Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 25:41

Εκείνοι δε που παθαίνουν τα παρόμοια σχετικά με τον «ήλιο της δικαιοσύνης», ο οποίος είναι υπερυψωμένος πάνω από τα πάντα, θα θρηνηθούν όχι μόνο από όσους βλέπουν αληθινά νοερώς, αλλά και από όσους πιστεύουν σε αυτούς που βλέπουν. Και τούτο όχι μόνο διότι, ενώ ο Θεός λόγω της υπερβολικής Του αγαθότητας προς εμάς, συγκαταβαίνει αοράτως από την κατάσταση που βρίσκεται πάνω από όλα και είναι ακατάληπτη και ανέκφραστη, στο να γίνεται μεθεκτός και θεατός από τον νου σύμφωνα με την ανεκφοίτητη και υπερούσια δύναμή Του, οι ίδιοι παραμένουν ανέραστοι προς εκείνον τον έρωτα που γίνεται ορατός και κατανοητός από μόνος του. Αλλά και διότι, μη θέλοντας να ακολουθήσουν τους αγίους οι οποίοι από φιλανθρωπία τους καθοδηγούν με τα λόγια τους προς το φως εκείνο, οδηγούν τους εαυτούς τους στους γκρεμούς και επιχειρούν να παρασύρουν μαζί τους και όσους τους υπακούουν, ώστε να έχουν συντρόφους όταν «θα δουν ως πυρ», σύμφωνα με τον Θεολόγο Γρηγόριο, «Αυτόν που δεν γνώρισαν ως φως», ούτε πίστεψαν σε Αυτόν. Αλλά εξάλλου και το πυρ εκείνο είναι σκοτεινό, ή μάλλον ταυτίζεται με το επαπειλούμενο σκοτάδι. Αυτά δε «έχουν προετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του», σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου.

Και ποιος είναι ο κόλπος αυτών; Η γέεννα. Διότι σε αυτούς έχει οριστεί ως κλήρος ο τόπος εξ αρχής· και το φανερώνει ο Κύριος: «Πορεύεσθε, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο, το οποίο είναι ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του». «Εμείς δε είμαστε λαός σου και πρόβατα της βοσκής σου». Εννοεί ολόκληρη την ανθρωπότητα· διότι αντιπαραθέτοντάς μας προς τους δαίμονες που κατακρημνίστηκαν από ψηλά, προσαγορεύει τον άνθρωπο λαό του Θεού και πρόβατα της βοσκής του.

Και ποια είναι αυτά; Ότι το αιώνιο πυρ έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του. Και ορθά τους αποκάλεσε στασιαστές, δεικνύοντας ότι διαφέρουμε από αυτούς τόσο, όσο οι κύριοι από τους δούλους. Αλλά εάν αδρανήσουμε, όταν μας δουν εξασθενημένους ή και εντελώς βυθισμένους στον ύπνο, επαναστατούν, με τον ίδιο τρόπο που οι δούλοι ξεσηκώνονται στους κυρίους τους όταν εκείνοι ασθενούν και κοιμούνται.

Και στους αγίους θα πει: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς προ καταβολής κόσμου». Προς δε τους ανόμους τι λέει; «Φύγετε από εμένα οι καταραμένοι στο πυρ το αιώνιο που ετοίμασε ο Πατέρας μου για τον διάβολο και τους αγγέλους του». Ο Ιωάννης, εξάλλου, λέει: «Έξω οι κύνες και οι μάγοι και οι πόρνοι και οι φονείς και οι ειδωλολάτρες και καθένας που αγαπά και πράττει το ψεύδος», διότι «η μερίδα σας είναι στη γέεννα του πυρός». Ομοίως και ο Ησαΐας λέει: «Και θα εξέλθουν και θα δουν τα πτώματα των ανθρώπων που έχουν παρανομήσει εναντίον μου· διότι το σκουλήκι τους δεν θα πεθάνει, και το πυρ τους δεν θα σβήσει, και θα αποτελούν θέαμα για κάθε σάρκα». Ο δε απόστολος Παύλος, γράφοντας προς τους Θεσσαλονικείς περί της αναστάσεως των δικαίων, λέει: «Δεν θέλουμε να αγνοείτε, αδελφοί, σχετικά με αυτούς που έχουν κοιμηθεί, ώστε να μη λυπάστε όπως και οι υπόλοιποι που δεν έχουν ελπίδα. Διότι, αν πιστεύουμε ότι ο Ιησούς πέθανε και αναστήθηκε, έτσι και ο Θεός αυτούς που κοιμήθηκαν δια του Ιησού, θα τους φέρει μαζί Του».

Μάθετε και την οδυνηρή φωνή προς εκείνους που βρίσκονται στα αριστερά, την οποία θα απευθύνει σε αυτούς ο δίκαιος κριτής και πράος Θεός με άμετρο θυμό και οργή: «Πηγαίνετε μακριά από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο που έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του». Εσείς οι ίδιοι τα προξενήσατε αυτά στους εαυτούς σας. Δεχθείτε λοιπόν οι ίδιοι και την απόλαυσή τους. «Πηγαίνετε μακριά από εμένα οι καταραμένοι στο σκότος το εξώτερο και στο πυρ το άσβεστο που έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του». Εγώ σας έπλασα, και εσείς προσκολληθήκατε σε άλλον. Εγώ είμαι αυτός που σας έβγαλε από τη μήτρα, και εμένα αθετήσατε. Εγώ είμαι αυτός που σας διάπλασε από τη γη με το πρόσταγμά μου, και εσείς προσκολληθήκατε σε άλλον. Εγώ είμαι αυτός που σας ανέθρεψε, και σε άλλον δουλέψατε. Εγώ πρόσταξα τη γη και τη θάλασσα για τη διατροφή σας και τη συντήρηση του βίου σας, εσείς όμως παρακούσατε τις εντολές μου. Εγώ έκανα το φως για εσάς για την απόλαυση της ημέρας και τη νύχτα για ανάπαυση, εσείς όμως με τα πονηρά σας έργα με παραπικράνατε και με αθετήσατε και ανοίξατε την πόρτα στα πάθη. «Αποχωρήστε από εμένα, εργάτες της αδικίας». Δεν σας ξέρω, δεν σας γνωρίζω. Γίνατε εργάτες άλλου κυρίου, δηλαδή του διαβόλου. Μαζί με αυτόν κληρονομήστε το σκότος και το άσβεστο πυρ και τον ακοίμητο σκώληκα και τον τριγμό των δοντιών. «Διότι πείνασα και δεν μου δώσατε να φάω, δίψασα και δεν με ποτίσατε. Ξένος ήμουν και δεν με περιμαζέψατε».

90. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟ ΑΠΟΛΛΩΝΙΟ. Και στους Έλληνες (αν και τους είχε υποχείριους και τους κατηύθυνε και τους έφερε όπως ήθελε), και στους Ιουδαίους (αν και τους είχε εξωθήσει στην ειδωλολατρία και τους είχε μανιωδώς παρασύρει σε ανθρωποκτονίες), ο διάβολος γέννησε πολλές αιρέσεις. Αν, λοιπόν, μεταξύ των Χριστιανών δημιούργησε πολύ περισσότερες, ας μην παραξενεύεται κανείς. Διότι, πριν από την ένσαρκη παρουσία του Χριστού, βλέποντας τους πάντες να μεθούν από την κακία και κανέναν, για να το πω έτσι, να μη νήφει καθαρά, έσπειρε λίγα σπέρματα φιλονικίας. Όταν, όμως, ήλθε από τον ουρανό ο σωτήριος Λόγος, φέρνοντας σε εμάς τα δόγματα της ουράνιας πολιτείας, και στον διάβολο, μέσα από αυτά με τα οποία απειλούσε τους αμαρτωλούς, προαναγγέλλοντας την τιμωρία που τον περίμενε (έλεγε δηλαδή: «Πηγαίνετε στο πυρ το ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του»), τότε ακριβώς ο κοινός εχθρός όλων, βλέποντας το γένος μας ήρεμα και σιγά-σιγά αφενός να αποτινάσσει την κακία και αφετέρου να προσεταιρίζεται την αρετή, και αφενός να εξοστρακίζει την ασέβεια και αφετέρου να ασπάζεται την ευσέβεια, και αφού άκουσε και τον όρο της εναντίον του απόφασης, έπνευσε σφοδρότερα εναντίον μας και γέννησε τις αιρέσεις. Επειδή, λοιπόν, δεν μπορούσε πλέον να αντισταθεί στην ευσέβεια, επιδιώκει πεισματικά να χειραγωγήσει πολλούς στην ασέβεια χρησιμοποιώντας το δικό της όνομα· και με το πρόσχημα της ευλάβειας, προσπαθεί να ανατρέψει την αλήθεια, και κατακρημνίζει με διεφθαρμένα δόγματα εκείνους που συχνά διαλάμπουν με τον άριστο βίο τους.

Διότι, ότι είναι κύριος και να τιμωρεί και να τιμά, άκουσε τι λέει ο ίδιος που τα αναφέρει αυτά: «Όταν έλθει», λέει, «ο Υιός του ανθρώπου με τη δόξα του Πατέρα του, θα στήσει τα πρόβατα στα δεξιά και τα ερίφια στα αριστερά, και θα πει σε εκείνους που βρίσκονται στα δεξιά του: Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από καταβολής κόσμου. Διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και μου δώσατε να πιω. Σε εκείνους δε που βρίσκονται στα αριστερά θα πει: Φύγετε από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του. Διότι πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω· δίψασα, και δεν μου δώσατε να πιω· ξένος ήμουν, και δεν με φιλοξενήσατε». Είδες ολοκληρωμένη κρίση, και πώς και τιμά και τιμωρεί, και στεφανώνει και καταδικάζει, και τους μεν τους εισάγει στη βασιλεία, τους δε τους αποπέμπει στη γέεννα;

βʹ. Παρατήρησε δε και εδώ την πολλή μέριμνά του για εμάς. Διότι, όταν απευθυνόταν σε εκείνους που στεφανώνονται, λέει: «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς προ καταβολής κόσμου»· σε εκείνους όμως που κολάζονται δεν είπε: «Πορευτείτε μακριά μου, καταραμένοι, στο πυρ που έχει ετοιμαστεί για εσάς», αλλά «το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο». Διότι τη μεν βασιλεία, λέει, την ετοίμασα για τους ανθρώπους, τη δε γέεννα δεν την προετοίμασα για τους ανθρώπους, αλλά για τον διάβολο και τους αγγέλους του. Εάν όμως εσείς επιδείξατε τέτοιον βίο, ώστε να καταστείτε άξιοι της κολάσεως και της τιμωρίας, δίκαιο θα ήταν να καταλογίσετε αυτό στους εαυτούς σας.

Βʹ. Αλλά υπάρχουν μερικοί άνθρωποι γεμάτοι από τόση ανοησία, ώστε να θεωρούν ψευδείς τις θεόπνευστες Γραφές και να παρερμηνεύουν αλληγορικά τη δικαιοσύνη του Θεού. Διότι έχω ακούσει κάποιους φιλαμαρτήμονες, οι οποίοι κατέχονται από πολλή φιληδονία, να λέγουν τέτοια πράγματα, ότι δηλαδή ο Θεός τα απείλησε αυτά για να φοβίσει τους ανθρώπους· διότι, μη γένοιτο, δεν είναι δυνατόν να τιμωρήσει κάποιον, αφού είναι ελεήμων, και μάλιστα από εκείνους που τον έχουν επιγνώσει. Ακούστε, λοιπόν, εσείς οι άνθρωποι που έχετε χάσει τον νου σας, εσείς που πείθεστε στην υποβολή του μισόκαλου, ο οποίος χαίρεται με την απώλειά σας. Διότι, προκειμένου να μην φοβηθούμε και αλλάξουμε τη ζωή μας προς το ενάρετο, και αποφύγουμε τα βασανιστήρια της κολάσεως, γι' αυτόν τον λόγο μας οδήγησε σε αυτήν την αφοβία· ώστε, αμελώντας στην παρούσα ζωή, να ρίξουμε τους εαυτούς μας στον ίδιο τον πυθμένα του άδη. Πείτε μου, λοιπόν, εσείς που βγάζετε τον Θεό ψεύτη, εσείς που θεωρείτε τις άγιες Γραφές ως απλά και μόνο κενά λόγια, και όχι ως αλήθεια, τι νομίζετε, ω ανόητοι; Δεν κολάζεται εκείνος ο πλούσιος, ο οποίος περιφρόνησε τον Λάζαρο; Δεν αποβάλλονται από τον νυμφώνα οι μωρές παρθένες; Δεν αναχωρούν στο πυρ το ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του εκείνοι που δεν έθρεψαν τον Χριστό; Δεν ρίπτεται στο πυρ, δεμένος χειροπόδαρα, εκείνος που φορούσε ρυπαρά ενδύματα; Δεν παραδίδεται στους βασανιστές εκείνος που απαίτησε τα εκατό δηνάρια;

Τι δυσκολία έχει αυτό; Εξαγόρασε τις αμαρτίες σου με ελεημοσύνες. Τι κόπος είναι αυτός; Είπε ο τελώνης: «Σπλαχνίσου με τον αμαρτωλό», και κατέβηκε δικαιωμένος. Τι πόνος είναι να μιμηθείς τον τελώνη; Αλλά δεν θέλεις να πειστείς, ούτε μετά από τόσες αποδείξεις, ότι υπάρχει κόλαση και τιμωρία; Επομένως δεν θα μπορούσες να πεις ούτε ότι ο διάβολος κολάζεται. Διότι λέει: «Πηγαίνετε στο πυρ το αιώνιο, το οποίο είναι ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του». Διότι, αν δεν υπάρχει γέεννα, ούτε εκείνος κολάζεται· είναι φανερό ότι ούτε και εμείς που επιτελούμε τα έργα του πρόκειται να κολαστούμε· διότι και εμείς παρακούσαμε, έστω και αν όχι στα ίδια. Πώς όμως δεν φοβάσαι, άνθρωπε, να ξεστομίζεις τέτοια τολμηρά λόγια, όταν λες ότι ο Θεός είναι φιλάνθρωπος και δεν κολάζει;

Φωτιά θα προπορεύεται ενώπιόν του και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς του. Και ποιοι είναι οι εχθροί του Θεού, παρά οι πόρνοι, οι μοιχοί, οι αρσενοκοίτες, οι μαλακοί, οι ειδωλολάτρες, οι πλεονέκτες, οι μέθυσοι, οι επίορκοι, οι γογγυστές, οι οργίλοι, οι μνησίκακοι, οι υπερήφανοι, οι αλαζόνες, οι απειθείς προς τους γονείς τους, οι ανελεήμονες; Σε όλους αυτούς, κατά τη φοβερή ημέρα της κοινής αναστάσεως, θα προστάξει ο Κριτής λέγοντας: Πορευθείτε μακριά από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο που έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του.

Μάλλον δε, και αυτό ήδη μας το έχει διδάξει ο Χριστός διά των θείων Ευαγγελίων, λέγοντας προς εκείνους που στέκονταν στα αριστερά: «Φύγετε από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο, το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του». Διότι για εκείνον έχει ετοιμαστεί αυτό από παλιά, και εκείνο το άσβεστο πυρ αυτόν περιμένει. Τι θα μπορούσε, λοιπόν, να είναι πιο άθλιο από εκείνους που, λόγω αμέλειας για τη δική τους σωτηρία, καθιστούν τους εαυτούς τους υπόλογους σε εκείνη την τιμωρία η οποία έχει ετοιμαστεί για εκείνον; Διότι, το ότι για εμάς έχει ετοιμαστεί η βασιλεία, εάν βεβαίως θελήσουμε να επιδείξουμε αρετή και να ακολουθήσουμε τους νόμους που έχουν τεθεί από τον Χριστό, άκουσέ τον πάλι να το επιβεβαιώνει λέγοντας: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου· κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου».

Αλλά κι αν ακόμη είναι κάποιος ελεύθερος από όλα αυτά, πράγμα που θα ήταν από τα πιο δύσκολα, είναι όμως περιβεβλημένος με τόσα πλούτη, αφοσιωμένος στα χρήματα και μόνο στη δική του απόλαυση, και δεν τα προσφέρει με αφθονία σε όσους έχουν ανάγκη, το πυρ της γέεννας θα περιμένει και αυτόν. Και αυτό μας το διδάσκει σαφώς η παραβολή που βρίσκεται στο Ευαγγέλιο, όταν έστησε τους μεν στα δεξιά, τους δε στα αριστερά· και στους μεν είπε ότι έχει ετοιμαστεί η βασιλεία εξαιτίας της φροντίδας τους για όσους είχαν ανάγκη: «Ελάτε», λέει, «οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου». Για ποιον λόγο και γιατί; «Διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω». Στους άλλους δε [επιφύλαξε] το αιώνιο πυρ: «Πηγαίνετε», λέει, «μακριά μου, καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο που έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του». Είναι μεγάλο το βάρος αυτού του λόγου· ο Δεσπότης και δημιουργός των πάντων λέει: «Πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω». Ποια ψυχή δεν θα τη συγκινούσε αυτό, ακόμη κι αν τύχαινε να είναι ολότελα πέτρινη; Ο Δεσπότης σου περιφέρεται πεινασμένος, κι εσύ ζεις μέσα στην τρυφή· και δεν είναι μόνο αυτό το φοβερό, αλλά ότι ενώ ζεις στην τρυφή ανέχεσαι να τον παραβλέπεις, και μάλιστα ενώ δεν έχει ανάγκη από πολλά, παρά μόνο από ένα ψωμί, ώστε να καταπραΰνει την πείνα του.

Διότι το να συλλογίζεται κανείς τέτοια πράγματα καθιστά καλύτερο εκείνον που τα ενθυμείται, και τον προετοιμάζει να γίνει πιο επιμελής. Και για ποια θλιβερά πράγματα, λέει, πρόκειται; Δεν τα αγνοείς, νομίζω, και ζητάς τώρα να τα διδαχθείς; Άκουσε λίγα από τα πολλά, τις οικτρές φωνές του βασανιζόμενου πλουσίου που απηύθυνε προς τον φιλόξενο πατριάρχη Αβραάμ· ο οποίος, εξαιτίας της δικής του ασπλαχνίας, δεν μπόρεσε να διαβεί εκείνο το δεινό και φοβερό χάσμα, το οποίο του έσκαψε η ίδια η ασπλαχνία του· ομοίως και την περίπτωση των πέντε μωρών παρθένων, τις οποίες η ανελεημοσύνη καταδίκασε παρομοίως να αποκλειστούν έξω από τον μακάριο νυμφώνα· έπειτα πάλι, τον ονειδισμό εκείνων που στάθηκαν στα αριστερά, την αισχύνη, την ντροπή, και τέλος την επώδυνη απόφαση, το: «Πορεύεσθε ἀπ᾽ ἐμοῦ οἱ κατηραμένοι». Αναλογίσου δε και εκείνον, και μάλιστα αυτόν που δέθηκε στα χέρια και στα πόδια, και εκδιώχθηκε με μεγάλη αισχύνη από τον βασιλικό και ένδοξο γάμο, και εξορίστηκε σε εκείνον τον τρομακτικό και φρικτό τόπο.

Γιατί αρπάξατε ακόμη και αυτό που είχε ο φτωχός; Επομένως, αν εκείνος που δεν ελεεί κολάζεται επειδή δεν πρόσφερε από τα δικά του· αυτός που καταπονεί και αρπάζει τα ξένα, τι θα πάθει; Άραγε, τι να πω για την απάνθρωπη προαίρεσή σας; Διότι βλέπω ότι το σφάλμα υπερβαίνει τη συγχώρηση· το τραύμα έχει καταστεί ανεπίδεκτο κάθε θεραπείας· η αποτυχία σας δεν έχει καμία παρηγοριά, το ναυάγιό σας είναι αδιόρθωτο, η πληγή αθεράπευτη, η νόσος ανίατη, τα παραπτώματά σας είναι πλέον ασυγχώρητα. Διότι δεν υπάρχει πια μετάνοια, δεν ισχύει πια καμία παράκληση, δεν υπάρχει πλέον κανένα όφελος από τα δάκρυα για τα εγκλήματα από τώρα και στο εξής. Εμένα δεν με θυμηθήκατε· τους αποστόλους δεν τους ακούσατε, τις άγιες Γραφές μου τις βδελυχθήκατε, όταν πεινούσα δεν με ελεήσατε· ακούστε, λοιπόν, την οδυνηρή και αρμόζουσα φωνή, την οποία προξένησε η ασπλαχνία σας: Πορευθείτε μακριά από εμένα, οι καταραμένοι, στο αιώνιο πυρ.

δʹ. Είδατε απόφαση σκληρή και οδυνηρή; είδατε αποτυχία που δεν έχει απολύτως καμία παρηγοριά; είδατε ζημία μεγαλύτερη από κάθε άλλη ζημία, ακούσατε τη φρικτή αναχώρηση των άσπλαγχνων; ακούσατε ποιο είναι το κατοικητήριο εκείνων που δεν δείχνουν έλεος; μάθατε πού αποστέλλονται οι σκληρόκαρδοι; μάθατε σε ποια μακρινή χώρα αποδημούν όσοι καταπονούν και θλίβουν τους αδυνάτους; Θέλετε πάλι να ακούσετε σε ποια ανάπαυση και τρυφή αναχωρούν; Στο πυρ το ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του. Άσπλαγχνοι, φρίξτε και ενδυθείτε σπλάγχνα οικτιρμών· ανελεήμονες, τρομάξτε και μάθετε να ελεείτε· τύραννοι, ταραχθείτε και παύστε από τις πονηρίες σας· άρπαγες, φοβηθείτε και μην επιθυμείτε πλέον την αρπαγή. Ας αναλογιστούμε όλοι τη φοβερή ώρα του Κριτή, και ας αποστραφεί ο καθένας από την πονηρή του οδό· ας μιμηθούμε τους Νινευίτες, και ας γίνουμε έτοιμοι, όπως έδωσε εντολή ο Κύριος. Θα είχα να μιλήσω και να φανερώσω ακόμη και για εκείνους που μόλυναν τους χιτώνες τους μέσα στην ασωτία, και οι οποίοι με ντροπή εκδιώκονται από τον βασιλικό γάμο και από εκείνη τη χαρά και τη δόξα, στο σκότος το εξώτερο, όπου υπάρχει ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων.

Η ασπλαχνία είναι εκείνη που παρουσιάζει τον Χριστό, τον πράο και γαλήνιο και χορηγό της ειρήνης και αόργητο, να οργίζεται σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Τότε θα τους μιλήσει με την οργή του». Πότε, όμως, «τότε»; Προφανώς όταν με πολλή θλίψη και λύπη θα τους πει: «Φύγετε από εμένα, οι καταραμένοι».

Είδες ποιων αγαθών πρόξενος γίνεται η ασπλαχνία; Διότι δικός της καρπός είναι η μισαδελφία, δικό της γέννημα η φιλαργυρία, δική της θεραπεία το αμετάδοτο, η δική της πανήγυρη έχει γεμίσει θλίψη τον Θεό, η δική της αποθήκη είναι γεμάτη σκληρότητα, στη δική της αγορά όλα είναι άφθονα, αλλά υπάρχει έλλειψη και πείνα για το έλεος του Θεού, την ευσπλαχνία και τη φιλανθρωπία· δικοί της κάτοικοι είναι εκείνοι που βρίσκονται στα αριστερά, δικός της μαθητής είναι ο άσπλαχνος πλούσιος, ο οποίος κάποτε αποστρεφόταν με απέχθεια τον φτωχό Λάζαρο που κειτόταν στην πύλη του· δικές της φίλες και μαθήτριες είναι οι πέντε μωρές παρθένες, οι δικοί της πολίτες πωλούν και αγοράζουν κάθε τι χωρίς έλεος και αγάπη· γι' αυτό και θα ακούσουν το «Δεν σας γνωρίζω». Οι δικοί της κληρονόμοι θα ακούσουν το «Πορευθείτε μακριά από εμένα»· οι δικοί της έμποροι τα κατέχουν όλα χωρίς τη φιλανθρωπία του Θεού· όπως ακριβώς και οι προαναφερθείσες μωρές παρθένες τα είχαν κατορθώσει όλα: παρθενία, νηστεία, ψαλμωδία, αγρυπνία, εγκράτεια, χαμαικοιτία, ξηροφαγία, προσευχή, αλουσία, πολλούς κόπους και ιδρώτες, σιωπή· επιπλέον όμως από όλα αυτά, απέκτησαν ένα φοβερό και ολέθριο απόκτημα, τη μισόθεη ασπλαχνία, η οποία κατέστησε όλες τις προαναφερθείσες αρετές και τους ιδρώτες τους ανώφελους.

Γι' αυτό ακούνε το: «Δεν σας γνωρίζω». Ω, αυτό το φοβερό θηρίο! Ποιον καρπό της αμπέλου διέφθειρε και δεν χόρτασε; Διότι αυτή κατάπιε ολόκληρο το πλήθος εκείνων που στέκονται στα αριστερά, γινόμενη πρόξενος του αιώνιου πυρός· αυτή, αφού βρήκε τόπο στις διάνοιες των πέντε μωρών παρθένων και τις έκανε δικές της μαθήτριες, και αφού έκλεισε τις θύρες του νυμφώνα, τις έκανε αγνώριστες στον Νυμφίο. Ω, κάκιστο και αχόρταγο θηρίο! Πόσους κατάπιε, πόσους αφάνισε, πόσους φόνευσε, πόσους κατέκαψε με εκείνο το πυρ; Όχι όμως τους εύσπλαχνους και τους ελεήμονες, μη γένοιτο· διότι ο ελεήμων καυχάται, μη πτοούμενος την κρίση. «Διότι η τέλεια αγάπη βγάζει έξω τον φόβο»· αλλά έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο, σύμφωνα με την αθάνατη φωνή του Κυρίου, και για τους αγγέλους του. Εγώ δε λέγω, και για τους μαθητές του, για τους οποίους προ ολίγου μιλήσαμε, δηλαδή εκείνους που στέκονται στα αριστερά και τις μωρές παρθένους. Όλοι αυτοί, καθώς και όσοι μέχρι τέλους πράττουν τα όμοια, τυγχάνουν μαθητές του.

Άκουσε, λοιπόν, και την ασπλαχνία που αποκρίνεται: «Δικό μου έργο είναι να σκάβω λάκκους, να κλείνω θύρες, να σπιλώνω χιτώνες, να κλείνω τα σπλάχνα ώστε να μην δείχνουν έλεος· δικό μου κέρδος, να αποκτώ πολλούς φίλους και να τους καταστρέφω· δική μου χαρά, να κάνω περισσότερους μαθητές και να τους παραπέμπω στον Άδη. Όταν εκείνοι στα αριστερά στέκονταν καταντροπιασμένοι, δεχόμενοι ονειδισμούς και κατηγορίες, τότε εγώ χόρευα· και όταν αποστέλλονταν στο αιώνιο πυρ, το οποίο εγώ τους προξένησα, εγώ σκιρτούσα από χαρά. Όταν οδυρόμενοι αναχωρούσαν, τρίζοντας τα δόντια και ωθούμενοι από τους δαίμονες, κι εγώ συμμετείχα στην ώθηση και χαιρόμουν. Και όταν οι δέκα παρθένες ετοιμάζονταν να προϋπαντήσουν τον νυμφίο, εγώ τις περικύκλωνα, και τις μεν πέντε δεν μπόρεσα να τις απομακρύνω· διότι είχαν πολλούς πένητες και φτωχούς και αδυνάτους γύρω τους, οι οποίοι τις φύλαγαν μαζί με τους αγγέλους· έβλεπα δε και τη δεξιά του Κυρίου να τις σκέπει, και έφριττα. Τις άλλες πέντε όμως, αφού τις βρήκα γυμνές από την αγάπη του Θεού, τις έκανα μαθήτριές μου, και τις έπεισα να μην αγοράσουν έλαιο, και έσβησα τις λαμπάδες τους με την ασπλαχνία, και σκοτείνιασα τις καρδιές τους, και έτσι λοιπόν, μη έχοντας φως, στερήθηκαν την είσοδο. Οι άλλες πέντε όμως, επειδή ήταν έτοιμες, εισήλθαν μαζί με τον νυμφίο· και εγώ έκλεισα τις θύρες, και δεν επέτρεψα στις δικές μου πέντε να εισέλθουν».

Αλλά, κάνοντας και πάλι μια μικρή ανασκόπηση, θα υπενθυμίσω στον καθένα συνοπτικά τα δέοντα. Εσείς, οι σκληροί πλούσιοι που ευφραίνεστε καθημερινά, θυμηθείτε εκείνον τον ανελεήμονα πλούσιο, στον οποίο η ασπλαχνία δεν του επιτρέπει να διαβεί και να δει εκείνο το χάσμα, το οποίο του έσκαψε η ίδια η ασπλαχνία του, και φρίξτε· όσοι καυχιέστε μόνο για την παρθενία σας και είστε γεμάτοι από σκληρότητα, μην ξεχνάτε τις μωρές παρθένες· όσοι κλείνετε τα σπλάχνα σας απέναντι σε αυτούς που έχουν ανάγκη, να αναλογίζεστε πάντοτε εκείνους που θα σταθούν στα αριστερά και με πολλή ντροπή θα έχουν σκυμμένο το κεφάλι τους, ακούγοντας εκείνη την οδυνηρή φωνή να λέει: «Πηγαίνετε μακριά μου, καταραμένοι, στο αιώνιο πυρ», και φρίξτε· όσοι αρπάζετε τα ξένα, ακούστε Εκείνον που μιλάει μέσω του στόματος των αγίων: «Εκείνος που άδικα απλώνει τα χέρια του δεν θα μείνει ατιμώρητος»· και πάλι: «Εγώ ο Κύριος μισώ την αρπαγή που προέρχεται από αδικία»· και αλλού: «Μην επιθυμείτε την αρπαγή». Όσοι καταθλίβετε ορφανά και χήρες, αναλογιστείτε ποιος είναι ο προστάτης και εκδικητής τους· διότι ο Θεός, όπως είπε ο Δαβίδ, είναι ο πατέρας των ορφανών και ο κριτής των χηρών. Και οι παρθένοι που υπερηφανεύεστε εις βάρος των εγγάμων, θυμηθείτε τον Χριστό που είπε μέσω του στόματος του Παύλου: «Τίμιος είναι ο γάμος, και η κοίτη αμίαντη».

Άκουσε: ορκίστηκες στο φοβερό όνομα του Θεού, πράγμα το οποίο ούτε οι άγγελοι δεν τολμούν· αυτό προέρχεται από τον πονηρό, όπως δήλωσε ο Κύριος. Είπες ψέματα; Είναι ήττα. Λοιδόρησες; Ηττήθηκες. Κατακράτησες τα χρήματα από τον αδελφό σου, ή μάλλον από τον Χριστό που λιμοκτονούσε και στερούνταν ενδυμάτων· νικήθηκες με μια ήττα οδυνηρή και αναπολόγητη, η οποία γίνεται πρόξενος εκείνης της έσχατης και φοβερής κατηγορίας: «Πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω», και τα συναφή. Και το χειρότερο είναι ότι δεν ελέησες ούτε τον αδελφό του Χριστού που σε ικέτευε με φωνές· και ύστερα από λίγο, εγκαταλείποντας τα πάντα συγχρόνως, θα πορευθείς εκεί από όπου δεν πρόκειται να επιστρέψεις, αλλά θα συγκαταλεχθείς ανάμεσα σε εκείνους που θα ακούσουν: «Πορευθείτε μακριά από εμένα, οι καταραμένοι», και τα εξής. Είδες σε πόσα πράγματα έχεις νικηθεί, και δεν το κατανοείς; Είδες για πόσα παραπτώματα είσαι υπεύθυνος, και εσύ διάγεις τον βίο σου μέσα στην αμέλεια σαν να είσαι νικητής και αναίτιος, ενώ στην πραγματικότητα είσαι ηττημένος, κατατροπωμένος και αξιοθρήνητος; Δεν άκουσες αυτό που είναι γεγραμμένο, ότι «Ο νικών θα κληρονομήσει τα αιώνια αγαθά», αυτά τα οποία στην Αποκάλυψη ο Ιωάννης φανέρωσε και διηγήθηκε, τα πράγματα δηλαδή που είδε: χαρά απέραντη, ευφροσύνη άφθαρτη, διαβίωση μαζί με τον Δεσπότη των όλων και με όλους τους αγίους αγγέλους και αρχαγγέλους; Και αφού διηγήθηκε και πολλά άλλα θαυμαστά, στο τέλος πρόσθεσε λέγοντας: «Ο νικών θα κληρονομήσει αυτά». Τη νίκη την προαναφέραμε, αν το συγκρατείτε στη μνήμη σας· αλλά χάριν των πιο ράθυμων ας επαναλάβουμε για ποια νίκη κάνει λόγο.

Και πρόσεξε πώς δεν είναι δυνατόν να εισέλθουμε χωρίς ελεημοσύνη, αλλά ακόμη και αν μόνο αυτή λείπει, θα οδηγηθούμε στο πυρ. Διότι λέγει: «Φύγετε, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο, το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και για τους αγγέλους του». Για ποιον λόγο και γιατί; «Επειδή πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω· δίψασα, και δεν μου δώσατε να πιω». Είδες πώς, χωρίς να κατηγορηθούν για τίποτε άλλο, χάθηκαν μόνο για αυτό; Και οι παρθένες μόνο για αυτό τον λόγο εκδιώχθηκαν από τον νυμφώνα, παρόλο που διέθεταν σωφροσύνη· επειδή όμως ήταν στερημένες από τη βοήθεια της ελεημοσύνης, δεν εισήλθαν μαζί με τον Νυμφίο. «Να επιδιώκετε», λέγει, «την ειρήνη με όλους και τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο». Αναλογίσου, λοιπόν, ότι χωρίς μεν σωφροσύνη δεν είναι δυνατόν να δει κανείς τον Κύριο· ωστόσο, δεν είναι εξάπαντος βέβαιο ότι με τη σωφροσύνη και μόνο είναι δυνατόν να Τον δει· διότι πολλές φορές κάποιο άλλο ελάττωμα αποτέλεσε εμπόδιο.

Μην πράττεις τα κακά, για να ωφελήσεις τον εαυτό σου· διότι από τη Βασιλεία μεν όλοι ομοίως θα εκπέσουμε, στη γέεννα όμως δεν θα υποστούμε όλοι την ίδια τιμωρία, αλλά άλλος μεγαλύτερη και άλλος ηπιότερη. Διότι, εάν και εσύ και εκείνος επιδείξατε καταφρόνηση, και αυτός που έπραξε τα πολλά και αυτός που έπραξε τα λίγα ομοίως θα εκπέσετε από τη Βασιλεία· εάν όμως δεν καταφρονήσατε το ίδιο, αλλά άλλος περισσότερο και άλλος λιγότερο, στη γέεννα θα αισθανθείτε τη διαφορά. Γιατί λοιπόν, λέγει, απειλεί αυτούς που δεν έδωσαν ελεημοσύνη ότι θα απέλθουν στο πυρ, και όχι απλώς στο πυρ, αλλά στο πυρ που έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του; Για ποιον λόγο και γιατί; Διότι τίποτε δεν παροξύνει τόσο τον Θεό, όσο το να αδικεί κανείς τους φίλους Του.

Διότι, εάν μιλούσε για διεφθαρμένους ιερείς, θα τους είχε υπονοήσει προηγουμένως λέγοντας ότι «από εσάς κρίνεται ο κόσμος»· επειδή η Γραφή συνηθίζει να ονομάζει «κόσμο» και τους πονηρούς ανθρώπους. Και δεν θα έλεγε το ίδιο πράγμα για δεύτερη φορά, ούτε θα το έθετε αργότερα σαν να έλεγε κάτι πιο σπουδαίο. Αλλά ομιλεί για εκείνους τους αγγέλους, για τους οποίους λέει ο Χριστός: «Πηγαίνετε στο πυρ το ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του»· και ο Παύλος, ότι «Οι άγγελοί του μετασχηματίζονται σε διακόνους δικαιοσύνης». Διότι, όταν αυτές οι ασώματες δυνάμεις βρεθούν να υστερούν έναντι ημών που έχουμε περιβληθεί με σάρκα, θα υποστούν αυστηρότερη τιμωρία. Εάν όμως κάποιοι εξακολουθούν να επιμένουν ότι εννοεί ιερείς, θα τους ρωτήσουμε: ποιούς ιερείς;

ζ'. Είδες σε πόσα εξυπηρέτησε ο φθόνος; Πώς ικανοποίησε την αχόρταστη διάθεση του διαβόλου και του παρέθεσε τέτοιο τραπέζι, όσο επιθύμησε εκείνος να δει; Ας αποφύγουμε, λοιπόν, το νόσημα αυτό. Διότι δεν είναι δυνατόν, δεν είναι δυνατόν να διαφύγουμε από το πυρ εκείνο που είναι ετοιμασμένο για τον διάβολο, εάν δεν απαλλαγούμε από αυτή την αρρώστια. Και θα απαλλαγούμε, εάν αναλογιστούμε πώς μας αγάπησε ο Χριστός και πώς μας έδωσε την εντολή να αγαπάμε ο ένας τον άλλον. Πώς, λοιπόν, μας αγάπησε; Έδωσε το τίμιο Αίμα Του για εμάς, ενώ εμείς ήμασταν εχθροί Του και Τον είχαμε αδικήσει τα μέγιστα.

Διότι εκείνα μεν, επειδή τα αναγκάζει η κοιλιά, στρέφονται προς την τροφή που τους έχει οριστεί· εσύ όμως, χωρίς κανείς να σε ωθεί ούτε να σε αναγκάζει, καταβροχθίζεις τον αδελφό σου, δαγκώνοντας και κατασπαράζοντάς τον, αν και όχι με τα δόντια, αλλά με λόγια που είναι χειρότερα από δαγκωματιές. Πώς, λοιπόν, θα δεχθείς την ιερή προσφορά, έχοντας βάψει κόκκινη τη γλώσσα σου με ανθρώπινο αίμα; Πώς προσφέρεις την ειρήνη, με στόμα γεμάτο πόλεμο; Και πώς βέβαια θα απολαύσεις την αισθητή τροφή, συγκεντρώνοντας τόσο πολύ δηλητήριο; Δεν ανακουφίζεις τη φτώχεια· γιατί την επιβαρύνεις; Δεν σηκώνεις αυτόν που είναι πεσμένος· γιατί τον καταβάλλεις; Δεν διώχνεις την απελπισία· γιατί την αυξάνεις; Δεν δίνεις χρήματα· γιατί επιπλέον υβρίζεις με λόγια; Δεν άκουσες πόσο μεγάλη τιμωρία υφίστανται αυτοί που δεν τρέφουν τους φτωχούς; Σε ποιες τιμωρίες καταδικάζονται; Διότι λέει: «Πορεύεσθε στο πυρ το ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του». Εάν λοιπόν αυτοί που δεν τρέφουν τους φτωχούς καταδικάζονται κατ' αυτόν τον τρόπο, τι δίκη θα δώσουν εκείνοι που, εκτός από το ότι δεν τρέφουν, υβρίζουν κιόλας; Πόση κόλαση θα υποστούν, πόση γέεννα; Για να μην προκαλέσουμε λοιπόν εναντίον του εαυτού μας τόσα πολλά κακά, όσο εξαρτάται από εμάς, ας θεραπεύσουμε αυτή την πονηρή ασθένεια και ας βάλουμε χαλινάρι στη γλώσσα μας· και όχι μόνο να μην υβρίζουμε, αλλά και να παρηγορούμε, τόσο με λόγια όσο και με έργα, ώστε, αποταμιεύοντας από πριν άφθονο έλεος για τον εαυτό μας, να επιτύχουμε τα αγαθά που μας έχουν υποσχεθεί· τα οποία είθε να τα επιτύχουμε όλοι μας, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία, και τα εξής.

«Μα ο Θεός είναι φιλάνθρωπος», λέει (κάποιος). Λοιπόν, απλά λόγια είναι αυτά, και ούτε ο πλούσιος εκείνος που περιφρόνησε τον Λάζαρο κολάζεται; Ούτε οι μωρές παρθένες αποβάλλονται από τον νυμφώνα; Ούτε εκείνοι που δεν τον έθρεψαν απέρχονται στο πυρ το ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του; Ούτε εκείνος που είναι ντυμένος με ρυπαρά ενδύματα θα καταστραφεί, αφού του δέσουν τα χέρια και τα πόδια; Ούτε εκείνος που απαίτησε τα εκατό δηνάρια παραδίδεται στους βασανιστές; Ούτε είναι αληθινό αυτό που ειπώθηκε για τους μοιχούς, ότι δηλαδή «το σκουλήκι τους δεν θα πεθάνει και το πυρ τους δεν θα σβήσει»; Αλλά όλα αυτά είναι μόνο απειλές; «Ναι», λέει. Και από πού, πες μου, τολμάς να αποφανθείς για ένα τόσο μεγάλο ζήτημα, και μάλιστα εκφέροντας μόνος σου την απόφαση; Διότι εγώ, και από όσα έχει πει ο Χριστός και από όσα έχει πράξει, θα μπορέσω να αποδείξω το αντίθετο. Αν, λοιπόν, δεν πιστεύεις στις μελλοντικές κολάσεις, πίστεψε τουλάχιστον από τα όσα έχουν ήδη συμβεί· διότι βέβαια τα όσα έχουν ήδη γίνει και έχουν πραγματοποιηθεί δεν είναι απειλές και απλά λόγια. Ποιος, λοιπόν, κατέκλυσε ολόκληρη την οικουμένη την εποχή του Νώε, και προκάλεσε εκείνο το φοβερό ναυάγιο, και την πανωλεθρία ολόκληρου του γένους μας; Ποιος μετά από αυτά εξαπέλυσε εκείνους τους κεραυνούς και τις πύρινες λαίλαπες πάνω στη γη των Σοδόμων; Ποιος καταπόντισε ολόκληρη την Αίγυπτο; Ποιος εξολόθρευσε τις εξακόσιες χιλιάδες στην έρημο; Ποιος κατέκαψε τη συναγωγή του Αβειρών;

Επομένως, ούτε για τον διάβολο θα μπορούσες να πεις ότι τιμωρείται. Διότι λέγει: «Πορεύεσθε στο πυρ το ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του». Επειδή, εάν δεν υπάρχει γέεννα, ούτε εκείνος τιμωρείται· εάν όμως εκείνος τιμωρείται, είναι φανερό ότι και εμείς που επιτελούμε τα δικά του έργα θα τιμωρηθούμε· διότι και εμείς παρακούσαμε, έστω και αν όχι στα ίδια πράγματα. Πώς όμως δεν φοβάσαι όταν ξεστομίζεις τόσο τολμηρά λόγια; Διότι, όταν λες ότι ο Θεός είναι φιλάνθρωπος και δεν τιμωρεί, εάν τελικά τιμωρήσει, θα αποδειχθεί, σύμφωνα με εσένα, ότι δεν είναι πλέον φιλάνθρωπος. Βλέπεις σε τι είδους λόγια σας οδηγεί ο διάβολος;

Διότι είναι φοβερές οι ευθύνες, φοβερές, και έχουν ανάγκη από πολλή φιλανθρωπία, ώστε να μην ακούσουμε τον φρικτό εκείνο λόγο: «Απομακρυνθείτε, δεν σας γνωρίζω, εσείς που εργάζεστε την ανομία»· ώστε να μην ακούσουμε πάλι εκείνο το φοβερό: «Απέλθετε, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο, το ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του»· ώστε να μην ακούσουμε: «Χάος υπάρχει μεταξύ ημών και υμών»· ώστε να μην ακούσουμε εκείνο που είναι γεμάτο φρίκη: «Πάρτε τον και ρίξτε τον στο εξώτερο σκότος»· ώστε να μην ακούσουμε εκείνο που είναι γεμάτο από μεγάλο φόβο: «Πονηρέ και οκνηρέ δούλε». Διότι είναι πάρα πολύ φρικτό και φοβερό εκείνο το δικαστήριο· καίτοι ο Θεός είναι ήμερος, καίτοι είναι προσηνής. Διότι ονομάζεται Θεός οικτιρμών, και Θεός παρακλήσεως, και είναι αγαθός όσο κανένας δεν είναι αγαθός, και χρηστός και επιεικής και πολυέλεος, και δεν επιθυμεί τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά το να επιστρέψει και να ζήσει. Από πού λοιπόν, από πού είναι γεμάτη με τόση αγωνία εκείνη η ημέρα; Ποταμός πυρός ρέει μπροστά από το πρόσωπό του, τα βιβλία των πράξεών μας ανοίγονται, αυτή η ημέρα φλέγεται σαν κλίβανος, άγγελοι τρέχουν ολόγυρα, και πολλά καμίνια ετοιμάζονται. Πώς λοιπόν είναι φιλάνθρωπος; Πώς ελεήμων; Πώς αγαθός; Είναι λοιπόν φιλάνθρωπος ακόμη και με αυτόν τον τρόπο, και μάλιστα μέσα από αυτά ακριβώς αποδεικνύεται το μέγεθος της φιλανθρωπίας του.

Επειδή και οι παρθένες δεν κατηγορήθηκαν για πορνεία, ούτε για μοιχεία, ούτε για φθόνο, ούτε για βασκανία, ούτε για μέθη, ούτε για κακοπιστία, αλλά για έλλειψη ελαίου· δηλαδή, επειδή δεν έκαναν ελεημοσύνη· διότι αυτό ακριβώς είναι το έλαιο. Και εκείνοι που καταδικάστηκαν με το «Απέλθετε, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο», πάλι για κανένα από αυτά δεν κατηγορήθηκαν, αλλά και αυτοί επειδή δεν έθρεψαν τον Χριστό. Βλέπεις ότι αρκεί από μόνη της η έλλειψη της ελεημοσύνης για να οδηγήσει κάποιον στο πυρ της γεέννης; Διότι πού θα είναι χρήσιμος, πες μου, εκείνος που δεν κάνει ελεημοσύνη;

Διότι, όταν πρέπει να τιμωρεί, και όταν πρέπει να τιμά, και όταν πρέπει να συγχωρεί αμαρτίες, και όταν πρέπει να νομοθετεί, και όταν πρέπει να πράξει κάτι από τα πολύ ανώτερα, πουθενά δεν θα τον βρεις να επικαλείται τον Πατέρα, ούτε να προσεύχεται, αλλά να τα πράττει όλα με αυθεντία. Και εγώ μεν θα απαριθμήσω το καθένα από αυτά· εσύ δε εξέτασε με ακρίβεια πώς πουθενά δεν έχει ανάγκη προσευχής. «Ελάτε», λέγει, «οι ευλογημένοι του Πατρός μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς». Και πάλι: «Πορευθείτε μακριά από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του».

Πρόκειται για ένα είδος συναλλαγής και εμπορίου που αποφέρει κέρδος πολύ μεγαλύτερο και ωφελιμότερο από τη δαπάνη. Διότι η μεν δαπάνη γίνεται σε χρήματα· το κέρδος όμως δεν είναι πλέον μόνο σε χρήματα, αλλά και σε άφεση αμαρτιών, και σε παρρησία προς τον Θεό, και στη βασιλεία των ουρανών, και στην απόλαυση των αγαθών τα οποία ούτε μάτι είδε, ούτε αυτί άκουσε, ούτε ανέβηκαν ποτέ σε καρδιά ανθρώπου. Πώς, λοιπόν, δεν είναι παράλογο, οι μεν έμποροι να μη λυπούνται τίποτε από τα υπάρχοντά τους, και μάλιστα ενώ το κέρδος του εμπορίου τους δεν πρόκειται να είναι κάποιο διαφορετικό, αλλά όμοιο με το κεφάλαιό τους· εμείς όμως, που με φθαρτά και πρόσκαιρα μέσα πρόκειται να καρπωθούμε αγαθά όχι φθαρτά και πρόσκαιρα, αλλά άφθαρτα και αθάνατα, να μην επιδεικνύουμε για τα υπάρχοντά μας ούτε καν την ίδια προθυμία με εκείνους; Όχι, αδελφοί, ας μη σκεφτόμαστε τόσο εσφαλμένα για τη δική μας σωτηρία· αλλά, έχοντας υπόψη το παράδειγμα των παρθένων, και εκείνους που οδηγούνται στο πυρ το οποίο είναι ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του, επειδή δεν έθρεψαν ούτε πότισαν τον Χριστό, ας διατηρήσουμε αναμμένο το πυρ του Πνεύματος με άφθονη φιλανθρωπία και έντονη ελεημοσύνη, για να μην υποστούμε ναυάγιο ως προς την πίστη. Διότι η πίστη έχει ανάγκη από τη βοήθεια και την παραμονή του Πνεύματος, για να παραμένει ακλόνητη· και η βοήθεια του Πνεύματος συνηθίζει να παραμένει μαζί μας μέσω ενός καθαρού βίου και μιας άριστης πολιτείας.

Διότι τι το βαρύ ή τι το επαχθές μάς ζήτησε; Και ποιο από αυτά δεν συγκαταλέγεται στα εξαιρετικά εύκολα και απλά; Διότι δεν είπε: «Ήμουν ασθενής και δεν με θεραπεύσατε», αλλά: «Δεν με επισκεφθήκατε». Δεν είπε: «Ήμουν στη φυλακή και δεν με βγάλατε έξω», αλλά: «Δεν ήλθατε προς εμένα». Όσο πιο ελαφρές λοιπόν είναι οι εντολές, τόσο μεγαλύτερη είναι η τιμωρία για όσους παρακοούν. Διότι τι είναι πιο ελαφρύ, πες μου, από το να περπατήσεις και να μπεις σε ένα δεσμωτήριο; Και τι πιο ευχάριστο; Διότι, όταν δεις άλλους δεμένους, άλλους ρυπαρούς, άλλους με μακριά αχτένιστα μαλλιά και ντυμένους με κουρέλια, άλλους να λιώνουν από την πείνα και να τρέχουν στα πόδια σαν σκυλιά· άλλους με πληγωμένα τα πλευρά, άλλους να επιστρέφουν τώρα δεμένοι από την αγορά, και την ημέρα μεν να επαιτούν και να μη συγκεντρώνουν ούτε την αναγκαία τροφή, το βράδυ δε να απαιτείται από αυτούς από τους δεσμοφύλακες εκείνη η πονηρή και σκληρή υπηρεσία· έστω και πέτρα να είσαι, οπωσδήποτε θα γίνεις πιο φιλάνθρωπος· και αν ακόμη ζεις μια ζωή γεμάτη τρυφηλότητα και ακολασία, οπωσδήποτε θα γίνεις πιο φιλοσοφημένος, αναλογιζόμενος την ανθρώπινη κατάσταση μέσα από τις συμφορές των άλλων. Διότι οπωσδήποτε θα φέρεις στον νου σου την φοβερή εκείνη ημέρα και τις ποικίλες κολάσεις.

Σε απάλλαξα από βαρύτατη φυλακή· εγώ δεν απαιτώ το ίδιο, ούτε λέω: «Απάλλαξέ με». Αλλά, αν με δεις μόνο δεμένο, αρκεί αυτό για παρηγοριά μου. Όταν ήσουν νεκρός, σε ανέστησα· εγώ δεν απαιτώ το ίδιο από εσένα, αλλά λέω: «Επισκέψου με μόνο όταν είμαι άρρωστος». Όταν, λοιπόν, είναι τόσο μεγάλα αυτά που έχουν δοθεί και πολύ ελαφρά αυτά που απαιτούνται, και δεν προσφέρουμε ούτε αυτά, πόσης γέεννας δεν θα ήμασταν άξιοι; Δικαίως θα απέλθουμε στο πυρ το ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του, εφόσον είμαστε πιο αναίσθητοι και από τις πέτρες. Διότι, πόση αναισθησία φανερώνει, πες μου, ενώ έχουμε λάβει τόσα πολλά και πρόκειται να λάβουμε άλλα τόσα, να είμαστε δούλοι των χρημάτων, από τα οποία λίγο αργότερα θα στερηθούμε έστω και παρά τη θέλησή μας; Και άλλοι μεν παρέδωσαν ακόμη και την ψυχή τους και έχυσαν το αίμα τους· εσύ, όμως, ούτε τα περιττά δεν προσφέρεις για χάρη των ουρανών, για χάρη τόσων στεφάνων;

Διότι, όπως ακριβώς συμβαίνει με τους δικαστές, όταν δικάζουν δημόσια, όπου οι παριστάμενοι τραβούν τα παραπετάσματα και τους φανερώνουν σε όλους· έτσι λοιπόν και τότε όλοι θα Τον δουν να κάθεται, και ολόκληρη η ανθρώπινη φύση θα παραστεί ενώπιόν Του, και ο Ίδιος θα τους αποκριθεί αυτοπροσώπως. Και στους μεν θα πει: Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου· διότι πείνασα και μου δώσατε να φάω· στους δε θα πει: Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ· σε λίγα στάθηκες πιστός, σε πολλά θα σε καταστήσω. Και εκδίδοντας αντίθετη απόφαση, στους μεν αποκρίνεται: Πορεύεστε στο πυρ το αιώνιο, το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του· στους δε: Πονηρέ και οκνηρέ δούλε. Και άλλους μεν θα τους διχοτομήσει και θα τους παραδώσει στους βασανιστές· για άλλους δε θα διατάξει να ριχτούν στο εξώτερο σκότος, αφού τους δέσουν τα χέρια και τα πόδια. Και μετά την αξίνα θα ακολουθήσει η κάμινος, και όσα απορρίπτονται από τη σαγήνη θα πέσουν εκεί. Τότε οι δίκαιοι θα εκλάμψουν σαν τον ήλιο· μάλλον δε περισσότερο από τον ήλιο. Και έχει λεχθεί αυτό, όχι επειδή το φως τους θα είναι μόνο τόσο· αλλά επειδή δεν γνωρίζουμε κανένα άλλο άστρο πιο λαμπρό από αυτό, θέλησε να παραστήσει τη μελλοντική λαμπρότητα των αγίων μέσα από κάτι το γνώριμο. Επειδή και για το όρος, όταν ειπώθηκε ότι έλαμψε σαν τον ήλιο, για την ίδια ακριβώς αιτία το είπε έτσι. Διότι το γεγονός ότι το φως ήταν ανώτερο από το παράδειγμα, το απέδειξαν οι μαθητές πέφτοντας στη γη.

ΟΜΙΛΙΑ ΟΘ΄. Όταν δε έλθει ο Υιός του ανθρώπου μέσα στη δόξα του Πατέρα του, και όλοι οι άγιοι άγγελοι μαζί του, τότε, λέει, θα καθίσει στον θρόνο της δόξας του, και θα χωρίσει τα πρόβατα από τα ερίφια· και τους μεν θα τους αποδεχθεί, επειδή τον έθρεψαν όταν πεινούσε, και τον πότισαν όταν διψούσε, και τον φιλοξένησαν όταν ήταν ξένος, και τον έντυσαν όταν ήταν γυμνός, και τον επισκέφθηκαν όταν ασθενούσε, και πήγαν να τον δουν όταν ήταν στη φυλακή· και θα τους δώσει τη βασιλεία. Τους άλλους δε, κατακρίνοντάς τους για τα αντίθετα, θα τους στείλει στο πυρ το αιώνιο, το οποίο είναι ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του.

Αλλά αυτός, όντας επιεικής, απαιτεί όσα είναι κατά τη δύναμή μας· μάλλον δε και λιγότερα από τη δύναμή μας, αφήνοντας σε εμάς να φιλοτιμηθούμε για τα περισσότερα. Προς εκείνους όμως λέει: «Πορευθείτε μακριά από εμένα, οι καταραμένοι»· δεν λέει όμως «υπό του Πατρός»· διότι δεν τους καταράστηκε αυτός, αλλά τα δικά τους έργα· «στο πυρ το αιώνιο, το οποίο είναι ετοιμασμένο, όχι για εσάς, αλλά για τον διάβολο και τους αγγέλους του». Διότι, όταν βέβαια μιλούσε για τη βασιλεία λέγοντας, «Ελάτε, κληρονομήστε τη βασιλεία», πρόσθεσε, «που είναι ετοιμασμένη για εσάς προ καταβολής κόσμου»· για το πυρ όμως δεν είπε το ίδιο, αλλά, «το ετοιμασμένο για τον διάβολο». «Διότι εγώ μεν ετοίμασα τη βασιλεία για εσάς, το δε πυρ όχι για εσάς, αλλά για τον διάβολο και τους αγγέλους του· επειδή όμως εσείς ρίξατε τον εαυτό σας σε αυτό, να καταλογίζετε την ευθύνη στον εαυτό σας».

Διότι από πόσες πέτρες δεν είναι βαρύτερες οι μέριμνες, οι οποίες δεν τραυματίζουν κεφάλια, αλλά καταναλώνουν την ψυχή; Επειδή φοβούνται μήπως όσα εισήλθαν αδίκως, εξέλθουν κάποτε δικαίως από την οικία τους· τρέμουν για τα χειρότερα, οργίζονται, παροξύνονται εναντίον οικείων και ξένων. Και πότε τους κυριεύει η αθυμία, πότε ο φόβος και πότε ο θυμός, και σαν να διαβαίνουν από γκρεμούς σε γκρεμούς, προσδοκούν εναγωνίως κάθε μέρα και αυτά που δεν έχουν ακόμη αποκτήσει. Γι' αυτόν τον λόγο, ούτε καν χαίρονται για όσα έχουν, αφενός επειδή δεν νιώθουν σιγουριά για την ασφάλειά τους, και αφετέρου επειδή με όλη τους τη διάνοια προσμένουν με απληστία όσα δεν έχουν ακόμη λάβει. Και όπως ακριβώς εκείνος που διψά διαρκώς, ακόμη κι αν πιει από χιλιάδες πηγές, δεν αισθάνεται την απόλαυση, επειδή δεν χορταίνει· έτσι και αυτοί, όχι μόνο δεν χαίρονται, αλλά και βασανίζονται, όσα κι αν έχουν συγκεντρώσει, επειδή δεν γνωρίζουν κανένα όριο σε αυτή τους την επιθυμία. Και τα μεν της παρούσας ζωής είναι τέτοια· ας μιλήσουμε όμως και για τη μέλλουσα Ημέρα. Διότι, έστω κι αν αυτοί δεν δίνουν προσοχή, για εμάς είναι αναγκαίο να μιλήσουμε. Κατά τη μέλλουσα Ημέρα, λοιπόν, θα μπορούσε κανείς να δει παντού τους ανθρώπους αυτούς να τιμωρούνται. Διότι, όταν λέει: «Πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω· δίψασα, και δεν μου δώσατε να πιω», αυτούς τιμωρεί· και όταν λέει: «Πορεύεσθε στο αιώνιο πυρ που έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο», εκεί παραπέμπει όσους πλουτίζουν με κακό τρόπο.

Και ο πονηρός δούλος, αυτός που δεν δίνει στους συνδούλους του τα υπάρχοντα του κυρίου του, ανήκει στη μερίδα αυτών· το ίδιο και εκείνος που έθαψε το τάλαντο, καθώς και οι πέντε παρθένες. Και όπου και αν στραφείς, θα δεις τους φιλάργυρους να κολάζονται. Και άλλοτε μεν θα ακούσουν: Χάος υπάρχει μεταξύ ημών και υμών· άλλοτε δε: Πορευθείτε μακριά από εμένα στο πυρ το ετοιμασμένο· και άλλοτε, αφού διχοτομηθούν, θα απέλθουν εκεί όπου υπάρχει ο τριγμός των δοντιών. Και θα μπορούσε κανείς να τους δει να εκδιώκονται από παντού, και να μην έχουν πουθενά τόπο να σταθούν, παρά να συγκεντρώνονται μόνο στη γέεννα.