Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 11:29

Βλέπεις ότι ο βίος μπορεί να ωφελήσει περισσότερο; Και λέγοντας βίο τώρα, δεν εννοώ εάν νηστέψεις, ούτε εάν στρώσεις από κάτω σου σάκο και στάχτη· αλλά εάν περιφρονήσεις τα χρήματα όπως πρέπει να τα περιφρονείς, εάν δείξεις φιλοστοργία, εάν δώσεις τον άρτο σου σε αυτόν που πεινά, εάν συγκρατήσεις τον θυμό, εάν αποβάλεις την κενοδοξία, εάν εξαλείψεις τον φθόνο. Έτσι δίδασκε και ο Ίδιος: Διότι, μάθετε, λέγει, από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά. Δεν είπε: «Ότι νήστεψα»· καίτοι θα μπορούσε να αναφέρει τις σαράντα ημέρες, εντούτοις δεν λέγει αυτό· αλλά, «Ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά».

Γιατί, εγκαταλείποντας τον Δεσπότη, στρέφεις το βλέμμα σου προς τον σύνδουλο; Δεν τον άκουσες να λέει: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά»; Και πάλι: «Όποιος θέλει να είναι πρώτος ανάμεσά σας, ας είναι διάκονος όλων»; Και πάλι: «Όπως ακριβώς ο Υιός του ανθρώπου δεν ήρθε για να διακονηθεί, αλλά για να διακονήσει»; Και μετά από αυτά, πάλι, για να μην παραμένεις σε αμέλεια σκοντάφτοντας πάνω στους ράθυμους από τους συνδούλους, αποτραβώντας σε από αυτούς λέει: «Έδωσα τον εαυτό μου ως υπόδειγμα σε εσάς, ώστε όπως ακριβώς έπραξα εγώ, να πράττετε και εσείς». Αλλά μήπως δεν υπάρχει για εσένα κανένας διδάσκαλος της αρετής μεταξύ των συνανθρώπων σου, ούτε κανείς ικανός να σε παρακινήσει σε αυτά; Επομένως, μεγαλύτερος είναι ο έπαινος και σπουδαιότερο το εγκώμιο, διότι, αν και δεν είχες στη διάθεσή σου διδασκάλους, εσύ αναδείχθηκες θαυμαστός.

Ποιο είναι το αποτέλεσμα, πες μου, σε κάθε μόχθο του; Δεν λέω ότι από τον μόχθο το ένα μέρος είναι καλό, ενώ το άλλο κακό. Φέρε τα όλα ενώπιόν μου και δεν θα βρεις τίποτα. Διότι τα έργα της ευσέβειας δεν αποτελούν μόχθο· επειδή η προσωρινή και ελαφριά θλίψη κατεργάζεται για εμάς υπερβολικό βάρος δόξας· και «ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες· σηκώστε τον ζυγό μου, επειδή είναι χρηστός, και το φορτίο μου ελαφρύ». Αυτό όμως είναι πραγματικός μόχθος, επειδή ούτε τον Θεό έχει ως συνεργό, ούτε ανακουφίζεται από τις ελπίδες.

Διότι πολλοί, θεωρώντας τους εαυτούς τους δίκαιους, περιφρονούν τα τραπέζια των αμαρτωλών, καθώς και οι πλούσιοι τα τραπέζια των φτωχών. Επειδή όμως ο Κύριος επιθυμεί να είναι όλοι προσφιλείς, φιλάδελφοι, γεμάτοι αγάπη και ταπεινόφρονες, ξεκινά πρώτος το έργο αυτό, ώστε μέσα από την πράξη να διδάξει. Γι' αυτό λέει: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά». Εσύ, λοιπόν, που ασκείσαι στην ευλάβεια, όταν προσκληθείς από κάποιον αμαρτωλό, μην αρνηθείς· και αν κατακριθείς από κάποιον που θα σου πει: «Γιατί τρως και πίνεις με αμαρτωλούς;», να απαντήσεις λέγοντας: «Δεν έχουν ανάγκη από ιατρό οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς. Διότι είμαι δίκαιος, όχι για να σώσω τους δίκαιους, αλλά για να οδηγήσω σε επιστροφή τους αμαρτωλούς».

Στη μνήμη του αγίου Βάσσου. Εκφωνήθηκε σχετικά με τους φόβους και για το «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά». α΄. Θα έπρεπε βέβαια εμείς, εφόσον μια τόσο μεγάλη πηγή λόγων εκχέεται συνήθως προς εσάς, και αφού τώρα από τους ιερείς και διδασκάλους που προηγήθηκαν από εμάς παρατέθηκε σε εσάς μια τόσο πλούσια πνευματική τράπεζα, να συγκρατήσουμε τις πενιχρές σταγόνες των δικών μας λόγων. Και μάλιστα, φιλόχριστοι, καθώς είμαστε καταπονημένοι από την πολυχρόνια αρρώστια του σώματος, από την αδυναμία της φωνής, αλλά και από τις αλλεπάλληλες φροντίδες. Επειδή όμως προτρέπετε και εμάς να ομιλήσουμε, κατεχόμενοι από ακόρεστο πόθο για τη θεία ακρόαση, εμπρός λοιπόν, με τη χάρη του Σωτήρος, ας παραθέσουμε με συντομία στην καλοσύνη σας τα κατάλληλα και αρμόζοντα για την περίσταση.

Βʹ. Και ας μην κατακρίνει κανείς, επειδή παρομοιάσαμε τον Κύριο με φιλόστοργη μητέρα, από τη στιγμή που ο ίδιος ο Κύριος παρομοίασε τον εαυτό του με όρνιθα στα Ευαγγέλια, λέγοντας: «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς αυτούς που είναι απεσταλμένοι σε σένα, πόσες φορές θέλησα να συνάξω τα τέκνα σου, με τον τρόπο που η όρνιθα μαζεύει τα πουλιά της, και δεν θελήσατε;». Έκανε λοιπόν να σειστεί η άψυχη γη ο Φιλάνθρωπος, για να σταματήσει την έμψυχη από την άτακτη κίνησή της· απείλησε με θάνατο της σάρκας, για να προφυλαχθούμε από τον όλεθρο της ψυχής. Είδες, φιλόχριστε, πόση είναι η ευσπλαχνία του Κτίστη απέναντί μας; Είδες απειλή να αστράφτει από φιλανθρωπία; Είδες οικτιρμούς να προλαβαίνουν την αγανάκτηση; Είδες καταδικαστική απόφαση να νικιέται από την αγαθότητα; Και δεν υπάρχει τίποτα το παράδοξο· αυτός είναι και τώρα ο πράος και φιλάνθρωπος Δεσπότης μας, αυτός που πάντοτε φροντίζει για τη δική μας σωτηρία, ο οποίος στα Ευαγγέλια φωνάζει ρητά, όπως μας αναγνώστηκε προ ολίγου: «Ελάτε, μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά». Ω, πόση είναι η συγκατάβαση του Πλάστη, και το πλάσμα δεν ντρέπεται! «Ελάτε, μάθετε από εμένα»· πότε Δεσπότης προσήλθε για να παρακαλέσει τους δούλους που έφταιξαν; Τέτοιος είναι για εμάς ο Χριστός· επιδεικνύει οικτιρμούς, ενώ θα έπρεπε να τιμωρήσει αυτόν που αμαρτάνει, ενώ θα έπρεπε να αφανίσει το γένος εκείνων που τον εξόργισαν, απευθύνει ήμερα λόγια στους ενόχους: «Ελάτε, μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά».

Ο Θεός είναι ταπεινός και ο άνθρωπος υψηλόφρων· ο δικαστής είναι ήμερος και ο κατάδικος υπερήφανος· ο τεχνίτης αρθρώνει ταπεινή φωνή και ο πηλός ομιλεί ως βασιλιάς. Ελάτε, μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά.

Τα προηγούμενα δεν έπεισαν, τα όσα ακολούθησαν και όσα συνέβησαν προ ολίγου δεν συνέτισαν, το πώς δηλαδή, όπως και τότε έτσι και τώρα, αφού συντάραξε την κτίση, και πάλι την εστήριξε με το έλεός Του· Ελάτε, λοιπόν, μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά. Δεν έχει μάστιγα που να πλήττει, αλλά φύση που να θεραπεύει.

Εάν κάνω χρήση των δικών μου αξιωμάτων, δεν λυτρώνω την πεσμένη ανθρωπότητα, και, εφόσον ασθενεί ανίατα, εάν δεν της επιθέσω ήπια φάρμακα, δεν ανακτά τις δυνάμεις της· εάν δεν την παρηγορήσω, νεκρώνεται, εάν μόνον την απειλήσω, χάνεται. Για τον λόγο αυτόν, θα την περιθάλψω με τα έμπλαστρα της αγαθότητας ενώ κείτεται· σκύβω πολύ χαμηλά συμπάσχοντας, για να την εγείρω από την πτώση. Εκείνος που στέκεται όρθιος, εάν δεν κατεβάσει το χέρι του, δεν σηκώνει από την πτώση εκείνον που έχει ριχθεί κάτω. Ελάτε, μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά. Δεν κάνω επίδειξη λόγων, αλλά σας παρέδωσα την εμπειρία των ίδιων των έργων· το ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, αναλογίσου το από το τι έγινα. Κοίταξε τη μορφή μου και αναλογίσου το αξίωμά μου, και προσκύνησε τη συγκατάβασή μου για χάρη σου· συλλογίσου από πού ήλθα, και πού βρίσκομαι τώρα που συνομιλώ μαζί σου· ενώ έχω ως θρόνο μου τον ουρανό, στέκομαι επάνω στη γη και σου μιλώ· στα ύψη δοξάζομαι, και ως μακρόθυμος δεν οργίζομαι, διότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά.

Για τον λόγο αυτόν βάδισα και τους δύο δρόμους της θείας οικονομίας. Εμφανίστηκα ως άνθρωπος, έγινα και για λίγο νεκρός, ώστε να διανείμω σε όλους, ακόμη και σε εκείνους που βρίσκονταν κάτω από τη γη, το χάρισμα της δικής μου αφθαρσίας. Ελάτε, μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά. Η ταπεινότητα αφορά την προαίρεση, όχι τη φύση· έχω ουσία απρόσιτη, αλλά διάθεση που προσεγγίζει τους πάντες. Ελάτε, μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, όχι στην αξία· είμαι μετριόφρων κατά την προαίρεση, όχι κατά τη δύναμη· εξαιτίας της δύναμής μου είμαι φοβερός στους αγγέλους, εξαιτίας της προαίρεσής μου είμαι ταπεινός στους ανθρώπους. Ελάτε, μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά. Δεν ομιλώ σύμφωνα με αυτό που είμαι, αλλά συνομιλώ σύμφωνα με το έλεος που παρέχω. Αγαπώ την αγαθότητα περισσότερο από την εξουσία. Βασιλιάς είμαι εγώ που σου τα λέω αυτά· διαθέτω ασύγκριτο μέγεθος δυνάμεως, αλλά δεν καταπλήσσω την ασθένειά σου με τη δύναμη που έχω. Δεν λέω, Ελάτε, μάθετε από εμένα ότι είμαι Δεσπότης, ο Κύριος της κτίσεως, εκείνος που επιβλέπει τη γη και την κάνει να τρέμει, εκείνος που μέτρησε τον ουρανό με τη σπιθαμή και κρατά τη γη στη χούφτα του· αλλά, Ελάτε, μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά.

Ελάτε λοιπόν, μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά· ελάτε, σας ικετεύω παρακαλώντας, δεν ντρέπομαι να ικετεύω, προτιμώ να παρακαλώ τους δούλους μου, για να μην αναγκαστώ να τους τιμωρήσω· ελάτε, μάθετε από εμένα την πραότητα, προτού αντικρίσετε τη φοβερή μου όψη· ελάτε τώρα, που θεραπεύω, διότι μετά από λίγο θα ζητήσω λόγο· τώρα δείχνω επιείκεια, μετά από λίγο θα αποφανθώ· τώρα είμαι φιλάνθρωπος, μετά από λίγο θα φανώ δικαιοκρίτης. Ελάτε, μάθετε, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά.

Έχουμε από τα ίδια τα γεγονότα το δίδαγμα. Απείλησε τους Νινευίτες, και τους σπλαχνίστηκε· σιώπησε στην περίπτωση των Σοδομιτών, και τους τιμώρησε· ετοίμασε στεφάνια, αρκεί να μην επιφέρουμε εμείς οι ίδιοι τιμωρίες στους εαυτούς μας. Θέλει να καταστήσει ανενεργή τη γέεννα, θέλει να κλείσει το δεσμωτήριο του σκότους, θέλει να φυλάξει όλη την οργή του μόνο για τον διάβολο, θέλει να καθίσει ως κριτής, όχι για να τιμωρήσει κάποιους, αλλά για να στεφανώσει τους πάντες. Έχοντας λοιπόν τέτοιον Δεσπότη, ας αδράξουμε τη φωνή που είναι γεμάτη αγαθότητα, ας υπακούσουμε σε αυτόν που λέει: «Ελάτε, μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά», ώστε να αξιωθούμε να ακούσουμε και εκείνη την ποθητή και μακάρια φωνή που λέει: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς»· την οποία είθε όλοι μας να απολαύσουμε, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο ανήκει στον Πατέρα η δόξα, συν τω Αγίω Πνεύματι, στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Διότι όσα θα μάθω από τη δική σου αγαθότητα, αυτά θα διδάξω σε όσους τα αγνοούν. Στην οδό των μαρτυρίων σου ευφράνθηκα, όπως σε κάθε πλούτο. Κοπιαστική βέβαια είναι η οδός της αρετής, αλλά για τους τέλειους είναι τριπόθητη. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο Δεσπότης Χριστός είπε: Πάρτε τον ζυγό μου επάνω σας, διότι ο ζυγός μου είναι αγαθός, και το φορτίο μου είναι ελαφρύ. Αυτό διατύπωσε και ο προφητικός λόγος: ότι από κάθε πλούτο πιο ευχάριστη είναι για μένα η απόκτηση των μαρτυρίων σου. Η δε φράση «σε κάθε πλούτο», δεν προστίθεται τυχαία, αλλά υποδηλώνει τον κάθε είδους πλούτο.

Εάν θέλεις, μπορείς. Διότι, αν δεν ήσουν ικανός να μιμηθείς, πώς θα έλεγε: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά»; Αν δεν ήταν δυνατό να μιμηθείς, δεν θα έλεγε ο Παύλος: «Γίνετε μιμητές μου, όπως κι εγώ του Χριστού». Αλλά όμως, δεν θέλεις να μιμηθείς τον Δεσπότη; Μιμήσου τον σύνδουλο, εννοώ τον απόστολο Στέφανο· διότι και εκείνος τον Δεσπότη μιμήθηκε. Και όπως ακριβώς ο Χριστός ανάμεσα σε αυτούς που τον σταύρωναν, αφήνοντας κατά μέρος τον σταυρό, αφήνοντας τα δικά του, παρακαλούσε τον Πατέρα υπέρ εκείνων που τον σταύρωναν· έτσι και ο δούλος, ανάμεσα σε αυτούς που τον λιθοβολούσαν, χτυπημένος από όλους, δεχόμενος τις βολές των λίθων, και αφήνοντας κατά μέρος τους πόνους που προέρχονταν από αυτές, έλεγε: «Κύριε, μην τους καταλογίσεις αυτή την αμαρτία».

Ας μιμηθούμε λοιπόν, σας παρακαλώ, και εμείς τον Δεσπότη, και ας προσευχόμαστε υπέρ των εχθρών μας. Αυτά που σας συμβούλευσα χθες, αυτά και τώρα πάλι σας συμβουλεύω· γνωρίζοντας το μέγεθος αυτού του κατορθώματος, μιμήσου τον Δεσπότη σου· Εκείνος σταυρωνόταν και παρακαλούσε υπέρ αυτών που τον σταύρωναν. «Και πώς μπορώ», λέει κάποιος, «να μιμηθώ τον Δεσπότη;» Αν το θέλεις, μπορείς. Διότι, αν δεν ήταν δυνατόν, δεν θα έλεγε: «Μάθετε από εμένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά»· αν δεν ήταν δυνατόν στον άνθρωπο να τον μιμηθεί, δεν θα έλεγε ο Παύλος: «Γίνετε μιμητές μου, όπως κι εγώ είμαι του Χριστού». Αλλά όμως, δεν θέλεις να μιμηθείς τον Δεσπότη; Μιμήσου τον σύνδουλό σου, τον Στέφανο εννοώ, αυτόν που άνοιξε πρώτος τις θύρες του μαρτυρίου· εκείνος μιμήθηκε τον Δεσπότη. Διότι, όπως ακριβώς ο Δεσπότης, ενώ ήταν κρεμασμένος ανάμεσα σε εκείνους που τον σταύρωναν, παρακαλούσε υπέρ αυτών που τον σταύρωναν, έτσι και ο δούλος, ενώ βρισκόταν ανάμεσα σε εκείνους που τον λιθοβολούσαν, χτυπούμενος από όλους και δεχόμενος τη βροχή των λίθων, αδιαφορώντας για τους πόνους που προέρχονταν από αυτούς, έλεγε: «Κύριε, μην τους καταλογίσεις αυτή την αμαρτία». Είδες πώς μιλάει ο Υιός και πώς προσεύχεται ο δούλος; Εκείνος λέει: «Πατέρα, συγχώρεσέ τους αυτή την αμαρτία, διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν»· αυτός λέει: «Κύριε, μην τους καταλογίσεις αυτή την αμαρτία».

Ελάτε, λέει, μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά. Διότι, εάν δεν ήμουν πράος, όντας Υιός του Βασιλέως, θα επέλεγα για μητέρα μου μια δούλη; Εάν δεν ήμουν πράος, εγώ ο Δημιουργός της αόρατης και της ορατής ουσίας, θα ερχόμουν να κατοικήσω ανάμεσά σας; Εάν δεν ήμουν πράος, θα δεχόμουν τη φτώχεια της φάτνης, εγώ που κατέχω τον πλούτο ολόκληρης της κτίσεως; Εάν δεν ήμουν πράος, θα παρέδιδα την πλάτη μου στα μαστιγώματα χάριν των αιχμαλώτων; Και τι να λέω; Ας αναφέρω το σπουδαιότερο: εάν δεν ήμουν πράος, ενώ άλλοι όφειλαν να υποστούν την τιμωρία, εγώ που δεν χρωστούσα τίποτα, θα πλήρωνα το χρέος του θανάτου για χάρη τους; Τόσο πράος είμαι, ώστε αμάρτησες εσύ και μαστιγώθηκα εγώ. Τόσο ταπεινός είμαι, που δεν ντρέπομαι να ικετεύω τους δούλους μου, αλλά προτιμώ να τους παρακαλώ, ώστε να μην αναγκαστώ να τους τιμωρήσω. Όταν, λοιπόν, σου έρθει η σκέψη να θαυμάσεις τον εαυτό σου για την ταπεινοφροσύνη σου, αναλογίσου μέχρι πού κατέβηκε ο Δεσπότης σου, και δεν θα θαυμάσεις πλέον τον εαυτό σου ούτε θα τον επαινέσεις, αλλά αντίθετα θα τον περιγελάσεις, θεωρώντας ότι δεν έχεις κάνει απολύτως τίποτα. Είσαι ταπεινός, και ο πιο ταπεινός από όλους τους ανθρώπους; Μην υπερηφανεύεσαι γι' αυτό, ούτε να κατακρίνεις τους άλλους, ειδάλλως θα χάσεις το καύχημά σου. Γι' αυτόν τον λόγο ταπεινοφρονείς, για να απαλλαγείς από την αλαζονεία. Εάν, λοιπόν, μέσω της ταπεινοφροσύνης πέσεις στην αλαζονεία, τότε είναι προτιμότερο να μην ταπεινοφρονείς.

Τι θα μπορούσε να είναι πιο αξιολύπητο από αυτούς, οι οποίοι εξοργίζουν τον Θεό όχι μόνο με την παράβαση του νόμου, αλλά και με την τήρησή του; Γι' αυτό λέει: Σκληροτράχηλοι και απερίτμητοι στην καρδιά, εσείς πάντοτε αντιστέκεστε στο Άγιο Πνεύμα· όχι μόνο με το να παραβαίνετε τις διατάξεις του νόμου, αλλά και με το να επιθυμείτε να τις τηρείτε σε ακατάλληλο χρόνο. Σκληροτράχηλοι. Και πολύ σωστά τους αποκάλεσε σκληροτράχηλους· διότι δεν υπέμειναν τον ζυγό του Χριστού, καίτοι ήταν χρηστός και δεν είχε τίποτα το καταπιεστικό ούτε το επαχθές. Διότι λέει: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά»· και, «Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας, διότι ο ζυγός μου είναι χρηστός και το φορτίο μου ελαφρύ».

Αναλογιζόμενοι, λοιπόν, την υπερβάλλουσα δωρεά του φιλάνθρωπου Θεού, να προετοιμάζετε από τώρα τους εαυτούς σας, τόσο με την αποχή από τα κακά όσο και με την άσκηση των αγαθών πράξεων. Διότι αυτό προτρέπει και ο προφήτης λέγοντας: «Απομακρύνσου από το κακό και πράξε το αγαθό». Και ο ίδιος ο Χριστός, απευθυνόμενος σε ολόκληρη την ανθρώπινη φύση, έλεγε: «Ελάτε σε εμένα όλοι όσοι κοπιάζετε και είστε φορτωμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω· σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας και μάθετε από εμένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας». Είδατε την αφθονία της αγαθότητας; Είδατε τη μεγαλοδωρία της κλήσεως; «Ελάτε», λέει, «σε εμένα όλοι όσοι κοπιάζετε και είστε φορτωμένοι». Φιλάνθρωπη είναι η κλήση, ανέκφραστη η αγαθότητα: «Ελάτε σε εμένα όλοι», όχι μόνο οι άρχοντες αλλά και οι αρχόμενοι, όχι μόνο οι πλούσιοι αλλά και οι φτωχοί, όχι μόνο οι ελεύθεροι αλλά και οι δούλοι, όχι μόνο οι άνδρες αλλά και οι γυναίκες, όχι μόνο οι νέοι αλλά και οι γέροντες, όχι μόνο οι υγιείς στο σώμα αλλά και οι ανάπηροι και όσοι έχουν ακρωτηριασμένα τα μέλη τους, όλοι, λέει, ελάτε. Διότι τέτοια είναι τα δώρα του Δεσπότη· δεν γνωρίζει διαφορά μεταξύ δούλου και ελεύθερου, ούτε μεταξύ πλούσιου και φτωχού, αλλά κάθε τέτοια ανισότητα έχει καταργηθεί. «Ελάτε όλοι», λέει, «όσοι κοπιάζετε και είστε φορτωμένοι».

Έπειτα, διδάσκοντάς μας και τον τρόπο της αναπαύσεως, πρόσθεσε: «Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας.» Μπείτε, λέει, κάτω από τον ζυγό μου. Αλλά μην δειλιάσετε ακούγοντας για ζυγό· διότι ούτε καταπονεί τον αυχένα ούτε σας αναγκάζει να σκύβετε κάτω, αλλά διδάσκει να φρονείτε τα άνω· αυτός ο ζυγός εκπαιδεύει στην αληθινή φιλοσοφία. «Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας και μάθετε»· απλώς μπείτε κάτω από τον ζυγό και θα μάθετε. Μάθετε, δηλαδή προσφέρετε την ακοή σας για να μπορέσετε να μάθετε από εμένα. Διότι δεν ζητώ κάτι βαρύ από εσάς. Εσείς οι δούλοι μιμηθείτε εμένα τον Δεσπότη, εσείς που είστε γη και στάχτη μιμηθείτε τον Ποιητή του ουρανού και της γης, τον δικό σας Δημιουργό. «Μάθετε από εμένα», λέει, «ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά.» Είδες συγκατάβαση Δεσπότου; Είδες αδιανόητη φιλανθρωπία; Μήπως απαίτησε από εμάς κάτι βαρύ ή επαχθές; Διότι δεν είπε: «Μάθετε από εμένα ότι τέλεσα σημεία, ότι ανέστησα νεκρούς, ότι έδειξα θαύματα», τα οποία αποτελούσαν γνώρισμα μόνο της δικής Του δυνάμεως. Αλλά τι λέει; «Μάθετε από εμένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας.» Είδες πόσο μεγάλο είναι το κέρδος αυτού του ζυγού, πόση είναι η ωφέλεια; Εκείνος, λοιπόν, που αξιώθηκε να μπει κάτω από αυτόν τον ζυγό και μπόρεσε να μάθει από τον Δεσπότη να είναι πράος και ταπεινός στην καρδιά, θα προσφέρει στην ψυχή του κάθε ανάπαυση.

Ένας τέτοιος άνθρωπος δεν θα υπονομεύσει ξένο γάμο. Διότι εκείνος που υποτάχθηκε στον ζυγό του Χριστού και έμαθε να είναι πράος και ταπεινός στην καρδιά, οπωσδήποτε θα επιδείξει κάθε αρετή και θα ακολουθήσει πιστά τα ίχνη του Δεσπότη. Ας υποταχθούμε, λοιπόν, στον χρηστό ζυγό και ας σηκώσουμε το ελαφρύ φορτίο, ώστε να μπορέσουμε να βρούμε και εμείς την ανάπαυση.

Διότι τέτοια είναι τα δώρα του Νυμφίου, ανώτερα μεν από τη δική μας αξία, αντάξια όμως της δικής του φιλανθρωπίας. Γι' αυτό τον λόγο σας μακαρίζω ήδη από τώρα και πριν από εκείνους τους ιερούς νυμφώνες. Και δεν σας μακαρίζω μόνο, αλλά και επαινώ την ευγνωμοσύνη σας, διότι δεν προσήλθατε στο άγιο Φώτισμα κατά τις τελευταίες σας αναπνοές, όπως πράττουν οι πιο ράθυμοι από τους ανθρώπους, αλλά ήδη από τώρα, σαν ευγνώμονες δούλοι που έχουν προετοιμαστεί να υπακούσουν στον Δεσπότη με πολλή αφοσίωση, φέρατε τον αυχένα της ψυχής κάτω από τη ζεύγλη του Χριστού με πολλή πραότητα και προθυμία, και δεχθήκατε τον αγαθό ζυγό, και αναλάβατε το ελαφρύ φορτίο. Διότι, έστω κι αν τα δώρα της χάριτος είναι ίσα για εσάς και για εκείνους που μυσταγωγούνται στο τέλος της ζωής τους, εντούτοις τα της προαιρέσεως δεν είναι ίσα, ούτε και η προετοιμασία τους. Επειδή εκείνοι μεν λαμβάνουν τη χάρη στο κρεβάτι, εσείς όμως τη λαμβάνετε μέσα στους κόλπους της Εκκλησίας, της κοινής μητέρας όλων μας· και εκείνοι μεν οδύρονται και δακρύζουν, ενώ εσείς χαίρεστε και ευφραίνεστε· εκείνοι στενάζουν, ενώ εσείς ευχαριστείτε· και εκείνοι μεν έχουν βυθιστεί σε λήθαργο από τον βαρύ πυρετό, ενώ εσείς είστε γεμάτοι από άφθονη πνευματική αγαλλίαση.

Ϛ΄. Γι' αυτό ακριβώς έλεγε: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά». Άκουσε πάλι, με διαφορετικό τρόπο, το πώς παρουσίασε φανερά αυτά τα βραβεία και τα έπαθλα, και τα έδειξε μπροστά στα μάτια μας. Υποσχέθηκε ανάσταση σωμάτων, αφθαρσία, την προϋπάντηση στον αέρα, την αρπαγή μέσα σε νεφέλες· αυτά τα απέδειξε στην πράξη. Πώς και με ποιον τρόπο; Αφού πέθανε, αναστήθηκε· γι' αυτό και για σαράντα ημέρες συναναστράφηκε μαζί τους, για να τους βεβαιώσει και να τους δείξει σε τι κατάσταση πρόκειται να βρίσκονται τα σώματά μας μετά την ανάσταση. Και πάλι, λέγοντας μέσω του Παύλου ότι «θα αρπαγούμε μέσα σε νεφέλες για να τον προϋπαντήσουμε στον αέρα», απέδειξε και αυτό με τα έργα του.

Απάτωρ επί της γης κατά την ανθρωπότητα ο Κύριος, και αμήτωρ στους ουρανούς κατά τη θεότητα. Κρίνετε δίκαια το ορφανό και τον φτωχό, Εκείνον που για χάρη μας πτώχευσε. Διότι έγινε τα πάντα για τους πάντες, περισσότερο από τον Απόστολο, για να κερδίσει τους πάντες. Δικαιώστε τον ταπεινό και τον πένητα. Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά. Αλλά τι λέει; Δεν γνώρισαν, ούτε κατανόησαν· μέσα στο σκοτάδι πορεύονται.

Και αν δεν ήθελε να το επιτύχει αυτό, θα ήταν περιττή η διδασκαλία των υψηλών δογμάτων σε εκείνους που ούτε επρόκειτο να ακούσουν ούτε να προσέξουν. Τώρα όμως, κι αν ακόμη δεν ωφελούσε καθόλου εκείνους, πάντως δίδασκε εμάς, και μας προετοίμαζε να έχουμε την πρέπουσα αντίληψη γι' αυτόν, και μας έπειθε ότι, επειδή εκείνοι δεν μπορούσαν ακόμη να δεχθούν το μεγαλείο των όσων έλεγε, προσάρμοσε τον λόγο του σε επίπεδο ταπεινότερο. Όταν, λοιπόν, τον βλέπεις να μιλάει ταπεινά, να θεωρείς ότι αυτή η συγκατάβαση δεν οφείλεται στην ευτέλεια της ουσίας του, αλλά στην αδυναμία της διάνοιας των ακροατών. Θέλετε να σας πω και μία τρίτη αιτία; Διότι, έκανε και έλεγε πολλά ταπεινά όχι μόνο εξαιτίας της περιβολής της σάρκας, ούτε εξαιτίας της αδυναμίας των ακροατών, αλλά και επειδή ήθελε να διδάξει όσους τον άκουγαν να ταπεινοφρονούν· και αυτή είναι πάλι μία τρίτη αιτία. Διότι εκείνος που διδάσκει την ταπεινοφροσύνη, δεν την διδάσκει μόνο με τα λόγια, αλλά εκπαιδεύει σε αυτή και με τις πράξεις, δείχνοντας ταπεινότητα και με τον λόγο και με το έργο. Λέγει δηλαδή: «Μάθετε από εμένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά»· και πάλι αλλού: «Ο Υιός του ανθρώπου δεν ήλθε για να διακονηθεί, αλλά για να διακονήσει». Αυτός, λοιπόν, που διδάσκει τους ανθρώπους να γίνονται ταπεινοί και να μην επιδιώκουν πουθενά τα πρωτεία, αλλά να καταδέχονται παντού την ελάττωσή τους, και ο οποίος παρακινεί προς αυτό τον σκοπό και με λόγια και με πράξεις, είχε πολλές αφορμές να εκφράζεται ταπεινά.

Αντιθέτως, λοιπόν, απαιτείται κόπος για να περιεργάζεται κανείς και να κρίνει τους άλλους. Ποιος, λοιπόν, ακούγοντας αυτά, θα μας πιστέψει ποτέ ότι φτάσαμε στην παρακοή από ραθυμία, και όχι από εσκεμμένη πρόθεση και επειδή δεν θέλαμε να υπακούσουμε; Διότι, όταν όσα μεν προστάζει να κάνουμε είναι εύκολα και ελαφρότατα για όσους το επιθυμούν, ενώ όσα απαγορεύει είναι δυσκολότερα και κοπιώδη, εμείς όμως, εγκαταλείποντας αυτά που έχουν προσταχθεί, πράττουμε τα απαγορευμένα, άραγε δεν θα πουν οι εχθροί ότι αμαρτάνουμε κάνοντας αυτά επειδή ερχόμαστε σε αντιδικία μαζί Του; Και πράγματι, το ότι οι προσταγές του Χριστού δεν απαιτούν κανέναν κόπο, το διακήρυξε ο ίδιος λέγοντας: «Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας· διότι ο ζυγός μου είναι αγαθός, και το φορτίο μου είναι ελαφρύ». Αλλά εμείς, εξαιτίας της ανέκφραστης ραθυμίας μας, κάνουμε τα ελαφριά να φαίνονται στους πολλούς βαριά. Σε εκείνον, λοιπόν, που θέλει συνεχώς να αδρανεί και να κοιμάται, ακόμη και το να μεταλάβει τροφή και ποτό του φαίνεται εντελώς κοπιώδες· ενώ όσοι βρίσκονται σε εγρήγορση και νήψη δεν δειλιάζουν ούτε μπροστά στα πιο θαυμαστά και δυσκατόρθωτα, αλλά τα τολμούν με περισσότερο θάρρος απ' ό,τι καταπιάνονται με τα πολύ εύκολα οι παραλυμένοι και οι νυσταλέοι. Διότι τίποτε απολύτως δεν είναι τόσο εύκολο, που να μην μας το παρουσιάζει ως πολύ βαρύ και επαχθές η πολλή οκνηρία μας, όπως ακριβώς δεν υπάρχει κάτι τόσο κοπιώδες και δυσχερές, που ο ζήλος και η προθυμία να μην το καθιστούν εξαιρετικά εύκολο. Διότι τι ήταν, πες μου, δυσκολότερο από το να αντιμετωπίζει κανείς καθημερινά κινδύνους που απειλούσαν με θάνατο;

Και ποια δικαιολογία είναι αυτή, το ότι δεν μπόρεσε τάχα να αντέξει τον χρηστό ζυγό, το ότι δεν μπόρεσε να βαστάξει το ελαφρύ φορτίο; Είναι άραγε βαρύ και φορτικό πράγμα η ανάπαυση από τους κόπους; Και πώς μας καλεί ο Χριστός σε αυτήν; Λέγοντας: «Ελάτε σε εμένα όλοι όσοι κοπιάζετε και είστε πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω». Και πάλι: «Σηκώστε τον ζυγό επάνω σας, διότι ο ζυγός μου είναι χρηστός και το φορτίο μου ελαφρύ». Διότι τι ελαφρύτερο υπάρχει, πες μου, από το να απαλλαγεί κανείς από φροντίδες, από κοσμικές υποθέσεις, από φόβους και από πόνους, και να στέκεται έξω από τα κύματα της ζωής και να διάγει σε γαλήνιο λιμάνι;

Διότι, όταν λέει: «Ελάτε σε μένα όλοι όσοι κοπιάζετε και είστε φορτωμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω· σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας, και μάθετε από μένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας», δεν απευθύνεται μόνο στους μοναχούς, αλλά σε ολόκληρη την ανθρώπινη φύση. Και όταν προστάζει να πορευόμαστε από τη στενή οδό, δεν απευθύνει τον λόγο μόνο σε αυτούς, αλλά σε όλους τους ανθρώπους· και την εντολή να μισούν την ψυχή τους μέσα σε αυτόν τον κόσμο, καθώς και όλα τα υπόλοιπα παρόμοια, τα επέβαλε σε όλους ομοίως. Όταν όμως δεν απευθύνεται ούτε νομοθετεί για όλους, μας το καθιστά σαφές. Όταν, για παράδειγμα, μιλούσε για την παρθενία, πρόσθεσε: «Εκείνος που μπορεί να το χωρέσει, ας το χωρέσει», χωρίς να προσθέσει τη λέξη «όλοι», ούτε εισάγοντάς το ως υποχρεωτική προσταγή. Έτσι και ο Παύλος· διότι φαίνεται να μιμείται παντού τον Διδάσκαλο, και όταν έθιξε αυτό το ζήτημα, έλεγε: «Σχετικά δε με τους παρθένους δεν έχω προσταγή του Κυρίου». Ότι, επομένως, είναι ανάγκη να φθάσουν στην ίδια κορυφή και ο κοσμικός και ο μοναχός, και ότι αν πέσουν θα υποστούν και οι δύο τα ίδια τραύματα, νομίζω ότι στο εξής ούτε ο πλέον φιλόνεικος και αναίσχυντος δεν θα μπορούσε να το αμφισβητήσει.

Διότι «μάθετε από εμένα», λέει, «ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά». Επομένως, είναι πρέπον πριν από τον ήλιο να φωτιστεί κανείς σχετικά με το φως, και έπειτα έτσι να ατενίσει καθαρά τον ήλιο. Διότι δεν είναι δυνατόν, δεν είναι δυνατόν, εκείνος που δεν το έχει γνωρίσει αυτό εκ των προτέρων, να δει Εκείνον, όπως διδάσκει η αληθινή κατάσταση των πραγμάτων. Πραότητα είναι η αμετάβλητη κατάσταση του νου, η οποία παραμένει ίδια τόσο στις τιμές όσο και στις ατιμώσεις. Πραότητα είναι το να προσεύχεται κανείς για τον πλησίον του αθόρυβα και ειλικρινά, όταν εκείνος βρίσκεται σε ταραχή. Πραότητα είναι ο βράχος που υψώνεται πάνω από τη θάλασσα του θυμού, ο οποίος συντρίβει όλα τα κύματα που ξεσπούν πάνω του, και δεν υφίσταται κανέναν απολύτως κλονισμό. Πραότητα είναι το στήριγμα της υπομονής, η θύρα της αγάπης, ή μάλλον η μητέρα της, η προϋπόθεση της διάκρισης·

Η ταπεινοφροσύνη είναι μια ανώνυμη χάρη της ψυχής, γνωστή μόνο σε όσους έχουν αποκτήσει την πείρα της. Είναι ανέκφραστος πλούτος, ονομασία και δωρεά του Θεού. Διότι λέει: «Μάθετε, όχι από άγγελο, όχι από άνθρωπο, όχι από βιβλίο, αλλά από εμένα», δηλαδή, από τη δική μου ενοίκηση, έλλαμψη και ενέργεια μέσα σας, «ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά», στον λογισμό και στο φρόνημα, «και θα βρείτε ανάπαυση» από τους πολέμους και ανακούφιση από τους λογισμούς στις ψυχές σας. Άλλη είναι η όψη αυτής της όσιας αμπέλου όταν βρίσκεται ακόμη στον χειμώνα των παθών, άλλη πλέον κατά την άνοιξη των καρπών, και διαφορετική το καλοκαίρι των αρετών, μολονότι όλες οι θεωρίες της συγκλίνουν σε μία ευφροσύνη και καρποφορία. Γι' αυτό και κατέχουν, τρόπον τινά, τα οικεία σύμβολα και τεκμήρια των καρπών τους.

ΛΟΓΟΣ ΚΗ'. Περί της ιερής και μητέρας των αρετών, της μακάριας προσευχής· και περί της νοερής και αισθητής παραστάσεως σε αυτήν. Η προσευχή, ως προς την ποιότητά της, είναι κοινωνία και ένωση ανθρώπου και Θεού· και ως προς την ενέργειά της, είναι στήριγμα του κόσμου· συμφιλίωση με τον Θεό, μητέρα των δακρύων αλλά και θυγατέρα τους, ιλασμός των αμαρτημάτων, γέφυρα στους πειρασμούς, προστατευτικό τείχος στις θλίψεις, συντριβή των πολέμων, έργο των αγγέλων, τροφή όλων των ασωμάτων δυνάμεων· η μελλοντική ευφροσύνη, απέραντη εργασία, πηγή των αρετών, πρόξενος των χαρισμάτων, αόρατη προκοπή, τροφή της ψυχής, φωτισμός του νου, πέλεκυς κατά της απόγνωσης, απόδειξη της ελπίδας, λύτρωση από τη λύπη, πλούτος των μοναχών, θησαυρός των ησυχαστών, μείωση του θυμού, καθρέφτης της προκοπής, φανέρωση των πνευματικών μέτρων, δήλωση της πνευματικής κατάστασης, μηνυτής των μελλόντων, σημάδι της δόξας. Η προσευχή, για εκείνον που προσεύχεται αληθινά, είναι δικαστήριο και κριτήριο και βήμα του Κυρίου, πριν από το μελλοντικό βήμα· ας σηκωθούμε και ας ακούσουμε αυτήν την ιερή βασίλισσα των αρετών που μας φωνάζει με δυνατή φωνή και λέει: Ελάτε σε μένα, όλοι όσοι κοπιάζετε και είστε φορτωμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω· σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας, και θεραπεία στις πληγές σας. Διότι ο ζυγός μου είναι αγαθός, και θεραπευτικός των μεγάλων πταισμάτων.

«Μην καθυστερείς να επιστρέψεις στον Κύριο, και μην το αναβάλλεις από ημέρα σε ημέρα. Διότι ξαφνικά θα έλθει η οργή του Κυρίου, και στον καιρό της εκδίκησης θα καταστραφείς.» «Τέκνο μου, αμάρτησες; Μην προσθέσεις πλέον και άλλες αμαρτίες, και δεήσου για τις προηγούμενες.» «Μακάριοι όσοι πενθούν, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν.» «Ελάτε σε εμένα, όλοι όσοι κοπιάζετε και είστε πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας, και μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά· και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας. Διότι ο ζυγός μου είναι αγαθός, και το φορτίο μου είναι ελαφρύ.» «Θυμήθηκε ο Πέτρος τον λόγο του Ιησού, που του είχε πει ότι: Πριν λαλήσει ο πετεινός, τρεις φορές θα με απαρνηθείς· και βγαίνοντας έξω, έκλαψε πικρά.» «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς. Πηγαίνετε δε και μάθετε τι σημαίνει: Έλεος θέλω, και όχι θυσία. Διότι δεν ήλθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια.» «Ποια γυναίκα που έχει δέκα δραχμές, εάν χάσει μία δραχμή, δεν ανάβει λυχνάρι, και δεν σκουπίζει την οικία, και δεν αναζητεί επιμελώς;» «Κάποιος άνθρωπος είχε δύο υιούς· και είπε ο νεότερος από αυτούς στον πατέρα: Πατέρα, δώσε μου το μερίδιο της περιουσίας που μου αναλογεί. Και μοίρασε σε αυτούς την περιουσία. Και μετά από όχι πολλές ημέρες, αφού τα συγκέντρωσε όλα ο νεότερος υιός, αναχώρησε σε χώρα μακρινή, και εκεί διασκόρπισε την περιουσία του, ζώντας άσωτα.»

Ο δε γέροντας, με ιδιαίτερα χαρούμενο πρόσωπο για όσα είχαν ειπωθεί, απάντησε: Αν το αναζητήσεις αυτό, αγαπητέ, θα το βρεις σε πολλά κεφάλαια και στην Παλαιά και στην Καινή Διαθήκη· αν όμως θέλεις, θα σου φανερώσουμε και εμείς λίγα πράγματα· εσύ δε, αφού τα μάθεις, απόβαλε την υπερηφάνεια, ή μάλλον την κακοφροσύνη, και απόκτησε την ταπείνωση του Χριστού, ο οποίος λέει: «Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας και μάθετε από εμένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας.» Ο δε υποτακτικός, παίρνοντας βιαστικά τον λόγο, είπε:

Ωδή τρίτη. Άνθισε η έρημος σαν τον κρίνο, Κύριε. Υπέταξας το κατώτερο στο ανώτερο, όσιε, με τους ασκητικούς αγώνες, υποδουλώνοντας το φρόνημα της σάρκας και καθιστώντας τον νου ελεύθερο. Μαθαίνοντας από τον πράο Χριστό, όσιε, έγινες ολοκληρωτικά πράος, ταπεινός στην καρδιά και απλός, και έλαβες ως κληρονομιά τη γη των πράων.

Ωδή πέμπτη. Ο αναβαλλόμενος. Ανάδειξε, Χριστέ, τα μάτια μου πηγή δακρύων αέναου ρεύματος, με τα οποία να σβήσω την ακατάπαυστη φλόγα της οργής. Είθε να διδαχθώ από εσένα την αγαθή πραότητα και την ταπείνωση της καρδιάς, γλυκύτατε Ιησού, ώστε να βρω για την ψυχή μου τη δική σου ανάπαυση.

Αλλά τώρα νομίζω πως ο λόγος ονομάζει «γη», την παγιωμένη και παντελώς αμετακίνητη από το αγαθό έξη και δύναμη της ατρεψίας των πράων, η οποία υπάρχει πάντοτε μαζί με τον Κύριο, και έχει χαρά αστείρευτη, και έχει καταλάβει τη βασιλεία που ήταν από την αρχή ετοιμασμένη, και έχει αξιωθεί της στάσης και της τάξης στον ουρανό, λαμβάνοντας, σαν κάποια γη που κατέχει τη μεσαία θέση του σύμπαντος, τον λόγο της αρετής. Σύμφωνα με αυτόν τον λόγο, ο πράος, ενώ βρίσκεται ανάμεσα σε ευφημίες και δυσφημίες, παραμένει απαθής, χωρίς ούτε να υπερηφανεύεται με τους επαίνους, ούτε να μαραίνεται με τις κατακρίσεις. Διότι, έχοντας αποτραβήξει την επιθυμία του από εκείνα από τα οποία ο λογισμός είναι εκ φύσεως ελεύθερος, δεν αισθάνεται καμία ενόχληση όταν αυτά του επιτίθενται με τις προσβολές τους, έχοντας αναπαύσει τον εαυτό του από τον σάλο γύρω από αυτά και μεταστρέφοντας όλη τη δύναμη της ψυχής του προς τη θεία και αναπαλλοτρίωτη ελευθερία. Αυτήν ακριβώς την ελευθερία επιθυμώντας ο Κύριος να μεταδώσει στους μαθητές του, λέγει: «Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας και μάθετε από εμένα, διότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση για τις ψυχές σας», ονομάζοντας «ανάπαυση» το κράτος της θείας βασιλείας, καθώς αυτό δημιουργεί σε όσους είναι άξιοι μια κυριαρχία απαλλαγμένη από κάθε δουλεία.

Γι' αυτό αναφώνησε: «Ελάτε σε μένα, όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι στην καρδιά, και εγώ θα σας αναπαύσω». Και: «Σηκώστε τον ζυγό μου πάνω σας»· εννοώντας ως ζυγό τις εντολές, δηλαδή τον βίο που ρυθμίζεται σύμφωνα με το Ευαγγέλιο· και ως φορτίο, τον φαινομενικό κόπο της μετάνοιας. Διότι, λέει, «ο ζυγός μου είναι αγαθός και το φορτίο μου ελαφρύ». Και πάλι, διδάσκοντας τη θεία δικαιοσύνη και αγαθότητα, προτρέπει λέγοντας: «Γίνετε άγιοι· γίνετε τέλειοι· γίνετε ελεήμονες· γίνετε οικτίρμονες, όπως ο ουράνιος Πατέρας σας». Και: «Συγχωρείτε, και θα συγχωρεθείτε». Και: «Όσα θέλετε να σας κάνουν οι άνθρωποι, παρομοίως να κάνετε και εσείς σε αυτούς».

Πʹ. «Μάθετε από εμένα», λέει, «ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά», και τα εξής. Η μεν πραότητα διαφυλάσσει τον θυμό ατάραχο· η δε ταπείνωση ελευθερώνει τον νου από την έπαρση και την κενοδοξία.

Για να μη συμβεί λοιπόν αυτό και για να μας απαλλάξει από τον βόρβορο της αμαρτίας, μας δίνει εντολή ο Δεσπότης λέγοντας τα εξής: «Μάθετε από εμένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας». Η μεν πραότητα θα καταπραΰνει την αγριότητα του αντίπαλού της, του ανήμερου θυμού, και θα σας καταστήσει χρηστούς και ήμερους, τόσο όταν σας βλέπουν όσο και όταν βλέπετε τους συνανθρώπους σας, διότι «ο θυμώδης άνθρωπος δεν είναι ευπρεπής» και «ο θυμός καταστρέφει και τους συνετούς» και «ο οξύθυμος άνθρωπος προκαλεί πτώση στον ίδιο του τον εαυτό», ενώ «ο μακρόθυμος έχει πολλή φρόνηση, ο δε ολιγόψυχος είναι πολύ άφρων». Γι' αυτό και λέει «μάθετε από εμένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά», ώστε μέσω μεν της πραότητας να μπορέσετε να αποκρούσετε τις αταξίες του θυμού, και μέσω της ταπεινότητας της καρδιάς να καταβάλετε εύκολα την υπερηφάνεια, «και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας· διότι ο ζυγός μου είναι χρηστός και το φορτίο μου ελαφρύ».

Λοιπόν, ελάτε σε μένα, και «μείνετε σε μένα», για να εκπληρώσω κι εγώ τη δική μου υπόσχεση προς εσάς και να σας αναπαύσω και να σας δοξάσω επειδή με δοξάσατε και να σας αγαπήσω, διότι «εγώ αγαπώ αυτούς που με αγαπούν, και όσοι με αναζητούν θα βρουν χάρη» και «μακάριος είναι ο άνθρωπος, που θα φυλάξει τις δικές μου οδούς»· σας διδάσκω δηλαδή την αλήθεια, ώστε η ελπίδα σας να βρίσκεται στον Κύριο, και να πληρωθείτε με το Πνεύμα. «Σηκώστε, λοιπόν, τον ζυγό μου πάνω σας και μάθετε από εμένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας». Μη φοβηθείτε, όμως, επειδή ακούσατε για φορτίο· «διότι ο ζυγός μου είναι αγαθός και το φορτίο μου είναι ελαφρύ». Γνωρίζεις, αγαπητέ, πώς ο Δεσπότης, ενώ μίλησε για στενή πύλη και τεθλιμμένη οδό, είπε πάλι ότι ο ζυγός Του είναι αγαθός και το φορτίο Του ελαφρύ; Γνωρίζεις πώς το ερώτημά σου έχει επιλυθεί με ακρίβεια μέσω της έννοιας των παραδειγμάτων και των ρητών των Γραφών; Μάθε ότι η έλλειψη συνήθειας κάνει την οδό στενή, ενώ η συνήθεια κάνει τον ζυγό αγαθό και το φορτίο ελαφρύ. Διότι, ακόμη κι αν κάποιος αιχμάλωτος πολέμου απαχθεί σε ξένη χώρα και υποδουλωθεί σε αυτήν για αρκετά χρόνια, πάντως του φαίνεται ελαφρύτερη εκείνη η έσχατη δουλεία, και, αφού αποκτήσει τη συνήθεια της εν λόγω δουλείας, παραμένει πλέον σε αυτήν σαν αυτόχθονας και οικείος.

Καλή και πάρα πολύ καλή είναι επίσης η κατά Θεόν υπομονή, ως ανόρθωση της πεσμένης ψυχής. Διότι μέσω αυτής αναδείχθηκαν χοροί μαρτύρων και οσίων εστεμμένοι από τον Θεό. Επειδή, έχοντας ακούσει ότι «με την υπομονή σας θα κερδίσετε τις ψυχές σας», την εγκολπώθηκαν. Καλή είναι επίσης και η μακάρια ταπείνωση, επειδή «καθένας που ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί» και επειδή ο ταπεινός αναδεικνύεται μαθητής του Χριστού. «Μάθετε», λέει, «από εμένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά και θα βρείτε ανάπαυση για τις ψυχές σας». Ιδού, τις μητέρες όλων των αρετών, εννοώ την υπακοή, την εγκράτεια, την υπομονή και την ταπείνωση, σας τις περιγράψαμε συνοπτικά, αδελφοί, γνωρίζοντας ότι δεν ωφελούν μόνο τα πολλά λόγια, αλλά και τα λίγα ωφελούν όσους αναζητούν την ωφέλεια. Διότι εκείνος που δεν ωφελείται με τα λίγα λόγια, ούτε και με τα πολλά πρόκειται να ωφεληθεί σε τίποτα. Είναι επίσης καλό να συλλογιζόμαστε συχνά και να λέμε προς τον Θεό: «Κύριε, σώσε με ένεκα του ελέους Σου». Διότι εάν εμείς συχνά μνημονεύουμε τον Θεό, συχνά και Αυτός θα μας μνημονεύει και θα καθαρίζει τον νου από τις ακάθαρτες σκέψεις.