουράνιο άνθρωπο και ας μην εκφοβίζει τους πιο αμαθείς ότι δήθεν αμαρτάνουν απέναντι στο θείο επειδή, αποδεχόμενοι το ανθρώπινο, δεν ομολογούν συγχρόνως το θείο. Διότι η μεν γέννηση από γυναίκα ενέχει το ανθρώπινο, η δε παρθενία που υπηρέτησε τον τόκο φανέρωσε αυτό που υπερβαίνει τον άνθρωπο. Ώστε, εκείνος που γεννήθηκε είναι άνθρωπος, αλλά η δύναμη για τη γέννηση δεν προέρχεται από ανθρώπους, αλλά ενεργήθηκε δια του Αγίου Πνεύματος και της δυνάμεως του Υψίστου. Επομένως, σύμφωνα με τον αληθή λόγο, είναι και άνθρωπος και Θεός: ως προς αυτό που φαίνεται είναι άνθρωπος, ως προς αυτό που νοείται είναι Θεός. Εκείνος όμως δεν λέει αυτό, ορίζοντας στο συμπέρασμά του το θείο με βάση το φαινόμενο και όχι με βάση το νοητό.

Αν όμως για αυτόν τον λόγο νομίζει ο συγγραφέας ότι από εμάς εισάγεται στο κήρυγμα πλήθος θεών, επειδή ομολογούμε ότι εν Χριστώ ο Θεός συμφιλίωσε τον κόσμο με τον εαυτό του, εφόσον ο Θεός έγινε και άνθρωπος, εμείς θα του απαντήσουμε τα εξής: Αν υπάρχουν πολλές παρθένες μητέρες και προς πολλές έγινε η μυσταγωγία του Γαβριήλ, και στην καθεμία υπήρξε η επέλευση του Αγίου Πνεύματος και η παρουσία της δύναμης του Υψίστου· και αν για πολλούς οι προφήτες κηρύττουν τη χάρη, ώστε να λένε στον πληθυντικό: «παιδιά γεννήθηκαν για εμάς και υιοί δόθηκαν σε εμάς, και οι παρθένες θα συλλάβουν, και τα ονόματα όλων όσων γεννηθούν θα είναι Εμμανουήλ»· αν όλοι περπατούν πεζοί πάνω στα κύματα και με άρρητη δύναμη τρέφουν τόσες χιλιάδες στην έρημο, αυξάνοντας προς χορτασμό τον άρτο που πολλαπλασιάζεται στα χέρια των μαθητών· αν όλοι ανασταίνουν από τα χώματα νεκρούς τεσσάρων ημερών· αν όλοι γίνονται αμνοί του Θεού και θυσιάζονται ως πάσχα για εμάς, και προσηλώνουν στον σταυρό την αμαρτία και καταλύουν το κράτος του θανάτου, και μπροστά στα μάτια των μαθητών ανέρχονται στους ουρανούς και κάθονται στα δεξιά του Πατρός· αν όλοι πρόκειται να έλθουν για να κρίνουν την οικουμένη με δικαιοσύνη, και στο όνομα όλων κάθε γλώσσα επουρανίων, επιγείων και καταχθονίων ομολογεί, τότε θα παραδεχθούμε ότι υπάρχουν πολλοί θεοί, εφόσον βέβαια σε αυτούς τους πολλούς υπάρχουν αυτά τα γνωρίσματα.

Επειδή λοιπόν εκπληρώθηκε το μυστήριο της θείας δυνάμεως, η οποία εισήλθε στο διπλό της ανθρώπινης φύσεως και εναπέθεσε μέσω του καθενός τη ζωοποιό ενέργεια στο συγγενικό του μέρος, μέσω μεν της σαρκός στο σώμα, μέσω δε της ψυχής στην ψυχή (στη νοερή εννοώ και όχι στην άλογη· διότι το άλογο είναι κτηνώδες και όχι ανθρώπινο), τότε η θεότητα, η οποία από την αρχή είχε ενωθεί με το σώμα και την ψυχή και παρέμεινε μαζί τους παντοτινά, εγείρεται κατά την ανάσταση εκείνου που κειτόταν νεκρός, και έτσι λέγεται ότι ο Χριστός έχει εγερθεί εκ νεκρών, ο Ίδιος που και ήταν Χριστός και έγινε· όντας μεν (Χριστός) κατά την προαιώνια βασιλεία, έχοντας δε γίνει (Χριστός) όταν οι άγγελοι ευαγγελίζονταν στους ποιμένες τη μεγάλη χαρά που επρόκειτο να συμβεί σε όλο τον λαό για τη γέννηση του Σωτήρα, ο οποίος είναι, όπως λέγει, Χριστός Κύριος, λαμβάνοντας κατάλληλα αυτό το όνομα σύμφωνα με τον λόγο του Γαβριήλ που είπε ότι Πνεύμα Άγιο θα επέλθει στην Παρθένο και δύναμη Υψίστου θα επισκιάσει. Εκείνος, λοιπόν, που γεννήθηκε κατ' αυτόν τον τρόπο, δικαιολογημένα ονομάζεται και Χριστός και Κύριος· Κύριος μεν εξαιτίας της δυνάμεως του Υψίστου, Χριστός δε εξαιτίας του Πνεύματος της χρίσεως. Διότι δεν χρίεται τότε ο προαιώνιος, αλλά εκείνος για τον οποίο λέγει: «Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα». Διότι το «σήμερα» αποτελεί το μέσο των δύο τμημάτων του χρόνου, του παρελθόντος και του μέλλοντος. Ο δε Δημιουργός των αιώνων πώς γεννιέται και χρίεται μέσα σε ένα μέρος του χρόνου;

Επειδή δε η σάρκα που είχε αφιερωθεί στον Θεό έπρεπε να φυλάσσεται ανέπαφη, σαν κάποιο από τα άγια αναθήματα, γι' αυτό, λέει: έστω κι αν είσαι άγγελος, έστω κι αν έρχεσαι από τον ουρανό, έστω κι αν αυτό που παρουσιάζεται είναι υπεράνθρωπο, το να γνωρίσω εγώ άνδρα είναι από τα αδύνατα. Πώς θα γίνω μητέρα χωρίς άνδρα; Διότι τον Ιωσήφ τον γνωρίζω ως μνηστήρα, αλλά άνδρα δεν γνωρίζω. —Τι λέει λοιπόν ο νυμφοστόλος Γαβριήλ; Τι είδους νυφικό θάλαμο ετοιμάζει για τον καθαρό και αμίαντο γάμο; «Πνεύμα», λέει, «Άγιο θα επέλθει σε εσένα και δύναμη του Υψίστου θα σε επισκιάσει». Ω, μακάρια εκείνη η σάρκα, η οποία λόγω της υπερβολικής της καθαρότητας προσέλκυσε στον εαυτό της τα αγαθά της ψυχής. Διότι, σε όλους τους άλλους ανθρώπους, μετά βίας μια καθαρή ψυχή θα μπορούσε να δεχθεί την παρουσία του Αγίου Πνεύματος. Εδώ όμως η σάρκα γίνεται δοχείο του Πνεύματος. Αλλά και «δύναμη του Υψίστου θα σε επισκιάσει». Τι υποδηλώνει με μυστικό τρόπο αυτός ο λόγος; —«Ο Χριστός είναι δύναμη Θεού και σοφία Θεού», λέει ο απόστολος. Η δύναμη, λοιπόν, του ύψιστου Θεού, η οποία είναι ο Χριστός, μέσω της επελεύσεως του Αγίου Πνεύματος λαμβάνει μορφή μέσα στην παρθενία. Διότι, όπως ακριβώς η σκιά των σωμάτων σχηματίζεται σύμφωνα με τον τύπο των αντικειμένων που προηγούνται, έτσι και ο χαρακτήρας και τα γνωρίσματα της θεότητας του Υιού θα διαφανούν μέσω της δυνάμεως Εκείνου που γεννιέται, αποδεικνυόμενος ως εικόνα και σφραγίδα και αποσκίασμα και απαύγασμα του πρωτοτύπου μέσω της θαυματουργίας των ενεργειών Του.

Εγώ όμως έχω διδαχθεί και γνωρίζω και κάποιον άλλον λόγο περί αυτού, τον οποίο, εφόσον το επιθυμείτε, θα σας εκθέσω εν συντομία. Όταν ήλθε στην Παρθένο το Άγιο Πνεύμα και η δύναμη του Υψίστου την επισκίασε με σκοπό να συσταθεί μέσα της ο καινός άνθρωπος (ο οποίος γι' αυτόν τον λόγο ονομάστηκε καινός, επειδή κτίσθηκε κατά Θεόν και όχι κατά την ανθρώπινη συνήθεια, ώστε να γίνει αχειροποίητο δοχείο του Θεού· διότι ο Ύψιστος δεν κατοικεί σε χειροποίητα, σε αυτά δηλαδή που κατασκευάζονται από ανθρώπους), τότε, καθώς η Σοφία οικοδομούσε για τον εαυτό της τον οίκο και το πλάσμα μορφοποιούνταν εσωτερικά από την επισκίαση της δυνάμεως σαν από αποτύπωμα σφραγίδας, τότε και στα δύο στοιχεία από τα οποία έχει συσταθεί η ανθρώπινη φύση, εννοώ την ψυχή και το σώμα, αναμειγνύεται η θεία δύναμη, έχοντας ενώσει τον εαυτό της καταλλήλως με το καθένα από αυτά. Διότι έπρεπε, επειδή και τα δύο αυτά είχαν νεκρωθεί εξαιτίας της παρακοής (αφού νέκρωση της μεν ψυχής ήταν η αποξένωση από την όντως ζωή, του δε σώματος η φθορά και η διάλυση), να εκδιωχθεί ο θάνατος και από τα δύο μέσω της ανάμειξής τους με τη ζωή.

Διότι μόνο αυτός, αφού συνελήφθη άρρητα και κυοφορήθηκε απερίγραπτα, άνοιξε την παρθενική μήτρα που δεν είχε προηγουμένως διανοιχθεί από τον γάμο, διατηρώντας τις σφραγίδες της παρθενίας ανέπαφες και μετά την παράδοξη έξοδό του· και πιστεύεται ότι μόνο αυτός είναι πνευματικά άρρεν, χωρίς να φέρει απολύτως τίποτα από τη θηλυπρεπή αμαρτία, γι' αυτό και επάξια έχει ονομαστεί όντως άγιος. Όπως ακριβώς και ο Γαβριήλ, φέρνοντας στη Θεοτόκο το χαρμόσυνο άγγελμα του ζωοποιού τόκου, σαν να έφερνε στη μνήμη τη νομοθεσία που είχε προκαθοριστεί γι' αυτόν και η οποία αφορούσε αποκλειστικά αυτόν. Γι' αυτό και έλεγε: «το άγιο που γεννάται θα ονομαστεί Υιός Θεού»· επειδή η προσωνυμία του αγίου αρμόζει κατεξοχήν σε εκείνον που άνοιξε την παρθενική μήτρα με θεία θαυματουργία. Και ενώ για τα άλλα πρωτότοκα η ευαγγελική ακρίβεια, έχοντας εγκύψει επισταμένως στο βάθος του Νόμου, διακήρυξε ότι αυτά θα ονομαστούν άγια, καθόσον έλαβαν τον κλήρο να ονομάζονται έτσι εξαιτίας της αφιέρωσής τους στον Θεό· αντιθέτως, στην περίπτωση του πρωτοτόκου όλης της κτίσεως, ο άγγελος αποκάλεσε Άγιο αυτόν που γεννιόταν, επειδή είναι κατεξοχήν τέτοιος, και επειδή απέδειξε την πραγματική αγιότητα με την απομάκρυνση της κακίας και την επιλογή του αγαθού, αμέσως με τη γέννησή του, όπως ακριβώς λέει ο προφήτης.

Αλλά επειδή κάθε σάρκα δημιουργείται μέσω του τοκετού, εφόσον ο γάμος προετοιμάζει πάντοτε τον δρόμο για τον τοκετό σε όσους εισέρχονται σε αυτήν τη ζωή μέσω της γέννησης, προκειμένου να μην αποδεχθεί κάποιος τη σαρκική γέννηση στο μυστήριο της ευσέβειας και ολισθήσει η διάνοιά του προς τα έργα και τα πάθη της φύσης, θεωρώντας ότι και η γέννηση εκείνης της σάρκας είναι παρόμοια με τη γέννηση όλων των ανθρώπων, για τον λόγο αυτόν, Εκείνον που κοινώνησε σε σάρκα και αίμα, τον ομολόγησε «λευκό και πυρρό», υποδηλώνοντας μέσα από τα δύο χρώματα τη φύση του σώματος, ωστόσο δεν λέει ότι η λοχεία Του έγινε με τρόπο όμοιο με τον κοινό τοκετό. Αντιθέτως, από όλες τις μυριάδες, από τότε που δημιουργήθηκαν οι άνθρωποι και για όσο θα συνεχίσει να προχωρά η ανθρώπινη φύση ρέοντας μέσα από τον τοκετό των επερχόμενων γενεών, μόνος Αυτός άγγιξε αυτήν τη ζωή με το καινοφανές είδος της λοχείας, στο οποίο η φύση δεν συνήργησε για να πραγματοποιηθεί η γέννηση, αλλά απλώς υπηρέτησε. Γι’ αυτόν τον λόγο λέει ότι αυτός ο «λευκός και πυρρός», που επεδήμησε στη ζωή μέσω σάρκας και αίματος, είναι ο μόνος από όλες τις μυριάδες που γεννήθηκε μέσα από την παρθενική καθαρότητα· του Οποίου η κυοφορία υπήρξε ασυνδύαστη, η λοχεία αμόλυντη και η ωδίνη ανώδυνη· νυμφικός Του θάλαμος ήταν η δύναμη του Υψίστου, η οποία επισκίασε ως νεφέλη την παρθενία, γαμήλιος πυρσός η έλλαμψη του Αγίου Πνεύματος, κλίνη η απάθεια και γάμος η αφθαρσία.

Διότι από αυτήν προήλθε το αληθινό φως, το οποίο μας φωτίζει με την αγαθότητά του· διότι υπήρξε αγιασμένο ιερό και αμόλυντος ναός του Θεού, το χρυσό θυσιαστήριο των θυμιαμάτων εξαιτίας της ανυπέρβλητης καθαρότητάς της, το θείο θυμίαμα της συνθέσεως και το άγιο έλαιο της χρίσεως, το πολύτιμο αλάβαστρο του γνήσιου νάρδου, το ιερατικό διάδημα που φανερώνει την απόρρητη βούληση του Θεού, αυτή που είναι η μόνη άγια κατά το σώμα και το πνεύμα, η πύλη που βλέπει προς τα ανατολικά και η οποία διά της δεσποτικής εισόδου και εξόδου φώτισε τον κόσμο, η κατάκαρπη ελιά, από την οποία το Άγιο Πνεύμα, αφού έλαβε τον μυστικό κλάδο του Κυρίου, διεκόσμησε το χειμαζόμενο γένος των ανθρώπων. Αυτή είναι το καύχημα των παρθένων και η αγαλλίαση των μητέρων, η οποία δεχόμενη το αρχαγγελικό μήνυμα και το θείο ευαγγέλιο άκουσε: «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου και πάλι από εσένα»· διότι ο Κύριος, αφού ευδόκησε να κυοφορηθεί από την αγία Παρθένο, απέστειλε τον αρχάγγελο για να φέρει το χαρμόσυνο μήνυμα. Αυτός δε, αφού προσήλθε στη Μαρία από τις άνω άφραστες δυνάμεις, πρώτα της ανήγγειλε το «Χαίρε, κεχαριτωμένη» και αμέσως πάλι πρόσθεσε: «Ο Κύριος είναι μαζί σου, ευλογημένη εσύ μεταξύ των γυναικών, και ευλογημένος ο καρπός της κοιλίας σου». Εκείνη δε ταράχθηκε και διαλογιζόταν τι είδους να ήταν άραγε αυτός ο χαιρετισμός.

Δικαίως, λοιπόν, [η χάρις] εξέλεξε την αγία Παρθένο Μαρία, διότι η αγία υπήρξε κατά πάντα σοφή ανάμεσα στις γυναίκες όλων των γενεών, και καμία δεν υπήρξε ποτέ όμοιά της. Όχι όπως η πρώτη παρθένος, η Εύα, η οποία, ευρισκόμενη μόνη στον παράδεισο, με χαυνότητα νου δέχθηκε τον λόγο από το φίδι και έτσι διαφθάρηκε το φρόνημα της καρδιάς της, και εξαιτίας της προέκυψε όλος ο αγώνας των αγίων· αλλά μόνο στο πρόσωπο της αγίας Παρθένου επανορθώθηκε το δικό της σφάλμα. Όχι όπως η Σάρρα, η οποία, όταν έλαβε το χαρμόσυνο άγγελμα για τη σύλληψη του υιού της, γέλασε με προπέτεια· όχι όπως η Ρεβέκκα, που αυτοβούλως δέχθηκε τα κοσμήματα και πότισε πρόθυμα τις καμήλες του μνηστήρα της· ούτε όπως κάθε γυναίκα που θα δεχόταν αβασάνιστα τον γεμάτο χάρη χαιρετισμό· αλλά με ρωμαλέα διάνοια και με διαυγές φρόνημα απορούσε μέσα της και έλεγε: «Τι είδους άραγε να είναι αυτός ο χαιρετισμός; Από πού αντλεί την αιτία της αυτή η δωρεά; Από πού μας έφερε αυτός την ευλογία; Από πού μας έχει αποσταλεί ο μαργαρίτης του λόγου από τους θησαυρούς; Επιθυμώ να γνωρίσω τι είναι το δώρο, ποιος είναι αυτός που το φέρνει και ποιος αυτός που το έστειλε. Έχεις έλθει από τον ουρανό, εμφανίζεις μορφή ανθρώπου, άνθρωπο βλέπω, και εκπέμπεις λάμψεις φωτός». Αυτά απορούσε μέσα της και έλεγε· και με τα ακόλουθα λόγια [ο αρχάγγελος] έλυσε τους δισταγμούς της Μαρίας: «Πνεύμα Άγιο θα επέλθει σε εσένα και δύναμη Υψίστου θα σε επισκιάσει· γι' αυτό θα συλλάβεις και θα γεννήσεις Υιό· και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού».

Λέει προς τον άγγελο η αγία παρθένος: «Πώς θα μου συμβεί αυτό, επειδή δεν επιθυμώ να γνωρίσω γήινο άνδρα, εφόσον έχω αφιερώσει τον εαυτό μου στον επουράνιο Νυμφίο; Επιθυμώ να παραμείνω παρθένος, δεν επιθυμώ να προδώσω την αξία της παρθενίας». Με τέτοια λόγια όμως ο άγγελος στήριζε την αγία: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ, διότι δεν προσήλθα για να σε φοβίσω, αλλά για να διώξω την αιτία του φόβου· μη φοβάσαι, Μαριάμ, διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού· τη χάρη μην την ανακρίνεις, διότι η χάρις δεν ανέχεται να υποτάσσεται στους νόμους της φύσης. Άγιο Πνεύμα θα επέλθει σε εσένα, γι' αυτό και το άγιο που θα γεννηθεί από εσένα θα ονομαστεί Υιός του Θεού, σύμμορφος, συνομοούσιος, συναΐδιος με τον Πατέρα. Στον οποίο ο Πατέρας κατέχει όλη τη φανέρωση της θεότητας, τον χαρακτήρα στο πρόσωπο, και διά του απαυγάσματος καταλάμπει η δόξα, για να φωτίσει αυτούς που κάθονται στο σκότος. Έμαθες, ω μακαρία, αυτά που μέχρι τώρα παρέμεναν κρυμμένα ακόμη και από τους αγγέλους· γνώρισες, Μαρία, αυτά που διέφευγαν από τους προφήτες και τους πατριάρχες· άκουσες, Μαρία, εκείνα για τα οποία δεν έχει ακόμη αξιωθεί ο χορός των θεοφόρων. Ο Δαβίδ, ο Ησαΐας και οι υπόλοιποι θεηγόροι προκήρυτταν περί της δεσποτικής ενανθρωπήσεως, αλλά το πώς δεν το γνώριζαν. Εσύ όμως μόνη, αγία παρθένε, υποδέξου και μάθε τα μυστήρια που αγνοήθηκαν από αυτούς· και μη συλλογίζεσαι "πώς θα μου συμβεί αυτό;"».

Αγάλλεται όλη η κτίση με τη γέννηση του Χριστού στον κόσμο, και εμείς, λοιπόν, όντας ακόμη στο σώμα, ας σπεύσουμε να εξευμενίσουμε τον Θεό με αγγελικές υμνωδίες, και με ακριβή τύπο ας σπείρουμε πιστά στη διάνοιά μας την αλήθεια των θείων δογμάτων. Διότι το μυστήριο είναι ακατάληπτο και αόρατο, αναλλοίωτο και απερίγραπτο· προσκυνείται με σιωπή και προκαλεί κατάπληξη στον νου. Διότι και η Αγία θαύμαζε τον τρόπο, το πώς το απαύγασμα του φωτός γίνεται γέννημα γυναίκας· αγκάλιαζε τον θησαυρό της ζωής και αναλογιζόταν τον χαιρετισμό του αγγέλου, έως ότου έφερε σε πέρας τον καρπό της σωτηρίας. Εδώ, λοιπόν, τα καλλίμορφα άνθη της διδασκαλίας του Χριστού προσφέρουν τους καρπούς της ευλογίας· εδώ κάθε αγνεία και ευωδία προσκομίζει στον Θεό με καθαρή συνείδηση το θυμίαμα της προσευχής· εδώ η παρθενία και η σωφροσύνη, πανηγυρίζοντας, εκαρποφόρησε τον ζωηφόρο βότρυ· εδώ τα έπαθλα της νικηφόρου δυνάμεως αναβλαστάνουν για εμάς τους θησαυρούς της αγάπης· εδώ το μυστήριο της Αγίας Τριάδος φανερώνεται στην Παρθένο από τον αρχάγγελο, σύμφωνα με το Ευαγγέλιο: «Πνεύμα Άγιο θα επέλθει σε εσένα και δύναμη του Υψίστου θα σε επισκιάσει· γι' αυτό και το άγιο που θα γεννηθεί από εσένα θα ονομαστεί Υιός Θεού».

Όταν όμως προσέπεσε ο ήχος της αμαρτίας, τον οποίο η πρώτη Γραφή ονομάζει φωνή του φιδιού, ενώ η ιστορία των πλακών του νόμου τον ονομάζει φωνή αρχόντων από το κρασί, τότε, πέφτοντας στη γη συνετρίβη. Αλλά και πάλι ο αληθινός νομοθέτης, του οποίου προεικόνιση ήταν ο Μωυσής, από τη δική μας γη λάξευσε για τον εαυτό του τις πλάκες της φύσης. Διότι δεν δημιούργησε σε αυτόν ο γάμος τη θεοδόχο σάρκα, αλλά ο ίδιος γίνεται λατόμος της δικής του σάρκας, η οποία καταγράφηκε από τον θείο δάκτυλο. Διότι Πνεύμα Άγιο ήλθε επί της Παρθένου και η δύναμη του Υψίστου την επισκίασε. Και αφού συνέβη αυτό, η φύση απέκτησε πάλι το ασύντριπτο, καθώς έγινε αθάνατη με τα χαράγματα του δακτύλου. Εξάλλου, το Άγιο Πνεύμα ονομάζεται «δάκτυλος» σε πολλά σημεία της Γραφής.

Επειδή, λοιπόν, η δύναμη της θεότητας είναι κάτι άπειρο και αμέτρητο, ενώ το ανθρώπινο στοιχείο είναι πεπερασμένο και μηδαμινό, μόλις το Πνεύμα επήλθε στην Παρθένο και η δύναμη του Υψίστου την επισκίασε, το σκήνωμα που διαπλάστηκε με αυτή την αφορμή δεν συμπαρέσυρε τίποτε από την ανθρώπινη φθορά. Αντιθέτως, αυτό που υπήρχε στη σύστασή του, μολονότι ήταν άνθρωπος, ήταν ταυτόχρονα και πνεύμα και χάρη και δύναμη, καθώς το ιδίωμα της φύσης μας εξέλαμπε μέσα στην υπερβολή της θείας δυνάμεως. Και επειδή υπάρχουν δύο όρια στην ανθρώπινη ζωή, το από πού αρχίζουμε και το πού καταλήγουμε, κατ' ανάγκην Εκείνος που θεραπεύει ολόκληρη τη ζωή μας, μας περιβάλλει μέσα από αυτά τα δύο άκρα, συγκρατώντας και την αρχή και το τέλος μας, ώστε και από τα δύο να ανορθώσει τον πεσμένο. Ό,τι, επομένως, αντιλαμβανόμαστε για το μέρος που αφορά το τέλος, το ίδιο αναλογιζόμαστε και για την αρχή.

Διότι, όπως ακριβώς εκεί επέτρεψε κατά θεία οικονομία να χωριστεί το σώμα από την ψυχή, η αμέριστη όμως θεότητα, εφόσον ενώθηκε μία φορά με την ανθρώπινη φύση, δεν αποσπάστηκε ούτε από το σώμα ούτε από την ψυχή, αλλά μέσω μεν της ψυχής βρίσκεται στον παράδεισο, ανοίγοντας διά του ληστή την είσοδο για τους ανθρώπους, μέσω δε του σώματος βρίσκεται στην καρδιά της γης καταργώντας αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, και γι' αυτόν τον λόγο ακόμη και το σώμα ονομάζεται Κύριος, εξαιτίας της ενοικούσας θεότητας· έτσι σκεφτόμαστε και για την αρχή της ύπαρξης, ότι η δύναμη του Υψίστου, αφού ενώθηκε με ολόκληρη τη φύση μας διά της επελεύσεως του Αγίου Πνεύματος, βρίσκεται μέσα στην ψυχή μας, όπως είναι φυσικό να βρίσκεται σε ψυχή, και αναμειγνύεται με το σώμα, ώστε η σωτηρία μας να καταστεί ολοκληρωτική ως προς όλα, διατηρώντας η θεότητα και κατά την αρχή της ανθρώπινης ζωής και κατά το τέλος τη θεοπρεπή και υψηλή της απάθεια. Διότι ούτε η αρχή υπήρξε όμοια με τη δική μας αρχή ούτε το τέλος όμοιο με το δικό μας τέλος, αλλά και στη μία και στην άλλη περίπτωση απέδειξε τη θεϊκή της εξουσία, εφόσον ούτε η αρχή μολύνθηκε από σαρκική ηδονή ούτε το τέλος κατέληξε στη φθορά.