Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 28:19

Και ποια είναι αυτά; Ότι εμείς, που γεννηθήκαμε από αίμα και σάρκα για τον θάνατο, αναγεννιόμαστε μέσα από το ύδωρ και το βάπτισμα για τη ζωή. Διότι αυτά τα θαυμαστά διέταξε ο Θεός τους μαθητές να παραδώσουν στα έθνη: Αφού πορευθείτε, να μαθητεύσετε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας ενέτειλα. Σχετικά με αυτό το όνομα, δηλαδή του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, δες τι πρόσθεσε στη συνέχεια ο προφήτης:

Ποια είναι δε η κατάλληλη ευκαιρία; Η υπόθεση των μυστηρίων που επιτελούνται σε αυτήν. «Και θα φοβηθούν τα έθνη το όνομά σου.» Αιτία αυτών είναι το κήρυγμα που έγινε από τη Σιών σε όλη την οικουμένη. Και ορθώς είπε ότι θα φοβηθούν. Διότι τότε τα έθνη δεν είχαν τον φόβο του· αφότου όμως πρόσταξε τους αποστόλους: «Μαθητεύστε όλα τα έθνη», αλλά βεβαίως και οι βασιλείς της γης, όχι μερικοί, αλλά όλοι. Επομένως θα πεις ότι μαζί με τους βασιλείς αναφέρονται και οι δίκαιοι· διότι αυτοί είναι αυτοχειροτόνητοι, ή μάλλον βασιλείς χειροτονημένοι από τον Θεό, επειδή κυριαρχούν πάνω στις ηδονές και διαφυλάσσουν τη βασιλική εικόνα. «Διότι θα οικοδομήσει ο Κύριος τη Σιών.» Βλέπεις πώς αιτία της υποταγής των βασιλέων και της επίγνωσης των εθνών είναι η οικοδόμηση της Σιών· την οποία ακριβώς δεν την οικοδόμησε με λίθους, αλλά με θαύματα και χαρίσματα πνευματικά και μυστήρια ένδοξα. «Επέβλεψε στην προσευχή των ταπεινών.» Με τον όρο ταπεινούς εννοεί σαφώς τους ταπεινόφρονες· για τους οποίους ο ίδιος ο Κύριος έλεγε: «Σε ποιον θα επιβλέψω, παρά στον ταπεινό, και ήσυχο, και σε εκείνον που τρέμει τους λόγους μου;» ώστε υπονοεί τους αποστόλους. «Ας γραφτεί αυτή σε άλλη γενεά.» Αυτή, ποια; Η Σιών σε μια άλλη γενεά, αυτή των εθνών. Διότι, επειδή την απέρριψαν οι Ιουδαίοι, αφού δεν δέχθηκαν το μυστήριο που υπήρχε σε αυτήν, δικαίως έχει καταγραφεί ως μητέρα των εθνών, για τα οποία αρμόζουν τα όσα ακολουθούν. «

Διότι ο Πατέρας είναι ένας, τα πρόσωπα όμως είναι δύο, επειδή υπάρχει και ο Υιός· και το τρίτο είναι το Άγιο Πνεύμα. Ο Πατέρας δίνει την εντολή, ο Λόγος την εκτελεί και ο Υιός φανερώνεται, μέσω του οποίου πιστεύεται ο Πατέρας. Με την οικονομία της συμφωνίας συνάγεται η πίστη σε έναν Θεό. Διότι ένας είναι ο Θεός. Επειδή αυτός που προστάζει είναι ο Πατέρας, αυτός που υπακούει είναι ο Υιός και αυτό που δίνει σύνεση είναι το Άγιο Πνεύμα. Ο Πατέρας είναι υπεράνω όλων, ο Υιός ενεργεί μέσα από όλα και το Άγιο Πνεύμα είναι εντός όλων. Εξάλλου, δεν μπορούμε να κατανοήσουμε έναν Θεό, εάν δεν πιστέψουμε αληθινά στον Πατέρα, στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα. Διότι οι Ιουδαίοι μεν δόξασαν τον Πατέρα, αλλά δεν έδειξαν ευγνωμοσύνη, επειδή δεν αναγνώρισαν τον Υιό. Οι μαθητές αναγνώρισαν τον Υιό, αλλά όχι εν Αγίω Πνεύματι· γι' αυτό και τον αρνήθηκαν. Γνωρίζοντας λοιπόν ο πατρικός Λόγος την οικονομία και το θέλημα του Πατέρα, ότι δηλαδή ο Πατέρας δεν επιθυμεί να δοξάζεται διαφορετικά παρά με αυτόν τον τρόπο, όταν αναστήθηκε έδωσε παραγγελία στους μαθητές λέγοντας: Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, αποδεικνύοντας ότι όποιος παραλείψει έστω και ένα από αυτά, δεν έχει δοξάσει τέλεια τον Θεό. Διότι μέσω αυτής της Τριάδας δοξάζεται ο Πατέρας. Επειδή ο Πατέρας θέλησε, ο Υιός έπραξε και το Πνεύμα φανέρωσε. Όλες λοιπόν οι Γραφές κηρύττουν περί αυτού. Αλλά θα μου πει κάποιος: Μου παρουσιάζεις έναν ξένο Λόγο αποκαλώντας τον Υιό. Διότι ο Ιωάννης μεν ομιλεί για Λόγο, αλλά τον αλληγορεί με διαφορετικό τρόπο. Όχι, δεν τον αλληγορεί με διαφορετικό τρόπο.

Ένας, λοιπόν, είναι ο Θεός και Πατέρας, και όχι δύο ούτε τρεις· ένας είναι ο Ων, και δεν υπάρχει άλλος εκτός από αυτόν, ο μόνος αληθινός. Διότι, λέει, Κύριος ο Θεός σου, είναι ένας Κύριος, και πάλι: Δεν μας έκτισε ένας Θεός, δεν είναι ένας ο Πατέρας όλων μας; Ένας είναι και ο Υιός, ο Θεός Λόγος. Διότι, λέει, ο μονογενής, ο οποίος βρίσκεται στους κόλπους του Πατρός, και πάλι: Ένας Κύριος Ιησούς Χριστός, και σε άλλο σημείο: Ποιο είναι το όνομά του ή ποιο το όνομα του υιού του, για να το γνωρίσουμε; Ένας είναι και ο Παράκλητος. Διότι, λέει, ένα είναι και το Πνεύμα, επειδή κληθήκαμε σε μία ελπίδα της κλήσεώς μας, και πάλι: Με ένα Πνεύμα ποτιστήκαμε, και τα εξής. Όλα δε αυτά, τα χαρίσματα δηλαδή, τα ενεργεί ένα και το αυτό Πνεύμα. Ούτε λοιπόν υπάρχουν τρεις πατέρες ούτε τρεις υιοί ούτε τρεις παράκλητοι, αλλά ένας Πατέρας και ένας Υιός και ένας Παράκλητος. Γι' αυτό και ο Κύριος, όταν απέστειλε τους αποστόλους να μαθητεύσουν όλα τα έθνη, τους έδωσε την εντολή να βαπτίζουν στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, ούτε στο όνομα ενός τριώνυμου, ούτε σε τρεις που ενανθρώπησαν, αλλά σε τρεις ομότιμους.

Καλοί μεν είναι οι ιερείς και οι διάκονοι του λόγου, αλλά ανώτερος είναι ο Αρχιερεύς, στον οποίο έχουν εμπιστευθεί τα άγια των αγίων, και ο οποίος μόνος έχει εμπιστευθεί τα κρυπτά του Θεού. Καλές είναι οι λειτουργικές δυνάμεις του Θεού. Καλό είναι και το Άγιο Πνεύμα, το οποίο είναι πάνω από όλα τα άγια το αγιότερο και διάκονος του Λόγου. Πάνω όμως από όλους τους αγίους, ο αγιότατος είναι ο Αρχιερεύς, ο οποίος είναι άγγελος και διάκονος του Πατρός και άρχων των λεγεώνων της επουράνιας στρατιάς, μέσω του οποίου ο Πατέρας τα πάντα εποίησε και για τα πάντα προνοεί. Αυτός είναι η οδός που οδηγεί προς τον Πατέρα, η πέτρα, ο φραγμός, το κλειδί, ο ποιμένας, το ιερείο, η θύρα της γνώσεως, δια της οποίας εισήλθαν ο Αβραάμ και ο Ισαάκ και ο Ιακώβ, ο Μωυσής και ολόκληρος ο χορός των προφητών και οι στύλοι του κόσμου, οι απόστολοι, και η νύμφη του Χριστού, υπέρ της οποίας, ως προίκα, έχυσε το δικό του αίμα, για να την εξαγοράσει. Όλα αυτά αποβλέπουν στην ενότητα του ενός και μόνου αληθινού Θεού. Κάτι το εξαιρετικό όμως έχει το Ευαγγέλιο: την παρουσία του Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού, το πάθος, την ίδια την ανάσταση. Διότι εκείνα που οι προφήτες προανήγγειλαν λέγοντας: «Έως ότου έλθει εκείνος για τον οποίο προορίζεται, και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών», αυτά στο Ευαγγέλιο έχουν εκπληρωθεί: «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη, βαπτίζοντας αυτούς εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος».

ΡΚΑ'. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΤΙΜΟΘΕΟ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ. Στο ρητό: «Δεν εστάλην παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου του Ισραήλ.» «Δεν εστάλην», λέει ο Κύριος στη Χαναναία, «παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου του Ισραήλ»· επειδή ήθελε να εκπληρώσει την υπόσχεσή του προς τον Αβραάμ, και, αναλαμβάνοντας το σπέρμα του και επιλέγοντας από εκεί μητέρα, σαρκώθηκε μέσα σε αυτήν και από αυτήν. Και έγινε αληθινά άνθρωπος, όμοιος με εμάς σε όλα εκτός από την αμαρτία, αναιρώντας κάθε δικαιολογία των Ιουδαίων. Διότι, όπως προείπα, επειδή υποσχέθηκε τη σωτηρία στους προπάτορες και ότι θα πληθύνει τους απογόνους τους σαν τα άστρα του ουρανού, ήρθε προς αυτούς και προήλθε από αυτούς· και αρχικά δεν δεχόταν τους εθνικούς, κρατώντας για εκείνους την προτεραιότητα της εισόδου. Επειδή όμως είδε το αμετάπειστο των μεν και βρήκε την προθυμία για επιστροφή των δε, και ότι οι μεν ετοίμασαν γι' αυτόν θάνατο και σταυρό, ενώ οι δε απέδωσαν ως καρπό προσκύνηση και θεολογία, όταν αναστήθηκε από τους νεκρούς, δίνει την εντολή στους μαθητές να μαθητεύσουν όλα τα έθνη, απορρίπτοντας την αγνωμοσύνη και την αχαριστία των Ιουδαίων. Γι' αυτόν τον λόγο, αφού στράφηκαν προς τα έθνη, εξέπεμψαν τη λάμψη του θείου κηρύγματος σε όλη την οικουμένη.

Αφού πορευθείτε, να μαθητεύσετε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας έχω παραγγείλει. Μεγάλο είναι το εγκώμιο των αποστόλων, όταν τους έχουν εμπιστευθεί τέτοια πράγματα· εννοώ τη σωτηρία της οικουμένης· όταν τους έχουν εμπιστευθεί λόγια γεμάτα από το Πνεύμα· πράγμα το οποίο βεβαίως υπονοώντας είπε το: «Διά του Αγίου Πνεύματος»· δηλαδή, «Και τα λόγια τα οποία σας μίλησα, είναι Πνεύμα».

βʹ. Ποιος, λοιπόν, θα μπορούσε να οδυρθεί και να θρηνήσει επάξια για εκείνους που επιχειρούν να βλασφημήσουν την αξία του Πνεύματος, οι οποίοι, σαν κάποιοι παράφρονες, δεν ανέχονται να εγκαταλείψουν τη δική τους αγνωμοσύνη ούτε μπροστά στο μέγεθος των ευεργεσιών, αλλά τολμούν να πράττουν τα πάντα εναντίον της ίδιας τους της σωτηρίας, αποξενώνοντας αυτό, στο μέτρο που εξαρτάται από τους ίδιους, από τη δεσποτική του αξία, και επιχειρούν να το υποβιβάσουν στην τάξη των κτισμάτων; Αυτούς θα ήθελα να ρωτήσω: για ποιον λόγο, εσείς, διεξάγετε τόσο μεγάλο πόλεμο εναντίον της αξίας του Πνεύματος; Ή μάλλον εναντίον της δικής σας σωτηρίας, και δεν θέλετε ούτε καν να αναλογιστείτε τα όσα ειπώθηκαν από τον Σωτήρα προς τους μαθητές: «Αφού πορευθείτε, να κάνετε μαθητές όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος».

Επειδή, λοιπόν, αφού είχαν ακούσει τη Δεσποτική φωνή: «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη», βρίσκονταν στη συνέχεια σε αμηχανία και αγνοούσαν προς τα πού έπρεπε να κατευθυνθεί ο καθένας, και σε ποια περιοχή της οικουμένης έπρεπε να κηρύξει τον λόγο, έρχεται το Άγιο Πνεύμα με μορφή γλωσσών, μοιράζοντας στον καθένα τα μέρη της οικουμένης για τη διδασκαλία, και μέσω της γλώσσας που δόθηκε, σαν σε κάποια δέλτο, γνωστοποιώντας στον καθένα το όριο της δικαιοδοσίας και της διδασκαλίας που του εμπιστεύθηκε.

Διότι γι' αυτόν τον λόγο κληθήκαμε, όχι για να πράξουμε ένα μόνο έργο, αλλά όλα. Επειδή, όπως ακριβώς έχουμε πέντε αισθήσεις, και πρέπει να τις χρησιμοποιούμε όλες όπως αρμόζει, έτσι πρέπει να πράττουμε και με όλες τις αρετές. Εάν, λοιπόν, κάποιος είναι μεν σώφρων, αλλά ανελεήμων, ή είναι μεν ελεήμων, αλλά πλεονέκτης, ή απέχει μεν από τα ξένα, αλλά δεν μοιράζεται τα δικά του, όλα γίνονται μάταια. Διότι δεν αρκεί μόνο μία αρετή για να μας παρουσιάσει ενώπιον του βήματος του Χριστού με παρρησία, αλλά έχουμε ανάγκη από πολλή, ποικίλη και παντοδαπή αρετή, και μάλιστα σε όλη της την πληρότητα. Άκουσε άλλωστε τον Χριστό που λέει στους μαθητές: «Αφού πορευθείτε, κάντε μαθητές σας όλα τα έθνη, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα»· και πάλι: «Εάν κάποιος καταλύσει μία από αυτές τις ελάχιστες εντολές, θα ονομαστεί ελάχιστος στη βασιλεία των ουρανών», δηλαδή, στην ανάσταση. Διότι βεβαίως δεν πρόκειται να εισέλθει στη βασιλεία· επειδή συνηθίζει να ονομάζει βασιλεία και αυτόν τον ίδιο τον καιρό της αναστάσεως. Μία αν καταλύσει, λέει, θα ονομαστεί ελάχιστος. Επομένως, τις έχουμε ανάγκη όλες.

Επειδή, λοιπόν, ισχυρίζονται ότι η λέξη αυτή έχει αποδοθεί στον Υιό ως υποδεέστερη, δες τι κάνει: την εφαρμόζει στον Πατέρα, διδάσκοντάς μας να μην επιβάλλουμε κανόνες στην άρρητη φύση, ούτε να ορίζουμε μέτρα θεότητας μεταξύ του Υιού και του Πατέρα· διότι, αφού είπε «Διά Ιησού Χριστού», πρόσθεσε, «Και Θεού Πατρός». Εάν βέβαια είχε μνημονεύσει τον Πατέρα μεμονωμένα και χρησιμοποιούσε το «δι' ου», ίσως να προέβαιναν σε σοφιστείες, λέγοντας ότι το «δι' ου» αρμόζει στον Πατέρα, επειδή τα έργα του Υιού ανάγονται σε Αυτόν· τώρα, όμως, επειδή μνημόνευσε τον Υιό μαζί με τον Πατέρα, και έθεσε τη λέξη κοινή και για τους δύο, δεν αφήνει πλέον κανένα περιθώριο να ευσταθεί αυτός ο ισχυρισμός. Διότι δεν το πράττει αυτό σαν να αναθέτει τώρα τα του Υιού στον Πατέρα, αλλά για να αποδείξει ότι η λέξη αυτή δεν εισάγει καμία διαφορά ουσίας. Και τι θα είχαν να πουν στο σημείο αυτό εκείνοι που με αφορμή το βάπτισμα επινοούν κάποια ελάττωση, εξαιτίας του ότι βαπτιζόμαστε εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος;

Εάν πεις: Στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, με πίστη, τα έχεις κατορθώσει όλα. Δες πόσα έκανες: δημιούργησες άνθρωπο, και όλα τα άλλα τα κατεργάστηκες από το βάπτισμα. Τόσο φοβερό είναι το όνομα αυτό, όταν προστάζει τις ασθένειες. Γι' αυτό ο διάβολος εισήγαγε τα σχετικά με τους αγγέλους, φθονώντας τη δική μας τιμή. Τέτοιου είδους επωδές προέρχονται από τους δαίμονες. Ακόμη κι αν είναι άγγελος, ακόμη κι αν είναι αρχάγγελος, ακόμη κι αν είναι τα Χερουβίμ, μην το ανέχεσαι· επειδή ούτε αυτές οι δυνάμεις θα το καταδεχθούν, αλλά και θα το απορρίψουν, όταν δουν τον Δεσπότη να ατιμάζεται. Εγώ σε τίμησα, λέγει, και είπα: Εμένα να επικαλείσαι· και εσύ Τον ατιμάζεις;

«Ο δε Κύριος», λέει, «να είναι μαζί σας». Αυτό μπορούμε και εμείς να το ευχόμαστε για τον εαυτό μας, αν πράττουμε τα έργα του Κυρίου. Διότι, άκουσε τον Χριστό που λέει στους μαθητές: «Πορευθέντες μαθητεύσατε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας έδωσα ως εντολή· και ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες μέχρι τη συντέλεια του αιώνος». Αυτά δεν έχουν λεχθεί μόνο προς εκείνους, αλλά και προς εμάς. Το ότι, δηλαδή, η υπόσχεση δεν έχει δοθεί μόνο σε εκείνους, είναι φανερό από το ότι είπε: «Μέχρι τη συντέλεια του αιώνος», επομένως απευθύνεται και σε όσους βαδίζουν στα ίχνη τους. Τι λέει, λοιπόν, προς εκείνους που δεν είναι διδάσκαλοι; Ο καθένας από εσάς, αν το επιθυμεί, είναι διδάσκαλος, έστω κι αν δεν είναι κάποιου άλλου, αλλά του ίδιου του εαυτού του· δίδαξε πρώτα τον εαυτό σου. Εάν διδάξεις τον εαυτό σου όλα όσα ο Κύριος σε πρόσταξε να τηρείς, μέσα από αυτό θα αποκτήσεις πολλούς που θα σε μιμηθούν. Όπως ακριβώς το λυχνάρι, όταν το ίδιο γίνει λαμπερό, μπορεί να ανάψει αναρίθμητα άλλα· ενώ όταν είναι σβηστό ούτε στο ίδιο θα προσφέρει φως, ούτε άλλα λυχνάρια θα μπορέσει να ανάψει· έτσι συμβαίνει και με τον καθαρό βίο: εάν το φως που υπάρχει μέσα μας είναι λαμπερό, θα αναδείξουμε αμέτρητους μαθητές και διδασκάλους, αφού θα προβαλλόμαστε ως πρότυπο. Διότι τα δικά μου λόγια δεν θα μπορέσουν να ωφελήσουν τόσο πολύ τους ακροατές, όσο ο δικός μας βίος.

Και ο Δαβίδ πάλι λέει: Όλα τα έθνη, χτυπήστε τα χέρια, αλαλάξτε προς τον Θεό με φωνή αγαλλιάσεως· διότι ο Κύριος είναι ύψιστος, φοβερός, μεγάλος βασιλιάς σε όλη τη γη. Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας. Και άλλος λέει: Ευφρανθείτε, έθνη, μαζί με τον λαό Του. Και Εσύ ο Ίδιος, όταν ήρθες, δεν κάλεσες αμέσως τους μάγους, την ακρόπολη των εθνών; την τυραννία του διαβόλου; τη δύναμη των δαιμόνων; Δεν κατέβηκες και τους έκανες προφήτες; Εσύ καλείς μάγους· οι προφήτες μιλούν για τα έθνη. Όταν αναστήθηκες από τον άδη, λες στους μαθητές: Πηγαίνετε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τα εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Και όταν ήρθε η άθλια, η ταλαίπωρη, παρακαλώντας για την κόρη της, ικετεύοντας να λύσεις τη συμφορά, τότε λες: Δεν στάλθηκα παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ; Και όταν βέβαια πλησίασε ο εκατόνταρχος, λες: Εγώ θα έρθω και θα τον θεραπεύσω· όταν ο ληστής: Σήμερα θα είσαι μαζί μου στον παράδεισο· όταν ο παραλυτικός: Σήκω, πάρε το κρεβάτι σου και πήγαινε· όταν ο Λάζαρος: Λάζαρε, έλα έξω, και βγήκε έξω ο τετραήμερος. Λεπρούς καθαρίζεις, νεκρούς ανασταίνεις, παραλυτικό στερεώνεις, τυφλούς θεραπεύεις, ληστές σώζεις, την πόρνη την κάνεις πιο σώφρονα από παρθένο, και σε αυτήν δεν αποκρίνεσαι τίποτα; Τι είναι αυτό το πρωτοφανές; Τι είναι αυτό το παράξενο; Τι είναι αυτό το παράδοξο;

Σε ποιον τόπο; Στην Ιουδαία, λέει· διότι εκεί οι προφήτες έλεγαν «δεν είστε λαός μου», και εκεί ο Χριστός έλεγε στους μαθητές: «Σε οδό εθνών μην εισέλθετε», αλλά στην ίδια την Ιουδαία είπε πάλι: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη». Είδες πώς στον τόπο όπου τους ειπώθηκε το «δεν είστε λαός μου», εκεί κλήθηκαν υιοί του ζώντος Θεού; Γι' αυτό λέει: «Αυτός θα σώσει τον λαό από τις αμαρτίες του».

Θέλεις να μάθεις και από αλλού πώς υπάρχει και χάρη και παιδαγωγία, πώς ο Χριστός και προσέφερε τη χάρη και παιδαγώγησε; Είδε τον παραλυτικό, στερέωσε τα νεύρα του, αποκατέστησε την ασθένεια της φύσης του, επανέφερε το σώμα στην προηγούμενη υγεία του, και έπειτα, όταν τον είδε αργότερα, του έλεγε: «Ιδού, έχεις γίνει υγιής» —αυτό είναι η χάρη— «μην αμαρτάνεις πλέον», αυτό είναι έργο παιδαγωγίας και διδασκαλίας. Και στους μαθητές εμπιστεύθηκε και τα δύο· διότι, λέγοντας «πορευθείτε και βαπτίζετε όλα τα έθνη στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος», φανέρωσε τη χάρη, δηλαδή την άφεση των παραπτωμάτων· ενώ προσθέτοντας «διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα», υπέδειξε την παιδαγωγία. Αυτά ακριβώς φανερώνοντας και ο Παύλος έλεγε: «Εμφανίστηκε η σωτήρια χάρη του Θεού, η οποία μας παιδαγωγεί».

Διότι δεν τους εγκατέλειψε νωρίτερα, ώστε να χρησιμεύσει αυτό ως μαρτυρία γι' αυτούς. Διότι, μέχρις ότου τον απέκρουσαν με τα έργα τους, μέχρις ότου τον σταύρωσαν, δεν είπε: «Πηγαίνετε και κάντε μαθητές σας όλα τα έθνη», αλλά: «Μην πάτε σε δρόμο εθνικών»· και, «Δεν απεστάλην παρά μόνο για τα απολωλότα πρόβατα του οίκου Ισραήλ»· και, «Δεν είναι καλό να πάρει κανείς τον άρτο των τέκνων και να τον δώσει στα σκυλιά». Επειδή όμως τον μίσησαν, και τόσο πολύ τον μίσησαν ώστε να τον θανατώσουν, ήταν περιττό να παραμένει κοντά τους από τη στιγμή που εκείνοι τον απέκρουαν. Διότι τον αποποιήθηκαν λέγοντας: «Δεν έχουμε βασιλιά, παρά μόνο τον Καίσαρα». Τότε πλέον τους εγκατέλειψε, επειδή εκείνοι τον εγκατέλειψαν. Γι' αυτό λέει: «Πόσες φορές θέλησα να επισυνάξω τα τέκνα σας, και δεν θελήσατε!».

Έπειτα αναφέρει και τον τρόπο της δόξας, και το πώς θα τον δοξάσει: «Καθώς του έδωσες εξουσία σε κάθε σάρκα, ώστε καθετί που του έχεις δώσει να μην απολεστεί». Διότι το να ευεργετεί πάντοτε, αποτελεί δόξα για τον Θεό. Τι σημαίνει όμως το, «Καθώς του έδωσες εξουσία σε κάθε σάρκα»; Εν πρώτοις αποδεικνύει ότι τα του κηρύγματος δεν έχουν περιοριστεί μόνο στους Ιουδαίους, αλλά εκτείνονται σε ολόκληρη την οικουμένη, και θέτει εκ των προτέρων τα προοίμια για τα έθνη. Επειδή, δηλαδή, είχε πει: «Σε δρόμο εθνικών να μην πάτε», επρόκειτο όμως έπειτα από αυτά να πει: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη», αποδεικνύει ότι και ο Πατέρας αυτό βούλεται. Διότι αυτό σκανδάλιζε πάρα πολύ τους Ιουδαίους, αλλά και τους ίδιους τους μαθητές. Αφού ούτε και μετέπειτα ανέχονταν εύκολα να έρθουν σε επαφή με τα έθνη, μέχρις ότου έλαβαν τη διδασκαλία του Πνεύματος· και εξαιτίας αυτού προκαλούνταν όχι μικρό σκάνδαλο στους Ιουδαίους. Γι' αυτό, μετά από τόση φανέρωση του Πνεύματος, όταν ο Πέτρος πήγε στα Ιεροσόλυμα, μόλις και μετά βίας μπόρεσε να αποφύγει τις κατηγορίες, διηγούμενος τα σχετικά με τη σινδόνη. Τι σημαίνει όμως το, «Του έδωσες εξουσία σε κάθε σάρκα»;

«Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη». Τι σημαίνει λοιπόν αυτό; Μήπως δεν είχε εξουσία στα δικά του έργα; Δηλαδή τους δημιούργησε μεν, αλλά δεν είχε εξουσία πάνω τους μετά τη δημιουργία τους; Και όμως, είναι προφανές ότι ο ίδιος τα ενεργούσε όλα, και στους παλαιότερους χρόνους, άλλους μεν τιμωρώντας επειδή αμάρταναν, άλλους δε διορθώνοντας όταν μετανοούσαν και επέστρεφαν (διότι λέει: «Δεν πρόκειται να κρύψω από τον δούλο μου τον Αβραάμ αυτό που πρόκειται να πράξω»)· και άλλους πάλι τιμώντας επειδή έπρατταν το ορθό.

Διότι τα όσα συνέβαιναν τότε ήταν τύπος των μελλόντων, και από τα ίδια τα προοίμια φανερωνόταν ότι τα έθνη θα προλάβουν τον λαό εκείνων. Και πώς, θα πει κάποιος, δεν έλεγε από την αρχή, αλλά μετά από αυτά: «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη»; Διότι αυτό που συνέβαινε, όπως είπα, ήταν τύπος αυτού που επρόκειτο να γίνει και μια προαναγγελία. Το λογικό επακόλουθο βέβαια ήταν να προσέλθουν πρώτοι οι Ιουδαίοι· επειδή όμως με τη θέλησή τους απαρνήθηκαν τη δική τους ευεργεσία, τα πράγματα εξελίχθηκαν αντίστροφα. Αφού ούτε εδώ έπρεπε να έλθουν οι μάγοι πριν από τους Ιουδαίους, ούτε αυτοί που έρχονταν από τόσο μεγάλη απόσταση να προλάβουν εκείνους που κατοικούσαν δίπλα στην ίδια την πόλη, ούτε αυτοί που δεν είχαν ακούσει τίποτε να προλάβουν εκείνους που είχαν ανατραφεί με τόσες προφητείες. Επειδή όμως αγνόησαν σε υπερβολικό βαθμό τα δικά τους αγαθά, εκείνοι από την Περσία προλαβαίνουν αυτούς που βρίσκονταν στα Ιεροσόλυμα. Αυτό ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Σε εσάς ήταν αναγκαίο να κηρυχθεί πρώτα ο λόγος του Κυρίου· επειδή όμως κρίνατε τους εαυτούς σας ανάξιους, ιδού, στρεφόμαστε προς τα έθνη». Διότι, ακόμη κι αν δεν πείθονταν πριν από αυτό, έπρεπε τουλάχιστον, όταν άκουσαν από τους μάγους, να προστρέξουν. Αλλά δεν το θέλησαν· γι' αυτόν τον λόγο, ενώ εκείνοι κοιμούνται, τούτοι τρέχουν μπροστά.

Τότε λοιπόν τους εξολοθρεύει, επειδή έπασχαν από ανίατη ασθένεια. Διότι το ότι έπασχαν ανίατα, δεν το απέδειξαν μόνο τα γεγονότα που συνέβησαν, αλλά και το ότι, μολονότι οι πόρνες και οι τελώνες πίστεψαν, αυτοί διέπραξαν αυτά τα έργα. Επομένως, κατακρίνονται αυτοί όχι μόνο για όσα τόλμησαν να πράξουν, αλλά και για όσα κατόρθωσαν οι άλλοι. Εάν όμως ισχυριστεί κάποιος ότι οι προερχόμενοι από τα έθνη δεν κλήθηκαν τότε που οι απόστολοι μαστιγώθηκαν και υπέφεραν μύρια δεινά, αλλά αμέσως μετά την ανάσταση (διότι τότε τους λέει: «Πηγαίνετε και κάντε μαθητές όλα τα έθνη»), θα μπορούσαμε να απαντήσουμε ότι και πριν από τον σταυρό και μετά τον σταυρό σε αυτούς απευθύνονταν πρώτα. Διότι και πριν από τον σταυρό τους λέει: «Να πηγαίνετε στα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ»· αλλά και μετά τον σταυρό δεν τους εμπόδισε, απεναντίας τους έδωσε εντολή να απευθύνονται σε αυτούς.

Διότι, αν και είπε, «Μαθητεύσατε πάντα τα έθνη», εντούτοις, καθώς επρόκειτο να αναληφθεί στον ουρανό, φανέρωσε ότι σε αυτούς θα απευθύνονταν πρώτα. «Διότι θα λάβετε δύναμη», λέγει, «όταν έλθει το Άγιο Πνεύμα επάνω σας, και θα γίνετε μάρτυρές μου και στην Ιερουσαλήμ, και σε όλη την Ιουδαία, και μέχρι τα πέρατα της γης». Και ο Παύλος πάλι αναφέρει: «Διότι Εκείνος που ενήργησε στον Πέτρο για την αποστολή της περιτομής, ενήργησε και σε εμένα για τα έθνη». Γι' αυτόν τον λόγο και οι απόστολοι κατευθύνθηκαν πρώτα προς τους Ιουδαίους, και αφού παρέμειναν για πολύ χρόνο στην Ιερουσαλήμ, έπειτα, αφού εκδιώχθηκαν από αυτούς, διασκορπίστηκαν με αυτόν τον τρόπο στα έθνη.

Εάν όμως κάποιοι δίστασαν, και από αυτό πάλι να θαυμάσεις τη φιλαλήθειά τους, πώς δηλαδή δεν αποκρύπτουν τα ελαττώματά τους ούτε μέχρι την τελευταία ημέρα. Παρ' όλα αυτά, και αυτοί βεβαιώθηκαν μέσω της οράσεως. Τι λέει λοιπόν βλέποντάς τους; «Μου δόθηκε κάθε εξουσία στον ουρανό και επί της γης». Πάλι τους μιλάει με πιο ανθρώπινο τρόπο, διότι δεν είχαν λάβει ακόμη το Πνεύμα που θα μπορούσε να τους ανυψώσει. «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας ενετειλάμην»· δίνοντας έτσι παραγγελία αφενός μεν για τα δόγματα, αφετέρου δε για τις εντολές.

Κανείς· παρά μόνο από ανθρώπινους λογισμούς. Δες αυτές τις βλασφημίες των αιρετικών, οι οποίοι τολμούν να βαπτίζουν με τρόπο αντίθετο, παραβαίνοντας την εντολή του Χριστού: «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη, βαπτίζοντες αυτούς εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Δεν τολμούν βέβαια οι αιρετικοί να βαπτίσουν στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του ανομοίου, αλλά το βάπτισμά τους καθίσταται χωλό. Εμείς, όμως, έχοντας μία ομολογία, παραλαμβάνουμε ένα βάπτισμα της Αγίας Τριάδος, το οποίο αγιάζεται αδιαίρετα.

Διότι ελευθερωθήκαμε και αγιαστήκαμε και φωτιστήκαμε και αναζήσαμε, αφού βαπτιστήκαμε στον Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, στο οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Διότι αυτό προστάχθηκαν και οι πρώτοι δάσκαλοι των δογμάτων από τον Μονογενή, ακούγοντας αμέσως αυτήν τη φωνή: «Αφού πορευθείτε, κάντε μαθητές σας όλα τα έθνη». Πρόσεξε δε πώς ο προφήτης δεν υπαινίχθηκε μόνο την κλήση των εθνών, αλλά και την πρόθυμη υπακοή τους. Διότι δεν είπε: «Θα οδηγηθούν», αλλά: «Θα έλθουν»· πράγμα που ένας άλλος προφήτης, καταδεικνύοντάς το σαφέστερα, έλεγε: «Και δεν θα διδάξει ο καθένας τον συμπολίτη του και ο καθένας τον αδελφό του, λέγοντας: Γνώρισε τον Κύριο, διότι όλοι θα με γνωρίσουν, από τον μικρότερο έως τον μεγαλύτερό τους».

Διότι ο Κύριος τους είπε: Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη. Διότι αυτοί πράγματι γνώρισαν τα μαρτύρια του Θεού. Ας γίνει η καρδιά μου άμωμη στα δικαιώματά σου, ώστε να μην αισχυνθώ. βʹ. Επιθυμεί να έχει καρδιά ελεύθερη από κάθε μώμο· διότι μια τέτοια καρδιά έχει απαλλαγεί από την αισχύνη. Γι' αυτό ακριβώς τον λόγο και ευθύς, αρχίζοντας τον ψαλμό, μακάρισε τους αμώμους.

Διότι, λέγει, «πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη». Είχε βέβαια και ο Μωυσής ράβδο, αλλά αφού δέχθηκε την ενέργεια του Θεού, μέσω αυτής ενεργούσε στα πάντα. Και εκείνη μεν χώρισε ποταμούς, αυτή όμως συνέτριψε την ασέβεια της οικουμένης. Δεν θα έσφαλλε δε κανείς, εάν ονόμαζε και τον σταυρό ράβδο δυνάμεως. Διότι αυτή η ράβδος μετέστρεψε τη γη και τη θάλασσα και τις γέμισε με πολλή δύναμη.

Ευλόγησε τους υιούς σου μέσα σε σένα. Όπως ακριβώς στην αρχή είπε: «Αυξάνεσθε, και πληθύνεσθε, και γεμίστε τη γη», και σε ολόκληρη τη γη ο λόγος διαδόθηκε· έτσι και μετά από αυτά είπε: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη»· και ότι: «Θα κηρυχθεί αυτό το Ευαγγέλιο σε όλο τον κόσμο»· και το πρόσταγμα αυτό, σε ελάχιστη χρονική στιγμή, κατέλαβε τα πέρατα της οικουμένης. Γι' αυτό και έλεγε: «Ο κόκκος του σίτου, εάν πέσει στη γη και δεν πεθάνει, μένει αυτός μόνος του· εάν όμως πεθάνει, φέρνει πολύν καρπό». Και πάλι: «Όταν υψωθώ, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου». Ενώ λοιπόν στην αρχή από έναν έγιναν πολλοί, καθώς το πλήθος αυξανόταν σύμφωνα με τον νόμο της φύσης (γι' αυτό και η διαδικασία προχωρούσε πιο αργά), την εποχή των αποστόλων το πλήθος αυξανόταν όχι με τον νόμο της φύσης, αλλά με τη χάρη. Γι' αυτό, αμέσως μέσα σε μία ημέρα έγιναν τρεις χιλιάδες, έπειτα πέντε χιλιάδες, έπειτα δέκα χιλιάδες, και έπειτα ολόκληρη η οικουμένη· αφού γεννήθηκαν μέσα από αυτή την καλή αναγέννηση, αυξήθηκαν και πληθύνθηκαν, και φανέρωσαν μέσω των έργων τους την ευλογία που έλαβαν. Διότι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σάρκας, αλλά από τη χάρη του Θεού. «Εκείνος που θέτει τα όριά σου σε ειρήνη». Αυτό μάλιστα θα μπορούσε να το πει κανείς κυρίως για την Εκκλησία· και το πιο θαυμαστό βέβαια είναι ότι, ενώ την πολεμούσαν, απολάμβανε ειρήνη, και ενώ όλοι την επιβουλεύονταν, εκείνη ζούσε με απόλυτη ασφάλεια. Γι' αυτό και έλεγε: «Την ειρήνη τη δική μου αφήνω σε εσάς, την ειρήνη τη δική μου σας δίνω».

Ορθά δε είπε: «Θα φοβηθούν»· διότι τότε τα έθνη δεν κατείχαν τον φόβο Του· αφότου όμως πρόσταξε τους αποστόλους: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη».

Τίποτα δεν παροξύνει τόσο τον Θεό, όσο το να είναι κανείς ανελεήμων. Και όπως ακριβώς έχουμε πέντε αισθήσεις, και πρέπει να τις χρησιμοποιούμε όλες όπως αρμόζει, έτσι συμβαίνει και με όλες τις αρετές. Εάν λοιπόν κάποιος είναι σώφρων, αλλά είναι ανελεήμων· ή είναι ελεήμων, αλλά είναι πλεονέκτης· ή απέχει από τα ξένα αγαθά, αλλά δεν μεταδίδει από τα δικά του, όλα έχουν γίνει μάταια. Διότι δεν αρκεί μία μόνο αρετή για να μας παραστήσει ενώπιον του βήματος του Χριστού με παρρησία, αλλά χρειάζεται πολλή και ποικίλη και παντοειδής και ολοκληρωμένη αρετή. Διότι άκουσε τι λέει στους μαθητές Του: «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα»· και πάλι: «Όποιος καταλύσει μία από αυτές τις ελάχιστες εντολές, ελάχιστος θα κληθεί στη βασιλεία των ουρανών»· δηλαδή, στην ανάσταση. Διότι ασφαλώς δεν θα εισέλθει στη βασιλεία· επειδή συνηθίζει να ονομάζει βασιλεία και αυτόν καθαυτόν τον καιρό της αναστάσεως. Εάν καταλύσει έστω και μία, λέγει, ελάχιστος θα κληθεί· επομένως, μας χρειάζονται όλες. Και πρόσεξε πώς δεν είναι δυνατόν να εισέλθει κανείς χωρίς την ελεημοσύνη, αλλά ακόμη και αν λείπει μόνο αυτή, θα καταλήξουμε στο πυρ· «Πηγαίνετε, λέγει, οι καταραμένοι στο πυρ το αιώνιο, το οποίο είναι ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του». Ένεκα τίνος και γιατί; «Διότι πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω· δίψασα, και δεν με ποτίσατε». Είδες πώς, χωρίς να κατηγορηθούν για τίποτε άλλο, χάθηκαν μόνο και μόνο εξαιτίας αυτού του λόγου;

Αναλογίσου, Άρειε, ποια αυθεντία αθετείς· άκουσέ τον πώς διατάζει άλλους έτσι και άλλους αλλιώς με τρόπο δεσποτικό: «Σε σένα θα δώσω», λέει, «τα κλειδιά της βασιλείας των ουρανών»· και, «Εσύ σήμερα θα είσαι μαζί μου στον παράδεισο». «Εσύ, άφησε το τελωνείο και ακολούθησέ με»· «Εσύ μη φοβάσαι, αλλά μίλα, διότι εγώ είμαι μαζί σου»· «Σε σένα λέω, λεπρέ, καθαρίσου»· «Εσύ τρέξε, νίψου στον Σιλωάμ, και ανάβλεψε»· «Εσύ, παράλυτε, σου συγχωρούνται οι αμαρτίες σου»· «Εσύ, θάλασσα, σιώπα, φιμώσου»· «Εσείς, ελάτε οπίσω μου, και θα σας κάνω αλιείς ανθρώπων»· «Εσείς, γκρεμίστε αυτόν τον ναό, και μέσα σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω»· «Εσείς, μαθητεύσατε όλα τα έθνη».

Διότι πρέπει και αυτό να έχει στερεωθεί στη διάνοιά σας, ότι και το Άγιο Πνεύμα είναι της ίδιας αξίας, όπως ακριβώς έλεγε και ο Χριστός στους μαθητές: «Αφού πορευθείτε, μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Είδες ολοκληρωμένη ομολογία; Είδες διδασκαλία που δεν επιδέχεται καμία αμφιβολία; Ας μην σε ταράζει λοιπόν κανείς, εισάγοντας στα δόγματα της Εκκλησίας αναζητήσεις που πηγάζουν από τους δικούς του λογισμούς και επιθυμώντας να θολώσει τα ορθά και υγιή δόγματα.

Έπειτα, μετά από αυτή τη συμφωνία, την αποταγή και τη συνταγή, επειδή ομολόγησες τη δεσποτεία και με τα λόγια της γλώσσας σου συντάχθηκες με τον Χριστό, πλέον, ως στρατιώτη που έχει καταταγεί στο πνευματικό στάδιο, σε αλείφει στο μέτωπο με το πνευματικό μύρο, θέτοντας τη σφραγίδα και λέγοντας: «Χρίεται ο δείνα εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Διότι γνωρίζει πλέον ότι ο εχθρός μαίνεται, τρίζει τα δόντια του και περιφέρεται σαν λιοντάρι που ωρύεται, βλέποντας εκείνους που προηγουμένως βρίσκονταν υπό την τυραννία του να εξεγείρονται μαζικά εναντίον του και, αφού τον έχουν αποταχθεί, να έχουν αλλάξει παράταξη και να έχουν επιδείξει τη συνταγή τους με τον Χριστό· γι' αυτόν τον λόγο αλείφει το μέτωπο και θέτει τη σφραγίδα, ώστε εκείνος να αποστρέψει το βλέμμα του. Διότι δεν τολμά ούτε καν να την αντικρίσει, βλέποντας την αστραπή να εκπηδά από εκεί και να του τυφλώνει τα μάτια. Επειδή, στο εξής, διεξάγεται μάχη και αντίσταση εναντίον του, για τον λόγο αυτό, σαν να πρόκειται για αθλητές του Χριστού, έτσι μέσω της επάλειψης εισάγει τον καθένα στο πνευματικό στάδιο.

Και για να μάθεις και από αυτό ότι είναι μία η ουσία του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, με τον ίδιο τρόπο γίνεται και η παράδοση του βαπτίσματος. Διότι, όταν ο ιερέας εκφωνεί: «Βαπτίζεται ο δείνα εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος», βυθίζει και αναδύει το κεφάλι τρεις φορές, προετοιμάζοντάς τον μέσα από αυτήν τη μυστική τελετή να δεχθεί την επιφοίτηση του Πνεύματος. Διότι δεν είναι μόνο ο ιερέας που αγγίζει το κεφάλι, αλλά και η δεξιά του Χριστού. Και αυτό αποδεικνύεται και από τα ίδια τα λόγια εκείνου που βαπτίζει· διότι δεν λέει: «Εγώ βαπτίζω τον δείνα», αλλά: «Βαπτίζεται ο δείνα», καταδεικνύοντας ότι ο ίδιος γίνεται μόνο διάκονος της χάριτος και προσφέρει το δικό του χέρι, επειδή για αυτόν τον σκοπό έχει ταχθεί από το Πνεύμα. Αυτός όμως που τα πάντα πληροί είναι ο Πατήρ και ο Υιός και το Άγιον Πνεύμα, η αδιαίρετη Τριάδα.

Εκείνος που τους είπε: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος· και εγώ θα είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες της ζωής σας, και έως τη συντέλεια του αιώνος», αυτός είναι που τους χάρισε μια τέτοια τέχνη.

Και ο ίδιος ο Θεός Λόγος, ο οποίος σαρκώθηκε αληθινά για εμάς, όταν επρόκειτο να ανέλθει εκεί από όπου δεν είχε χωριστεί, λέει στους αγίους του αποστόλους: Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Σφραγιστήκαμε μεν, αλλά μία είναι η σφραγίδα της Αγίας Τριάδος, ένα το βάπτισμα.

Στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα, στα οποία και έχουμε βαπτιστεί· διότι έτσι έδωσε εντολή ο Κύριος στους αποστόλους να βαπτίζουν, λέγοντας: «Βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος».

Διότι ο Χριστός είναι ο Υιός του ζώντος Θεού, τον οποίο έχρισε ο Πατέρας με το Άγιο Πνεύμα, όπως λέει ο θείος Δαβίδ: «Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου», και ο Ησαΐας εκ προσώπου του Κυρίου: «Πνεύμα άγιο είναι πάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε». Την επίκληση εξάλλου, διδάσκοντας ο Κύριος στους δικούς του μαθητές, έλεγε: «Βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Επειδή, δηλαδή, ο Θεός μάς δημιούργησε για την αφθαρσία, αλλά όταν παραβήκαμε τη σωτήρια εντολή του μάς καταδίκασε στη φθορά του θανάτου, ώστε να μην είναι αθάνατο το κακό, συγκαταβαίνοντας στους δούλους του ως εύσπλαχνος και γινόμενος όμοιος με εμάς, μας λύτρωσε από τη φθορά δια του δικού του πάθους. Ανέβλυσε για εμάς από την αγία και άχραντη πλευρά του πηγή αφέσεως: νερό αφενός για την αναγέννηση και την έκπλυση τόσο της αμαρτίας όσο και της φθοράς, και αίμα αφετέρου ως ποτό πρόξενο της αιώνιας ζωής, και μας έδωσε την εντολή να αναγεννώμαστε δι' ύδατος και πνεύματος, καθώς το πνεύμα επιφοιτά στο νερό μέσω της δεήσεως και της επικλήσεως.

Δ΄ Και από τα μετά την ανάσταση, άλλα μεν είναι θεοπρεπή, όπως το «βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού (ως Θεού δηλαδή) και του Αγίου Πνεύματος», και το «ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες έως τη συντέλεια του αιώνος» και τα παρόμοια (διότι ως Θεός είναι μαζί μας), άλλα δε ανθρωποπρεπή, όπως το «έπιασαν τα πόδια του», και το «και εκεί θα με δουν» και τα παρόμοια.