Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 11:28

Επειδή όμως δεν δέχονται πλέον εύκολα τη θεραπεία οι προαναφερθέντες τόσο σπουδαίοι βασιλείς της γης και οι άρχοντες, εκ των εθνών και των λαών, των βασιλέων και των αρχόντων, ορατών και αοράτων, που συγκεντρώθηκαν εναντίον του Κυρίου και του Χριστού Του, το Άγιο Πνεύμα μάς προστάζει να διαρρήξουμε τα δεσμά της ειδωλολατρίας και να απορρίψουμε από την ψυχή μας τον βαρύ ζυγό της αμαρτίας. Διότι υποδουλωμένοι σε αυτά, υποτασσόμασταν προηγουμένως σε άλλους άρχοντες, έτσι ώστε, αφού ελευθερωθούμε από εκείνους, να αναλάβουμε τον ελαφρύ ζυγό του Σωτήρα, στον οποίο μας προσκαλεί λέγοντας: Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου, και δείτε ότι είναι αγαθός.

ΨΑΛΜΟΣ ϞΔ΄. «Ελάτε να αγαλλιάσουμε στον Κύριο, ας αλαλάξουμε στον Θεό τον Σωτήρα μας». Στο εβραϊκό κείμενο δεν παραδίδεται επιγραφή· και δικαιολογημένα· διότι δεν θα ήταν εύλογο να επιγραφεί ούτε ως ψαλμός, ούτε ως ύμνος, ούτε ως ωδή, εκείνο το κείμενο που από τη μια καλεί τον ιουδαϊκό λαό σε αγαλλίαση, αλλά από την άλλη τους απειλεί με οργή και καταλήγει τις παραγγελίες του σε θλιβερά γεγονότα. Θα σημειώσεις δε αν κάπου και αλλού στη Γραφή έχει ειπωθεί το «ελάτε» (δεύτε), και με ποιον τρόπο καλεί να τον πλησιάσουν εκείνοι που έχουν αποστατήσει και έχουν βρεθεί μακριά· θα παρατηρήσεις επίσης ότι πάντοτε απευθύνει την κλήση για καλό σκοπό, όπως στο «Ελάτε τέκνα, ακούστε με», και «Ελάτε να ανεβούμε στο όρος του Κυρίου», και «Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες», και «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου». Στον προκείμενο ψαλμό σαφώς παρακινεί να προσέλθουν σε αγαλλίαση. Γι' αυτό να σημειώσεις ότι δεν σκέφτονται σωστά όσοι νομίζουν πως ο ζυγός της θεοσέβειας είναι σκυθρωπός και λυπηρός· διότι κάνει την κλήση για πράγματα αγαθά και χαρμόσυνα. Σε αυτά παράβαλε το «Πορευθείτε στο αιώνιο πυρ», και τα παρόμοια, τα οποία λέγονται προς τους αμαρτάνοντες σε αντίθεση με το «ελάτε». Επειδή σε καιρούς πολέμων εκείνοι που νικούν συνηθίζουν να βγάζουν ιαχές (να αλαλάζουν) και να φωνάζουν δυνατά εναντίον των εχθρών, εύλογα προστάζει όχι μόνο να χαίρονται και να αγαλλιούν, αλλά και να αλαλάζουν για τη σωτήρια νίκη.

Μάρτυρας των όσων αναφέρθηκαν θα μπορούσε να είναι με τα ίδια του τα λόγια ο Ησαΐας, ο οποίος αναφωνεί εκ προσώπου του Χριστού: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε για να φέρω το χαρμόσυνο μήνυμα στους φτωχούς, με απέστειλε να κηρύξω στους αιχμαλώτους απελευθέρωση και στους τυφλούς ανάβλεψη». Αυτήν την προφητεία, όταν κάποτε ο Σωτήρας μας τη διάβασε στη συναγωγή ενώπιον του πλήθους των Ιουδαίων, αφού «τύλιξε το βιβλίο» είπε: «Σήμερα έχει εκπληρωθεί η Γραφή αυτή στα αυτιά σας». Και πράγματι, αρχίζοντας από εκεί τη δική του διδασκαλία ευαγγελιζόταν στους φτωχούς, θέτοντας ως πρώτο ανάμεσα στους μακαρισμούς του το: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών». Αλλά και σε εκείνους που βασανίζονταν από πονηρά πνεύματα, και σε όσους κρατούνταν στο παρελθόν από τους δαίμονες σαν αιχμάλωτοι, προκήρυσσε την απελευθέρωση, προσκαλώντας τους πάντες σε ελευθερία και λύση από τα δεσμά της κακίας με τα εξής λόγια: «Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω». Και στους τυφλούς παρείχε την ανάβλεψη, δωρίζοντας την όραση σε όσους είχαν φθαρμένα τα μάτια του σώματος, ενώ πνευματικά, σε εκείνους που παλαιότερα είχαν θαμπή όραση ως προς την αλήθεια, προσέφερε τη δυνατότητα να βλέπουν το φως της αληθινής ευσέβειας.

Έτσι λοιπόν, σύμφωνα με αυτά, και αφού έγινε άνθρωπος, παλαιά μεν εμφανιζόταν άλλοτε με άλλον τρόπο σε λίγους και μετρημένους, δηλαδή μόνο στους καταγεγραμμένους προφήτες και στους δίκαιους άνδρες· στο τέλος όμως, πλέον σε όλους, σε φαύλους και σε ασεβείς, σε Εβραίους και ταυτόχρονα σε Έλληνες, εξαιτίας της υπερβάλλουσας αγαθότητας και φιλανθρωπίας του πανάγαθου Πατέρα, προσέφερε τον εαυτό του ως ευεργέτη και σωτήρα, διακηρύσσοντας ρητά τούτο: «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς· δεν ήλθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια». Προσκαλούσε, επομένως, ο Σωτήρας των πάντων λέγοντας: «Ελάτε σε εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω».

Αν πάλι σου λέει ο μέγας Δαβίδ: «Ελάτε, ας αγαλλιάσουμε στον Κύριο»· και αν άλλος προφήτης λέει: «Ελάτε, ας ανεβούμε στο όρος του Κυρίου»· και αν ο ίδιος ο Σωτήρας λέει: «Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω» ή «Σηκωθείτε, ας αναχωρήσουμε από εδώ, λαμπροί, έχοντας λάμψει λαμπρά περισσότερο από το χιόνι, έχοντας γίνει λευκότεροι από το γάλα, έχοντας ακτινοβολήσει πιο πολύ και από την πέτρα του ζαφειριού»· ας μην αντισταθούμε, ας μην καθυστερήσουμε. Ας γίνουμε Πέτρος και Ιωάννης· όπως εκείνοι έτρεξαν προς τον τάφο και την ανάσταση, έτσι κι εμείς ας σπεύσουμε προς το ιερό λουτρό, τρέχοντας μαζί και συναγωνιζόμενοι ο ένας τον άλλον, ώστε με τον αγώνα μας να προλάβουμε να αποκτήσουμε το αγαθό. Και μην πεις: «Φύγε και έλα ξανά, και αύριο θα βαπτιστώ», ενώ έχεις τη δυνατότητα να λάβεις την ευεργεσία σήμερα· «ας παρευρίσκεται η μητέρα μου, ας παρευρίσκεται ο πατέρας μου, τα αδέλφια, η γυναίκα, τα παιδιά, οι φίλοι, και καθετί που μου είναι πολύτιμο, και τότε θα σωθώ· τώρα όμως δεν είναι ακόμη ο κατάλληλος καιρός για να λαμπρυνθώ».

Βαπτίσθηκε μεν ως άνθρωπος, αλλά έλυσε τις αμαρτίες ως Θεός· όχι επειδή είχε ο ίδιος ανάγκη από καθαρμούς, αλλά για να αγιάσει τα ύδατα. Πειράσθηκε ως άνθρωπος, αλλά νίκησε ως Θεός· αλλά και προτρέπει να έχουμε θάρρος, αφού έχει νικήσει τον κόσμο. Πείνασε, αλλά έθρεψε χιλιάδες, αλλά είναι ο ζωοποιός και ουράνιος άρτος. Δίψασε, αλλά αναφώνησε: «Εάν κάποιος διψά, ας έλθει προς εμένα και ας πιει»· αλλά και υποσχέθηκε ότι θα αναβλύζουν όσοι πιστεύουν. Κοπίασε, αλλά είναι η ανάπαυση όσων κοπιάζουν και είναι πεφορτισμένοι. Τον εβάρυνε μεν ο ύπνος, αλλά περπατά ανάλαφρα πάνω στο πέλαγος, αλλά επιτιμά τους ανέμους, αλλά ανυψώνει και διασώζει τον Πέτρο που καταποντιζόταν. Καταβάλλει φόρο, αλλά τον βγάζει από ένα ψάρι, αλλά και βασιλεύει επάνω σε αυτούς που τον απαιτούν.

Τότε, υπό μορφή διηγήματος, ο λόγος εκθέτει όλη τη φιλάνθρωπη οικονομία, διηγούμενος την από τα άνω κάθοδο του ανθρώπου, την ενέδρα των ληστών, την αφαίρεση του άφθαρτου ενδύματος, τα τραύματα της αμαρτίας, την προέλαση του θανάτου στο ήμισυ της φύσεως, καθώς η ψυχή παρέμεινε αθάνατη, και την ανωφελή διέλευση του νόμου, αφού ούτε ο ιερέας ούτε ο Λευίτης θεράπευσαν τις πληγές εκείνου που περιέπεσε στους ληστές· διότι είναι αδύνατον αίμα ταύρων και τράγων να αφαιρέσει αμαρτίες. Αντιθέτως, Εκείνος που περιβλήθηκε ολόκληρη την ανθρώπινη φύση μέσω της απαρχής του φυράματος, στην οποία υπήρχε η μερίδα κάθε έθνους, Ιουδαίου και Σαμαρείτη και Έλληνα και όλων ανεξαιρέτως των ανθρώπων, Αυτός, μαζί με το σώμα Του, το οποίο αποτελεί το υποζύγιο, αφού έφτασε στον τόπο της κακώσεως του ανθρώπου, θεράπευσε τα τραύματα, τον ανέπαυσε πάνω στο δικό Του κτήνος και έκανε πανδοχείο για αυτόν τη δική Του φιλανθρωπία, στην οποία αναπαύονται όλοι όσοι κοπιάζουν και είναι φορτωμένοι. Εκείνος δε που βρίσκεται μέσα σε Αυτόν, δέχεται οπωσδήποτε μέσα του Εκείνον στον οποίο βρέθηκε, όπως ακριβώς είπε ο Λόγος: «Εκείνος που μένει σε εμένα, κι εγώ σε αυτόν». Αφού, λοιπόν, Τον δεχθεί στον δικό του χώρο, φιλοξενεί μέσα του τον αχώρητο, από τον οποίο λαμβάνει τα δύο νομίσματα, εκ των οποίων το ένα είναι η εξ όλης της ψυχής αγάπη προς τον Θεό, και το άλλο η αγάπη προς τον πλησίον όπως προς τον εαυτό του, όπως ακριβώς απάντησε και ο νομικός.

Βλέπετε, λοιπόν, και στο πρόσωπο του Νώε τον σαφή τύπο Εκείνου που επρόκειτο να γεννηθεί από την Παρθένο, χάρη στην οποία έγινε η εκλογή. Διότι ο Νώε αναδείχθηκε σωτήρας του γένους των ανθρώπων, όχι απλώς όλων, αλλά ολόκληρου του οίκου του που σώθηκε μέσω αυτού. Έτσι ακριβώς και ο Χριστός είναι σωτήρας του γένους των ανθρώπων, όχι απλώς όλων ανεξαιρέτως, αλλά ολόκληρου του δικού Του οίκου, δηλαδή της Εκκλησίας Του, και όχι όσων απειθούν. Αλλά και το όνομα του Νώε ερμηνεύεται ως «ανάπαυση». Και ποια είναι η πραγματική ανάπαυση παρά Εκείνος που γεννήθηκε από την Παρθένο, ο οποίος λέει: «Ελάτε προς εμένα μέσω της μετάνοιας όλοι όσοι κοπιάζετε και είστε φορτωμένοι με τις αμαρτίες, και εγώ θα σας αναπαύσω», χαρίζοντάς σας ελευθερία και άνεση και αιώνια ζωή;

«Στον ήλιο». Εκφράζει την ομοιότητα της λαμπρότητας· διότι και στον ήλιο κατοικεί ως Θεός· επειδή αυτός έδωσε στον ήλιο το να φέγγει. «Και αυτός». Διότι όπως ακριβώς ο νυμφίος στολισμένος εξέρχεται από τον νυμφικό θάλαμο, έτσι και ο ήλιος στολισμένος με τις ακτίνες προέρχεται από την άκρη του ουρανού· και έτσι ο Χριστός, στολισμένος με το φως, ανέρχεται εκ των νεκρών. «Θα αγαλλιάσει». Ως γίγαντας εξαιτίας της ισχύος του· διότι με χαρά και με δύναμη κατήλθε στον άδη, για να συντρίψει τη δύναμη που βρισκόταν σε αυτόν. «Από την άκρη». Και αυτό σημαίνει τον Χριστό· διότι, αφού ήλθε από τον ουρανό, πάλι στους ουρανούς ανήλθε, στα πατρικά του δώματα. «Και δεν υπάρχει». Διότι, όπως ακριβώς ο ήλιος φωτίζει κάθε τόπο [της γης], έτσι και ο Χριστός μετέδωσε σε κάθε ψυχή των πιστών τη θέρμη της πίστεως και το πυρ του Πνεύματος. «Ο νόμος». Ο νόμος της χάριτος, τον οποίο ο ίδιος ο Χριστός κήρυξε: μετανοείτε, διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών. «Η μαρτυρία». Την οποία ο ίδιος μαρτυρεί λέγοντας: ελάτε σε μένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Διότι με αυτήν ο άπειρος λαός αποκτά ανδρείο φρόνημα. «Τα δικαιώματα». Διότι όλα τα μυστήρια, όσα παρέδωσε στους πιστούς ο Χριστός, είναι δικαιώματα· επειδή με αυτά ευφραίνονται οι καρδιές εκείνων που αγωνίζονται κατά Θεόν.

Όσοι πάλι στενάζουν για τις δικές τους αμαρτίες, μακαρίζονται και αυτοί σε μεγάλο βαθμό: διότι «μακάριοι είναι όσοι πενθούν, επειδή αυτοί θα παρηγορηθούν». Όσοι πάλι στενάζουν βλέποντας την ευημερία των παρανόμων, όταν έλθει σε εκείνους ο όλεθρος, τότε αισθάνονται τη δική τους δόξα: διότι «θα ευφρανθεί ο δίκαιος όταν δει την εκδίκηση». Αν πάλι ονομάζεις τα αμαρτήματα οδύνες της ψυχής, σαν να είναι πόνοι και τραύματα, υπάρχει πολλή παρηγοριά για αυτά από τον Χριστό: «Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω» και πάλι: «Δεν ήρθα για να κρίνω τον κόσμο, αλλά για να σώσω τον κόσμο». «Ας μην έχει καμία σχέση μαζί σου ο θρόνος της ανομίας, που επινοεί κόπο ενάντια στο πρόσταγμα του Θεού». Θρόνος της ανομίας ονομάζεται δικαιολογημένα ο διάβολος: διότι, είτε ονομάσεις τον θρόνο βασιλεία είτε ανάπαυση είτε κάποια καθέδρα, η ανομία μέσα στον διάβολο και βασιλεύει και αναπαύεται.

Έπειτα λέγει: «Ιδού η κλίνη του Σολομώντα, εξήντα δυνατοί την κυκλώνουν από τους δυνατούς του Ισραήλ, ο καθένας βαστώντας ρομφαία στον μηρό του». Ως κλίνη του Σολομώντα δεν κηρυσσόταν άλλη τρανή, παρά μόνον ο Χριστός. Διότι, με τον ίδιο τρόπο που κάποιος, επιστρέφοντας από πολύ κόπο και κάματο, ρίχνει τον εαυτό του στην κλίνη για να αποδιώξει την κούραση και να αναπαυθεί, έτσι κι εμείς, επιστρέφοντας από τη ματαιότητα του κόσμου και την πλάνη του, και απορρίπτοντας τον κόπο των αμαρτημάτων ως φορτίο που βάραινε τους ώμους μας, αναπαυθήκαμε μυστικώς σε αυτήν την κλίνη, η οποία είναι ο Χριστός που λέγει: «Ελάτε σε εμένα όλοι οι κοπιάζοντες, κι εγώ θα σας αναπαύσω».

Μερικά δε από τα χωρία που βρίσκονται στο Ευαγγέλιο τα προσαρμόζουν σε αυτόν τον τύπο: όπως την απάντηση στη μητέρα του όταν ήταν δώδεκα ετών: «Δεν γνωρίζατε ότι πρέπει να βρίσκομαι στα του Πατρός μου;» Τους ανήγγειλε, λένε, έναν Πατέρα τον οποίο δεν γνώριζαν· και για τον λόγο αυτό απέστειλε τους μαθητές στις δώδεκα φυλές, κηρύττοντας τον άγνωστο σε αυτούς Θεό. Και σε αυτόν που του είπε, «Διδάσκαλε αγαθέ», ερμηνεύουν ότι ομολόγησε τον αληθινά αγαθό Θεό λέγοντας: «Γιατί με αποκαλείς αγαθό; Ένας είναι αγαθός, ο Πατέρας στους ουρανούς». Και ως Ουρανούς λένε ότι εννοεί εδώ τους Αιώνες. Επίσης, από το γεγονός ότι δεν απάντησε σε αυτούς που του είπαν: «Με ποια εξουσία τα κάνεις αυτά;» αλλά τους έφερε σε αμηχανία με την αντερώτησή του, ερμηνεύουν ότι με το να μην πει τίποτα, υπέδειξε το άρρητο του Πατέρα. Αλλά και με το να πει: «Πολλές φορές επιθύμησα να ακούσω έναν από αυτούς τους λόγους, και δεν είχα κανέναν να τον πει», λένε ότι μέσω του «ενός» φανερώνει τον αληθινά έναν Θεό, τον οποίο δεν γνώριζαν. Ακόμη, από το ότι, όταν αντίκρισε την Ιερουσαλήμ, έκλαψε για αυτήν και είπε: «Εάν γνώριζες και εσύ σήμερα όσα φέρνουν ειρήνη, αλλά τώρα κρύφτηκαν από εσένα», υποστηρίζουν ότι με το ρήμα «κρύφτηκαν», φανέρωσε το απόκρυφο του Βυθού. Και πάλι, όταν είπε: «Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω· και μάθετε από εμένα», λένε ότι ανήγγειλε τον Πατέρα της αλήθειας.

Και δεν είναι δυνατόν να γίνουν ορατά στην ψυχή τα αγαθά έργα, τα οποία δίδαξε ο Κύριος, εάν δεν τηρηθούν οι εντολές. Και το ότι οι εντολές δεν είναι βαριές για εκείνους που αγαπούν την αλήθεια, το είπε ο Κύριος: «Ελάτε», λέει, «σε εμένα όλοι όσοι κοπιάζετε και είστε φορτωμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω· διότι ο ζυγός μου είναι χρηστός και το φορτίο μου ελαφρύ». Και το ότι πρέπει να τηρούνται με επιμέλεια όλες οι εντολές από εμάς, και αυτό ο ίδιος το προσέταξε λέγοντας: «Εκείνος που θα καταλύσει μία από αυτές τις ελάχιστες εντολές και θα διδάξει έτσι τους ανθρώπους, θα ονομαστεί ελάχιστος στη βασιλεία των ουρανών». Ύστερα από όλα αυτά που νομοθετήθηκαν για τη σωτηρία μας, δεν μπορώ να πω ότι δεν πρέπει να τηρούμε όλες τις εντολές, αλλά ούτε και η ίδια η ψυχή είναι ικανή να καθαριστεί, εάν δεν τις τηρήσει, οι οποίες δόθηκαν από τον Κύριο ως φάρμακα για να καθαρίζουν τα πάθη και τα πταίσματα.

Η τήρηση των εντολών βρίσκεται ακόμη κάτω από την πνευματική αγάπη. Και επειδή οι περισσότεροι τηρούν τις εντολές από φόβο, ή για την ανταμοιβή των μελλοντικών αγαθών, και όχι από αγάπη, προτρέπει θερμά στην τήρηση των εντολών που προέρχονται από την αγάπη, οι οποίες παρέχουν στην ψυχή το φως. Και πάλι: Για να βλέπουν οι άνθρωποι τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς. Και δεν είναι δυνατόν να φαίνονται στην ψυχή τα αγαθά έργα, τα οποία δίδαξε ο Κύριος, εάν δεν τηρηθούν οι εντολές. Και ότι οι εντολές δεν είναι βαριές για εκείνους που αγαπούν την αλήθεια, ο Κύριος είπε: Ελάτε σε μένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω· διότι ο ζυγός μου είναι καλός, και το φορτίο μου είναι ελαφρύ. Ότι δε όλες οι εντολές οφείλουν να τηρούνται από εμάς με επιμέλεια, ο ίδιος παρήγγειλε φανερά λέγοντας: Όποιος καταλύσει μία από τις πιο μικρές εντολές και διδάξει έτσι τους ανθρώπους, θα ονομαστεί ελάχιστος στη βασιλεία των ουρανών. Λοιπόν, δεν αρκεί μετά από όλα αυτά που γράφτηκαν για τη σωτηρία μας να πει κανείς ότι δεν πρέπει να τηρούμε όλες τις εντολές, αλλά ούτε και η ίδια η ψυχή μπορεί να καθαριστεί, εάν δεν τηρήσει τις εντολές, οι οποίες δόθηκαν από τον Κύριο σαν φάρμακα για να καθαρίζουν τα πάθη και τα σφάλματα.

Η καρδιά δεν ειρηνεύει από τον κόπο και τα προσκόμματα, μέχρι να φθάσει σε αυτήν. Και η ελπίδα ειρηνεύει την καρδιά και εκχέει τη χαρά μέσα σε αυτήν. Και για αυτήν μίλησε το προσκυνητό και πλήρες αγιότητος στόμα: Ελάτε σε εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Πλησίασε ώστε να ελπίζεις σε εμένα, και θα αναπαυθείς από το έργο και τον φόβο.

Δεν υπάρχει συνετός άνθρωπος που να μην έχει ταπείνωση, και όποιος δεν έχει ταπείνωση, δεν πρόκειται να κατανοήσει. Δεν είναι ταπεινόφρων όποιος δεν είναι ειρηνικός, και όποιος δεν είναι ειρηνικός, δεν είναι ούτε ταπεινόφρων. Και κανείς δεν είναι ειρηνικός, παρά μόνον όποιος χαίρεται. Σε όλες τις οδούς που πορεύονται οι άνθρωποι μέσα στον κόσμο, δεν βρίσκουν σε αυτές την ειρήνη, μέχρι να πλησιάσουν στην ελπίδα του Θεού. Η καρδιά δεν ειρηνεύει από τον κόπο και τα προσκόμματα, μέχρι να φθάσει σε αυτήν η ελπίδα και να ειρηνεύσει την καρδιά και να εκχύσει μέσα της τη χαρά. Και αυτή είναι που εξέφρασε το προσκυνητό και γεμάτο αγιότητα στόμα: «Ελάτε σε μένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω». Πλησίασε, λέει, ώστε να ελπίσεις σε εμένα, και θα αναπαυθείς από τον μόχθο και τον φόβο.

Διότι τίποτε δεν είναι τόσο βαρύ και δυσβάστακτο, όσο η φύση της αμαρτίας· τίποτε δεν μας προκαλεί τόσο κόπο και πόνο, όσο το είδος της πονηρίας και τα σφάλματα. Γι' αυτό ο Χριστός έλεγε σε αυτούς που ζουν μέσα στις αμαρτίες: «Ελάτε όλοι όσοι κοπιάζετε και είστε φορτωμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω». Γι' αυτό και ο Λάμεχ ονόμασε ανάπαυση τον κατακλυσμό, ο οποίος επήλθε και σταμάτησε την πονηρία. Θα ήθελα να επεκτείνω περαιτέρω αυτόν τον λόγο· διότι έχουν απομείνει πολλά να λεχθούν σχετικά με το όνομα του Νώε. Αλλά προς το παρόν, αφού εναποθέσετε αυτά στη μνήμη της διάνοιάς σας, και αφού τα μεταφέρετε στους αδελφούς μας που απουσίαζαν, ώστε να μην αναγκαζόμαστε πάλι να κάνουμε μακροσκελέστερα τα προοίμια πιάνοντας ξανά το νήμα των όσων ειπώθηκαν, ας κατακλείσουμε τον λόγο με προσευχές, ευχαριστώντας τον Θεό που μας αξίωσε να τα πούμε αυτά, διότι σε Αυτόν ανήκει η δόξα, στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Έριξαν, λέει, τα πράγματα που βρίσκονταν στο πλοίο στη θάλασσα· το πλοίο όμως δεν ελαφρυνόταν. Διότι όλο το φορτίο παρέμενε ακόμη μέσα, το σώμα του προφήτη, το βαρύ φορτίο, όχι λόγω της φύσεως του σώματος, αλλά λόγω του βάρους της αμαρτίας· διότι τίποτε δεν είναι τόσο βαρύ και δυσβάστακτο, όσο η αμαρτία και η παρακοή. Γι' αυτό και ο Ζαχαρίας την απεικόνισε με μορφή μολύβδου. Ο δε Δαβίδ, περιγράφοντας τη φύση της, έλεγε: «Οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου, σαν βαρύ φορτίο βάρυναν επάνω μου». Και ο Χριστός αναφωνούσε προς εκείνους που είχαν ζήσει με πολλές αμαρτίες: «Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω». Αυτή (η αμαρτία), λοιπόν, βάραινε τότε και το πλοίο και επρόκειτο να το βυθίσει· ο δε Ιωνάς κοιμόταν και ροχάλιζε.

«Ελέησέ με, διότι η θυγατέρα μου δαιμονίζεται άσχημα». Εκείνος όμως δεν της αποκρίθηκε ούτε λέξη. Τον πλησίασαν τότε οι μαθητές του και του έλεγαν: «Διώξε την, διότι φωνάζει πίσω μας». Τι απάντησε λοιπόν εκείνος; «Δεν έχω αποσταλεί παρά μόνο στα χαμένα πρόβατα του οίκου του Ισραήλ»· για να μη λένε οι Ιουδαίοι ότι «Μας εγκατέλειψες και έφυγες έξω, και γι' αυτό δεν σε πιστέψαμε». Ιδού, λέγει, έρχονται και από τα έθνη, και δεν τους δέχομαι· ενώ εσάς, ακόμη και όταν φεύγετε, σας καλώ: «Ελάτε προς εμένα, όλοι όσοι κοπιάζετε», και δεν έρχεστε· αυτήν την απορρίπτω, και παραμένει. «Λαός, τον οποίο δεν γνώριζα, με υπηρέτησε», λέγει· «μόλις με άκουσε, με υπάκουσε»· και αλλού: «Έγινα φανερός σε εκείνους που δεν με ζητούσαν, και βρέθηκα από εκείνους που δεν ρωτούσαν για εμένα». —«Διώξε την, διότι φωνάζει πίσω μας». Ας δούμε λοιπόν τι λέγει ο Χριστός.

Και στεκόμενος ανάμεσα στο πλήθος, έλεγε: «Ποιος από εσάς μπορεί να με ελέγξει για αμαρτία;» Και κανείς δεν βρήκε να πει τίποτα. Τι κάνει λοιπόν τώρα; Πλησιάζει προς το παρόν αυτούς που νοσούν, παρηγορώντας τους με τα λόγια του, όπως ακριβώς ο γιατρός με τα φάρμακα, λέγοντας: «Δεν έχεις τίποτα το ανίατο, αρκεί να δείξεις σωφροσύνη· βαριά η αρρώστια, αλλά μπορεί να θεραπευτεί». Τους προσκαλεί: «Ελάτε σε εμένα όλοι όσοι κοπιάζετε και είστε φορτωμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω». Και φορτωμένοι ήταν οι πνευματικά ασθενείς· διότι βαρύ φορτίο είναι η νόσος της ψυχής, η αταξία, η πορνεία, η κλοπή, το ψεύδος, η ψευδομαρτυρία. Επειδή δεν υπάρχει τόσο βαρύ φορτίο όσο η πονηρή συνείδηση. Αλλά επειδή ο ασθενής φοβάται τον γιατρό, προπάντων όταν η αρρώστια είναι βαριά, μήπως τυχόν χρησιμοποιήσει νυστέρι, μήπως τυχόν βάλει καυτερή φωτιά –και πολλοί από τους ασθενείς προτίμησαν να πεθάνουν από τις αρρώστιες τους παρά να υπομείνουν τον πόνο της ιατρικής επέμβασης για να απολαύσουν έπειτα την υγεία που προκύπτει μέσα από αυτόν τον πόνο–, για να μη φοβηθεί κανείς σκεπτόμενος: «Αυτός ήρθε να μας ζητήσει ευθύνες για τα αμαρτήματα· μας ζητά εξηγήσεις για τα σφάλματα· πρόκειται να μας τιμωρήσει για να μας διορθώσει»· για να μη σκεφτεί κανείς κάτι τέτοιο και τραπεί σε φυγή, λέει: «Ελάτε προς εμένα. Δεν ήρθα για να κρίνω τον κόσμο, αλλά για να σώσω τον κόσμο». Δεν υπάρχει τίποτα το βαρύ· δεν κρατώ νυστέρι, δεν έχω καυτερή φωτιά, ούτε καίω ούτε κόβω· ανώδυνη είναι η ιατρεία μου, χωρίς πόνο η θεραπεία.

Εάν δεν πιστεύετε, δείτε την πόρνη, δείτε τον ληστή, δείτε τους Μάγους, τον τελώνη, τη Χαναναία. Σας έδωσα παράδειγμα εξ αρχής· μήπως έκαψα; μήπως έκοψα; Δεν δάκρυσε απλώς η πόρνη, και έγινε σεμνότερη από τις παρθένους; Δεν προσκύνησαν οι Μάγοι, και έγιναν ευαγγελιστές; Δεν προσήλθε η Χαναναία, και έλαβε τη θεραπεία της θυγατέρας της; Δεν ήλθα για να κρίνω τον κόσμο, αλλά για να τον σώσω. Ελάτε όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι. Αυτά τα λόγια λέγω: Είμαι ο Δεσπότης, δεν έχω καμία ανάγκη, δεν είμαι δούλος υποκείμενος στον νόμο· σε κατηγορεί ο νόμος, αλλά εγώ καταλύω την κατηγορία· αυτόν τον ίδιο τον κατήγορο τον καταπαύω. Πώς; Διότι τον κατέπαυσε η χάρις· κατηγορούν οι προφήτες, αλλά εγώ δίδω μεγαλύτερη ελευθερία. Ερχόμενος, λοιπόν, και βρίσκοντας την ανθρώπινη φύση σε κακή κατάσταση, και άλλους μεν να ζουν στην πορνεία, άλλους δε στη μοιχεία, την κνίσα και τον καπνό να μολύνουν τον αέρα, και όλα τα άλλα, τι κάνει; Βλέποντας το γένος μας να φλέγεται από τον πυρετό της αμαρτίας, το λούζει· πρώτα λέγει: «Λούσου, και απαλλάξου από την ασθένεια»· το λούζει με το λουτρό της παλιγγενεσίας και το αλείφει· και με το χρίσμα του μύρου σε αλείφω, και σε λούζω και σε μεταβάλλω. Και είναι τόσο μεγάλη η δύναμη αυτού του λουτρού; Τόσο μεγάλη. Κατέβα κάτω. Καταβαίνει κάτω (στην κολυμβήθρα), και δεν παραμένει πλέον ο παλαιός άνθρωπος. Μήπως υπάρχει ανάγκη από χειρουργικό σίδερο; Μήπως από εκτομή και οδύνη; Η ωφέλεια επέρχεται με αγαλλίαση· μήπως είναι επίπονη η θεραπεία; Και τι πρέπει να κάνουμε για να σωθούμε;

Διότι τίποτα δεν καθιστά τη ζωή μας τόσο περιχαρή, όσο η αγαλλίαση μέσα στην εκκλησία. Στην εκκλησία διατηρείται η χαρά εκείνων που χαίρονται, στην εκκλησία η ευθυμία εκείνων που βρίσκονται σε αθυμία, στην εκκλησία η ευφροσύνη εκείνων που λυπούνται, στην εκκλησία η αναψυχή εκείνων που καταπονούνται, στην εκκλησία η ανάπαυση εκείνων που κοπιάζουν. Διότι λέγει: «Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω». Τι θα μπορούσε να είναι πιο ποθητό από αυτή τη φωνή; Τι πιο γλυκό από αυτή την κλήση; Σε ευωχία σε προσκαλεί ο Δεσπότης όταν σε καλεί στην εκκλησία, σε προτρέπει σε ανάπαυση αντί για τους κόπους, σε μεταφέρει σε ανακούφιση από τις οδύνες, ελαφρώνοντας το βάρος των αμαρτημάτων· με την πνευματική τρυφή θεραπεύει την αθυμία και με την ευφροσύνη τη λύπη. Ω, τι πατρική φροντίδα, ω, τι επουράνια κλήση! Ας σπεύσουμε, λοιπόν, αγαπητοί, να επιδεικνύουμε αυτή την προθυμία ολοένα και πιο αυξημένη, και να την εκπληρώνουμε με την αρμόζουσα ευταξία και τον πρέποντα σκοπό.

Ελάτε προς εμένα, όλοι όσοι κοπιάζετε και είστε φορτωμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω· και ο Παύλος λέει, ο Χριστός μάς εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου, αφού έγινε κατάρα για εμάς. Επειδή, λοιπόν, έχουμε απολαύσει τόσο μεγάλη χάρη και αλήθεια, σας παρακαλώ, ας μη γίνουμε πιο ράθυμοι εξαιτίας του μεγέθους της δωρεάς.

Ελάτε, όχι επειδή έχω ανάγκη τη δόξα σας, αλλά επειδή επιθυμώ τη σωτηρία σας. Διότι εγώ, λέγει, θα σας αναπαύσω. Δεν είπε μόνο, «Θα σώσω»· αλλά και αυτό που ήταν πολύ ανώτερο: «Θα σας παράσχω κάθε ασφάλεια και αμεριμνησία». Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας, και μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά· και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας. Διότι ο ζυγός μου είναι αγαθός, και το φορτίο μου ελαφρύ. Μην φοβηθείτε, λέγει, ακούγοντας τη λέξη ζυγός, διότι είναι αγαθός· μην τρομάξετε, επειδή μίλησα για φορτίο, διότι είναι ελαφρύ. Και πώς προηγουμένως έλεγε: «Στενή είναι η πύλη, και τεθλιμμένη η οδός»; Αυτό συμβαίνει όταν είσαι ράθυμος, όταν είσαι αμελής· διότι, αν κατορθώσεις να κάνεις πράξη αυτά που ειπώθηκαν, το φορτίο θα είναι ελαφρύ· γι' αυτό και τώρα το ονόμασε έτσι. Και πώς κατορθώνεται αυτό; Εάν γίνεις ταπεινός, πράος και επιεικής.

Γ΄. Τι λοιπόν φοβάσαι; λέγει. Μήπως μειωθείς, επειδή είσαι ταπεινός; Κοίταξε εμένα, και όλα τα δικά μου· από εμένα να μαθαίνεις, και τότε θα γνωρίσεις ξεκάθαρα, πόσο μεγάλο είναι αυτό το αγαθό. Βλέπεις πώς με κάθε τρόπο τους οδηγεί στην ταπεινοφροσύνη; Από όσα ο ίδιος έπραξε: «Μάθετε από εμένα, διότι είμαι πράος»· από όσα οι ίδιοι πρόκειται να κερδίσουν: «Διότι θα βρείτε», λέγει, «ανάπαυση για τις ψυχές σας»· από όσα τους χαρίζει: «Διότι και εγώ θα σας αναπαύσω», λέγει· από το γεγονός ότι το κατέστησε ελαφρύ: «Διότι ο ζυγός μου είναι καλός, και το φορτίο μου είναι ελαφρύ». Το ίδιο κάνει και ο Παύλος λέγοντας: «Διότι η παρούσα ελαφριά θλίψη μας απεργάζεται για εμάς ένα υπερβολικά μεγάλο και αιώνιο βάρος δόξας». Και πώς είναι ελαφρύ, λέγει, το φορτίο, όταν λέει: «Εάν κάποιος δεν μισήσει πατέρα και μητέρα»· και, «Όποιος δεν σηκώνει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν είναι άξιός μου»· και, «Όποιος δεν αποτάσσεται όλα τα υπάρχοντά του, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου»· όταν προστάζει να παραδίδουν και αυτήν ακόμη τη ζωή τους; Ας σε διδάξει ο Παύλος λέγοντας: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Η θλίψη; ή η στενοχώρια; ή ο διωγμός; ή η πείνα; ή η γυμνότητα; ή ο κίνδυνος; ή το μαχαίρι;» και ότι «Δεν είναι άξια τα παθήματα του παρόντος καιρού να συγκριθούν με τη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς».

Ας σε διδάξουν εκείνοι που επέστρεφαν από το συνέδριο των Ιουδαίων έπειτα από αμέτρητες μαστιγώσεις, και οι οποίοι χαίρονταν επειδή αξιώθηκαν να υποστούν ατίμωση για το όνομα του Χριστού. Εάν όμως ακόμη φοβάσαι και φρίττεις ακούγοντας για τον ζυγό και το φορτίο, ο φόβος δεν προέρχεται από τη φύση του πράγματος, αλλά από τη δική σου ραθυμία· διότι, εάν είσαι προετοιμασμένος και διαθέτεις προθυμία, όλα θα σου είναι εύκολα και ελαφριά. Γι' αυτόν τον λόγο και ο Χριστός, δεικνύοντας ότι πρέπει και εμείς οι ίδιοι να κοπιάζουμε, δεν είπε μόνο τα ευάρεστα και σιώπησε, ούτε μόνο τα επαχθή, αλλά παρέθεσε και τα δύο. Διότι και ζυγό τον ανέφερε, αλλά τον ονόμασε χρηστό· και φορτίο το αποκάλεσε, αλλά πρόσθεσε ότι είναι ελαφρύ· ώστε ούτε να τα αποφύγεις ως κοπιαστικά, ούτε να τα καταφρονήσεις ως υπερβολικά εύκολα. Εάν όμως και μετά από όλα αυτά η αρετή εξακολουθεί να σου φαίνεται δύσκολη, αναλογίσου ότι δυσκολότερη είναι η κακία. Υπαινισσόμενος λοιπόν αυτό ακριβώς, δεν είπε προηγουμένως, «Λάβετε τον ζυγό μου», αλλά πρώτα, «Ελάτε, οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι», δεικνύοντας ότι και η αμαρτία ενέχει κόπο, και φορτίο βαρύ και δυσβάστακτο.

Διότι δεν είπε μόνο «Κοπιώντες», αλλά και «Πεφορτισμένοι». Αυτό έλεγε και ο Προφήτης, περιγράφοντας τη φύση της: «Σαν βαρύ φορτίο βάρυναν πάνω μου». Και ο Ζαχαρίας, περιγράφοντάς την, λέει ότι είναι σαν ένα τάλαντο μολύβδου. Και αυτό το αποδεικνύει και η ίδια η πείρα. Διότι τίποτα δεν βαραίνει τόσο πολύ την ψυχή, [τίποτα δεν τυφλώνει τόσο τη διάνοια] και την πιέζει προς τα κάτω, όσο η συνείδηση της αμαρτίας· τίποτα δεν της δίνει τόσα φτερά και δεν την εξυψώνει, όσο η απόκτηση της δικαιοσύνης και της αρετής. Και παρατήρησε: Τι είναι πιο επαχθές, πες μου, από το να μην κατέχεις τίποτα; Από το να στρέφεις την άλλη παρειά, και όταν σε χτυπούν να μην ανταποδίδεις το χτύπημα; Από το να πεθάνεις με βίαιο θάνατο; Αλλ' όμως, εάν εφαρμόζουμε την πνευματική φιλοσοφία, όλα αυτά είναι ελαφριά και εύκολα και προξενούν χαρά. Αλλά μην ταράζεστε, μάλλον ας εξετάσουμε το καθένα από αυτά με ακρίβεια, αναλύοντάς το· και, αν θέλετε, ας εξετάσουμε πρώτα εκείνο που στους πολλούς φαίνεται ότι είναι κοπιαστικό. Ποιο είναι λοιπόν, πες μου, βαρύ και επαχθές: το να μεριμνά κανείς για ένα στομάχι, ή το να φροντίζει για χιλιάδες; Το να έχει ντυθεί με ένα μόνο ένδυμα και να μην αναζητά τίποτα περισσότερο, ή, έχοντας συγκεντρώσει πολλά μέσα στο σπίτι, να καταπονείται κάθε μέρα και νύχτα, να φοβάται και να τρέμει για τη φύλαξή τους, να θλίβεται και να αγχώνεται μήπως ζημιωθεί, μήπως τα φάει ο σκόρος, μήπως τα αφαιρέσει κάποιος υπηρέτης και φύγει; Όμως, όσα και αν πω, ο λόγος δεν μπορεί να τα παραστήσει τόσο έντονα, όσο η πείρα των ίδιων των πραγμάτων.

Και καλεί όχι πρόσφατα, αλλά από πολύ παλιά. Διότι, λέει, «πείτε στους προσκεκλημένους» και πάλι, «καλέστε τους προσκεκλημένους»· πράγμα το οποίο καθιστούσε βαρύτερη την κατηγορία. Και πότε κλήθηκαν; Μέσω όλων των προφητών, και πάλι μέσω του Ιωάννη· διότι σε Αυτόν παρέπεμπε τους πάντες, λέγοντας: «Εκείνος πρέπει να αυξάνεται, και εγώ να ελαττώνομαι»· και πάλι μέσω του ίδιου του Υιού: «Ελάτε προς εμένα, όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω»· και πάλι.

Ποιο είναι το αποτέλεσμα, πες μου, σε κάθε μόχθο του; Δεν λέω ότι από τον μόχθο το ένα μέρος είναι καλό, ενώ το άλλο κακό. Φέρε τα όλα ενώπιόν μου και δεν θα βρεις τίποτα. Διότι τα έργα της ευσέβειας δεν αποτελούν μόχθο· επειδή η προσωρινή και ελαφριά θλίψη κατεργάζεται για εμάς υπερβολικό βάρος δόξας· και «ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες· σηκώστε τον ζυγό μου, επειδή είναι χρηστός, και το φορτίο μου ελαφρύ». Αυτό όμως είναι πραγματικός μόχθος, επειδή ούτε τον Θεό έχει ως συνεργό, ούτε ανακουφίζεται από τις ελπίδες.

Ο Θεός είναι ταπεινός και ο άνθρωπος υψηλόφρων· ο δικαστής είναι ήμερος και ο κατάδικος υπερήφανος· ο τεχνίτης αρθρώνει ταπεινή φωνή και ο πηλός ομιλεί ως βασιλιάς. Ελάτε, μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά.

Τα προηγούμενα δεν έπεισαν, τα όσα ακολούθησαν και όσα συνέβησαν προ ολίγου δεν συνέτισαν, το πώς δηλαδή, όπως και τότε έτσι και τώρα, αφού συντάραξε την κτίση, και πάλι την εστήριξε με το έλεός Του· Ελάτε, λοιπόν, μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά. Δεν έχει μάστιγα που να πλήττει, αλλά φύση που να θεραπεύει.

Εάν κάνω χρήση των δικών μου αξιωμάτων, δεν λυτρώνω την πεσμένη ανθρωπότητα, και, εφόσον ασθενεί ανίατα, εάν δεν της επιθέσω ήπια φάρμακα, δεν ανακτά τις δυνάμεις της· εάν δεν την παρηγορήσω, νεκρώνεται, εάν μόνον την απειλήσω, χάνεται. Για τον λόγο αυτόν, θα την περιθάλψω με τα έμπλαστρα της αγαθότητας ενώ κείτεται· σκύβω πολύ χαμηλά συμπάσχοντας, για να την εγείρω από την πτώση. Εκείνος που στέκεται όρθιος, εάν δεν κατεβάσει το χέρι του, δεν σηκώνει από την πτώση εκείνον που έχει ριχθεί κάτω. Ελάτε, μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά. Δεν κάνω επίδειξη λόγων, αλλά σας παρέδωσα την εμπειρία των ίδιων των έργων· το ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, αναλογίσου το από το τι έγινα. Κοίταξε τη μορφή μου και αναλογίσου το αξίωμά μου, και προσκύνησε τη συγκατάβασή μου για χάρη σου· συλλογίσου από πού ήλθα, και πού βρίσκομαι τώρα που συνομιλώ μαζί σου· ενώ έχω ως θρόνο μου τον ουρανό, στέκομαι επάνω στη γη και σου μιλώ· στα ύψη δοξάζομαι, και ως μακρόθυμος δεν οργίζομαι, διότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά.

Για τον λόγο αυτόν βάδισα και τους δύο δρόμους της θείας οικονομίας. Εμφανίστηκα ως άνθρωπος, έγινα και για λίγο νεκρός, ώστε να διανείμω σε όλους, ακόμη και σε εκείνους που βρίσκονταν κάτω από τη γη, το χάρισμα της δικής μου αφθαρσίας. Ελάτε, μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά. Η ταπεινότητα αφορά την προαίρεση, όχι τη φύση· έχω ουσία απρόσιτη, αλλά διάθεση που προσεγγίζει τους πάντες. Ελάτε, μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, όχι στην αξία· είμαι μετριόφρων κατά την προαίρεση, όχι κατά τη δύναμη· εξαιτίας της δύναμής μου είμαι φοβερός στους αγγέλους, εξαιτίας της προαίρεσής μου είμαι ταπεινός στους ανθρώπους. Ελάτε, μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά. Δεν ομιλώ σύμφωνα με αυτό που είμαι, αλλά συνομιλώ σύμφωνα με το έλεος που παρέχω. Αγαπώ την αγαθότητα περισσότερο από την εξουσία. Βασιλιάς είμαι εγώ που σου τα λέω αυτά· διαθέτω ασύγκριτο μέγεθος δυνάμεως, αλλά δεν καταπλήσσω την ασθένειά σου με τη δύναμη που έχω. Δεν λέω, Ελάτε, μάθετε από εμένα ότι είμαι Δεσπότης, ο Κύριος της κτίσεως, εκείνος που επιβλέπει τη γη και την κάνει να τρέμει, εκείνος που μέτρησε τον ουρανό με τη σπιθαμή και κρατά τη γη στη χούφτα του· αλλά, Ελάτε, μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά.

Ελάτε λοιπόν, μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά· ελάτε, σας ικετεύω παρακαλώντας, δεν ντρέπομαι να ικετεύω, προτιμώ να παρακαλώ τους δούλους μου, για να μην αναγκαστώ να τους τιμωρήσω· ελάτε, μάθετε από εμένα την πραότητα, προτού αντικρίσετε τη φοβερή μου όψη· ελάτε τώρα, που θεραπεύω, διότι μετά από λίγο θα ζητήσω λόγο· τώρα δείχνω επιείκεια, μετά από λίγο θα αποφανθώ· τώρα είμαι φιλάνθρωπος, μετά από λίγο θα φανώ δικαιοκρίτης. Ελάτε, μάθετε, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά.

Έχουμε από τα ίδια τα γεγονότα το δίδαγμα. Απείλησε τους Νινευίτες, και τους σπλαχνίστηκε· σιώπησε στην περίπτωση των Σοδομιτών, και τους τιμώρησε· ετοίμασε στεφάνια, αρκεί να μην επιφέρουμε εμείς οι ίδιοι τιμωρίες στους εαυτούς μας. Θέλει να καταστήσει ανενεργή τη γέεννα, θέλει να κλείσει το δεσμωτήριο του σκότους, θέλει να φυλάξει όλη την οργή του μόνο για τον διάβολο, θέλει να καθίσει ως κριτής, όχι για να τιμωρήσει κάποιους, αλλά για να στεφανώσει τους πάντες. Έχοντας λοιπόν τέτοιον Δεσπότη, ας αδράξουμε τη φωνή που είναι γεμάτη αγαθότητα, ας υπακούσουμε σε αυτόν που λέει: «Ελάτε, μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά», ώστε να αξιωθούμε να ακούσουμε και εκείνη την ποθητή και μακάρια φωνή που λέει: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς»· την οποία είθε όλοι μας να απολαύσουμε, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο ανήκει στον Πατέρα η δόξα, συν τω Αγίω Πνεύματι, στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Σου δίνω να συγκατοικείς με αναμάρτητους· σε εγκαθιστώ μαζί με τους χορούς των αγγέλων. Μετάβα εσύ στον ουρανό· εγώ όμως θα κατοικήσω ανάμεσα σε αμαρτωλούς, εγώ που μπορώ να βαστάξω στους ώμους μου το πλανημένο πρόβατο, εγώ που λέω προς όλους τους αμαρτωλούς: Ελάτε σε μένα, όλοι όσοι κοπιάζετε, εγώ δεν θα σας τιμωρήσω, αλλά θα σας αναπαύσω. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων.

Έτσι και εκείνοι που περιμένουν κάποιον από τους γνωστούς τους να επιστρέψει από αποδημία, τον ποθούν μεν συνεχώς, αλλά λιώνουν από τον πόθο όταν διαψεύδονται οι προσδοκίες τους· έτσι και εκείνοι που διψούν υπερβολικά και στερούνται το νερό· έτσι και εκείνοι που παλεύουν με διάφορες συμφορές και περιμένουν τη θεία ευμένεια, βλέποντάς την να καθυστερεί, αποκάμνουν. Σωτήριο, λοιπόν, του ανθρωπίνου γένους είναι η προς εμάς συγκατάβαση του Ενός της Αγίας Τριάδος. Επειδή και σε άλλον ψαλμό λέγει: «Δείξε μας, Κύριε, το έλεός σου, και δώσε μας το σωτήριό σου»· έτσι, λοιπόν, και αυτός ευχόταν αυτό το σωτήριο, το οποίο είχε φυλαχθεί, να έλθει ταχύτερα. «Εξαντλήθηκαν τα μάτια μου προσμένοντας τον λόγο σου, λέγοντας: Πότε θα με παρηγορήσεις;» Λόγιο ονομάζεται και η θεία υπόσχεση και η θεόπνευστη Γραφή. Αποκάμνει, λοιπόν, όχι μόνο εκείνος που αναμένει τη θεία υπόσχεση και προσδοκά την απαλλαγή από τα παρόντα δεινά, αλλά και εκείνος που μελετά τα θεία λόγια και επιθυμεί να κατανοήσει με ακρίβεια το νόημά τους, και θεωρεί την ανακάλυψή του ως παρηγοριά και πνευματική ανάταση. Εντείνει, επομένως, τον λόγο του, προσδοκώντας αυτήν την παρηγοριά, η οποία είναι ο ευαγγελικός λόγος. Διότι ο ίδιος ο Σωτήρας, όταν ήλθε, μας παρηγόρησε λέγοντας: «Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιασμένοι και φορτωμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω»· και, «Ο ζυγός μου είναι αγαθός, και το φορτίο μου ελαφρύ». «Διότι έγινα σαν ασκός στην πάχνη· τα δικαιώματά σου δεν τα λησμόνησα».

Διότι όχι μόνο δεν μπορείς να βλάψεις τον άνθρωπο, αλλά και θα παρακινήσεις περισσότερο τον Δεσπότη, ώστε να επιδείξει συντομότερα τη συγχώρηση. Β΄. Ο δε τελώνης, λέγει, στεκόμενος μακριά, δεν ήθελε ούτε τους οφθαλμούς του να υψώσει προς τους ουρανούς· εξέφερε οπωσδήποτε και αυτός τα λόγια του Μανασσή: «Δεν είμαι άξιος να ατενίσω και να δω το ύψος του ουρανού εξαιτίας του πλήθους των αδικιών μου». Διότι πολλά ήσαν τότε τα κακά που είχαν συγκεντρωθεί στην ψυχή του τελώνη: ακόρεστη επιθυμία χρημάτων, πόθος αδικίας που δεν γνώριζε όρια, αρπαγή χωρίς τέλος· ο τελώνης αποτελεί ένα κακό κοινό για την ανθρώπινη φύση: είναι ένας νόμιμος αδικητής, ένας ακατηγόρητος άρπαγας, ένας άφοβος κλέπτης, ένας ανέγκλητος ληστής, μία αναπόφευκτη βλάβη, ένας λύκος των λογικών προβάτων, ένα ανθρωπόμορφο θηρίο. Φέροντας μαζί του τόσα πολλά κακά ανέβηκε ο τελώνης στο ιερό. Διότι, αφού διέπραξε όλα αυτά τα φοβερά και κατέστησε βαρύ για την ψυχή του το φορτίο των αμαρτημάτων, όταν πλέον λύγισε ο αυχένας του, τότε αναζητούσε να ελαφρυνθεί από το βάρος, και δεν έβρισκε τον τρόπο με τον οποίο θα αποτινάξει το φορτίο· έπειτα όμως συνέλαβε μία γοργή σκέψη, βρήκε ένα είδος ελευθερίας· διότι θυμήθηκε τη φωνή του Δεσπότη, η οποία ανακράζει προς τους αμαρτωλούς: «Δεύτε πρός με, πάντες οι κοπιώντες και πεφορτισμένοι, κἀγώ αναπαύσω υμάς».

Προς τους κατηχουμένους. Στα κοσμικά στάδια πολλοί βέβαια υπομένουν τον κόπο του δρόμου, αλλά ένας λαμβάνει το στεφάνι της νίκης· και οι μεν πόνοι και οι ιδρώτες του αγώνα ανήκουν σε πολλούς, το βραβείο όμως της χαράς σε έναν. Σε τούτο όμως το πνευματικό πεδίο της Εκκλησίας, ένας είναι ο δρόμος της ευσέβειας για όλους, αλλά τα στεφάνια είναι ισάριθμα με εκείνους που τρέχουν. Και αυτό δεν είναι καθόλου παράξενο· διότι στο μέσο των αγωνιζομένων στέκεται ένας ανενδεής και πλούσιος αθλοθέτης, ο Χριστός, ο οποίος αποδέχεται την προθυμία του καθενός ως αγώνα δρόμου, και ετοιμάζει εξίσου για όλους τις τιμές. Διότι δεν δείχνει προτίμηση στον ισχυρό ούτε παραβλέπει τον φτωχό· δεν κάνει δεκτό τον ένδοξο ούτε αποπέμπει τον αδύναμο· δεν στεφανώνει τα γηρατειά ούτε περιφρονεί τη νεότητα· δεν χαμογελά στον δίκαιο ενώ κοιτάζει με δυσμένεια τον αμαρτωλό που προστρέχει σε αυτόν· αλλά απλώνει εξίσου σε όλους το δίχτυ των οικτιρμών του, και ελκύει τους πάντες ομοίως με το δίχτυ της ευσέβειας. Διότι έχει προσφέρει μια κοινή πρόσκληση σε όλους· και όπως μόλις ακούσαμε, διακηρύττει μεγαλόφωνα ένα διάταγμα φιλανθρωπίας: Ελάτε προς εμένα όλοι όσοι κοπιάζετε και είστε φορτωμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Ελάτε όλοι όσοι διαπλέετε αυτή την αλμυρή θάλασσα του βίου, εμπιστευθείτε σε εμένα τους οίακες της σωτηρίας· διότι κατέχω την τέχνη να αντιπαλεύω τους διαβολικούς σκοπέλους· και σας εξασφαλίζω μια ακύμαντη πορεία σωτηρίας.

Άκου, κατηχούμενε· η πηγή της ζωής όχι μόνο καλεί, αλλά και παρακαλεί· «Ελάτε», λέει, «όλοι όσοι κοπιάζετε και είστε φορτωμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω». Έχω προετοιμαστεί για την ευεργεσία ολόκληρου του γένους· επιθυμώ με βροχή χαρισμάτων να αφήσω να αναβλύσει η πηγή. Ελάτε όλοι· κι αν μυριάδες ασθενούν, ας προσέλθουν. Κανείς ας μη νομίζει ότι εγώ, ο ιατρός, εξαντλούμαι θεραπεύοντας την οικουμένη· δεν κουράζομαι να θεραπεύω, αφού δεν ολιγώρησα όταν δημιουργούσα. Δεν εξαντλεί τον πλούτο μου ο κόσμος, όταν μοιράζεται τα αγαθά μου· δεν γίνομαι φτωχός όταν προσφέρω, χαίρομαι όταν με αρπάζουν, τέρπομαι όταν μοιράζομαι άφθονα. Δεν ελαττώνομαι όταν κενώνομαι, και ευφραίνομαι όταν με κλέβουν· και μάρτυρας αυτού είναι η αιμορρούσα γυναίκα που έκλεψε τη χάρη, και γι' αυτό στεφανώθηκε και στην ψυχή και στο σώμα. Ελάτε, όλοι όσοι κοπιάζετε. Είδες, φιλόχριστε, πόση είναι η γενναιοδωρία του Δημιουργού για το ανθρώπινο γένος; Γιατί λοιπόν αμελείς, ω κατηχούμενε; Γιατί βραδύνεις; Πρόσελθε στον Δεσπότη που σε καλεί.