Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 25:21

Για τους δικαίους όμως δεν λέει έτσι, αλλά: «Εκείνος που δέχεται εσάς, δέχεται εμένα»· και πάλι: «Δέστε του τα χέρια και τα πόδια, και ρίξτε τον στο εξώτερο σκοτάδι». Πρόσεξε εκεί τους δούλους να υπηρετούν· όταν όμως πρέπει να ευεργετήσει, τον ίδιο να ευεργετεί, τον ίδιο να προσκαλεί: «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς». Όταν πρέπει να συνομιλήσει με τον Αβραάμ, προσέρχεται ο ίδιος· όταν πρέπει να μεταβεί στα Σόδομα, στέλνει τους δούλους, όπως ακριβώς ένας δικαστής που εγείρει αυτούς που πρόκειται να επιβάλουν την τιμωρία. Και πάλι: «Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ, σε λίγα φάνηκες πιστός, σε πολλά θα σε καταστήσω». Και αυτόν μεν τον ευλογεί ο ίδιος· εκείνον όμως τον πονηρό δεν τον δεσμεύει ο ίδιος, αλλά οι δούλοι.

Αυτό θα μπορούσε κανείς να το διαπιστώσει και στην περίπτωση του αμπελώνα, αυτό και στην περίπτωση των πέντε και των δύο ταλάντων, αλλά και του ενός· διότι τους μεν τους αποδέχθηκε και τους εμπιστεύθηκε περισσότερα, ενώ τον άλλον διέταξε, αφού δεθεί, να ριφθεί έξω, στο εξώτερο σκοτάδι.

Διότι τότε το δώρο θα είναι αναφαίρετο, χωρίς να μεσολαβεί πλέον ο θάνατος, αλλά θα υπάρχει διηνεκής και παρατεταμένη ζωή. Επειδή θα ηχήσει η σάλπιγγα, λέγει, και οι νεκροί εν Χριστώ θα αναστηθούν άφθαρτοι και άτρεπτοι, κατά μίμηση του Δεσπότου. Και όπως ακριβώς τον ανέλαβε μια νεφέλη, έτσι και εμείς, σύμφωνα με τη φωνή του Παύλου, θα αρπαγούμε μέσα σε νεφέλες. Και όπως εκείνος ανέβηκε με αλαλαγμό και με φωνή σάλπιγγας, με τον ίδιο τρόπο και εμείς, μέσω της αρχαγγελικής σάλπιγγας, αφού αποτινάξουμε το νέφος του θανάτου σαν ύπνο, θα βρεθούμε μαζί με τον αρχηγό της ζωής. Και έτσι, λέγει, θα είμαστε πάντοτε μαζί με τον Κύριο, έχοντας το φρόνημα του Κυρίου και έχοντας τηρήσει τις εντολές του. Είθε δε όλοι μας να αξιωθούμε εκείνης της μακάριας φωνής: «Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ, σε λίγα στάθηκες πιστός, σε πολλά θα σε καταστήσω· είσελθε στη χαρά του Κυρίου». Σε αυτόν ανήκει η δόξα και το κράτος, εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Προσέφερε αυτός που του εμπιστεύθηκαν τα πέντε τάλαντα άλλα πέντε, και εκείνος με τα δύο, άλλα τόσα· και ο καθένας από τους δύο απόλαυσε τις ίδιες αμοιβές. Διότι, όπως ακριβώς είπε στον πρώτο: «Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ, σε λίγα υπήρξες πιστός, σε πολλά θα σε καταστήσω»· έτσι λέει και σε εκείνον που προσέφερε τα δύο: «Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ, σε λίγα υπήρξες πιστός, σε πολλά θα σε καταστήσω».

Αλλά για τον λόγο αυτόν τον αφήνει να ταλαιπωρείται από την πενία, ώστε και εκείνος να αποκομίσει μεγάλη την αμοιβή της υπομονής του, και εσύ να εξασφαλίσεις εκ των προτέρων για τον εαυτό σου την παρρησία που προέρχεται από την ελεημοσύνη. Είδες τη φιλανθρωπία του Δεσπότη, πώς τα οικονομά όλα για τη δική μας σωτηρία; Όταν λοιπόν αναλογιστείς ότι για χάρη σου και για τη δική σου ωφέλεια εκείνος, παλεύοντας με την πενία, καταστρέφεται από την πείνα, μην τον προσπεράσεις ανελέητα, αλλά γίνε πιστός οικονόμος αυτών που σου έχουν παρασχεθεί από τον Δεσπότη, ώστε, παρηγορώντας τη δική του στέρηση, να ελκύσεις άφθονη την άνωθεν εύνοια. Και δόξασε τον Δεσπότη σου, διότι για χάρη σου και για τη δική σου σωτηρία επέτρεψε σε εκείνον να ζει μέσα στην πενία, ώστε εσύ να μπορέσεις να βρεις τον δρόμο μέσω του οποίου θα δυνηθείς και τα αμαρτήματά σου να αποπλύνεις, και, αφού διαχειριστείς σωστά όσα σου παρασχέθηκαν από τον Δεσπότη, να αξιωθείς εκείνους τους επαίνους που ξεπερνούν κάθε λόγο και διάνοια. Διότι θα ακούσεις: «Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ, σε λίγα στάθηκες πιστός, σε πολλά θα σε εγκαταστήσω· είσελθε στη χαρά του Κυρίου σου». Αναλογιζόμενοι αυτά, ας βλέπουμε τους πένητες ως ευεργέτες μας και ως ανθρώπους που δύνανται να μας προσφέρουν τις αφορμές για τη σωτηρία, και ας τους προσφέρουμε τα αγαθά με δαψίλεια και ιλαρή προθυμία, χωρίς ποτέ να διστάζουμε να δώσουμε, αλλά συνομιλώντας μαζί τους με πολλή επιείκεια και επιδεικνύοντας πολλή πραότητα.

Μετά από καιρό, όταν εκείνος επέστρεψε, προσήλθαν οι δούλοι· και αυτός που είχε λάβει τα πέντε τάλαντα πλησίασε λέγοντας: Κύριε, πέντε τάλαντα μου έδωσες, ιδού, κέρδισα άλλα πέντε τάλαντα από αυτά. Πολλή είναι η ευγνωμοσύνη του υπηρέτη, άφθονη η φιλανθρωπία του δεσπότη. Διότι τι λέει; Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ· σε λίγα στάθηκες πιστός, σε πολλά θα σε καταστήσω· είσελθε στη χαρά του κυρίου σου. Επειδή, λέει, έδειξες πολλή ευγνωμοσύνη σε όσα ήδη σου εμπιστεύθηκαν, είσαι άξιος να σου ανατεθούν και περισσότερα. Προσήλθε έπειτα και εκείνος που είχε λάβει τα δύο τάλαντα, λέγοντας: Δεν μου παρέδωσες δύο τάλαντα;

Διότι, εάν τα θάψω μέσα στον νου μου και τα φυλάξω διαρκώς χωρίς να τα μεταδίδω σε κανέναν, ελαττώνεται το κέρδος μου, μειώνεται η περιουσία μου· εάν όμως τα φανερώσω σε όλους, και κάνω πολλούς συμμέτοχους και κοινωνούς σε όλα όσα εγώ ο ίδιος γνωρίζω, αυξάνεται ο πνευματικός μου πλούτος. Και ότι αυτά έτσι έχουν, και ότι εκείνος που μεταδίδει στους άλλους αυξάνει την παρακαταθήκη, ενώ εκείνος που την αποκρύπτει ζημιώνει όλη την εργασία, μάρτυρες είναι εκείνοι στους οποίους εμπιστεύθηκαν τα τάλαντα, εκείνος με τα πέντε, και εκείνος με τα δύο, και εκείνος με το ένα. Διότι οι μεν πρώτοι παρέδωσαν διπλάσια όσα τους εμπιστεύθηκαν, και γι' αυτό τιμήθηκαν· ο άλλος όμως, επειδή το φύλαξε στον εαυτό του και δεν το μετέδωσε σε κανέναν, και δεν μπόρεσε να το διπλασιάσει, γι' αυτό τιμωρήθηκε. Ακούγοντας, λοιπόν, όλοι μας αυτά, και φοβούμενοι την από εκεί τιμωρία, όποιο αγαθό κι αν έχουμε ας το προσφέρουμε στους αδελφούς μας, και ας το καταθέσουμε στο μέσο για όλους, και ας μην το αποκρύπτουμε. Διότι, όταν μεταδίδουμε στους άλλους, τότε πλουτίζουμε εμείς οι ίδιοι περισσότερο· όταν κάνουμε πολλούς κοινωνούς της πνευματικής μας εργασίας, τότε αυξάνουμε τη δική μας περιουσία. Αλλά νομίζεις ότι ελαττώνεται η δόξα σου, όταν γνωρίζεις μαζί με πολλούς αυτά που εσύ ο ίδιος γνωρίζεις μόνος σου;

Διότι, όπως ακριβώς συμβαίνει με τους δικαστές, όταν δικάζουν δημόσια, όπου οι παριστάμενοι τραβούν τα παραπετάσματα και τους φανερώνουν σε όλους· έτσι λοιπόν και τότε όλοι θα Τον δουν να κάθεται, και ολόκληρη η ανθρώπινη φύση θα παραστεί ενώπιόν Του, και ο Ίδιος θα τους αποκριθεί αυτοπροσώπως. Και στους μεν θα πει: Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου· διότι πείνασα και μου δώσατε να φάω· στους δε θα πει: Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ· σε λίγα στάθηκες πιστός, σε πολλά θα σε καταστήσω. Και εκδίδοντας αντίθετη απόφαση, στους μεν αποκρίνεται: Πορεύεστε στο πυρ το αιώνιο, το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του· στους δε: Πονηρέ και οκνηρέ δούλε. Και άλλους μεν θα τους διχοτομήσει και θα τους παραδώσει στους βασανιστές· για άλλους δε θα διατάξει να ριχτούν στο εξώτερο σκότος, αφού τους δέσουν τα χέρια και τα πόδια. Και μετά την αξίνα θα ακολουθήσει η κάμινος, και όσα απορρίπτονται από τη σαγήνη θα πέσουν εκεί. Τότε οι δίκαιοι θα εκλάμψουν σαν τον ήλιο· μάλλον δε περισσότερο από τον ήλιο. Και έχει λεχθεί αυτό, όχι επειδή το φως τους θα είναι μόνο τόσο· αλλά επειδή δεν γνωρίζουμε κανένα άλλο άστρο πιο λαμπρό από αυτό, θέλησε να παραστήσει τη μελλοντική λαμπρότητα των αγίων μέσα από κάτι το γνώριμο. Επειδή και για το όρος, όταν ειπώθηκε ότι έλαμψε σαν τον ήλιο, για την ίδια ακριβώς αιτία το είπε έτσι. Διότι το γεγονός ότι το φως ήταν ανώτερο από το παράδειγμα, το απέδειξαν οι μαθητές πέφτοντας στη γη.

Διότι εκείνος που έλαβε δύο, παρέδωσε δύο, και εκείνος που έλαβε τα πέντε πάλι ομοίως. Εκεί όμως, επειδή από την ίδια αφετηρία ο μεν έκανε περισσότερη, ο δε λιγότερη πρόσοδο, εύλογα και στα έπαθλα δεν απολαμβάνουν τα ίδια. Πρόσεξε δε ότι αυτός παντού δεν τα απαιτεί αμέσως. Διότι και στην περίπτωση του αμπελώνα, τον παρέδωσε στους γεωργούς και αποδήμησε· και εδώ τα εμπιστεύθηκε και αποδήμησε, για να μάθεις τη μακροθυμία του. Μου φαίνεται δε ότι τα λέει αυτά υπονοώντας και την ανάσταση. Αλλά εδώ δεν υπάρχουν πλέον γεωργοί και αμπελώνας, αλλά όλοι είναι εργάτες. Διότι δεν απευθύνεται μόνο προς τους άρχοντες, ούτε προς τους Ιουδαίους, αλλά προς άπαντες. Και εκείνοι που τα προσφέρουν, ομολογούν με ευγνωμοσύνη και τα δικά τους και τα του κυρίου τους. Και ο μεν λέει: «Κύριε, πέντε τάλαντα μου έδωσες»· ο δε λέει: «δύο»· δείχνοντας ότι από αυτόν έλαβαν την αφορμή για την εργασία τους, και του οφείλουν πολλή ευγνωμοσύνη, και αποδίδουν τα πάντα σε αυτόν. Τι λέει λοιπόν ο κύριος; «Εύγε, δούλε αγαθέ», λέει (διότι αυτό είναι ίδιον του αγαθού, το να στρέφει το βλέμμα του προς τον πλησίον), «και πιστέ· σε λίγα στάθηκες πιστός, σε πολλά θα σε εγκαταστήσω· είσελθε στη χαρά του κυρίου σου», δεικνύοντας με αυτόν τον λόγο την πλήρη μακαριότητα. Ο άλλος όμως δεν έπραξε έτσι, αλλά πώς; «Γνώριζα ότι είσαι σκληρός άνθρωπος, που θερίζεις όπου δεν έσπειρες, και μαζεύεις από εκεί όπου δεν σκόρπισες· και επειδή φοβήθηκα, έκρυψα το τάλαντό σου· ιδού, έχεις το δικό σου». Τι απαντά λοιπόν ο κύριος;

Επειδή ο Δεσπότης είναι φιλόδωρος, δέχεται τον τελευταίο όπως ακριβώς και τον πρώτο· αναπαύει εκείνον της ενδέκατης ώρας, όπως εκείνον που εργάστηκε από την πρώτη· και τον τελευταίο ελεεί, και τον πρώτο περιποιείται· και σε εκείνον δίνει, και σε τούτον προσφέρει απλόχερα. Και την πράξη τιμά, και την πρόθεση επαινεί. Εισέλθετε, λοιπόν, όλοι στη χαρά του Κυρίου μας, και οι πρώτοι και οι δεύτεροι λάβετε τον μισθό σας. Πλούσιοι και φτωχοί, πανηγυρίστε μαζί· εγκρατείς και ράθυμοι, τιμήστε αυτήν την ημέρα· όσοι νηστέψατε και όσοι δεν νηστέψατε, ευφρανθείτε σήμερα. Η τράπεζα είναι γεμάτη, απολαύστε την όλοι πλουσιοπάροχα· ο μόσχος είναι παχύς, κανείς ας μην αποχωρήσει πεινασμένος. Όλοι απολαύστε τον πλούτο της αγαθότητος. Κανείς ας μη θρηνεί για τη φτώχεια του, διότι φανερώθηκε η κοινή βασιλεία· κανείς ας μην οδύρεται για τα σφάλματά του, διότι συγχώρηση ανέτειλε από τον τάφο· κανείς ας μη φοβάται τον θάνατο, διότι μας ελευθέρωσε ο θάνατος του Σωτήρος. Τον εκμηδένισε, ενώ βρισκόταν αιχμάλωτός του· τιμώρησε τον Άδη κατεβαίνοντας στον Άδη· τον πίκρανε, όταν εκείνος γεύθηκε τη σάρκα Του. Και αυτό ακριβώς προφητεύοντας ο Ησαΐας αναφώνησε: «Ο Άδης», λέει, «επικράνθη». Επικράνθη, όταν σε συνάντησε κάτω· διότι καταργήθηκε. Επικράνθη, διότι εμπαίχθηκε. Έλαβε σώμα, και βρέθηκε αντιμέτωπος με τον Θεό· έλαβε χώμα, και συνάντησε τον ουρανό· έλαβε αυτό που έβλεπε, και κατέπεσε εξαιτίας αυτού που δεν έβλεπε. Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, Άδη, η νίκη σου;

Ιδού, λοιπόν, κατέθεσα όχι μία φορά, ούτε δύο, αλλά πολλές φορές. Σε εσάς εναπόκειται πλέον να αποδείξετε τον τόκο· τόκος δε της ακροάσεως είναι η απόδειξη μέσω των έργων· διότι τα κατατιθέμενα είναι Δεσποτικά. Ας μην τα υποδεχθούμε, λοιπόν, επιπόλαια, αλλά ας κρατήσουμε με ακρίβεια την παρακαταθήκη, ώστε με πολλή εργασία να την αποδώσουμε κατά την Ημέρα εκείνη. Διότι, εάν δεν παρακινήσεις και άλλους στο ίδιο κατόρθωμα, θα ακούσεις εκείνη τη φωνή που άκουσε αυτός που έθαψε το τάλαντο. Αλλά μη γένοιτο να ακούσετε αυτήν, αλλά την άλλη φωνή την οποία απηύθυνε ο Χριστός προς εκείνον που εργάστηκε λέγοντας: «Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ, επί ολίγα στάθηκες πιστός, επί πολλών θα σε καταστήσω». Και θα ακούσουμε αυτή τη φωνή, εάν επιδείξουμε την ίδια προθυμία με εκείνον· και θα επιδείξουμε την ίδια προθυμία, εάν πράξουμε αυτό που λέω. Ενόσω η ακρόαση είναι ακόμη θερμή μέσα σας, καθώς εξέρχεστε, να προτρέπετε ο ένας τον άλλον, και, όπως ακριβώς ο καθένας αποχωρίζεται με έναν χαιρετισμό, έτσι ο καθένας ας αναχωρεί για το σπίτι του με μια παραγγελία, και ας λέει στον πλησίον του: «Πρόσεχε και θυμήσου να φυλάξεις την εντολή, και οπωσδήποτε θα επικρατήσουμε». Διότι, όταν οι φίλοι μας κατευοδώνουν με τέτοια συμβουλή, και όταν βρεθούμε στο σπίτι η σύζυγος μάς υπενθυμίζει πάλι τα ίδια, και όταν είμαστε μόνοι μάς συγκρατεί ο δικός μας λόγος, τότε γρήγορα θα απομακρύνουμε αυτή την πονηρή συνήθεια.

Και μακάρι αυτό μόνο να ήταν το φοβερό, ότι δηλαδή ξόδευαν τα παρόντα αγαθά μάταια, άσκοπα και χωρίς καμία αναγκαιότητα· αν και ακόμη και αυτό δεν είναι απαλλαγμένο από ενοχή και κατηγορία. Διότι, όταν τα χρήματα που μας έδωσε ο Θεός για την τροφή του σώματος και για την ανακούφιση όσων έχουν ανάγκη, εμείς τα καταναλώνουμε σε ακολασία, αλαζονεία και έσχατη ραθυμία, δεν θα μείνει χωρίς ευθύνη για εμάς αυτή η χείριστη δαπάνη, αλλά οπωσδήποτε θα δώσουμε λόγο· και όσα έχουν ειπωθεί για την παραβολή των πέντε ταλάντων, και των δύο, και του ενός, ισχύουν εξίσου και για τα χρήματα, και για όλα τα υπόλοιπα. Αυτό λοιπόν που έλεγα είναι πως, ακόμη κι αν βρισκόμασταν εδώ άσκοπα και μάταια, ούτε και τότε δεν θα ήταν μια τέτοια πράξη χωρίς ευθύνη για εμάς· τώρα όμως, εκτός από αυτό, θα μας επιβληθεί και επιπλέον καταδίκη. Διότι εκείνος που ζει μέσα στην τρυφή και επιδίδεται στη μέθη, που τρέφει παράσιτους και κόλακες, και που σκάει από την κρεατοφαγία και την οινοποσία, είναι αναπόφευκτο να αμαρτάνει συχνά, τόσο ακούσια όσο και εκούσια, και κατά τον χρόνο της παραμονής του στον παρόντα τόπο, και μετά την αναχώρησή του από εκεί.

Γι' αυτόν τον λόγο, εξάλλου, ο Χριστός τοποθετεί τα πρόβατα στα δεξιά, τα ευλογεί και τα εισάγει στη βασιλεία, όχι επειδή δεν άρπαξαν τα ξένα, αλλά επειδή μοίρασαν και τα δικά τους στους άλλους. Και εκείνον στον οποίο εμπιστεύθηκε τα πέντε τάλαντα τον επιδοκιμάζει, όχι επειδή δεν τα μείωσε, αλλά επειδή πολλαπλασίασε αυτό που του δόθηκε και επέστρεψε διπλάσια την παρακαταθήκη. Μέχρι πότε, λοιπόν, δεν θα σταματήσετε να τρέχετε στο κενό, να κοπιάζετε μάταια, να πυγμαχείτε άσκοπα και να χτυπάτε τον αέρα; Και μακάρι να ήταν μόνο άσκοπα.

Επομένως, έστω κι αν αυτός ο τωρινός αγώνας είναι μικρότερος, σε τίποτα δεν θα μπορέσει αυτό να σε βλάψει ως προς τους στεφάνους. Διότι εκείνος που προσέφερε τα δύο τάλαντα δεν προσέφερε λιγότερα από εκείνον που παρουσίασε τα πέντε. Γιατί; Διότι, αν και το κέρδος δεν ήταν το ίδιο, εντούτοις η προθυμία ήταν η ίδια, γι' αυτό και ο καθένας έτυχε της ίδιας τιμής ακούγοντας: «Είσελθε στη χαρά του Κυρίου σου». Τι συνέβη λοιπόν με τον Ισαάκ; Δεν επιχείρησε βέβαια μακρινή αποδημία, όπως ο πατέρας του, ούτε αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την πατρική του γη, όπως εκείνος, όμως το αποκορύφωμα των συμφορών το υπέμεινε και αυτός: τον φόβο της ατεκνίας. Όταν δε απομάκρυνε αυτό το δεινό με την προσευχή, τον διαδέχθηκε άλλος φόβος, μεγαλύτερος από τον προηγούμενο· διότι δεν ήταν το ίδιο πράγμα το να τρέμει κανείς για την ατεκνία με το να τρέμει για την ίδια τη ρίζα. Τόσο πολύ δηλαδή σπαρασσόταν εκείνη από τις ωδίνες, ώστε να υπομένει ζωή πιο πικρή από κάθε θάνατο· και άκουσέ την να το λέει αυτό: «Αν πρόκειται να μου συμβαίνει αυτό, τότε γιατί να ζω;» Αλλά και ο ίδιος δοκίμασε την πείρα του λιμού· και αν δεν κατέβηκε στην Αίγυπτο, ωστόσο αυτό που λίγο έλειψε να πάθει εκεί ο πατέρας του, το ίδιο υπέμεινε και αυτός και κινδύνευσε εξαιτίας της γυναίκας του. Και ενώ τον πατέρα του τον τιμούσαν όλοι οι γείτονες, αυτόν τον έδιωχναν ως εχθρό και πολέμιο και δεν τον άφηναν να απολαύσει τους δικούς του κόπους, αλλά, περιάγοντάς τον σε μεγάλη στενοχώρια, αυτοί απολάμβαναν αυθαίρετα τους δικούς του μόχθους.

Και αυτός που δίνει γνωρίζει σε ποιον δίνει, και τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα ενώπιον των οφθαλμών του. Ας σπεύσουμε, λοιπόν, με όση δύναμη διαθέτουμε να πολλαπλασιάσουμε το τάλαντο. Εκείνος που έλαβε τα πέντε, ας αποδώσει άλλα πέντε σε αυτόν που του τα έδωσε· και άλλα δύο, εκείνος που του εμπιστεύθηκαν τα δύο. Εκείνος μεν που έλαβε αυτό το χάρισμα, ας απλώσει χέρι έμπρακτης βοήθειας σε όσους έχουν ανάγκη από έλεος και λυγίζουν κάτω από το φορτίο της φτώχειας· εκείνος δε, ας θρέψει με τον λόγο αυτούς που καταπονούνται από τον λιμό και έχουν ξεραθεί από τον καύσωνα της απιστίας.

Διότι δεν παρακινήθηκα να μιλήσω για χάρη της δόξας ή της επίδειξης —μάρτυρας είναι ο Θεός—, αλλά από ζήλο για την αλήθεια· επειδή αυτόν και μόνο έχω αποκτήσει ως ελπίδα σωτηρίας, και με αυτόν ελπίζω και εύχομαι να προϋπαντήσω τον Δεσπότη Χριστό, προσφέροντάς Του αυτόν ώστε να γίνει εξιλαστήριο για τα άτοπα σφάλματά μου. Διότι εκείνος που έλαβε τα πέντε τάλαντα από τον κύριό του, αφού κέρδισε άλλα πέντε τα προσέφερε, καθώς και εκείνος που έλαβε τα δύο προσέφερε άλλα δύο ισάριθμα· ενώ εκείνος που έλαβε το ένα, αφού το έθαψε και το προσέφερε άκαρπο, χαρακτηρίστηκε «πονηρός δούλος» και καταδικάστηκε στο εξώτερο σκότος. Επειδή φοβάμαι ακριβώς μήπως πάθω το ίδιο, υπακούω στο δεσποτικό πρόσταγμα και καταθέτω σε εσάς, τους φρόνιμους τραπεζίτες, το τάλαντο του λόγου που μου έχει δοθεί από Αυτόν, ώστε, όταν έλθει ο Κύριός μου, να το βρει πολλαπλασιασμένο να αποφέρει τόκο ψυχών, και, αφού με βρει πιστό δούλο, να με εισαγάγει στην τόσο ποθητή σε εμένα γλυκύτατη χαρά Του. Δώστε μου, λοιπόν, αυτί πρόθυμο να ακούσει και, αφού ανοίξετε διάπλατα τις τράπεζες των καρδιών σας, δεχθείτε τον λόγο μου και διακρίνετε ειλικρινά τη δύναμη των όσων λέγονται. —Συνέταξα δε αυτόν τον δεύτερο λόγο περί των εικόνων, διότι κάποια από τα τέκνα της Εκκλησίας με προέτρεψαν να το κάνω, επειδή ο πρώτος λόγος δεν ήταν ιδιαίτερα ευκολονόητος από τους πολλούς.

Διότι ο δρόμος που οδηγεί στην αρετή είναι τραχύς και ανηφορικός, και μάλιστα για όσους δεν έχουν ακόμη αφιερώσει εξ ολοκλήρου τον εαυτό τους στον Κύριο, αλλά πολεμούνται ακόμη από την τυραννία των παθών. Γι' αυτόν τον λόγο έχουμε ανάγκη από πολλά μέσα που να μας προτρέπουν προς αυτήν, αφενός από παραινέσεις και αφετέρου από τις ιστορίες των βίων εκείνων που την έχουν ήδη διανύσει, πράγμα που ελκύει προς αυτήν περισσότερο ανώδυνα και μας προφυλάσσει από το να απελπιστούμε από τη δυσκολία της πορείας. Επειδή και για κάποιον που πρόκειται να βαδίσει έναν δύσβατο και τραχύ δρόμο, όποιος απλώς του απευθύνει παραινέσεις και προτροπές θα τον έπειθε λιγότερο· αν όμως του υποδείκνυε πολλούς που τον έχουν ήδη διασχίσει, και στη συνέχεια έφτασαν αισίως στο τέρμα, κατ' αυτόν τον τρόπο θα τον έπειθε περισσότερο να επιχειρήσει και ο ίδιος την πορεία. Ακολουθώντας λοιπόν και εγώ αυτόν τον κανόνα, και φοβούμενος επιπλέον τον κίνδυνο που επικρέμαται στον δούλο, ο οποίος, αφού έλαβε από τον κύριό του το τάλαντο, το έθαψε στη γη και έκρυψε ανεκμετάλλευτο εκείνο που του δόθηκε για να το εργαστεί, σε καμία περίπτωση δεν θα αποσιωπήσω μια ψυχωφελή διήγηση που έφτασε μέχρις εμένα. Αυτήν μου την αφηγήθηκαν ευλαβείς άνδρες από την ενδότερη χώρα των Αιθιόπων, τους οποίους συνηθίζεται να αποκαλούν Ινδούς, έχοντάς την μεταφράσει από αψευδή υπομνήματα, και η οποία έχει ως εξής.

Καθώς έλεγε αυτά με δάκρυα ο Ιωάσαφ, ο γέροντας, διακόπτοντάς τον με πραότητα και ηρεμία, είπε: «Δεν οφείλουμε, παιδί μου, να αντιστεκόμαστε στις ανεξιχνίαστες κρίσεις του Θεού. Διότι εγώ, αφού παρακάλεσα πολύ γι' αυτό το ζήτημα, και εκβίασα τον αβίαστο Δεσπότη για να μη χωριστούμε ο ένας από τον άλλον, διδάχθηκα από την αγαθότητά Του πως δεν σε συμφέρει να αποθέσεις τώρα το βάρος της σάρκας· αλλά πρέπει να παραμείνεις στην άσκηση, μέχρι να πλέξεις για τον εαυτό σου πιο λαμπρό το στεφάνι. Διότι δεν έχεις αγωνιστεί ακόμη αρκετά για τη μισθαποδοσία που σου έχει ετοιμαστεί· αλλά πρέπει να κοπιάσεις λίγο ακόμα, για να εισέλθεις περιχαρής στη χαρά του Κυρίου σου. Εγώ, λοιπόν, πλησιάζω πλέον τα εκατό χρόνια, έχοντας ήδη περάσει σε τούτη την έρημο εβδομήντα πέντε έτη· για σένα όμως, αν και ο χρόνος δεν θα παραταθεί τόσο πολύ, πρέπει να φθάσει κάπου εκεί, όπως προστάζει ο Κύριος, ώστε να αναδειχθείς ισάξιος, χωρίς να υστερείς σε τίποτα απολύτως από εκείνους που σήκωσαν το βάρος της ημέρας και τον καύσωνα. Αποδέξου, λοιπόν, αγαπητέ μου, με προθυμία όσα έχουν αποφασιστεί από τον Θεό. Διότι όσα Εκείνος βουλήθηκε, ποιος από τους ανθρώπους είναι ικανός να τα ματαιώσει; Και να δείχνεις καρτερία, προστατευόμενος από τη δική Του χάρη».

Ο δούλος δεν απαιτεί την ελευθερία ως μισθό, αλλά προσπαθεί να ευαρεστεί ως οφειλέτης και την αναμένει κατά χάριν. «Ο Χριστός πέθανε υπέρ των αμαρτιών ημών, κατά τις Γραφές», και σε όσους Τον υπηρετούν σωστά χαρίζει την ελευθερία· διότι λέγει: «Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ, στα λίγα αποδείχθηκες πιστός, σε πολλά θα σε καταστήσω· είσελθε στη χαρά του Κυρίου σου.» Δεν είναι ακόμη πιστός δούλος αυτός που στηρίζεται στην ψιλή γνώση, αλλά εκείνος που πιστεύει μέσω της υπακοής στον Χριστό που έδωσε τις εντολές.

Αν λοιπόν ο λόγος αποδεικνύει ότι εκείνοι που μόνο ακούνε είναι οφειλέτες έργων, εισάγοντας στην καρδιά τους τη δύναμη αυτών που λέγονται, τι θα πάθουμε εμείς, οι οποίοι αθετήσαμε τις δυνάμεις που εισήλθαν μέσα μας όχι μόνο από τα λόγια, αλλά από πολλές και μεγάλες ευεργεσίες, και οι οποίοι δεν κρύψαμε στη γη μόνο το ένα τάλαντο, αλλά και τα πέντε, και τα δύο, κάνοντας κακή, σωματική χρήση των ευεργεσιών του Κυρίου; Εξαιτίας αυτών των ευεργεσιών, είναι επόμενο και τα άλογα ζώα, όταν ευεργετούνται, να υπακούν σε αυτόν που τα οδηγεί, στο μέτρο των δυνατοτήτων της φύσης τους, έτσι ώστε ακόμα και η αγριότητα των θηρίων να μετατρέπεται σε υπακοή προς τη φωνή του ευεργέτη τους; Σε τέτοιο βαθμό εμείς, που τιμηθήκαμε με το αυτεξούσιο πάνω από όλα τα ζώα, αποδειχθήκαμε πιο άγριοι από τα θηρία και πιο παράλογοι από τα άλογα ζώα.

Αυτή τη γη, η οποία εκ φύσεως καταλαμβάνει τη μεσαία θέση του σύμπαντος, ο Θεός δεν την υποσχέθηκε ως κληρονομιά σε όσους τον αγαπούν, εφόσον αληθεύει λέγοντας: «Διότι όταν αναστηθούν εκ νεκρών, ούτε νυμφεύονται, ούτε παντρεύονται, αλλά είναι σαν άγγελοι στους ουρανούς» και «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου» και αλλού πάλι, σε άλλον που υπηρέτησε με αφοσίωση: «Είσελθε στη χαρά του κυρίου σου» και, σύμφωνα με αυτόν, ο θείος Απόστολος: «Διότι θα σαλπίσει και οι νεκροί εν Χριστώ θα αναστηθούν πρώτοι άφθαρτοι· έπειτα εμείς οι ζώντες που απομένουμε, θα αρπαγούμε μαζί τους μέσα σε νεφέλες στον αέρα προς προϋπάντηση του Κυρίου και έτσι θα είμαστε πάντοτε μαζί με τον Κύριο». Εφόσον, λοιπόν, αυτά έχουν υποσχεθεί σε όσους αγαπούν τον Κύριο, ποιος, έχοντας προσηλώσει τον νου του μόνο στο γράμμα της Γραφής, θα ισχυριζόταν ποτέ ότι ταυτίζονται με τη γη ο ουρανός, και η ετοιμασμένη από την καταβολή του κόσμου βασιλεία, και η μυστικώς αποκρυμμένη χαρά του Κυρίου, και η διηνεκής και παντελώς αδιάσπαστη διαμονή και εγκατάσταση των αξίων μαζί με τον Κύριο, εφόσον κινείται από τον λόγο και επιθυμεί να είναι υπηρέτης του λόγου;

Γι' αυτό λοιπόν και εσείς «ζητάτε, και θα σας δοθεί»· ζητάτε τη βασιλεία των ουρανών, «ψάχνετε, και θα βρείτε» την άγια οδό της, η οποία είναι στενόχωρη και τραχιά και η πύλη της στενή, απρόσιτη στα φορτία των αμαρτημάτων, αλλά προσιτή σε όσους φέρουν τον θεάρεστο πλούτο των αρετών, σαν χρυσό και άργυρο και πολύτιμους λίθους και τα παρόμοιά τους· «κρούετε, και θα σας ανοιχτεί», αλλά μην κρούετε όπως εκείνες οι μωρές παρθένες, οι οποίες έκραζαν λέγοντας: «Άνοιξέ μας, κύριε, άνοιξέ μας», και άκουσαν: «Δεν σας γνωρίζω», αλλά να κρούετε διαμέσου των αγαθών έργων, και θα σας ανοιχτεί· και όταν κληθείτε, να εισέλθετε όπως εκείνος ο ευγνώμων δούλος που άκουσε: «Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ, είσελθε στη χαρά του κυρίου σου»· «κρούετε, και θα σας ανοιχτεί».

Είθε όλοι εμείς να αγοράσουμε το τίμιο και πολύτιμο μαργαριτάρι και να απομακρυνθούμε από την πλατιά και ευρύχωρη οδό, να βαδίσουμε με γενναιότητα τη στενή οδό των αγίων εντολών και, ως καλό δέντρο, να προσφέρουμε τίμιο καρπό στον πανάγιο γεωργό, και το τάλαντο που εμπιστεύθηκαν στον καθένα, να το επαυξήσουμε και να το αξιοποιήσουμε καλά, και να γίνουμε γνωστοί στον Δεσπότη και να κληθούμε από αυτόν στην αιώνια ζωή, όπως εκείνος ο αγαθός και πιστός δούλος, και να προσκαλέσει τον καθένα από εμάς λέγοντας: «Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ, σε λίγα στάθηκες πιστός, σε πολλά θα σε καταστήσω· είσελθε στη χαρά του κυρίου και Θεού και δεσπότη σου», διότι σε αυτόν πρέπει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων· αμήν.

Διότι ο παρών καιρός είναι κατάλληλος για τον σωτήριο αγώνα. Ο οικοδεσπότης μάς προσκαλεί να εργαστούμε στον αμπελώνα του· διότι δέχεται και αυτούς που έρχονται και την έκτη και την ενάτη ώρα. Ας μην αδιαφορήσουμε καθόλου, ας μην οκνήσουμε καθόλου, ας μη ζημιωθούμε ολοκληρωτικά εμείς που μέχρι τώρα υστερήσαμε· ας προσέλθουμε με πίστη, ας προσέλθουμε με ανδρεία, ας προσέλθουμε με αγαθές ελπίδες στη σωτήρια άμπελο. Διότι η τρέχουσα εβδομάδα των νηστειών είναι η πέμπτη, γι' αυτό και μιλήσαμε συνοπτικά για τις πέντε αισθήσεις του σώματος, και ο καιρός της παγκόσμιας χαράς ήδη πλησιάζει. Ας τρέξουμε, ας σπεύσουμε, για να λάβουμε το δηνάριο, για να εισέλθουμε σε εκείνο το μεγάλο δείπνο, για να απολαύσουμε εκείνους τους αμίαντους γάμους, για να προϋπαντήσουμε τον νυμφίο κρατώντας λαμπάδες, για να κατοικήσουμε στις ουράνιες παστάδες με τη χάρη του νυμφίου, για να προσφέρουμε διπλάσιο το τάλαντο που εμπιστεύθηκε στον καθένα μας, με τη συνέργεια και τη χάρη του Θεού, για να ακούσει ο καθένας μας «εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ, είσελθε στη χαρά του Κυρίου σου», και ας πουν όλοι το αμήν, γένοιτο, γένοιτο.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΙΒ' ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ, ΣΤΟΝ ΠΕΡΙ ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ ΛΟΓΟ ΤΟΥ ΘΕΙΟΥ ΚΑΙ ΙΕΡΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ, ΣΥΝΤΟΜΟΤΑΤΟΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ. Ευλόγησον, <πάτερ>. Αδελφοί και πατέρες, θεωρώ δίκαιο η πήλινη γλώσσα, ο ασθενής λόγος και ο ταπεινός νους να ησυχάσουν σήμερα, ώστε η χρυσή γλώσσα, ο λαμπρός λόγος και ο θείος και υψηλός νους να υμνήσει λαμπρά την αγία, φαιδρή, σωτήρια και λαμπρή εξανάσταση του Σωτήρος μας· ο οποίος και θα επιβεβαιώσει περισσότερο και όσα λέγονται με αδυναμία από τη δική μας αμάθεια κάθε Κυριακή περί της εργασίας, των εργατών και του δηναρίου· και ίσως ούτε και ο ίδιος θα διηγηθεί λεπτομερώς τέτοια πράγματα· διότι η παγκόσμια χαρά της θείας αναστάσεως, καθιστώντας την ψυχή, τον νου και τη γλώσσα του γεμάτα χαρά, δεν του επέτρεψε να πει λεπτομερώς σε αυτόν τον λόγο ποιος είναι ο οικοδεσπότης, ποιος είναι ο αμπελώνας και ποιοι οι εργάτες και ποια είναι η πρώτη, η έκτη, η ενάτη και η ενδεκάτη ώρα και ποια είναι η εσπέρα και τι το δηνάριο, αλλά έχοντας παραλείψει όλα αυτά εκουσίως ως ολοφάνερα σε αυτούς που προσέχουν, γεμάτος αγαλλίαση άρχισε με δυνατή φωνή να λέει τα εξής: «Εάν κάποιος είναι ευσεβής και φιλόθεος, ας απολαύσει αυτήν την καλή πανήγυρη. Εάν κάποιος είναι ευγνώμων δούλος, ας εισέλθει με χαρά στη χαρά του Κυρίου του. Εάν κάποιος κοπίασε νηστεύοντας, ας λάβει τώρα το δηνάριο. Εάν κάποιος εργάστηκε από την πρώτη ώρα, ας δεχθεί σήμερα τη δίκαιη αμοιβή του.

Γι' αυτό και εκείνος που κείρεται (λαμβάνει το μοναχικό σχήμα), προδηλώνοντας το ταπεινό και απέριττο του βίου, στέκεται ασκεπής, χωρίς ζώνη και ανυπόδητος. —Γιατί όμως δεν εισέρχεται γρήγορα μέχρι το άγιο θυσιαστήριο, αλλά λίγο-λίγο; —Αυτό σημαίνει ότι μετά το λύσιμο της κοσμικής ζώνης και την απόθεση των σαρκικών θελημάτων βαδίζει νοητώς λίγο-λίγο από δύναμη σε δύναμη, μέχρι να φτάσει «στα άγια των αγίων» και να εισέλθει ως πιστός δούλος «στη χαρά του Κυρίου» του. —Γιατί όμως και προσπίπτει μπροστά στις άγιες θύρες και πάλι σηκώνεται; —Το να προσπίπτει πρηνής σημαίνει δύο καλά, δηλαδή την έκπτωση της αμαρτίας από αυτόν και τον πόθο της ασκήσεως και της αγγελικής πολιτείας, ενώ το να σηκώνεται σημαίνει πάλι άλλα δύο καλά, δηλαδή την ανάσταση από κάθε πτωματική αμαρτία και την ομολογία προς τον Θεό της ενάρετης ζωής.

Σήμερα προσκυνείται ο σταυρός, και διακηρύττει ολοκάθαρα το μέσον της παθοκτόνου νηστείας. Σήμερα προσκυνείται ο σταυρός, και προσημαίνει τα σύμβολα των εκούσιων παθών του Χριστού. Σήμερα προσκυνείται ο σταυρός, και εγκαινιάζεται η ανάσταση του Χριστού, του αληθινού Θεού και σωτήρα μας, και προδεικνύει την ολότητα εκείνης της χαράς. Μακάρι να αξιωθούμε και εμείς να τη συναντήσουμε μαζί με τις μυροφόρες γυναίκες, να ακούσουμε νοερά το «χαίρετε» και να μην απομακρυνθούμε, αλλά μάλλον να εισέλθουμε στη χαρά του Κυρίου και σωτήρα μας Ιησού Χριστού, με τον οποίο πρέπει δόξα στον Πατέρα μαζί με το Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων· αμήν.

Τοποθετημένος από τον Κύριο στον οίκο Του, διαχειριζόμενος με σύνεση την ευθύνη όσων του έχουν ανατεθεί και δαπανώντας όχι με περιττό και άσωτο τρόπο, αλλά όπως αρμόζει σε όσα του έχουν εμπιστευθεί, κάνοντας ορθή χρήση αυτών. Δίνοντας την κατάλληλη στιγμή στους συνδούλους του το σιτηρέσιο, και χορηγώντας και διανέμοντας στον καθένα αναλογικά ό,τι είναι κατάλληλο. Έλκοντας επάνω του, εξαιτίας αυτών, όλη τη χάρη και την εύνοια του δεσπότη, αποκομίζοντας από αυτόν την ανταμοιβή, και εξασφαλίζοντας την υπόσχεση ότι θα κατασταθεί υπεύθυνος επίτροπος σε όλα όσα θα τον διόριζε. Διότι, όντας πολύ ικανός και άριστος, συνέδεσε και απέδειξε ταυτόχρονα πίστη και βαθύτατη φρόνηση: αφενός επιδεικνύοντας εύνοια και ευγνωμοσύνη προς τον κύριό του και μην αποποιούμενος απολύτως τίποτα από όσα του εμπιστεύθηκαν, και αφετέρου με ορθό λογισμό, πνευματική νήψη, προσοχή και ακεραιότητα, διανέμοντας με γενναιοδωρία τα αναλώσιμα αγαθά σε εκείνους που πρέπει. Εξαιτίας αυτών, αξιούμενος πλέον της προστασίας του δεσπότη του, θα ακούσει το «Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ, σε λίγα στάθηκες πιστός, σε πολλά θα σε καταστήσω υπεύθυνο», και θα προσταχθεί να εισέλθει δικαιωματικά στη χαρά του Κυρίου του. Τέτοια, λοιπόν, είναι και τα έργα και τα βραβεία εκείνου του δούλου.

Και συγχρόνως κρίνοντας και θεωρώντας τον εαυτό μου ανάξιο εκείνης της δωρεάς και της χάρης, ας γινόταν τουλάχιστον, εφόσον δεν είμαι άξιος εκείνου του μακαρισμού, να μην είμαι ούτε άξιος να είμαι άθλιος και να ταλαιπωρούμαι, ούτε να έχω την αντίθετη μοίρα και το αντίθετο φρόνημα εκείνου του πονηρού και κακούργου δούλου, ο οποίος εξαιτίας της μεγάλης του ραθυμίας και ακρασίας θεωρεί ότι αργεί η έλευση του κυρίου του, και γίνεται βαρύς και ανυπόφορος στους συνδούλους του, και συναναστρέφεται με όσους μεθούν· τον οποίο, όταν θα έλθει ο κύριός του ξαφνικά και απροσδόκητα, θα τον διχοτομήσει και θα τον συγκαταλέξει με τους υποκριτές. Ούτε να έχω τη μοίρα εκείνου που του εμπιστεύθηκαν το τάλαντο και το έθαψε και το έκρυψε κάτω από τη γη· και γι' αυτό κατηγορήθηκε πικρά, και όχι μόνο του ζητήθηκε ο τόκος και το πολλαπλάσιο, αλλά έχασε και το κεφάλαιο, και στάλθηκε στο εξώτερο σκοτάδι. Είθε να μην πιαστώ σε αυτά τα σφάλματα και τεθώ ως παράδειγμα προς αποφυγήν στους πολλούς, και θεωρηθώ αιτία για να κουνούν το κεφάλι τους όσοι με βλέπουν, ελεγχόμενος κάποτε και καταδικαζόμενος από Εκείνον που γνωρίζει τα πάντα και εξετάζει τα δικά μας, και αφού οδηγηθώ κάτω από μαστίγια, να πληρώσω το βαρύ τίμημα για τις ανόσιες πράξεις μου, προκειμένου όσοι συλληφθούν ως υπόδικοι για παρόμοια σφάλματα να σωφρονιστούν από το δικό μου πάθημα και να επιδεχθούν διόρθωση.

Ας αναλογιστούμε όμως και εκείνα. Διότι οι άλλοι δούλοι, εννοώ βέβαια των ανθρώπων, κοπιάζουν και κακοπαθούν οι ίδιοι μοχθώντας σε όλη τους τη ζωή, και αποκομίζουν δικές τους λύπες, προσπορίζοντας ηδονές και κέρδη στους δεσπότες τους. Ο δικός μας Δεσπότης όμως δεν ενεργεί έτσι, αλλά κάνει το εντελώς αντίθετο. Ο ίδιος αναδέχεται στον εαυτό του τους πόνους, τις λύπες και τις πληγές, ενώ τη χαρά και το κέρδος από τους πόνους τα προσφέρει σε εμάς τους δούλους, λέγοντας: «Εύγε δούλε αγαθέ και πιστέ, σε πολλά θα σε καταστήσω άρχοντα· είσελθε στη χαρά του κυρίου σου». Για ποιο λόγο; Επειδή μόνο έμεινες ευγνώμων δούλος και αποδείχθηκες πιστός στα λίγα. Και τους μεν άλλους δεσπότες και κυρίους, ο πολιτικός νόμος τους καθιστά κυρίους των σωμάτων και όλων όσα κατέχουν οι δούλοι, εκτός εάν οι ίδιοι τους απαλλάξουν από τη δουλεία. Ο νόμος όμως του δικού μας Δεσπότη, καθιστά μάλλον τους δούλους κυρίους και κληρονόμους όλων των αγαθών του Δεσπότη. Και τι λέω όλων; Της ίδιας της βασιλείας. «Διότι, ελάτε», λέει, «οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την αρχή της δημιουργίας του κόσμου».

Όπως ακριβώς από μια πηγή που αναβλύζει, όσοι κι αν πιουν, δεν λιγοστεύει καθόλου, έτσι και εκείνοι που κατέχουν τις προσόδους και τους θησαυρούς του Πνεύματος εσωτερικά στον νου τους, όσα κι αν πουν, εκείνοι που ακούν με πίστη ωφελούνται, ενώ οι ίδιοι παραμένουν όπως ακριβώς ήταν και πριν. Διότι για τους πνευματικούς ανθρώπους από τώρα κιόλας κτίζονται παλάτια και τρικλίνια και υπερμεγέθεις οίκοι από το Πνεύμα, κατασκευάζεται δε για αυτούς και ένδυμα ξεχωριστό και ένδοξο, και όταν αναχωρήσουν προς τον Χριστό, με πολλή χαρά τους υποδέχονται οι οικείοι τους, τα πνεύματα των δικαίων και όλη η επουράνια Εκκλησία. Λέει άλλωστε ο Κύριος: «Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ, στα λίγα στάθηκες πιστός, σε πολλά θα σε εγκαταστήσω· είσελθε στη χαρά του Κυρίου σου». Διότι πολλοί από τους αδελφούς, λαμβάνοντας χάρη και συνεργώντας καθημερινά, προχωρούν σε αύξηση και προκοπή και σε μεγάλα μέτρα· υπάρχουν όμως άλλοι οι οποίοι λαμβάνουν δωρεά από τον Θεό, και αυτοί, αν και τους συνοδεύει η χάρη, εκτρέπονται σε αταξίες και σε πολλά κακά.

Διότι, όπως ακριβώς από μια αναβλύζουσα πηγή, όσοι και αν πιουν, αυτή δεν ελαττώνεται καθόλου, έτσι και εκείνοι που έχουν τα πλούτη και τους θησαυρούς του Πνεύματος εσωτερικά στον νου, όσα και αν πουν, ωφελούν αυτούς που τους ακούν με πίστη, ενώ οι ίδιοι παραμένουν ακριβώς όπως ήταν και πριν. Διότι για τους πνευματικούς ανθρώπους κτίζονται από τώρα παλάτια και τρικλίνια και υπερμεγέθεις οίκοι από το Πνεύμα, και ετοιμάζεται για αυτούς ενδυμασία ξεχωριστή και ένδοξη. Όταν λοιπόν αναχωρήσουν προς τον Χριστό, τους υποδέχονται με πολλή χαρά οι δικοί τους, τα πνεύματα των δικαίων και όλη η επουράνια βασιλεία. Διότι τους λέει ο Κύριος: «Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ, σε λίγα στάθηκες πιστός, σε πολλά θα σε εγκαταστήσω· είσελθε στη χαρά του Κυρίου σου». Διότι πολλοί από τους αδελφούς, λαμβάνοντας τη χάρη και συνεργώντας καθημερινά προς αύξηση και προκοπή, προχωρούν σε μεγάλα μέτρα· άλλοι, όταν λαμβάνουν τη δωρεά από τον Θεό, μολονότι τους συνοδεύει η χάρη, εκτρέπονται σε αταξίες και σε πολλά κακά.

Μην παραδίδετε λοιπόν έτσι τους εαυτούς σας στην απιστία και κατεβαίνετε στον βυθό της απώλειας· αλλά, αν και μέχρι τώρα δεν ελπίσατε να αποκτήσετε αίσθηση αυτών των πραγμάτων και γι' αυτό δεν ζητήσατε τίποτα, τουλάχιστον από τώρα βεβαιωθείτε, πιστεύοντας πρώτα ότι αυτά είναι αληθινά και σύμφωνα με τις θείες Γραφές, δηλαδή ερευνώντας τες όλες, ότι ήδη από αυτήν τη ζωή η σφραγίδα του Αγίου Πνεύματος δίνεται αισθητά σε εμάς τους πιστούς. Και αφού πιστέψετε, έτσι να επιδιώκετε για να φτάσετε στον σκοπό, έτσι να αγωνίζεστε όχι σαν να χτυπάτε τον αέρα· και επιπλέον «ζητάτε, και θα σας δοθεί· χτυπάτε, και θα σας ανοιχτεί», είτε εδώ είτε στον μέλλοντα αιώνα. Στο μεταξύ να διδάσκεστε, να μετανοείτε, να υποτάσσεστε, να νηστεύετε, να κλαίτε, να προσεύχεστε· και έτσι μέσα από αυτά και τα παρόμοια να τρέχετε, να αγωνίζεστε, να επιδιώκετε, να ζητάτε, να χτυπάτε, να παρακαλείτε, χωρίς να στρέφεστε προς τίποτα άλλο, μέχρι να επιτύχετε, μέχρι να κρατήσετε γερά, μέχρι να λάβετε, μέχρι να σας ανοιχτεί και να εισέλθετε, μέχρι να δείτε τον Νυμφίο μέσα στον νυμφώνα, μέχρι να ακούσετε: «Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ, σε λίγα στάθηκες πιστός, σε πολλά θα σε εγκαταστήσω», μέχρι να γίνετε υιοί φωτός και υιοί ημέρας.

Αλλά δεν είναι έτσι τα πράγματα, δεν είναι, παρά αυτό που πολλές φορές είπα και πάλι θα πω και ποτέ δεν θα πάψω να λέω. Φως ο Πατήρ, φως ο Υιός, φως το Πνεύμα το Άγιο, ένα φως, άχρονο, άτμητο, ασύγχυτο, αΐδιο, άκτιστο, απεριόριστο, ανενδεές, αόρατο, καθώς υπάρχει και νοείται έξω από όλα και πάνω από όλα, το οποίο κανένας ποτέ από τους ανθρώπους δεν μπόρεσε να δει πριν καθαρθεί, ούτε το έλαβε πριν το δει. Διότι πολλοί μεν το είδαν, δεν το απέκτησαν δε, σαν κι αυτούς που αξιώθηκαν να δουν μεγάλο θησαυρό στα βασιλικά ταμεία και αναχώρησαν με άδεια χέρια. Διότι πράγματι, πολλές φορές στην αρχή εμφανίζεται σε αυτούς που μετανοούν θερμά μια θεία έλλαμψη και φωτισμός, αλλά αμέσως παρέρχεται· και εάν μεν παραδώσουν ολοκληρωτικά τον εαυτό τους μέχρι θανάτου και αναζητήσουν με επίπονους αγώνες, παρουσιάζοντας τους εαυτούς τους άξιους και άμεμπτους σε όλα στον Κύριο, το λαμβάνουν και πάλι, αφού αυτό επανέλθει τέλεια· εάν όμως δείξουν έστω και μικρή ραθυμία και παραιτηθούν από το να υποβάλουν τους εαυτούς τους σε μεγαλύτερους κόπους, αγαπώντας τον εαυτό τους, γίνονται ανάξιοι μιας τέτοιας δωρεάς και δεν εισέρχονται στην αιώνια ζωή, ενώ βρίσκονται ακόμη στο σώμα· και αν δεν εισέλθουν τώρα, προφανώς δεν θα εισέλθουν ούτε μετά την έξοδο από το σώμα. Διότι, εάν αυτός που έλαβε το ένα τάλαντο και το έκρυψε, καταδικάστηκε επειδή δεν το πολλαπλασίασε, πόσο μάλλον θα καταδικαστεί εκείνος που δεν φύλαξε καν αυτό που έλαβε, αλλά το απώλεσε εξαιτίας της ραθυμίας του.

Αρχή του Χρυσοστόμου β'. Αν κάποιος είναι ευσεβής και φιλόθεος, ας απολαύσει αυτήν την καλή πανήγυρη. Αν κάποιος είναι δούλος ευγνώμων, ας εισέλθει με χαρά στη χαρά του Κυρίου του. Αν κάποιος κοπίασε νηστεύοντας, ας λάβει τώρα το δηνάριο. Αν κάποιος εργάστηκε από την πρώτη ώρα, ας δεχθεί τώρα τη δίκαιη αμοιβή. Αν κάποιος ήρθε μετά την τρίτη ώρα, ας εορτάσει ευχαριστώντας. Αν κάποιος ήρθε περίπου την έκτη ώρα, ας μην αμφιβάλλει καθόλου, διότι σε τίποτα δεν ζημιώνεται. Αν κάποιος καθυστέρησε μέχρι την ενάτη ώρα, ας προσέλθει χωρίς κανέναν ενδοιασμό. Αν κάποιος έφτασε μόλις την ενδεκάτη ώρα, ας προσέλθει και αυτός χωρίς κανέναν ενδοιασμό. Διότι, επειδή ο Δεσπότης είναι φιλόδωρος, δέχεται τον τελευταίο όπως ακριβώς και τον πρώτο. Αναπαύει αυτόν της ενδεκάτης ώρας, όπως και εκείνον που εργάστηκε από την πρώτη. Και τον τελευταίο ελεεί, και τον πρώτο περιποιείται. Και σε εκείνον δίνει, και σε τούτον χαρίζει. Και τα έργα δέχεται, και την προαίρεση ασπάζεται. Και την πράξη τιμά, και την πρόθεση επαινεί.

Κοίταξε ψηλά, πάτερ, δες τον Κύριο, παρατήρησε τις θείες τάξεις των αγγέλων, ατένισε τις χορείες των αγίων. Δες πάνω σε θρόνο υψηλό και επηρμένο τον κριτή του κόσμου, ο οποίος θα σε ανακηρύξει πιστό δούλο και τηρητή των εντολών του και, το σπουδαιότερο, ομολογητή. Έπειτα, πού θα σε στείλει; Όχι στο αιώνιο πυρ, το οποίο παραλαμβάνει τους απειθείς του νόμου του, αλλά σε ζωοδόχο τόπο και αθάνατη κατάπαυση και σε απείρως αγαλλιαστική θεία ευφροσύνη. Διότι, λέγει, είσελθε στη χαρά του κυρίου σου. Τα μάτια όλων μας είναι στραμμένα σε εσένα, όλοι παίρνουμε θάρρος, καθώς εσύ παραμένεις εδραιωμένος. Είθε η βοήθεια του Θεού να είναι μαζί σου ακόμη περισσότερο, οχυρώνοντάς σε, δυναμώνοντάς σε, ενισχύοντάς σε και δίνοντάς σου ανδρεία. Εσύ που φοβάσαι τον Θεό, μην φοβηθείς ό,τι σου έκανε ο άνθρωπος ή ίσως σου κάνει στο μέλλον. Έχεις πεποίθηση στον Κύριο, είσαι όρος Σιών, δεν θα σαλευθείς εις τον αιώνα. Διότι έχεις μέσα σου ως ένοικο τον τεχνίτη και δημιουργό της άνω Ιερουσαλήμ. Απόφευγε τις ιοβόλες και απατηλές φωνές εκείνων που σέρνονται προς εσένα σαν φίδια και θέλουν να σε απομακρύνουν από το ζωτικό δέντρο της αλήθειας, και δίνε προσοχή έχοντας ενδυναμωθεί μια για πάντα στην αλήθεια και έχοντας στερεωθεί μέσω πολλών μαρτυριών της Αγίας Γραφής, και ενίοτε ευσεβών ανθρώπων, φτάνοντας σε απόλυτη σταθερότητα, ώστε να επιτύχεις και το εγκώμιο εκείνης της φωνής: εκείνος που πράττει αυτά δεν θα σαλευθεί εις τον αιώνα.

Μακριά από εμάς να σκεφτούμε κάτι τέτοιο για την τιμιότητά σου, η οποία έχει έμφυτο το αγαθό και αγαπά να υπηρετεί τον Θεό, Εκείνον που σε έφερε από το μη ον στην ύπαρξη και σου δίνει την ίδια τη ζωή, την κίνηση και την αναπνοή. Ώστε την παρακαταθήκη, την οποία σου εμπιστεύθηκε μέσω του Αγίου Πνεύματος, δηλαδή την πίστη και την ορθή πράξη, αφού τη φυλάξεις, να την αποδώσεις σε Αυτόν ακέραιη κατά την ώρα της εξόδου σου, για να ακούσεις από Αυτόν: Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ, σε λίγα στάθηκες πιστός, σε πολλά θα σε καταστήσω· είσελθε στη χαρά του Κυρίου σου. Και είθε να αξιωθείς να ακούσεις αυτή τη φωνή και να σωθείς με όλη σου την οικογένεια, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών. Αμήν.

Και δεν λέω ψέματα. Δεν είναι αλήθεια; Δεν πράξατε έτσι; Και μάλιστα για τον λόγο αυτό θα ακούσετε ως ανταμοιβή το: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατρός μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από καταβολής του κόσμου». Και το: «Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ, σε λίγα στάθηκες πιστός, σε πολλά θα σε καταστήσω υπεύθυνο· είσελθε στη χαρά του κυρίου σου». Και άλλα παρόμοια και αντάξια με αυτά.

Παρακαλώ, ας μην ενεργεί κανείς με εμπάθεια, ούτε με εχθρότητα, ούτε με περιφρόνηση, αλλά σαν να βρίσκεται υπό το βλέμμα του Θεού, με ορθή κρίση, ευσυνειδησία και αξιοπρέπεια, είτε δίνει είτε λαμβάνει το καθετί που παρέχεται, ώστε να ακούσει κατά την ημέρα εκείνη: —Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ, σε λίγα ήσουν πιστός, σε πολλά θα σε εγκαταστήσω· είσελθε στη χαρά του κυρίου σου. —Διότι δεν είναι άξιοι αυτής της φωνής, συγχωρήστε με, όσοι χωρίς φόβο Θεού δίνουν στον αδελφό τους ρούχο ή υπόδημα ή χρήματα ή βιβλίο ή εντολή ή απάντηση ή επιτίμιο ή το ένα ή το άλλο σημείωμα, ή οτιδήποτε άλλο. Είναι μάλλον άξιοι εκείνης της φωνής που λέει: —Δείτε, οι καταφρονητές, και θαυμάστε, και αφανιστείτε, λέει ο Κύριος. —Καθώς και: —Επικατάρατος καθένας που κάνει τα έργα του Κυρίου με αμέλεια. —Διότι, τι δεν προκύπτει και από αυτά; Δουλοπάθειες, καθώς βλέπει ο ένας τον άλλον και σκανδαλίζεται, όπως είναι φυσικό, εναντίον εκείνου που έδωσε.

Όποιος, λοιπόν, έχει οριστεί, ο ένας σε αυτήν και ο άλλος σε εκείνη την υπηρεσία, ας μην ενεργεί με εμπαθή προσκόλληση, ούτε εχθρικά, ούτε περιφρονητικά, σας παρακαλώ, αλλά έχοντας την αίσθηση ότι τον επιβλέπει ο Θεός, ας δίνει ή ας λαμβάνει το καθετί από τα παρεχόμενα με ορθή κρίση, καλή συνείδηση και με τον πρέποντα σεβασμό, ώστε να ακούσει την ημέρα εκείνη: «Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ, σε λίγα στάθηκες πιστός, σε πολλά θα σε εγκαταστήσω· είσελθε στη χαρά του Κυρίου σου»· διότι δεν είναι άξιοι αυτής της φωνής, συγχωρέστε με, όσοι παρέχουν στον αδελφό χωρίς φόβο Θεού ένα ένδυμα ή υπόδημα, ή δαπάνημα, ή ανάγνωσμα, ή παράγγελμα, ή απάντηση, ή επιτίμιο, ή το ένα ή το άλλο, ή καλύτερα να πω, οτιδήποτε άλλο· μάλλον είναι άξιοι εκείνης της φωνής που λέει: «Ιδέτε οι καταφρονητές, και θαυμάστε και αφανιστείτε», λέγει ο Κύριος, και ότι «είναι επικατάρατος καθένας που εκτελεί τα έργα του Κυρίου με αμέλεια».