Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 16:22

Επειδή, λοιπόν, έφθασε το τέλος της ζωής του καθενός, δες τι λέει πρώτα για εκείνον που βάδιζε την τεθλιμμένη οδό. «Συνέβη δε», λέει, «να πεθάνει ο φτωχός και να μεταφερθεί από τους αγγέλους στον κόλπο του Αβραάμ». Πιθανώς οι άγγελοι τον οδηγούσαν προπορευόμενοι και συνοδεύοντάς τον ως τιμητική φρουρά, εγκαθιστώντας τον στον τόπο της αναπαύσεως μετά από εκείνες τις πολλές θλίψεις και τη στενή οδοιπορία. Είδες πόσο μεγάλο φαίνεται στο τέλος το πλάτος της στενής πύλης και της τεθλιμμένης οδού; Δες, λοιπόν, και τα ολέθρια τέλη της ευρύχωρης οδού. «Πέθανε», λέει, «και ο πλούσιος, και τάφηκε». Κανείς δεν προπορευόταν, κανείς δεν τον συνόδευε τιμητικά, κανείς δεν τον οδηγούσε, όπως ακριβώς συνέβη με τον Λάζαρο. Επειδή, δηλαδή, στην ευρύχωρη οδό τα απολάμβανε όλα αυτά, και είχε πολλούς να τον συνοδεύουν και να τον υπηρετούν, εννοώ τους κόλακες και τους παρασίτους, όταν έφτασε στο τέλος, βρέθηκε γυμνός και στερημένος από όλα, έπειτα από εκείνες τις πολλές ανέσεις, ή μάλλον, έπειτα από εκείνη τη σύντομη άνεση και ευημερία. Διότι ολόκληρος ο παρών βίος είναι σύντομος, όταν συγκρίνεται με τον μέλλοντα αιώνα. Μετά τη σύντομη άνεση, λοιπόν, την οποία απόλαυσε βαδίζοντας την ευρύχωρη οδό, τον υποδέχθηκε ο τόπος της στενοχώριας και της θλίψεως.

Διότι, εξαιτίας εκείνων που παρασύρθηκαν και βάδισαν προς την ευρύχωρη οδό, παρακινηθήκαμε να πούμε αυτά, ώστε, αφού διδαχθούν, να εγκαταλείψουν μεν εκείνην, και αφού βαδίσουν την τεθλιμμένη οδό, εννοώ αυτήν της αρετής, να αξιωθούν τους κόλπους του πατριάρχου όμοια με τον Λάζαρο· και αφού ελευθερωθούμε όλοι από κοινού από τη γέεννα του πυρός, να απολαύσουμε εκείνα τα άρρητα αγαθά, τα οποία μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε. Είθε όλοι μας να τα επιτύχουμε αυτά, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο στον Πατέρα και στο Άγιο Πνεύμα ανήκει η δόξα, το κράτος, η τιμή, τώρα και πάντοτε, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

γ'. Όταν, λοιπόν, τέτοια κακά αναμένουν τους αμαρτωλούς, ποιο θα ήταν το όφελος γι' αυτούς, ακόμη κι αν στο σπίτι τους, ακόμη κι αν πάνω στο ίδιο τους το κρεβάτι τερμάτιζαν τη ζωή τους; Όπως ακριβώς και στους δικαίους δεν θα προέκυπτε καμία απολύτως βλάβη από το να αποβάλουν την παρούσα ζωή με ξίφος και με σίδερο και με φωτιά, όταν πρόκειται να αποδημήσουν προς τα αθάνατα αγαθά. Αληθώς, ο θάνατος των αμαρτωλών είναι πονηρός. Τέτοιος ήταν ο θάνατος εκείνου του πλουσίου που περιφρόνησε τον Λάζαρο, ο οποίος, αφού τερμάτισε τον βίο του στο σπίτι του και πάνω στο κρεβάτι του, με φυσικό θάνατο και με την παρουσία των οικείων του, όταν απήλθε στην άλλη ζωή κατακαιγόταν, μη μπορώντας να βρει εκεί ούτε την ελάχιστη παραμυθία από την ευημερία που είχε κατά τον παρόντα βίο. Αλλά δεν συνέβη το ίδιο με τον Λάζαρο· αντίθετα, κείμενος πάνω στο ίδιο το έδαφος, με παρόντες τους σκύλους που του έγλειφαν τις πληγές, αφού υπέστη βίαιο θάνατο (διότι τι θα μπορούσε να είναι πιο οδυνηρό από την πείνα;), όταν απήλθε εκεί, απήλαυσε τα αιώνια αγαθά, εντρυφώντας στους κόλπους του Αβραάμ. Σε τι τον έβλαψε, λοιπόν, το γεγονός ότι πέθανε βιαίως; Και σε τι ωφέλησε τον πλούσιο το ότι δεν πέθανε βιαίως;

Αλλά εκείνοι περιγελούν· εσύ όμως δάκρυσε για την παρανομία τους. Πολλοί περιγέλασαν κάποτε και τον Νώε, όταν κατασκεύαζε την κιβωτό· αλλά όταν ήλθε ο κατακλυσμός, εκείνος τους περιγέλασε· ή μάλλον, ποτέ δεν τους περιγέλασε ο δίκαιος, αλλά θρήνησε και αναστέναξε. Όταν, λοιπόν, τους βλέπεις να γελούν, αναλογίσου ότι τα δόντια που τώρα γελούν, τότε θα υποστούν βαρύτατο κλαυθμό και βρυγμό, και θα θυμηθούν αυτό το γέλιο τρίζοντας κατά την ημέρα εκείνη και βρυχώμενοι· τότε θα θυμηθείς αυτό το γέλιο. Πόσο πολύ περιγέλασε τον Λάζαρο ο πλούσιος! Αργότερα όμως, βλέποντάς τον στους κόλπους του Αβραάμ, θρηνούσε πλέον τον ίδιο του τον εαυτό.

Η φωνή του αίματος του αδελφού σου βοά προς εμένα. ε'. Παρατήρησε και στην περίπτωση του Λαζάρου, πώς μετά τον θάνατό του προηγούνταν αυτού οι άγγελοι. Παρατήρησε επίσης τις πόλεις που συντρέχουν στους τάφους των μαρτύρων, και τα πλήθη να φλέγονται από τον πόθο. Αυτό, λοιπόν, εννοεί όταν λέει, ότι υπάρχει μεγάλη μέριμνα και πολλή φροντίδα από τον Θεό και για τον θάνατο των οσίων. Διότι δεν πεθαίνουν ούτε απλώς ούτε τυχαία, αλλά όταν ο Ίδιος το επιτρέψει κατά τη θεία οικονομία.

Δεν μεταφέρθηκε ο αθλητής και νικητής στους κόλπους του Αβραάμ; Σε τι ωφέλησε όμως ο πλούτος εκείνον που αναπαυόταν μέσα σε πορφύρα και βύσσο;

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και εκείνος ο πλούσιος βασανιζόταν σκληρά, τιμωρούμενος όχι μόνο για τη σκληρότητα που επέδειξε απέναντι στον Λάζαρο, αλλά και για την ευημερία, αφού, μολονότι την απολάμβανε συνεχώς μέσα σε τόση απανθρωπιά, ούτε καν χάρη σε αυτήν δεν έγινε καλύτερος.

Και ο Λάζαρος εκείνος, αφού περιέπεσε σε φυσική ασθένεια —κάτι που βέβαια δεν το έπαθε για τον Θεό—, επειδή υπέφερε ολοκληρωτικά και καρτέρησε και υπέμεινε γενναία την απουσία ανθρώπων για να τον περιποιηθούν, τη θλίψη από τις πληγές, από την πείνα, από την περιφρόνηση και την ωμότητα του πλουσίου, γνωρίζεις πόσο μεγάλα στεφάνια απόλαυσε. Καίτοι δεν βρίσκουμε να αναφέρουμε κανένα δικό του κατόρθωμα· όχι ότι ελέησε φτωχούς, όχι ότι συμπαραστάθηκε σε αδικημένους, όχι ότι έπραξε κάποιο τέτοιο αγαθό, παρά μόνο την κατάκλισή του στην πύλη του πλουσίου, και την αρρώστια, και τις γλώσσες των σκύλων, και την περιφρόνηση του πλουσίου εναντίον του, τα οποία όλα συνιστούσαν ακραία κακοπάθεια. Αλλά παρόλα αυτά, μολονότι δεν έπραξε τίποτε το γενναίο, επειδή απλώς υπέμεινε γενναία τη θλίψη εξαιτίας αυτών των δεινών, αξιώθηκε του ίδιου τόπου ανάπαυσης με τον πατριάρχη που είχε κατορθώσει τόσα πολλά.

γʹ. Επειδή, λοιπόν, είναι απολύτως αναγκαίο, είτε εκεί είτε εδώ, να συντριβούμε για τα αμαρτήματά μας, είναι προτιμότερο αυτό να γίνει εδώ και όχι εκεί. Από πού είναι αυτό φανερό; Από τα προφητικά και από τα ευαγγελικά λόγια. Διότι ο μεν προφήτης λέει: «Στον άδη ποιος θα εξομολογηθεί σε Σένα;», όχι επειδή δεν εξομολογούμαστε εκεί, αλλά επειδή το κάνουμε μάταια. Ο δε Χριστός και μέσω μιας παραβολής δίδαξε ακριβώς αυτό. Διότι υπήρχε, λέει, κάποιος φτωχός, ο Λάζαρος, ο οποίος ήταν γεμάτος πληγές από παντού και έπασχε από ανίατη ασθένεια· και κάποιος άλλος, πλούσιος, που δεν έδινε ούτε τα ψίχουλά του στον φτωχό. Και προς τι η ανάγκη να αναφέρουμε ολόκληρη την παραβολή; Διότι γνωρίζετε όλη την ιστορία, τη σκληρότητα του πλουσίου, πώς δεν προσέφερε τίποτα από το τραπέζι του στον φτωχό, τη φτώχεια εκείνου και την πείνα, με την οποία πάλευε διαρκώς. Αυτά όμως συνέβαιναν εδώ· όταν δε πέθανε ο καθένας τους, βλέπει τον φτωχό εκείνον στους κόλπους του Αβραάμ. Και τι λέει; «Πάτερ Αβραάμ, στείλε τον, για να στάξει με την άκρη του δακτύλου του στη γλώσσα μου, ώστε να ανακουφιστώ από την οδύνη».

βʹ. Δεν τα είπα αυτά κατηγορώντας γενικά τους πλουσίους, ούτε επαινώντας γενικά τους φτωχούς· διότι ούτε ο πλούτος είναι κακό, αλλά η κακή χρήση του πλούτου· ούτε η φτώχεια είναι καλό, αλλά η καλή χρήση της φτώχειας. Τιμωρούνταν εκείνος ο πλούσιος στην ιστορία του Λαζάρου, όχι επειδή ήταν πλούσιος, αλλά επειδή ήταν σκληρός και απάνθρωπος. Επαινείτο εκείνος ο φτωχός που βρισκόταν στους κόλπους του Αβραάμ, όχι επειδή ήταν φτωχός, αλλά επειδή υπέμεινε τη φτώχεια με ευχαριστία. Διότι από τα πράγματα (και προσέξτε με ακρίβεια αυτά τα λόγια· διότι θα μπορέσουν να σας ενσταλάξουν αρκετή φιλοσοφία, και να αποβάλουν κάθε διεφθαρμένο λογισμό, και να σας κάνουν να έχετε ορθή κρίση για τα όντα), από τα πράγματα λοιπόν, άλλα μεν είναι από τη φύση τους καλά, και άλλα το αντίθετο· και άλλα δεν είναι ούτε καλά ούτε κακά, αλλά κατέχουν μια μεσαία θέση. Καλό είναι η ευσέβεια από τη φύση της, κακό η ασέβεια· καλό η αρετή, κακό η πονηρία. Ο πλούτος όμως και η φτώχεια από μόνα τους δεν είναι ούτε το ένα ούτε το άλλο· αλλά ανάλογα με την προαίρεση εκείνων που τα χρησιμοποιούν, γίνονται είτε το ένα είτε το άλλο. Διότι, αν μεν χρησιμοποιήσεις τον πλούτο για φιλανθρωπία, το πράγμα έχει γίνει για σένα αφορμή καλού· αν όμως τον χρησιμοποιήσεις για αρπαγές και πλεονεξίες και ύβρη, έτρεψες τη χρήση του προς το αντίθετο. Αλλά δεν είναι υπαίτιος ο πλούτος, παρά εκείνος που χρησιμοποίησε τον πλούτο για ύβρη.

Εκείνος, ενώ ζούσε μέσα σε τόσο μεγάλο πλούτο, δεν θυμήθηκε τον Θεό· τούτος, ενώ βρισκόταν κατάκοιτος μέσα σε τόσο μεγάλη ασθένεια, δεν βλασφήμησε τον Θεό. Ελάτε λοιπόν να δούμε και στην άλλη ζωή το τέλος και των δύο. Θ΄. Συνέβη, λέει, να πεθάνει ο πλούσιος και να μεταφερθεί στην αιώνια κόλαση. Πέθανε δε και ο Λάζαρος, και μεταφέρθηκε από τους αγγέλους στους κόλπους του Αβραάμ. Και ενώ βρισκόταν μέσα στη φωτιά ο πλούσιος, είδε τον Λάζαρο να αναπαύεται στους κόλπους του Αβραάμ και τον αναγνώρισε. Και φώναξε λέγοντας: «Πάτερ Αβραάμ, ελέησέ με και στείλε τον Λάζαρο, για να βρέξει με το μικρό του δάχτυλο τα χείλη μου, διότι οδυνώμαι μέσα σε αυτήν τη φλόγα». Πού είναι ο πλούτος; Πού ο χρυσός, πού ο άργυρος; Πού η ασημένια στέγη; Πού η επίδειξη των υπηρετών; Πού το κρασί που έρεε άφθονο, και τώρα αναζητάς και επιθυμείς μια σταγόνα νερό; «Ελέησέ με, πάτερ Αβραάμ»; Ω άθλιε πλούσιε! Όταν ο Λάζαρος βρισκόταν πεσμένος στην πύλη σου, δεν ήθελες να τον γνωρίζεις· και τώρα επιθυμείς τον Λάζαρο για βοήθεια; «Ελέησέ με»· ανωφελής είναι πλέον η ικεσία σου. Πέρασε ο καιρός του ελέους. Εκεί λοιπόν δεν υπάρχει έλεος. Διότι η κρίση είναι ανηλεής για εκείνον που δεν έπραξε έλεος. Γιατί επιθυμείς έλεος, το οποίο εσύ πάνω στη γη δεν απέκτησες; «Ελέησέ με, πάτερ Αβραάμ, και στείλε τον Λάζαρο, για να βρέξει με το μικρό του δάχτυλο τα χείλη μου, διότι οδυνώμαι μέσα σε αυτήν τη φλόγα». Με ποιο δάχτυλο, ω πλούσιε; Εκείνου που εσύ δεν καταδέχθηκες να φάει στο τραπέζι σου;

Να μεταλαμβάνεις αδιακρίτως το άνθος που βλάστησε από τη ράβδο του Ιεσσαί, να ποτίζεσαι από την αθάνατη πηγή που αναβλύζει κοχλάζοντας από την ακρότομο πέτρα, ώστε από εκεί να οδηγηθείς στη μάνδρα της τρυφής του Παραδείσου. Μη συσσωρεύεις πλούτο, ή μάλλον μην αγαπάς τον πλούτο· απόφευγε τη μέριμνα των χρημάτων, μη συγκεντρώνεις τα δράγματα της συγκομιδής· μη μαζεύεις χρήματα, από τα οποία γεννιούνται τα εγκλήματα, αλλά σπείρε πλουσιοπάροχα την τροφή στους πένητες, ελπίζοντας να θερίσεις άφθονο και ώριμο το δράγμα της ψυχής. Εσύ, ο πένης, μην ολιγοψυχείς, μην απαρνείσαι τη ζωή, μη βλασφημήσεις, αλλά να ευχαριστείς· υπόμεινε τον ολιγοχρόνιο ιστό της πενίας, απόβλεπε στο πρότυπό σου, τον Λάζαρο, και ενδυναμώνου με την ελπίδα· διότι θα επιτύχεις και εσύ την ανάπαυση στους κόλπους του Αβραάμ. Εκεί είθε να αξιώσει και εμάς τους ίδιους ο Δεσπότης των πάντων Θεός, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος μαζί με το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων.

Τέτοιες δωρεές χαρίζω εγώ σε εκείνους που τήρησαν τον λόγο μου· έτσι εγώ τιμώ αυτούς που με τίμησαν, έτσι εγώ δοξάζω αυτούς που με δοξάζουν, έτσι εγώ αναπαύω εκείνους που αναπαύουν τα μέλη μου, τους φτωχούς και τους αδυνάτους· έτσι εγώ μακαρίζω αυτούς που φροντίζουν τις Εκκλησίες μου, έτσι εγώ ανταποδίδω πλούσια και άφθονα και εκατονταπλάσια, την αιώνια ζωή. Μου δώσατε ένα κομμάτι ψωμί, λάβετε την ουράνια βασιλεία· μου δώσατε αργύριο, λάβετε τον παράδεισο της τρυφής· μου δώσατε ένα παλιό ένδυμα, σας ντύνω με το άδυτο φως· μου δώσατε ένα ποτήρι νερό, λάβετε ως ανταπόδοση το ζωντανό νερό της αναπαύσεως· με δεχθήκατε κάτω από τη στέγη σας· ιδού, σας χαρίζω το να βρίσκεστε μαζί με τους αγίους αγγέλους· μου δώσατε φθαρτά, λάβετε άφθαρτα· μου δώσατε πρόσκαιρα, λάβετε αιώνια· με αξιώσατε να παρακαθήσω στην τράπεζά σας, λάβετε αιώνια τρυφή· με ελευθερώσατε από το δεσμωτήριο, με επισκεφθήκατε όταν ήμουν ασθενής, καταπραΰνατε την πείνα και τη δίψα μου, μου πλύνατε τα πόδια, με ζεστάνατε όταν ριγούσα· ιδού, σας χαρίζω τον κόλπο του Αβραάμ. Έλαβα πηλό, δίνω μαργαριτάρια· έλαβα χόρτο, δίνω χρυσό.

Κοίταξέ μου και τον φτωχό Λάζαρο, ή καλύτερα αυτόν που είναι πιο εύπορος από τους πλουσίους, πώς και αυτός μέσω της υπομονής του αναπαύεται στους κόλπους του Αβραάμ. Διότι αυτός ο Λάζαρος καθόταν δίπλα στην πύλη του πλουσίου λιώνοντας από την πείνα· και εκείνος μεν ο πλούσιος γέμιζε καθημερινά την κοιλιά του με διάφορα εδέσματα, ενώ ο Λάζαρος δεν μπορούσε να χορτάσει την κοιλιά του ούτε με λίγο ψωμί. Ο ένας έτρεφε παρασίτους, ενώ ο άλλος γλειφόταν από τους σκύλους· ο ένας είχε κρατήρες οίνου στεφανωμένους, και ο άλλος καταπράυνε τις πληγές του· ο ένας είχε σπίτι με χρυσοποίκιλτη οροφή, λακεδαιμονικά μάρμαρα και χρυσές περικεφαλαίες, ενώ ο Λάζαρος δεν είχε ούτε καλύβα· ο ένας ντυνόταν με μεταξωτά και ενδύματα από τρίχωμα λαγού, και ο Λάζαρος δεν είχε ούτε ένα κουρέλι. Αλλά κοίταξέ μου το αποτέλεσμα της υπομονής. Πέθανε λοιπόν ο πλούσιος (διότι του πλουσίου ο θάνατος είναι όντως θάνατος· αφού ο θάνατος των αμαρτωλών είναι πονηρός)· πέθανε όμως και ο Λάζαρος, ή καλύτερα μετατέθηκε. Ο ένας μεταφερόταν από τους αγγέλους, ο ένας γινόταν πολίτης του ουρανού, και εκείνος καίγονταν στη γέεννα· ο ένας απολάμβανε υπεραφθονία υδάτων, και εκείνος καίγονταν στη γέεννα επιθυμώντας μία σταγόνα· ο ένας αναπαυόταν στους κόλπους του Αβραάμ, και εκείνος κεντιόταν από το ακοίμητο σκουλήκι. Και δες, εάν θέλεις, την υπομονή του μακαρίου Λαζάρου.

Πού είναι η ασπλαχνία των πλουσίων; πού είναι η προσωποληψία των δικαστών; πού είναι η πολυφάνταστη ομορφιά της νεότητας; η νεότητα, η αναίσθητη, που τρέφει μακροχρόνιες ελπίδες για ζωή· η νεότητα, η ταραχώδης καρδιά, η γεμάτη μέριμνες ηδονή· η νεότητα, που σε πολλά και πολλές φορές σφάλλει, που με κακό τρόπο κολακεύει τη σάρκα· η νεότητα, που παρασύρεται με κολακείες στην απάτη, ο πηλός, η ταλαίπωρη, το χορτάρι που εύκολα μαραίνεται, το στάχυ που είναι έτοιμο να φθαρεί· η νεότητα, το όνειρο που εύκολα λησμονείται, η ανυπόστατη σκιά· η νεότητα, η άθεη χείρα, η άπονη καρδιά, το αγέρωχο βλέμμα, το λυχνάρι που είναι έτοιμο να σβήσει· η νεότητα, ο βρασμός του αίματος και η συνήθεια των μολυσμών· η νεότητα, το ατίθασο άλογο που είναι επιρρεπές σε κάθε εξολόθρευση. Όμως, αυτός που εδώ είναι υπερόπτης, εκεί είναι ελεεινός· αυτός που εδώ μεθά, εκεί παρακαλά για μια σταγόνα νερό· αυτός που εδώ είναι έτοιμος για χλευασμό, εκεί φλέγεται στη γλώσσα· αυτός που εδώ ντύνεται με μεταξωτά ενδύματα, εκεί παρίσταται γυμνός. Μη μου λες: «Δώσε μου το σήμερα και πάρε το αύριο»· διότι δεν εξετάζω ποιος είσαι εδώ, αλλά περιμένω να δω πού θα βρίσκεσαι εκεί. Μη μου λες: «Ο Θεός είναι φιλάνθρωπος, και αν αμαρτήσω, με συμπονά»· αλλά να βλέπεις και τούτο, ότι εδώ ελεεί, ενώ εκεί δικάζει· εδώ παραβλέπει, εκεί ερευνά· εδώ περιμένει την επιστροφή, εκεί παραδίδει στο πυρ. Πού είναι εκεί ο σοφός, αδελφοί; πού ο δυνάστης; πού η ταραχή; πού τα πολυτελή γεύματα; πού τα δείπνα;

Αλλά πάντως σε λυπεί, αδελφέ Κυριακέ, ότι εκείνοι που μας εξόρισαν εμφανίζονται δημόσια στην αγορά και τους ακολουθεί πλήθος σωματοφυλάκων. Αλλά και πάλι, θυμήσου τον πλούσιο και τον Λάζαρο. Ποιος από τους δύο θλίβηκε στον παρόντα αιώνα; Και ποιος απολάμβανε; Τι τον έβλαψε εκείνον η φτώχεια; Δεν μεταφέρθηκε στους κόλπους του Αβραάμ ως αθλητής και νικητής; Τι ωφέλησε όμως τον άλλον ο πλούτος, αυτόν που αναπαυόταν ντυμένος με πορφύρα και βύσσο; Πού είναι οι ραβδούχοι; Πού είναι οι σωματοφύλακες; Πού είναι τα άλογα με τα χρυσά χαλινάρια; Πού είναι οι παράσιτοι και το βασιλικό τραπέζι; Δεν οδηγήθηκε δεμένος σαν ληστής στο μνήμα, παίρνοντας την ψυχή του γυμνή από τον κόσμο; Και φωνάζει μάταια: Πάτερ Αβραάμ, στείλε τον Λάζαρο να βρέξει την άκρη του δακτύλου του και να δροσίσει τη γλώσσα μου, διότι βασανίζομαι φρικτά. Γιατί αποκαλείς πατέρα τον Αβραάμ, του οποίου τον βίο δεν μιμήθηκες; Εκείνος φιλοξενούσε κάθε άνθρωπο στο σπίτι του, ενώ εσύ δεν φρόντισες ούτε έναν φτωχό. Δεν είναι για να πενθεί κανείς και να κλαίει, που αυτός ο οποίος είχε τόσο μεγάλο πλούτο δεν στάθηκε άξιος ούτε για μία σταγόνα νερού; Διότι, επειδή δεν έδωσε ούτε ψίχουλα στον φτωχό, δεν λαμβάνει τώρα ούτε μια σταγόνα νερό. Τον χειμώνα δεν έσπειρε έλεος, ήλθε το θέρος και δεν θέρισε.

Αλλά οπωσδήποτε σε λυπεί, αδελφέ Κυριακέ, το ότι εκείνοι που μας εξόρισαν εμφανίζονται δημόσια στην αγορά με θράσος και τους ακολουθεί πλήθος σωματοφυλάκων. Αλλά και πάλι, θυμήσου τον πλούσιο και τον Λάζαρο. Ποιος μεν θλίφθηκε στον παρόντα αιώνα; Και ποιος απόλαυσε; Σε τι τον έβλαψε εκείνον η φτώχεια; Δεν τον μετέφερε ως αθλητή και νικητή στους κόλπους του Αβραάμ; Και σε τι ωφέλησε ο πλούτος εκείνον που ζούσε μέσα στην πορφύρα και το βύσσο; Πού είναι οι ραβδούχοι; Πού οι σωματοφύλακες; Πού τα άλογα με τα χρυσά χαλινάρια; Πού οι παρατρεχάμενοι και το βασιλικό τραπέζι; Δεν οδηγήθηκε στο μνήμα δεμένος σαν ληστής, παίρνοντας μαζί του από τον κόσμο την ψυχή του γυμνή; Και κράζει με μάταιη φωνή: Πάτερ Αβραάμ, στείλε τον Λάζαρο, για να βρέξει το άκρο του δακτύλου του και να δροσίσει τη γλώσσα μου, διότι κατακαίγομαι φρικτά. Γιατί αποκαλείς πατέρα τον Αβραάμ, του οποίου τον βίο δεν μιμήθηκες; Εκείνος φιλοξενούσε κάθε άνθρωπο στον οίκο του, εσύ όμως δεν φρόντισες ούτε έναν φτωχό. Δεν είναι άξιο πένθους και θρήνου το ότι, ενώ είχε τόσο πλούτο, δεν στάθηκε άξιος ούτε για μία σταγόνα νερό; Επειδή ακριβώς δεν έδωσε ούτε μία σταγόνα στον φτωχό, δεν λαμβάνει ούτε μία σταγόνα νερό. Τον χειμώνα δεν έσπειρε έλεος, ήρθε το θέρος και δεν θέρισε.

Διότι και αυτός ο ίδιος δεν γνώριζε ότι υπέφερε αυτά για τον Θεό, όμως για τον λόγο αυτό στεφανώθηκε, επειδή, αν και δεν γνώριζε την αιτία, τα υπέμεινε με γενναία καρτερία. Και εκείνος ο Λάζαρος, έχοντας περιπέσει σε φυσική ασθένεια —το οποίο βεβαίως δεν συνιστούσε πάθημα για χάρη του Θεού— επειδή υπέφερε τα πάντα και έδειξε καρτερία και υπέμεινε γενναία την εγκατάλειψη από αυτούς που θα τον περιποιούνταν, την αθυμία από τις πληγές, από την πείνα, από την περιφρόνηση και τη σκληρότητα του πλουσίου, γνωρίζεις πόσο μεγάλους στεφάνους απόλαυσε —αν και δεν υπάρχει κανένα δικό του κατόρθωμα για να αναφέρει κανείς— όχι επειδή ελέησε φτωχούς, όχι επειδή συμπαραστάθηκε σε αδικουμένους, όχι επειδή έπραξε κάτι το αγαθό, αλλά μόνο εξαιτίας της κατάκλισής του στην πύλη του πλουσίου, και της αρρώστιας, και της δοκιμασίας με τις γλώσσες των σκύλων, και της περιφρόνησης που του έδειχνε ο πλούσιος. Αλλά παρ' όλα αυτά, αν και δεν έπραξε τίποτα το γενναίο, επειδή απλώς υπέμεινε γενναία την αθυμία που προερχόταν από όλα αυτά, αξιώθηκε την ίδια θέση μακαριότητας με τον πατριάρχη, ο οποίος είχε κατορθώσει τόσα πολλά. Ας πω λοιπόν μετά από αυτό και κάτι άλλο, το οποίο φαίνεται μεν παράδοξο, είναι όμως αληθινό: Ακόμη και αν κάποιος επιτελέσει ένα μεγάλο και γενναίο αγαθό έργο, θα λάβει μισθό ανάλογα με τον προσωπικό του κόπο, όχι ανάλογα με το μέγεθος του κατορθώματος, αλλά ανάλογα με το βάρος του παθήματος.

Όλα εκείνα χάθηκαν. Τι απέγινε το σώμα που απολάμβανε τόση περιποίηση και καθαριότητα; Πήγαινε στο φέρετρο, δες τη σκόνη, τη στάχτη, τα σκουλήκια και το αποτρόπαιο θέαμα που απομένει, δες τα και αναστέναξε πικρά. Και μακάρι η ζημιά να περιοριζόταν μόνο μέχρι τη στάχτη· τώρα όμως, από το φέρετρο και από αυτά τα σκουλήκια, μετάφερε τη σκέψη σου σε εκείνον τον ατελεύτητο σκώληκα, στο άσβεστο πυρ, στον βρυγμό των οδόντων, στο εξώτερο σκοτάδι, στη διαρκή θλίψη και στενοχώρια. Έλα και στην παραβολή του Λαζάρου και του πλουσίου, ο οποίος, ενώ ήταν κύριος τόσων χρημάτων και ντυνόταν με πορφύρα, δεν στάθηκε κύριος ούτε μίας σταγόνας νερού, και μάλιστα ενώ βρισκόταν σε τόσο μεγάλη ανάγκη. Σε τι είναι καλύτερα από τα όνειρα τα πράγματα αυτού του κόσμου; Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που εργάζονται στα ορυχεία ή εκτίουν κάποια άλλη τιμωρία βαρύτερη από αυτήν, όταν αποκοιμηθούν από τους πολλούς εκείνους μόχθους και την πικρότατη ζωή και δουν τον εαυτό τους μέσα σε απολαύσεις και αφθονία, μόλις ξυπνήσουν δεν νιώθουν καμία ευγνωμοσύνη για τα όνειρα· έτσι και εκείνος ο πλούσιος, αφού πλούτισε στον παρόντα βίο σαν μέσα σε ένα όνειρο, μετά την αναχώρησή του από εδώ, τιμωρούνταν με εκείνη την πικρή κόλαση. Αυτά αναλογίσου· και αντιτάσσοντας το πυρ εκείνο στον εμπρησμό των επιθυμιών που σε κατέχει τώρα, απαλλάξου επιτέλους από το καμίνι.

Εμείς οι προσκεκλημένοι, ας στολιστούμε λαμπρά με το ένδυμα του γάμου, ώστε να γίνουμε κοινωνοί του θείου γάμου, και ας αναγνωριστούμε άξιοι της προσκλήσεως, και ας μεταλάβουμε από τον σιτευτό μόσχο, και ας μετάσχουμε στον αμνό του Πάσχα, και ας χορτάσουμε από το νέο γέννημα της αμπέλου, το οποίο τώρα μεταποιείται αληθινά και άρρητα με την επίκληση σε σάρκα Θεού από τον σίτο, και σε αίμα Θεού από τον οίνο· διότι είναι αψευδής εκείνος που το υποσχέθηκε. Με καθαρή συνείδηση τρώγοντας και πίνοντας, και δι' αυτών καθαριζόμενοι επταπλάσια όπως ο χρυσός, και αποβάλλοντας το κίβδηλο στοιχείο της αμαρτίας, και κληρονομώντας την αφθαρσία, και ενωνόμενοι με τον Θεό, και θεούμενοι, και απολαμβάνοντας τη δική Του μέθεξη, όταν ηχήσει η σάλπιγγα του Κυρίου, και οι νεκροί αναστηθούν, όταν στηθεί το κριτήριο, και κατά την ημέρα που όρισε ο Θεός για να κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη· όταν τα πάντα θα λάβουν την οικεία τους αποκατάσταση, χωρίς να υπολείπεται καμία άλλη αποκατάσταση· όταν η φωτιά θα κατατρώει τους εχθρούς ακατάπαυστα, ενώ τους δικαίους θα υποδεχθούν οι προετοιμασμένες προ αιώνων μονές, και ο κόλπος του Αβραάμ, δηλαδή ο σεσαρκωμένος από τους κόλπους του Αβραάμ, εννοώ, Θεός Λόγος και Κύριος· όταν η γη των ασεβών θα καταπέσει, και θα τους υποδεχθεί το σκοτάδι, και η σκοτεινή φωτιά την οποία άναψαν για τους εαυτούς τους, και το σκουλήκι που θα τους βασανίζει ακοίμητα, και ο κλαυθμός που θα είναι αναμεμειγμένος με τον τριγμό των οδόντων· ενώ αυτούς που είναι ευθείς στην καρδιά και έχουν πίστη αμώμητη, οι οποίοι θα είναι λαμπροί και θα λάμπουν λαμπρά σαν τον ήλιο, θα τους δεχθεί η γη των πραέων· όταν από τις παρθένους, οι μεν μωρές θα ταραχθούν με τη μεγαλύτερη αφροσύνη, αναζητώντας σε ακατάλληλο χρόνο τα του χρόνου, και σπεύδοντας να κοσμήσουν τις σβησμένες λαμπάδες τους με ξένο λάδι, για τις οποίες ο νυμφώνας θα παραμείνει κλειστός.

Διότι μία είναι η κάθοδος σε αυτόν τον τόπο, στην πύλη του οποίου πιστεύουμε ότι στέκεται ένας αρχάγγελος μαζί με στρατιά, και αφού διαβούν αυτήν την πύλη όσοι οδηγούνται κάτω από εκείνους που έχουν ταχθεί υπεύθυνοι για τις ψυχές, δεν πορεύονται στον ίδιο δρόμο. Αλλά οι μεν δίκαιοι οδηγούνται προς τα δεξιά μέσα στο φως, και υμνούμενοι από τους αγγέλους που είναι τοποθετημένοι κατά τόπους, φέρονται σε έναν φωτεινό τόπο, στον οποίο διαβιούν οι απ' αρχής δίκαιοι, χωρίς να κρατούνται εκεί από ανάγκη, αλλά απολαμβάνοντας πάντοτε τη θέα των ορατών αγαθών, και αντλώντας χαρά από την προσδοκία όσων νέων βλέπουν κάθε φορά, θεωρώντας τα μελλοντικά καλύτερα από τα παρόντα. Εκεί ο τόπος δεν προκαλεί κανέναν κόπο. Δεν υπάρχει σε αυτόν καύσωνας, ούτε κρύο, ούτε τρίβολοι, αλλά η ορατή όψη των δίκαιων Πατέρων πάντοτε χαμογελά, καθώς αναμένουν την ανάπαυση μετά από αυτόν τον τόπο και την αιώνια αναβίωση στον ουρανό. Αυτόν τον τόπο τον ονομάζουμε κόλπο του Αβραάμ. Οι δε άδικοι σύρονται προς τα αριστερά από τιμωρούς αγγέλους, χωρίς πλέον να πορεύονται με τη θέλησή τους, αλλά συρόμενοι με τη βία ως δέσμιοι. Σε αυτούς οι αρμόδιοι άγγελοι, περιγελώντας τους, τους διαπομπεύουν, χλευάζοντάς τους και απειλώντας τους με φοβερό βλέμμα, ωθώντας τους στα κατώτερα μέρη, τους οποίους οι αρμόδιοι άγγελοι σέρνουν και οδηγούν έως πλησίον της γεέννης.

Η λαίμαργη κοιλιά, που πάντοτε απαιτεί και ποτέ δεν παύει, που λαμβάνει σήμερα και αύριο λησμονεί, όταν χορτάσει, φιλοσοφεί περί εγκρατείας, όταν όμως αδειάσει, λησμονεί τα δόγματα. Φοβήσου το παράδειγμα του πλουσίου. Εκείνον τον παρέδωσε στο πυρ η δια βίου τρυφή. Διότι δεν κατηγορήθηκε για αδικία, αλλά για τον τρυφηλό του βίο, και γι' αυτό τηγανιζόταν μέσα στη φλόγα του καμινιού.

Τίποτα δεν είναι τόσο φιλοπόλεμο και φιλόνεικο όσο η γαστέρα. Εσείς που ζείτε μέσα στην τρυφή, αφαιρέστε κάτι από τη σάρκα και δώστε το στο πνεύμα. Βρίσκεται κοντά ο φτωχός; Βοήθησέ τον στην ασθένεια. Σε αυτόν πρόσφερε κάτι από τα περιττά σου. Γιατί να ταλαιπωρείσαι εσύ από δυσπεψία και αυτός να πεινάει; Και εσύ να κραιπαλάς και αυτός να πάσχει από υδρωπικία; Και εσύ να επιβαρύνεις τον κορεσμό σου με νέο κορεσμό, και αυτός να καταρρέει από την αρρώστια; Μην παραβλέψεις τον δικό σου Λάζαρο εδώ, για να μη σε καταστήσει τον πλούσιο της άλλης ζωής.

Ιδού, μέσα από όλα αυτά και από πολλά άλλα, φανέρωσε ότι οι αμοιβές των αγαθών έργων είναι βέβαιες και ασφαλείς· αλλά και για τα αντίθετα έργα προανήγγειλε ότι επιφυλάσσονται τιμωρίες, μέσα από παραβολές θαυμαστές και εξαίσιες, τις οποίες διηγήθηκε πάνσοφα η πηγή της σοφίας. Πότε παρουσιάζοντας κάποιον πλούσιο, ντυμένο με πορφύρα και βύσσο, ο οποίος κάθε μέρα διασκέδαζε με λαμπρότητα, αλλά ήταν τόσο άσπλαχνος και ανελεήμων προς αυτούς που είχαν ανάγκη, ώστε να παραβλέπει ακόμη και κάποιον φτωχό ονόματι Λάζαρο, που ήταν ριγμένος στην πύλη του, και να μην του δίνει ούτε καν τα ψίχουλα από το τραπέζι του. Όταν, λοιπόν, πέθαναν και οι δύο, ο μεν φτωχός εκείνος και γεμάτος πληγές μεταφέρθηκε, λέει, στον κόλπο του Αβραάμ, υποδηλώνοντας έτσι τη συνάθροιση των δικαίων· ο δε πλούσιος παραδόθηκε στη φλόγα της πικρής βασάνου στον άδη. Προς αυτόν έλεγε ο Αβραάμ: Εσύ απέλαβες τα αγαθά σου στη ζωή σου, και ο Λάζαρος ομοίως τα κακά· τώρα όμως αυτός παρηγορείται, ενώ εσύ βασανίζεσαι.

Αλλά ας υποθέσουμε ότι εξορίστηκα, και μάλιστα όχι για χάρη της αλήθειας, ως υπερασπιστής της. Ούτε και έτσι είναι για μένα το πάθος ανώφελο προς σωτηρίαν, αλλά στο μέλλον θα υπερέχει κατά πολύ έναντι όσων ευημερούν. Κοίταξε και τον Ιώβ που δοξάζεται μέσα από ακούσιες συμφορές. Και τον Λάζαρο στην παραβολή να απολαμβάνει τους κόλπους του Αβραάμ εξαιτίας της ακούσιας φτώχειας του· ενώ τον πλούσιο να κληρονομεί εκεί την κόλαση, ως αντίβαρο της τρυφηλής ζωής του, και να μην αξιώνεται ούτε ένα δάχτυλο να τον δροσίσει για παρηγοριά από τη φλόγα.

Ως προς το έβδομο, επειδή εμείς υποστηρίξαμε με βάση την ευαγγελική εκείνη παραβολή ότι, καθώς ο μεν Λάζαρος μεταφέρθηκε στον κόλπο του Αβραάμ, ο δε πλούσιος βρισκόταν στον άδη και στα βάσανα, δεν εμφαίνεται κάποιος τρίτος τόπος, ο οποίος να υποδέχεται για κάθαρση τις ψυχές εκείνων που έζησαν μέτριο βίο, παρά μόνο ένα χάσμα μεγάλο και αδιάβατο, το οποίο χωρίζει τους μεν από τους δε και υποδηλώνει την απόλυτη και άμεση αντίθεση, —εσείς απαντήσατε ότι η εν λόγω παραβολή δεν αναφέρεται στις ψυχές που μόλις έχουν αποδεσμευτεί από το σώμα, αλλά στα έσχατα τέλη των ανθρώπων, στα οποία το καθαρτήριο δεν έχει θέση, και γι' αυτόν τον λόγο δεν αναφέρεται εκεί κάποιος τρίτος τόπος, αυτός της μεταβατικής κάθαρσης.

Αυτό, λοιπόν, συμφωνεί απόλυτα με τα δικά μας λόγια. Διότι, εάν η παραβολή διδάσκει για τα έσχατα τέλη, στα οποία το καθαρτήριο δεν έχει θέση, τότε ούτε οι δίκαιοι ούτε οι αμαρτωλοί δεν έχουν ακόμη φτάσει στο έσχατο τέλος. Και πώς εκείνοι της μέσης κατάστασης, αμέσως μετά την αναχώρησή τους, κρίνονται και τιμωρούνται και καθαρίζονται, ώστε να επιτύχουν το έσχατο τέλος; Και πώς ενεργεί το καθαρτήριο, ενώ εκείνη η καθολική τιμωρία δεν υφίσταται ακόμη και οι πλέον πονηροί άνθρωποι δεν τιμωρούνται ακόμη; Όμως, παρόλο που η παραβολή ομολογουμένως διδάσκει για το έσχατο τέλος καθενός από όσους αναχωρούν από εδώ, εντούτοις λέει ότι αυτοί, αμέσως μόλις απαλλαγούν από τα παρόντα, λαμβάνουν τις απαρχές και τα γνωρίσματα των τόπων που θα τους υποδεχθούν. Διότι αυτό ακριβώς σημαίνει το ότι «ο μεν μεταφέρθηκε από τους αγγέλους, ενώ ο άλλος βρέθηκε στον άδη». Εάν, λοιπόν, υπήρχε και κάποιος τρίτος τόπος, δεν θα είχε αποσιωπηθεί. Και το ότι δεν υπάρχει τέτοιος, καταδείχθηκε επαρκώς μέσω του χάσματος και της αμιγούς και άμεσης σχέσης μεταξύ τους. Η'.

ΣΤ΄. Ακόμη, ο ίδιος στον λόγο του «Εις την πληγήν της χαλάζης» λέγει ρητώς τα εξής: «Παραλείπω να αναφέρω τα εκεί κολαστήρια, στα οποία παραδίδει η εδώ επιείκεια, καθώς είναι προτιμότερο να παιδαγωγηθεί και να καθαρθεί κανείς τώρα παρά να παραπεμφθεί στη βάσανο εκεί, όταν θα είναι καιρός κολάσεως και όχι καθάρσεως», αποδεικνύοντας φανερά ότι δεν υπάρχει καμία κάθαρση μετά την αναχώρηση από τον παρόντα βίο, παρά μόνο η αιώνια κόλαση. Ζ΄. Ακόμη, ο Κύριος στην παραβολή του κατά Λουκάν Ευαγγελίου περί του πλουσίου και του Λαζάρου, διδάσκοντας για την κατάληξη που περίμενε τον καθένα, λέγει ότι ο μεν Λάζαρος, ευθύς μετά τον θάνατό του, μεταφέρθηκε από τους αγγέλους στον κόλπο του Αβραάμ, ο δε πλούσιος, αφού πέθανε, ενταφιάστηκε και η ψυχή του βρέθηκε στον άδη να υπάρχει μέσα σε βασάνους. Και έτσι, δια μεν του κόλπου του Αβραάμ φανέρωσε την ύψιστη κατάσταση στη μακάρια κατάληξη των φίλων του Θεού, δια δε του άδη και των βασάνων παρουσίασε την έσχατη κατάκριση και αιώνια καταδίκη των αμαρτωλών, μην αφήνοντας πλέον μεταξύ αυτών κάποιον άλλο τόπο που να περιλαμβάνει πρόσκαιρη βάσανο, παρά μόνο ένα χάσμα μέγα και αδιάβατο, το οποίο διαχωρίζει τους μεν από τους δε και το οποίο παριστά την άκρα και απόλυτη αντίθεση. Η΄. Ακόμη, η ψυχή, αφού απαλλάχθηκε από το σώμα και έγινε παντελώς ασώματη και άυλη, δεν είναι εύλογο να κολάζεται από σωματικό πυρ, εφόσον το σώμα της, το οποίο το πυρ επρόκειτο να καταλάβει, έχει πλέον φθαρεί.

Ακόμη, οι όσιοι πατέρες μας, οι οποίοι έζησαν επί γης βίο ισάγγελο, πολλαχού και πολλάκις, μέσω οπτασιών, ενυπνίων και άλλων θαυμάτων, τόσο οι ίδιοι μυήθηκαν όσο και άλλους μύησαν σε όσα αφορούν την αιώνια κόλαση και τους ασεβείς και αμαρτωλούς σε αυτήν, βλέποντάς τα και παρουσιάζοντάς τα με τον λόγο τους ως παρόντα και ήδη γινόμενα, όπως ακριβώς και η παραβολή του κατά Λουκάν Ευαγγελίου περιγράφει την κατάσταση του πλουσίου και του Λαζάρου, δεν διευκρίνισαν πουθενά τίποτα περί καθαρτηρίου πρόσκαιρου πυρός. 11. Ακόμη, το δόγμα της αποκαταστάσεως και του τέλους της αιώνιας κόλασης, το οποίο, όπως έχει λεχθεί, πήρε την αρχή του από τον Ωριγένη και επικράτησε σε ορισμένους στην Εκκλησία, μεταξύ των οποίων ο Δίδυμος και ο Ευάγριος, επειδή προέβαλλε τη φιλανθρωπία του Θεού και γινόταν εύκολα αποδεκτό από τους ράθυμους, όπως αναφέρει ο θεοφόρος Ιωάννης, ο αρχιτέκτονας της Ουράνιας Κλίμακας, εντούτοις αποκηρύχθηκε και αναθεματίστηκε από την αγία Πέμπτη Οικουμενική Σύνοδο, διότι προκαλούσε χαλάρωση στις ψυχές και καθιστούσε τους ράθυμους ακόμη πιο ράθυμους, αφού θα ανέμεναν κάποτε τη λύτρωση από τα βάσανα και την επαγγελλόμενη αποκατάσταση.

Σύντομη θεώρηση περί του μέλλοντος αιώνος, και τι είναι το χάσμα μεταξύ Θεού και ανθρώπων, και ποιος είναι ο Λάζαρος και ο κόλπος του πατριάρχου Από εδώ, αφού υψώθηκαν πάνω από τα ορατά, στοχάστηκαν μεγαλοφυώς το τέλος των πάντων που οπωσδήποτε θα επέλθει, κατά το οποίο κανένα από τα όντα δεν θα φέρει πλέον ούτε θα φέρεται, ούτε θα υπάρχει απολύτως καμία κίνηση κανενός πράγματος, εφόσον μια άρρητη σταθερότητα θα έχει θέσει τέρμα στη φορά και την κίνηση των φερομένων και των κινουμένων. Επιθυμώντας νοερά να βρεθούν σε αυτήν την κατάσταση, μολονότι ακόμη περιβάλλονταν από την υποκείμενη στη φθορά σάρκα, διέβησαν με σύνεση το χάσμα μεταξύ Θεού και ανθρώπων, έχοντας εκουσίως αποξενωθεί από τη σχέση τους με τη σάρκα και τον κόσμο. Διότι, αληθινά, ένα φοβερό και μεγάλο χάσμα μεταξύ Θεού και ανθρώπων είναι η στοργή και η προσκόλληση προς το σώμα και τον κόσμο τούτο.

Τη στέρηση αυτών αποδεχόμενος γενναία και με χαρά ο Λάζαρος (όπως φανερώνουν η ασθένεια και η φτώχεια, δημιουργώντας του η μεν πρώτη την αποξένωση από τον κόσμο, η δε δεύτερη από το σώμα), αξιώθηκε να λάβει την ανάπαυση στους κόλπους του Αβραάμ, αφήνοντας έξω από την άνεση τον πλούσιο που είχε προσκολληθεί σε αυτά, ο οποίος δεν ωφελήθηκε σε τίποτε άλλο από την κατά σάρκα ζωή του, παρά στο να κολάζεται αιώνια εξαιτίας της. Διότι ούτε την παρούσα ζωή έχει πλέον, την οποία ποθώντας ασπαζόταν ως τη μόνη, αν και από τη φύση της είναι ασυγκράτητη λόγω της ρευστότητάς της, ούτε δύναται να συμμετάσχει στη μέλλουσα, απέναντι στην οποία παρέμεινε εντελώς αδρανής και χωρίς κανέναν έρωτα γι' αυτήν· καθότι αυτή από τη φύση της ενώνεται μόνο με εκείνους που την αγάπησαν ολοκληρωτικά και, ένεκα του πόθου τους για αυτήν, υπέμειναν πρόθυμα με χαρά όλα τα οδυνηρά.

Ακούγοντας δε για τους κόλπους του Αβραάμ, θα εννοήσουμε τον Θεό, ο οποίος φανερώθηκε σε εμάς κατά σάρκα από το σπέρμα του Αβραάμ, Αυτόν που πραγματικά χωράει τα πάντα και επιμερίζει τον εαυτό Του αμέριστα σαν σε διάφορες νομές σε όλους όσους είναι άξιοι της χάριτος, αναλόγως με την ποιότητα και την ποσότητα της αρετής του καθενός, χωρίς να κατατέμνεται καθόλου μαζί με αυτούς που μετέχουν, εξαιτίας της κατά φύση άτμητης οντότητας της ενότητάς Του, έστω και αν πάλι, λόγω της διαφορετικής αξίας εκείνων που μετέχουν, φανερώνεται παραδόξως στις μετοχές διακριτά, μέσω μιας άρρητης ένωσης (όπως γνωρίζει ο Λόγος). Προς Αυτόν κανένας δεν θα μπορέσει να διαβεί, εάν χαίρεται με την τρυφή της σάρκας και ηδονίζεται περισσότερο με την απάτη του κόσμου παρά με τη δική Του μακάρια δόξα, ούτε θα σταθεί μαζί με Αυτόν που νίκησε τον κόσμο εκείνος που ηττήθηκε από τον κόσμο και κακώς αγάλλεται συνειδητά με αυτόν. Διότι η θεία δικαιοσύνη έκρινε πως δεν είναι άξιοι να μετάσχουν στα θεία και αιώνια αγαθά εκείνοι που περιορίζουν τον προορισμό του ανθρώπου σε αυτήν τη ζωή, και υπερηφανεύονται για τον πλούτο, την υγεία του σώματος και τα άλλα αξιώματα, θεωρώντας ότι μόνο αυτό συνιστά μακαριότητα, ενώ δεν υπολογίζουν καθόλου τα αγαθά της ψυχής. Δεν φρόντισαν καθόλου για αυτά, διότι έχοντας αγνοήσει, λόγω της μεγάλης τους προσήλωσης στα υλικά, πόσο ανώτερες είναι οι αρετές από τον πλούτο, την υγεία και τα άλλα πρόσκαιρα αγαθά.

«Αυτό», λέει, «είναι εκείνο που θα γίνει· κάνοντας δηλαδή μνεία στα πρώτα και στα τελευταία, ως όντα που παραμένουν τα ίδια και υπάρχουν αληθινά, ενώ για τα ενδιάμεσα και παρερχόμενα δεν έκανε καθόλου μνεία στο σημείο αυτό. Διότι, αφού ο δάσκαλος ανέλυσε, με τον πιο μεγαλοφυή δυνατό τρόπο, τη φύση κάποιων ζώων και λίθων, και, για να το πούμε απλά, μίλησε αόριστα για πολλά από αυτά που θεωρούνται ότι ανήκουν στα όντα, προσθέτει σε αυτά τα εξής: "Διότι ο υψηλός Λόγος παίζει με κάθε λογής μορφές, διαρρυθμίζοντας όπως θέλει τον δικό του κόσμο, από εδώ και από εκεί." Μήπως, λοιπόν, συμβαίνει όπως λέει ο ίδιος στον Λόγο του εις την Αγία Πεντηκοστή, αναλύοντας τα περί της θεότητας και της κτιστής φύσης; "Όσο το καθένα παραμένει στη δική του κατάσταση, το μεν πρώτο στο ύψος του, το δε δεύτερο στην ταπείνωσή του, η αγαθότητα παραμένει άμικτη και το φιλάνθρωπο ακοινώνητο, και υπάρχει ανάμεσά τους ένα χάσμα μεγάλο και αδιάβατο, το οποίο δεν χωρίζει τον πλούσιο από τον Λάζαρο και τους ποθητούς κόλπους του Αβραάμ, αλλά χωρίζει όλη τη γενητή και ρέουσα φύση από την αγένητη και σταθερή."»

Και το μαρτυρούν αυτό τόσο ο φτωχός Λάζαρος, όσο και ο πλούσιος που αναφέρεται μαζί του. Ο μεν πρώτος, στερημένος από κάθε υλική εξουσία, υγεία και περιουσία, λαμβάνει τη μακάρια ανάπαυση στους κόλπους του Αβραάμ· ο δεύτερος, όντας στο έπακρο καταστολισμένος με αυτά τα υλικά αγαθά, αποκόπτεται από τους οσίους εξαιτίας του χάσματος, και καταδικάζεται να έχει ως μερίδιό του το κολαστικό πυρ. Και πάλι, ο Δαβίδ και ο Ιώβ, οι μεγάλοι αγωνιστές της αλήθειας, αφού δοκιμάστηκαν μέσα από βίους που απείχαν εκ διαμέτρου μεταξύ τους και ήταν απολύτως αντίθετοι, διέσωσαν την αρετή τους, η οποία αυξανόταν μέσα από τις αντίξοες καταστάσεις.

Δεν έχεις κανένα μερίδιο με εκείνον, αλλά βρίσκεσαι εκ διαμέτρου αντίθετος και πραγματικά σας χωρίζει μέγα χάσμα, από εκείνον που φορούσε κάθε μέρα πορφύρα και συμποσίαζε λαμπρά, ενώ παρέβλεπε τον Λάζαρο που βρισκόταν στην πύλη του, και ήταν πιο απάνθρωπος από τα σκυλιά, τα οποία έγλειφαν τις πληγές του και πολλές φορές την ημέρα έπιναν από τα πόδια του σαν από πηγή που έβρυθε από έλκη. Αντίθετα, εσύ περισσότερο από κάθε άλλον αναπαύεσαι στους κόλπους του Αβραάμ, όχι επειδή φιλοξένησες στο σπίτι σου και έθρεψες μόνο έναν πληγωμένο και πεινασμένο Λάζαρο και του προσέφερες πρόθυμα κάθε περιποίηση, αλλά επειδή ευεργέτησες ολόκληρα πλήθη, και μάλιστα της πιο τρυφερής και αδύναμης φύσης. Και πράγματι ενήργησες με φρόνηση, και όχι σαν τον άφρονα οικοδόμο του Ευαγγελίου, αφού γκρέμισες τις αποθήκες και μετέγγισες όσα υπήρχαν με θεοφιλή τρόπο στα στομάχια των φτωχών, και με ευσέβεια ανοικοδόμησες τα καλύτερα και πολύ ανώτερα σε αξία, εννοώ δηλαδή τα αιώνια και άφθαρτα, αποκτώντας φίλους όχι μόνο από τον Μαμωνά της αδικίας, που είναι το κάθε τι το περιττό και πάνω από το αναγκαίο, αλλά προσελκύοντάς τους ακόμη και από εκείνα που συντελούν μόνο στα απολύτως αναγκαία για τη ζωή.

Πόσους νομίζεις ότι είναι οι φτωχοί στα ιδρύματα, και μάλιστα γέροντες και από κάθε άποψη αξιοθρήνητοι, οι οποίοι, ενώ έχουν ανάγκη από αμέτρητα βοηθήματα για την κάθε είδους αρρώστια τους, δεν έχουν μερίδιο ούτε καν από ένα φτηνό ψωμί, τόσο όσο θα μπορούσε να τους καταπραΰνει την πείνα; Τέτοιους λοιπόν ανθρώπους εσύ κατακλέβεις από την πλευρά σου, λεηλατώντας τον κοινό οίκο, και ενώ θα έπρεπε από το σπίτι σου και από τα δικά σου αγαθά να ευεργετείς, επινοώντας παρηγοριά για τις συμφορές τους, όχι μόνο τους προσπερνάς και δεν τους μεταδίδεις τίποτα, αλλά αφαιρείς και από την υπάρχουσα τροφή και τρως από το ψωμί τους. Και δεν φοβάσαι τη δίψα του πλουσίου, την οιμωγή του μέσα από τις φλόγες και την καταδικαστική απόφαση του Αβραάμ εναντίον του, μολονότι γίνεσαι απέναντι σε αυτούς τους Λαζάρους πολύ πιο σκληρός από εκείνον τον πλούσιο; Διότι εκείνος μεν απλώς τον προσπερνούσε, χωρίς να θεωρεί τον άνθρωπο άξιο για καμία πρόνοια, εσύ όμως αυξάνεις το κακό και ενεργείς έτσι ώστε η πείνα τους να γίνει αγριότερη, το γήρας τους βαρύτερο και η αρρώστια τους πιο χαλεπή. Και αυτά τα κάνεις ποιος όντας, και σε ποιους; Ο πατέρας, ο κηδεμόνας, προς τα τέκνα, προς αυτούς που αποβλέπουν σε σένα.

Ας μας είναι αρκετό για σωφρονισμό εκείνο το παράδειγμα στα Ευαγγέλια σχετικά με τον πλούσιο, στην πύλη του οποίου είχε ριχτεί ο Λάζαρος. Εκείνος ο ταλαίπωρος πλούσιος, που έγινε πιο άθλιος από όλους τους φτωχούς, ας μην εξαλειφθεί από τη μνήμη μας, που στεκόταν στη μέση της φλόγας, έλιωνε, καταναλωνόταν και επικαλούνταν τον Λάζαρο, ζητώντας να γλείψει, σαν από πηγή, μια σταγόνα από το δάχτυλο του φτωχού που προηγουμένως σιχαινόταν, για ανακούφιση από αυτό που τον έκαιγε.

Από τη φλόγα πρόσφερες δροσιά στους οσίους. Αναλογιζόμενος το πλήθος των παραπτωμάτων μου και πληττόμενος από το κεντρί της συνειδήσεως, οδυνώμαι ο άθλιος σαν να βρίσκομαι μέσα σε φλόγα· σπλαχνίσου με, Λόγε του Θεού, με το έλεός σου. Παραβλέποντας τα κατορθώματα του Λαζάρου, μιμήθηκα τους τρόπους του άσπλαχνου πλουσίου, εύσπλαχνε Χριστέ· οδήγησέ με σε επιστροφή και σπλαχνίσου με, ώστε να σε δοξάζω σε όλους τους αιώνες.

Ιδού, λοιπόν, σχετικά με τη λύση του γάμου ο νόμος διέταξε αδιακρίτως, εξαιτίας της σκληροκαρδίας των Ιουδαίων, εγώ όμως, ασκώντας τους ακροατές προς το τελειότερο, απαγορεύω το αδικαιολόγητο διαζύγιο, μην ορίζοντας τα αντίθετα προς εκείνον τον νόμο, αλλά μάλλον στηρίζοντας το δικό του θέλημα. Διότι, επιθυμία του νόμου ήταν να μη γίνονται φόνοι μεταξύ άνδρα και γυναίκας. Αυτό κι εγώ νομοθετώ, με το να εκπαιδεύω τους συζύγους να φροντίζουν ο ένας τον άλλον και να προστατεύονται, σαν να είναι δικά τους μέλη, ώστε και ο νόμος βέβαια αυτό ήθελε. Επειδή όμως οι ακροατές ήταν ατελείς, όρισε τη διάλυση του γάμου, ώστε τουλάχιστον έτσι να υπάρξει προφύλαξη και να μην οργίζονται ο ένας εναντίον του άλλου, και ο άνδρας και η γυναίκα. Συνεπώς, ο Χριστός στήριξε όλα τα προστάγματα του νόμου. Ώστε πολύ σωστά είπε ότι, όπως λέει, είναι αδύνατον να πέσει ούτε μία κεραία του νόμου. Πώς άλλωστε θα ήταν δυνατόν να πέσει αυτός που μάλλον ανορθώνεται από τον Χριστό; «Κάποιος άνθρωπος ήταν πλούσιος, και ντυνόταν με πορφύρα και βύσσο, διασκεδάζοντας κάθε μέρα λαμπρά. Υπήρχε δε και κάποιος φτωχός με το όνομα Λάζαρος, ο οποίος ήταν ριγμένος στην πύλη του, γεμάτος πληγές, και επιθυμούσε να χορτάσει από τα ψίχουλα που έπεφταν από το τραπέζι του πλουσίου. Αλλά και οι σκύλοι έρχονταν και έγλειφαν τις πληγές του. Συνέβη δε να πεθάνει ο φτωχός, και να μεταφερθεί από τους αγγέλους στον κόλπο του Αβραάμ. Πέθανε δε και ο πλούσιος και ετάφη». Αυτά είναι ακόλουθα με όσα προαναφέρθηκαν.

Διότι και αυτό παραβολή είναι, και όχι, όπως κάποιοι ανόητα θα νόμιζαν, γεγονός που έχει ήδη συμβεί. Διότι δεν έχει γίνει ακόμη η απόδοση ούτε των αγαθών στους δικαίους, ούτε των αντιθέτων στους αμαρτωλούς, αλλά ο Κύριος διαμόρφωσε έτσι τον λόγο, για να νουθετήσει τους ανελεήμονες για τα όσα τους επιφυλάσσονται, και από την άλλη να διδάξει όσους κακοπαθούν για το τι αγαθά θα απολαύσουν για όσα υπομένουν εδώ. Τον μεν πλούσιο, λοιπόν, τον συμπεριέλαβε ανώνυμα στην παραβολή, ως ανάξιο να ονομαστεί από τον Θεό, όπως ακριβώς λέει και μέσω του προφήτη: «δεν θα μνημονεύσω τα ονόματά τους με τα χείλη μου». Τον δε φτωχό τον μνημονεύει ονομαστικά· διότι τα ονόματα των δικαίων καταγράφονται και στο βιβλίο της ζωής. Υπάρχει δε η άποψη, όπως διασώζει η παράδοση των Εβραίων, ότι υπήρχε κάποιος Λάζαρος στα Ιεροσόλυμα εκείνο τον καιρό, ο οποίος βρισκόταν σε έσχατη φτώχεια και αρρώστια, τον οποίο μνημόνευσε ο Κύριος παίρνοντάς τον στην παραβολή, ως πρόσωπο γνωστό και οικείο.