Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 5:16

Και τρίτον, εκτός από αυτά, ο ανά χείρας ψαλμός, σε συμφωνία με τον ενενηκοστό πέμπτο, προστάζει να προσφέρουμε στον Κύριο δόξα στο όνομά Του. Διότι σε Αυτόν μεν προσφέρουμε δόξα μέσω των υγιών δογμάτων· αλλά και τιμή Του προσφέρουμε, υπακούοντας στο πρόσταγμα που λέει: «Τίμα τον Κύριο από τους δίκαιους κόπους σου, και πρόσφερέ Του ως απαρχή από τους καρπούς της δικαιοσύνης σου». Στο δε όνομά Του αποδίδουμε δόξα, όταν τα έργα μας λάμπουν μπροστά στους ανθρώπους, ώστε βλέποντάς τα εκείνοι, να δοξάζουν τον Πατέρα μας τον εν τοις ουρανοίς.

Ποια λοιπόν από τις αξιέπαινες πράξεις καρποφορήσατε, είτε χωρίς να το γνωρίζει η αριστερά σας, είτε ώστε να λάμψει το φως σας έμπροσθεν των ανθρώπων· προκειμένου να αποδειχθεί το δέντρο από τον καρπό του και να αναγνωριστεί ο δάσκαλος μέσω των μαθητών, και να πει κάποιος από εκείνους που παρατηρούν τα δικά μας (και είναι πολλοί, άλλοι από καλή προαίρεση και άλλοι από περιέργεια), ότι όντως ο Θεός βρίσκεται ανάμεσά σας, όχι μόνο επειδή κηρύσσεται ορθώς, αλλά και επειδή λατρεύεται; Διότι, όπως ακριβώς δεν είναι αποδεκτή καμία πράξη χωρίς πίστη (επειδή πολλοί επιδιώκουν το καλό για χάρη της δόξας, και επειδή έχουν τέτοια φυσική προδιάθεση)· έτσι και η πίστη χωρίς έργα είναι νεκρή. Και ας μη σας εξαπατά κανείς με κενούς λόγους, από εκείνους που συγχωρούν τα πάντα πρόθυμα, για χάρη ενός μόνο πράγματος: του να ασεβούν στα δόγματα, καταβάλλοντας έτσι φαύλη αμοιβή για φαύλη πράξη.

«Μέσα μου, λοιπόν», λέει, «ας αγιαστεί το όνομα της δικής Σου δεσποτείας που επικλήθηκε επάνω μου, ώστε να δουν οι άνθρωποι τα καλά έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα τον εν τοις ουρανοίς». Διότι, ποιος είναι τόσο θηριώδης και παράλογος, ώστε βλέποντας σε εκείνους που πίστεψαν στον Θεό έναν βίο καθαρό, κατορθωμένο μέσω της αρετής, απαλλαγμένο από κάθε μολυσμό της αμαρτίας, ξένο προς κάθε υποψία του κακού, λαμπρό από σωφροσύνη, σεμνό από φρόνηση, που αντιστέκεται με ανδρεία στις προσβολές των παθών, που σε κανένα σημείο δεν μαλθακώνει από τις σωματικές ηδυπάθειες, που έχει απομακρυνθεί όσο το δυνατόν περισσότερο από την τρυφηλότητα, τη νωθρότητα και την αλαζονική χαυνότητα, που συμμετέχει στη βιοτική ζωή μόνο όσο είναι απόλυτη ανάγκη, αγγίζοντας τη γη μόνο με τις άκρες των ποδιών, ο οποίος δεν θάβεται σε αυτόν τον γήινο βίο από τις ηδονικές απολαύσεις, αλλά υψώνεται υπεράνω κάθε απάτης των αισθήσεων, και συναγωνίζεται την ασώματη ζωή ενώ βρίσκεται στη σάρκα, θεωρώντας ως μοναδικό πλούτο την απόκτηση της αρετής, ως μοναδική ευγένεια την οικειότητα με τον Θεό, ως μοναδικό αξίωμα και μοναδική εξουσία την κυριαρχία στον εαυτό του και το να παραμένει αδούλωτος στα ανθρώπινα πάθη, που δυσφορεί με την παράταση του υλικού βίου, και βιάζεται, όπως ακριβώς όσοι θαλασσοδέρνονται στο πέλαγος, να καταλήξει στο λιμάνι της αναπαύσεως —ποιος, λοιπόν, βλέποντας έναν τέτοιον άνθρωπο, δεν δοξάζει το όνομα που έχει επικληθεί σε έναν τέτοιο βίο;

Και δεν είναι ακόμη αυτό το αξιοθαύμαστο, το αν υπάρχουν πλήθη άστρων σε τούτον τον καινούργιο κόσμο, τα οποία ο Θεός τα αριθμεί και τα ονομάζει, των οποίων τα ονόματα ο ποιητής αυτών των άστρων λέει ότι έχουν καταγραφεί στους ουρανούς (διότι έτσι άκουσα τον δημιουργό της καινής κτίσεως να λέει προς τους δικούς του φωστήρες ότι «Τα ονόματά σας έχουν εγγραφεί στους ουρανούς»), δεν είναι λοιπόν αυτό μόνο το παράδοξο της καινής κτίσεως, το ότι δηλαδή δημιουργείται μέσα σε αυτήν πλήθος άστρων από τον Λόγο, αλλά το ότι πλάθονται επίσης πολλοί ήλιοι, οι οποίοι με τις ακτίνες των αγαθών έργων φωτίζουν την οικουμένη, καθώς έτσι είπε ο ποιητής τέτοιων ήλιων: «Ας λάμψει το φως σας εμπρός στους ανθρώπους» και «Τότε οι δίκαιοι θα λάμψουν όπως ο ήλιος». Όπως, λοιπόν, εκείνος που ατενίζει τον αισθητό κόσμο και κατανοεί τη σοφία που φανερώνεται στο κάλλος των όντων, αναλογίζεται μέσω των ορατών τόσο το αόρατο κάλλος όσο και την πηγή της σοφίας, της οποίας η απόρροια συγκρότησε τη φύση των όντων, έτσι και εκείνος που βλέπει προς αυτόν τον καινούργιο κόσμο της κτίσεως μέσα στην Εκκλησία, βλέπει σε αυτόν Εκείνον που είναι και γίνεται τα πάντα εν πάσι, χειραγωγώντας τη γνώση προς το αχώρητο μέσα από εκείνα που είναι δυνατόν να χωρέσει και να κατανοήσει η φύση μας.

Στην εποχή δε της νέας χάριτος, ο Σωτήρας, μιλώντας για τον εαυτό Του, «Εγώ είμαι το φως αυτού του κόσμου», δεν απαξίωσε, όντας η πηγή της αγαθότητας που προήλθε από τον αγαθό Πατέρα, να μεταδώσει τη δική Του προσηγορία σε αυτούς που Τον υπηρετούν· αλλά λέει προς τους μαθητές Του: «Εσείς είστε το φως του κόσμου» και «Ας λάμψουν τα έργα σας μπροστά στους ανθρώπους». Και το ακόμη σπουδαιότερο που έχουμε να παραθέσουμε σε υπενθύμιση των προλεχθέντων, τούτο, με τη χάρη του Θεού, θα εκθέσουμε πάλι: τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, ο οποίος ονομάστηκε λύχνος, και προαναγγέλθηκε στους Ψαλμούς, και έλαβε τη μαρτυρία από τον ίδιο τον Κύριο.

Του ιδίου εγκώμιο εις τον όσιο πατέρα ημών Εφραίμ. Με παρακινεί προς το παρόν θέμα η παραβολή που βρίσκεται στα θεία Ευαγγέλια, η μυσταγωγία του λύχνου, και ελευθερώνει τη γλώσσα μου που ήταν υποδουλωμένη στο φίμωτρο της αφωνίας, και εξομαλύνει τις οδούς των νοημάτων σαν δρόμους κατάλληλους για άμαξες, και το πολυποίκιλο άρμα του λόγου ετοιμάζεται να τρέξει σε ευρεία λεωφόρο, φωνάζοντας κάπως έτσι με δυνατή φωνή: «Δεν ανάβουν λύχνο και τον βάζουν κάτω από τον μόδιο, αλλά πάνω στη λυχνία, και φέγγει σε όλους όσους βρίσκονται στην οικία». Και προσθέτει το βαθύτερο νόημα που προκύπτει από αυτό, λέγοντας: «Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα». Δεν θα ήταν λοιπόν αξιοκατάκριτο να κρυβόμαστε και να δειλιάζουμε για εκείνα στα οποία ο ίδιος ο Δεσπότης μάς παρήγγειλε να έχουμε θάρρος; Ο Οποίος, έχοντας ανάψει την πολιτεία του θείου Πατρός ημών, την οποία προτιθέμεθα να διηγηθούμε, σαν μια λαμπάδα φαιδρή και λαμπρότερη από την ηλιακή, δεν θέλει να κρύβεται αυτή κάτω από τον μόδιο της σιωπής, αλλά να τοποθετείται ψηλά, πάνω στην ίδια την κορυφή της Εκκλησίας, ώστε να φωτίζει όλους όσους αναστρέφονται μέσα στην οικία του κόσμου· και εξαιτίας αυτής, όσοι τη βλέπουν, να δοξάζουν τον Πατέρα που βρίσκεται στους ουρανούς.

Διότι τον αιμοχαρή και δόλιο άνδρα τον βδελύσσεται ο Κύριος. Δεν καταριέται φανερά ο Δαβίδ αυτούς που μιλούν ειρηνικά με τους πλησίον τους, αλλά έχουν κακία στις καρδιές τους, φωνάζοντας προς τον Θεό: «Δώσε τους σύμφωνα με τα έργα τους»; Και «Μέσα στην καρδιά σας», λέει, «κατεργάζεστε ανομίες πάνω στη γη». Την κρυφή κίνηση της αμαρτίας ο Θεός την ονόμασε έργο· γι' αυτό παραγγέλλει ούτε τους επαίνους των ανθρώπων να επιδιώκουμε, ούτε για τις ατιμώσεις τους να ντρεπόμαστε. Διότι αυτούς που ελεούν τον φτωχό με επίδειξη και διατυμπανίζουν την ελεημοσύνη τους πάνω στη γη, η Γραφή τους στερεί από τους μισθούς στους ουρανούς. Αν δηλαδή ζητάς να αρέσεις στους ανθρώπους, και γι' αυτόν τον λόγο δίνεις, προκειμένου να επαινεθείς, έχει ήδη εξοφληθεί ο μισθός της αγαθοεργίας σου με τους επαίνους των ανθρώπων, για χάρη των οποίων επιδείκνυες το έλεός σου. Μην αναζητάς λοιπόν μισθό στους ουρανούς, έχοντας εναποθέσει τα έργα σου κάτω στη γη, ούτε να προσδοκάς τιμή από τον Θεό, διότι αυτήν την έχεις ήδη λάβει από τους ανθρώπους. Ποθείς την αθάνατη δόξα; Σε Εκείνον που μπορεί να σου παράσχει αυτήν που ποθείς, δείξε τη ζωή σου στα κρυφά. Φοβάσαι την αιώνια αισχύνη; Φοβήσου Εκείνον που θα την αποκαλύψει κατά την ημέρα της κρίσεως. Πώς, λοιπόν, λέει ο Κύριος: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς»;

Παραγγέλλει σε αυτόν που ακολουθεί τις εντολές του Θεού, καθετί που πράττει να το πράττει αποβλέποντας προς Εκείνον και να είναι αρεστός μόνο σε Αυτόν, χωρίς να κυνηγά καμία δόξα από τους ανθρώπους· αλλά, αφενός να αποφεύγει τους επαίνους αυτών και την επίδειξη, αφετέρου δε να γίνεται γνωστός σε όλους μέσα από τον βίο και τα έργα του, ώστε όσοι γίνουν θεατές αυτών, δεν είπε «να θαυμάσουν αυτόν που επιδεικνύεται», αλλά «να δοξάσουν τον πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς». Διότι προς Εκείνον παραγγέλλει να αναφέρεται κάθε δόξα και σύμφωνα με το δικό Του θέλημα να ολοκληρώνεται κάθε πράξη, κοντά στον Οποίο αποταμιεύεται και ο μισθός των έργων της αρετής. Σε εσένα δε παραγγέλλει να αποφεύγεις και να αποστρέφεσαι την ευφημία των γλωσσών και της γης· όποιος όμως την αναζητά και προς αυτήν κατευθύνει τον βίο του, όχι μόνο στερείται την αιώνια δόξα, αλλά ας προσδοκά από τώρα και τιμωρία· διότι λέει: «Αλίμονο, όταν μιλήσουν καλά για εσάς όλοι οι άνθρωποι». Απόφευγε λοιπόν κάθε ανθρώπινη τιμή, της οποίας το τέλος είναι αισχύνη και αιώνια ατιμία, και να επιθυμείς τους επουράνιους επαίνους, λέγοντας τα λόγια του Δαβίδ: «Από Εσένα προέρχεται ο έπαινός μου»· και «Στον Κύριο θα επαινεθεί η ψυχή μου». Ο δε μακάριος Απόστολος παραγγέλλει ακόμη και αυτός που τρώει να μην απολαμβάνει την προσφερόμενη τροφή με ραθυμία, αλλά να αποδίδει προηγουμένως δόξα σε Εκείνον που του χάρισε τα εφόδια της ζωής· έτσι, συνιστά πάντοτε να περιφρονούμε τις δόξες που προέρχονται από τους ανθρώπους, και να επιζητούμε εκείνη που προέρχεται από τον μόνο Θεό.

Διότι καθένας που έχει πράξει κάτι το άριστο και δεν το φανερώνει στο φως, σύμφωνα με εκείνη τη φωνή που προστάζει, «ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους», είναι σαν να μην το έπραξε ποτέ· δεν ωφελεί σε τίποτα, ούτε παρακινεί κανέναν σε ζήλο και ζημιώνει εκείνους που εξαιτίας αυτού θα γίνονταν καλύτεροι, και ασφαλώς θα υποστεί την πρέπουσα τιμωρία στη μέλλουσα ζωή.

Μετά δε την ίαση, ο νους μας άγει και φέρει το σώμα ως υποχείριό του και μέσω αυτού επιδεικνύει τους καρπούς και τα έργα της μετάνοιας, ώστε και όσοι τα βλέπουν να δοξάζουν τον Θεό, βλέποντας ευαγγελιστή σήμερα τον χθεσινό τελώνη, απόστολο τον διώκτη, θεολόγο τον ληστή, υιό του ουράνιου Πατέρα εκείνον που προηγουμένως ζούσε μαζί με τους χοίρους, και, αν θέλεις, να ετοιμάζει αναβάσεις στην καρδιά του και να πορεύεται από δόξα σε δόξα με το να προκόβει κάθε μέρα προς το καλύτερο. Γι' αυτό και ο Κύριος λέει προς τους δικούς του: «έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, ώστε να δουν τον Πατέρα σας που βρίσκεται στους ουρανούς». Αυτό δε το λέει, όχι επειδή παραγγέλλει να κάνουμε επίδειξη, αλλά να πολιτευόμαστε θεοφιλώς. Διότι, όπως ακριβώς το φως ελκύει αβίαστα τα μάτια αυτών που βλέπουν, έτσι και η θεοφιλής πολιτεία, μαζί με τα μάτια, προσελκύει και τη διάνοια. Και όπως πάλι στην περίπτωση του ηλιακού φωτός, δεν επαινούμε τον αέρα που μετέχει στη λαμπρότητα, αλλά τον ήλιο που έχει και παρέχει την αυγή της λαμπρότητας, και ακόμη κι αν επαινέσουμε τον αέρα ως φωτεινό, πόσο μάλλον επαινούμε τον ήλιο· έτσι συμβαίνει και με εκείνον που επιδεικνύει μέσω των έργων της αρετής τη λαμπρότητα του ήλιου της δικαιοσύνης. Διότι αυτός, μόλις τον δουν, οδηγεί αμέσως προς τη δόξα του εν ουρανοίς Πατρός του ήλιου της δικαιοσύνης, του Χριστού.

Διότι, εάν μεταλάβουμε τη λαμπρότητα του Θεού, δηλαδή την έλλαμψη του Πνεύματος, την οποία αφού γεύτηκαν οι άγιοι απέκτησαν και οι ίδιοι δική τους λαμπρότητα (διότι λέγει: Μέσα στη λαμπρότητα των αγίων σου, από μήτρα σε γέννησα πριν από τον αυγερινό), τα έργα των χεριών μας, δηλαδή οι πράξεις μας, θα πεις, κατευθύνονται σε εμάς, δηλαδή υπέρ ημών, από τον Θεό, εκτελούμενα με τέτοιον τρόπο σύμφωνα με τον νόμο Του, ώστε να λέγεται και σε εμάς αυτό που ειπώθηκε στους αποστόλους: Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς. Και το έργο των χεριών μας κατεύθυνε.

Ως πετεινά του ουρανού εννόησε αυτούς που ασκούν την παρθενία ή την εγκράτεια· επειδή πετούν ψηλά γύρω από τον ουρανό, ζώντας με τρόπο ισάξιο με τους αγγέλους. Την ίδια την Εκκλησία αποκαλεί ωραιότητα του αγρού, δηλαδή του κόσμου· διότι έγινε όμορφη με τη χάρη του βαπτίσματος· γι' αυτό δεν είπε «είναι σε μένα», αλλά «είναι μαζί μου», όπως η νύφη με τον νυμφίο· διότι τέτοια θεωρείται ότι είναι η Εκκλησία του Χριστού. «Θυσίασε στον Θεό θυσία αινέσεως.» Γίνε, λέει, εφάμιλλος των αγγέλων· μιμήσου στη δοξολογία τα Σεραφείμ· διηγήσου τη δόξα του Θεού όπως οι ουρανοί· πρόσφερε τη θυσία που όλη η κτίση προσφέρει δοξάζοντάς Τον αδιάκοπα. Ίσως πάλι ως θυσία αινέσεως να εννοεί τις αρετές, μέσω των οποίων ο Θεός αινείται, δηλαδή υμνείται και δοξάζεται· γι' αυτό ακριβώς έλεγε στους αποστόλους: Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, ώστε να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς.

Η τήρηση των εντολών βρίσκεται ακόμη κάτω από την πνευματική αγάπη. Και επειδή οι περισσότεροι τηρούν τις εντολές από φόβο ή για την ανταμοιβή των μελλοντικών αγαθών, και όχι από αγάπη, προτρέπει θερμά στην τήρηση των εντολών που προέρχονται από την αγάπη, οι οποίες παρέχουν στην ψυχή το φως. Και πάλι: «για να βλέπουν οι άνθρωποι τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς».

Η τήρηση των εντολών βρίσκεται ακόμη κάτω από την πνευματική αγάπη. Και επειδή οι περισσότεροι τηρούν τις εντολές από φόβο, ή για την ανταμοιβή των μελλοντικών αγαθών, και όχι από αγάπη, προτρέπει θερμά στην τήρηση των εντολών που προέρχονται από την αγάπη, οι οποίες παρέχουν στην ψυχή το φως. Και πάλι: Για να βλέπουν οι άνθρωποι τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς. Και δεν είναι δυνατόν να φαίνονται στην ψυχή τα αγαθά έργα, τα οποία δίδαξε ο Κύριος, εάν δεν τηρηθούν οι εντολές. Και ότι οι εντολές δεν είναι βαριές για εκείνους που αγαπούν την αλήθεια, ο Κύριος είπε: Ελάτε σε μένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω· διότι ο ζυγός μου είναι καλός, και το φορτίο μου είναι ελαφρύ. Ότι δε όλες οι εντολές οφείλουν να τηρούνται από εμάς με επιμέλεια, ο ίδιος παρήγγειλε φανερά λέγοντας: Όποιος καταλύσει μία από τις πιο μικρές εντολές και διδάξει έτσι τους ανθρώπους, θα ονομαστεί ελάχιστος στη βασιλεία των ουρανών. Λοιπόν, δεν αρκεί μετά από όλα αυτά που γράφτηκαν για τη σωτηρία μας να πει κανείς ότι δεν πρέπει να τηρούμε όλες τις εντολές, αλλά ούτε και η ίδια η ψυχή μπορεί να καθαριστεί, εάν δεν τηρήσει τις εντολές, οι οποίες δόθηκαν από τον Κύριο σαν φάρμακα για να καθαρίζουν τα πάθη και τα σφάλματα.

ΣΤΟΝ ΙΔΙΟ 1355. Για όσους επιδίδονται σε αγαθά έργα, το να τα πράττουν φανερά αποβαίνει σε όφελος· γι’ αυτό και ο Σωτήρας είπε: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, ώστε να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας, που βρίσκεται στους ουρανούς». Επειδή όμως ορισμένοι δεν αποβλέπουν στη δόξα του Κυρίου, αλλά στη δική τους, τους προέτρεψε: «Προσέχετε να μην κάνετε την ελεημοσύνη σας μπροστά στους ανθρώπους».

Αν όμως δεν συμβαίνει αυτό, δεν έχετε μισθό». Με τα προηγούμενα φανερώνει την επιείκεια και τη φιλανθρωπία, η οποία δεν μπορεί να παραμείνει κρυφή, ακόμη και αν το επιθυμούν όσοι την ασκούν· με τα επόμενα, όμως, αναχαιτίζει τη φιλοδοξία. Και με εκείνα εμποδίζει την κακία, ενώ με αυτά την επίδειξη. Διότι τούτο δεν είναι αντίθετο προς εκείνο, αλλά εμποδίζει τις κακίες που έχουν προσκολληθεί στις αρετές και ενεδρεύουν μέσα σε αυτές. Πράγματι, κάθε αρετή που ασκείται χωρίς επίδειξη θα μπορούσε και να ονομάζεται και να είναι αρετή με την κυριολεκτική σημασία. Αν όμως παρασυρθεί προς τη φιλοδοξία, χάνει ακόμη και την ιδιότητά της ως γνήσιας αρετής — αποσιωπώ μάλιστα το ότι όσοι ελεούν επιδεικτικά δεν το πράττουν από ηθική ευγένεια, αλλά διαπομπεύοντας τις συμφορές των άλλων· διότι, επιθυμώντας διακαώς να ονομάζονται ελεήμονες, δεν διστάζουν να παρουσιάζουν με τραγικό τρόπο τις δυστυχίες των άλλων. Το «Ας λάμψει το φως σας» ειπώθηκε όχι για να υπερηφανευόμαστε εμείς, αλλά επειδή το αγαθό έργο δεν ανέχεται να αποσιωπάται, ακόμη και αν εκείνοι που το πράττουν το αποκρύπτουν. Διότι, όπως ακριβώς ένας λύχνος που εμφανίζεται σε ασέληνη νύχτα προσελκύει αυτομάτως τα βλέμματα, έτσι και η αρετή έχει από τη φύση της την ιδιότητα να φωτίζει τους πάντες, ακόμη και παρά τη θέληση εκείνων που την κατέχουν.

ΡΜΒʹ. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟ ΘΕΟΔΟΣΙΟ. Στο χωρίο «Ας λάμψει το φως σας». Και ότι αυτό δεν είναι αντίθετο με το, «Προσέχετε την ελεημοσύνη σας», και τα λοιπά. Από την καλή φήμη, η οποία παντού εξαπλώνεται και γη και θάλασσα περιδιαβαίνει, τίποτα δεν είναι καλύτερο, ω θαυμάσιε, ούτε κι αν κανείς την σύγκρινε με τους θησαυρούς του Κροίσου. Γι' αυτό ο μεν Παροιμιαστής είπε: «Το καλό όνομα είναι προτιμότερο από τον πολύ πλούτο· η καλή χάρη είναι ανώτερη από το ασήμι και το χρυσάφι». Ο δε Χριστός παρήγγειλε: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους». Όχι για να ζούμε με σκοπό την επίδειξη (προς Θεού! διότι αυτήν παντού την ξεριζώνει, παραγγέλλοντας να μην δημοσιοποιούμε ούτε την προσευχή ούτε την ελεημοσύνη, αλλά ακόμη και το ένα χέρι να αγνοεί αυτό που πρόκειται να κάνει το άλλο), αλλά για να μην παρέχουμε σε κανέναν εύλογη αφορμή σκανδαλισμού. Διότι έτσι, ακόμη και παρά τη θέλησή μας, το φως των πράξεών μας θα περιαστράψει εκείνους που μας παρατηρούν, και θα τους στρέψει στη δοξολογία του Θεού.

Διότι, ότι αυτό εννοεί, φαίνεται από το ότι δεν ειπώθηκε: Για να δοξαστείτε εσείς, αλλά, «Για να δουν τα καλά σας έργα, και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς».

Σϟϛ΄. ΣΤΟΝ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ ΑΓΑΘΩΝΑ. Πώς πρέπει να κατανοηθεί αυτό που ειπώθηκε στον Αβραάμ, «Πλη- Πώς πρέπει να κατανοηθεί αυτό που ειπώθηκε στον Αβραάμ, «Πληθαίνοντας θα πληθύνω.» Ο Θεός υποσχέθηκε ότι θα παρομοιάσει το σπέρμα του Αβραάμ με τα ουράνια άστρα και την άμμο της θάλασσας, φανερώνοντας ότι κάποιοι από αυτούς θα λάμψουν (όπως ήταν οι προφήτες και οι δίκαιοι, οι απόστολοι και όσοι πίστεψαν μέσω αυτών, και διέπρεψαν με τα έργα τους, στους οποίους ο μεν Σωτήρας είπε: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους», ο δε Απόστολος: «Ανάμεσα στους οποίους λάμπετε ως φωστήρες στον κόσμο»), ενώ κάποιοι άλλοι θα αποδειχθούν χαμερπείς και προσκολλημένοι στα γήινα, ασταθείς και περιφερόμενοι από κάθε άνεμο, οι οποίοι και θα εξευτελιστούν, καθώς θα λογιστούν ως άμμος θαλασσινή και άκαρπη.

Μην ανάψεις, λοιπόν, στην αγορά αισθητή φωτιά, αλλά άναψε στη διάνοιά σου πνευματικό φως. Διότι, όπως λέει, ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα μας που είναι στους ουρανούς.

Μείνε, λοιπόν, και αγωνίζου, είτε χρειαστεί να τρέξεις, είτε να πυγμαχήσεις, είτε να αγωνιστείς στο παγκράτιο· όχι όμως αόριστα, ούτε επιπόλαια, ούτε μάταια. Άκουσε τι έκανε ο Παύλος: Αμέσως μόλις ανέβηκε από τα νάματα, ευθύς μετά το βάπτισμα, άρχισε να αγωνίζεται, κηρύττοντας ότι αυτός είναι ο Υιός του Θεού, και έφερνε σε σύγχυση τους Ιουδαίους από την πρώτη στιγμή. Αλλά εσύ δεν μπορείς να κηρύξεις, ούτε διαθέτεις διδασκαλικό λόγο; Τότε, λοιπόν, δίδαξε μέσα από τα έργα και την πολιτεία σου, μέσα από τη λαμπρότητα των πράξεών σου. Διότι, όπως λέει, «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς». Δεν μπορείς να φέρεις σε σύγχυση τους Ιουδαίους με τη φωνή σου; Κάνε τους να περιέλθουν σε σύγχυση μέσω της πολιτείας σου, κάνε και τους Έλληνες να θορυβηθούν μέσω της μεταβολής σου. Διότι, όταν δουν αυτόν που προηγουμένως ήταν ασελγής, πονηρός, αμελής και διεφθαρμένος, να έχει ξαφνικά μεταστραφεί, και μαζί με τη μεταβολή που οφείλεται στη θεία χάρη, να επιδεικνύει και μεταβολή στην πολιτεία του, δεν θα βρεθούν σε σύγχυση και δεν θα πουν αυτό που έλεγαν κάποτε οι Ιουδαίοι για τον τυφλό: «Αυτός είναι», «Δεν είναι αυτός», «Αυτός είναι»;

«Διότι, εάν με αγαπάς», λέει, «περισσότερο από αυτούς, ποίμαινε τα πρόβατά μου». Ιδού και εδώ η ενάρετη πολιτεία επιδοκιμάζεται. Διότι το να δείχνει κανείς στοργή, να είναι συμπονετικός, να προστατεύει, το να μην αναζητά το δικό του συμφέρον, αλλά όλα όσα πρέπει να διαθέτει ο ποιμένας, όλα αυτά είναι γνωρίσματα της πολιτείας, και όχι των θαυμάτων, ούτε των σημείων. «Αλλά εκείνοι», λέει κάποιος, «έγιναν τέτοιοι εξαιτίας των θαυμάτων». Όχι εξαιτίας των θαυμάτων, αλλά εξαιτίας της πολιτείας τους, και από αυτήν κυρίως έλαμψαν. Γι' αυτό τους λέει: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν οι άνθρωποι, όχι τα θαύματα, αλλά τα καλά σας έργα, και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς». Βλέπεις ότι παντού η πολιτεία διαλάμπει, ο ενάρετος βίος θαυμάζεται; Θέλεις να σου δείξω και τον ίδιο τον Πέτρο, τον κορυφαίο αυτόν των αποστόλων, να έχει επιδείξει σπουδαιότατη πολιτεία και να έχει επιτελέσει θαύματα που υπερβαίνουν την ανθρώπινη φύση, και να παρατίθενται και τα δύο παράλληλα, και το θαύμα και η πολιτεία, και να τιμάται περισσότερο για την πολιτεία του παρά για τα σημεία; Άκουσε αυτήν την ιστορία: Ο Πέτρος και ο Ιωάννης ανέβαιναν στο ιερό περί την ένατη ώρα της προσευχής.

Θέλεις να μάθεις και τέταρτη απόδειξη για αυτό; «Ας λάμψει», λέει, «το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς». Ιδού, και εδώ τα έργα αναδεικνύονται. Και όταν λέει πάλι: «Όποιος άφησε σπίτι ή αδελφούς ή αδελφές εξαιτίας μου, θα λάβει εκατονταπλάσια και θα κληρονομήσει την αιώνια ζωή», επαινεί την πολιτεία και τον ακριβή βίο. Είδες τους μαθητές να αναγνωρίζονται από το ότι αγαπούν ο ένας τον άλλον, και εκείνον που αγαπά τον Χριστό περισσότερο από τους αποστόλους να φανερώνεται από το ότι ποιμαίνει τους αδελφούς, και αυτούς που οφείλουν να χαίρονται να προτρέπονται να ευφραίνονται όχι επειδή εκβάλλουν δαίμονες, αλλά επειδή έχουν γραφτεί τα ονόματά τους στον ουρανό, και εκείνους μεν που δοξάζουν τον Θεό να αποδεικνύονται από τη λαμπρότητα των έργων τους, εκείνους δε που αξιώνονται τη ζωή και λαμβάνουν τα εκατονταπλάσια, να επιτυγχάνουν αυτή τη δωρεά εξαιτίας της περιφρόνησης όλων των παρόντων. Όλους αυτούς να τους μιμηθείς, και θα μπορέσεις και μαθητής να είσαι, και στους φίλους του Θεού να συγκαταλέγεσαι, και να δοξάζεις τον Θεό, και να απολαύσεις την αιώνια ζωή· και δεν θα αποτελέσει καθόλου εμπόδιο για σένα στο να επιτύχεις όλα τα αγαθά το γεγονός ότι δεν επιτελείς σημεία, εάν διαθέτεις άμεμπτη πολιτεία.

Τι πρέπει, λοιπόν, να πράξουμε εμείς; Επειδή απορριφθήκαμε, επειδή αποκοπήκαμε, υπάρχει απόλυτη ανάγκη να σιωπήσουμε. Θα σιωπήσουμε λοιπόν, πες μου; Και κανείς δεν θα μας επιτρέψει να υμνήσουμε τον Δεσπότη μας, αλλά μάταια επικαλεστήκαμε τις δικές σας προσευχές; Μάταια καταφύγαμε στις δικές σας πρεσβείες; Όχι μάταια, μη γένοιτο. Διότι βρήκα, βρήκα και άλλον τρόπο δοξολογίας, καθώς οι δικές σας προσευχές μέσα σε αυτό το αδιέξοδο φάνηκαν σαν αστραπές μέσα στο σκοτάδι· διότι επιτρέπεται να επαινούμε και τους συνδούλους μας, και όταν αυτοί επαινούνται, η δόξα οπωσδήποτε θα μεταβεί στον ουρανό, όπως ακριβώς λέει και ο Ίδιος: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς». Ιδού, λοιπόν, και ένας άλλος τρόπος δοξολογίας, τον οποίο είναι δυνατόν να εκφέρει και ένας αμαρτωλός, χωρίς να παραβεί τον νόμο.

Αλλά για σένα και για τη δική σου σωτηρία δεν έπραξε έτσι. «Πώς για μένα και για τη δική μου σωτηρία;» θα πει κανείς. Κοινό τραπέζι και πατρίδα και τροφός και μητέρα όλων είναι η γη, καθώς και πόλη και κοινός τάφος. Διότι και τα σώματά μας προέρχονται από αυτήν, και η τροφή για τα σώματά μας από εκεί παρέχεται, και η κατοικία και η διαβίωσή μας σε αυτήν γίνεται, και μετά τον θάνατο προς αυτήν πάλι επιστρέφουμε. Για να μη σε κάνει, λοιπόν, η αναγκαιότητα της χρήσης της να τη θαυμάσεις περισσότερο από όσο αξίζει, και για να μη σε παρασύρει το πλήθος των ευεργεσιών της στην ασέβεια, σου τη δείχνει, προτού δημιουργηθεί, άμορφη και ασχημάτιστη, ώστε, βλέποντας την αδυναμία της, να θαυμάσεις Εκείνον που την έφερε στην ύπαρξη και ενέθεσε σε αυτήν όλη τούτη τη δύναμη· για να δοξάσεις Εκείνον που κατασκεύασε τόσα πολλά για τη δική μας ανακούφιση. Δοξάζεται δε ο Θεός όχι μόνο μέσω των ορθών δογμάτων, αλλά και μέσω του άριστου τρόπου ζωής· διότι λέει: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, ώστε να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς».

εʹ. Για να μας κάνετε λοιπόν πιο πρόθυμους, αποδείξτε ότι διαφυλάττετε με ασφάλεια όσα ήδη έχουν λεχθεί, και μαζί με τα ορθά δόγματα επιδείξτε πολλή επιμέλεια για τον τρόπο ζωής σας. Διότι, λέει, ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς· ώστε και ο βίος να συμφωνεί με τα δόγματα, και τα δόγματα να κηρύττουν τον βίο. Διότι η πίστη χωρίς έργα είναι νεκρή, και τα έργα χωρίς πίστη είναι νεκρά. Επειδή, αν έχουμε μεν υγιή δόγματα, αλλά αμελούμε τον βίο, κανένα όφελος δεν θα έχουμε από τα δόγματα· και πάλι, αν επιμελούμαστε μεν τον βίο, αλλά χωλαίνουμε ως προς τα δόγματα, ούτε έτσι θα υπάρξει κάποιο κέρδος για εμάς. Γι' αυτό αρμόζει να στερεώνεται αυτή η πνευματική οικοδομή μας και από τις δύο πλευρές. Διότι, λέει, καθένας που ακούει αυτούς τους λόγους μου και τους εφαρμόζει, θα μοιάσει με φρόνιμο άνδρα. Δες πώς δεν θέλει μόνο να ακούμε, αλλά και να πράττουμε, και μέσα από τα έργα να αποδεικνύουμε την υπακοή, και αυτόν μεν τον ονόμασε φρόνιμο, εκείνον δηλαδή που παρουσιάζει έργα σύμφωνα με τα λόγια, ενώ εκείνον που σταματά μόνο στα λόγια, τον ονόμασε μωρό· και ευλόγως. Διότι ένας τέτοιος άνθρωπος, λέει, οικοδόμησε το σπίτι του πάνω στην άμμο· γι' αυτό και δεν μπόρεσε να αντέξει το χτύπημα των ανέμων, αλλά γρήγορα κατέρρευσε.

Διότι τόση είναι η δύναμη της αρετής, ώστε να μπορεί με αναρίθμητα στόματα να ανυμνεί τον Δημιουργό. Διότι τίποτα δεν θα μπορούσε να είναι ίσο με την άριστη βιοτή, αγαπητέ. Γι' αυτό και ο Κύριος έλεγε: Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, ώστε να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς.

δʹ. Πώς λοιπόν δεν πιστεύουν όλοι σήμερα; Διότι τα πράγματα εξελίχθηκαν προς το χειρότερο, και γι' αυτό εμείς είμαστε οι υπαίτιοι· επομένως, ο λόγος απευθύνεται πλέον και σε εμάς. Διότι βεβαίως ούτε και τότε πίστευαν μόνο εξαιτίας των θαυμάτων, αλλά πολλοί από όσους προσέρχονταν στην πίστη παρακινούνταν και από τον τρόπο ζωής. Διότι, όπως λέει, «ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς».

Διότι, όταν δεν υπάρχει γύρω του τίποτε το σωματικό, ούτε το υλικό, ούτε το γήινο, τότε απλώς περιβάλλεται από το σώμα· όταν κάθε εξουσία ανήκει στην ψυχή και στο πνεύμα, έτσι δοξάζεται ο Θεός. Γι' αυτό και στην προσευχή λαμβάνουμε την εντολή να λέμε: «Αγιασθήτω το όνομά σου»· και ο Χριστός λέει: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, ώστε να δουν τα καλά σας έργα, και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που βρίσκεται στους ουρανούς».

Διότι εξαιτίας εκείνων των κτισμάτων δεν δοξάζουν όλοι τον Θεό, αλλά πολλοί μάλιστα ισχυρίζονται ότι τα όντα υπάρχουν από μόνα τους· άλλοι πάλι αποδίδουν τη δημιουργία και την πρόνοια του κόσμου στους δαίμονες, διαπράττοντας έτσι εξαιρετικά ασυγχώρητη αμαρτία. Μπροστά όμως στην ανθρώπινη αρετή κανείς δεν θα μπορέσει να φανεί τόσο αναίσχυντος, αλλά οπωσδήποτε θα δοξάσει τον Θεό, βλέποντας αυτόν που Τον υπηρετεί να ζει με αρετή. Διότι ποιος δεν θα εκπλαγεί, όταν κάποιος, όντας άνθρωπος που μετέχει στην κοινή φύση και συναναστρέφεται ανάμεσα σε ανθρώπους, παραμένει σαν αδάμας και δεν λυγίζει μπροστά στο σμήνος των παθών; Όταν, βρισκόμενος ανάμεσα σε πυρ, σε σίδηρο και σε θηρία, αναδεικνύεται ισχυρότερος από τον αδάμαντα και υπερισχύει των πάντων χάριν της ευσέβειας; Όταν υβρίζεται και αυτός ευλογεί; Όταν τον κακολογούν και αυτός εγκωμιάζει; Όταν τον κακομεταχειρίζονται και αυτός προσεύχεται υπέρ εκείνων που τον αδικούν; Όταν τον επιβουλεύονται και αυτός ευεργετεί αυτούς που τον πολεμούν και τον επιβουλεύονται; Διότι αυτά και τα παρόμοια θα δοξάσουν τον Θεό πολύ περισσότερο από όσο οι ουρανοί. Διότι οι ειδωλολάτρες, βλέποντας μεν τον ουρανό δεν ντρέπονται· όταν όμως δουν έναν άγιο άνδρα να επιδεικνύει με ακρίβεια την πνευματική φιλοσοφία, συστέλλονται από ντροπή και κατακρίνουν τον εαυτό τους. Διότι, όταν αυτός που μετέχει στην ίδια με αυτούς φύση αποδεικνύεται τόσο πολύ ανώτερός τους, ή μάλλον πολύ περισσότερο από όσο απέχει ο ουρανός από τη γη, έστω και παρά τη θέλησή τους κατανοούν ότι θεϊκή δύναμη τα κατεργάζεται αυτά· γι' αυτό λέει: «Και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που βρίσκεται στους ουρανούς».

Πώς λοιπόν έγινε δυνατός; Με την πίστη, λέει, επειδή δεν ανέθεσε το ζήτημα στους λογισμούς· διαφορετικά θα είχε καταπέσει. Και πώς κατόρθωσε αυτήν ακριβώς την πίστη; Δίνοντας δόξα στον Θεό, λέει, και αποκτώντας την απόλυτη βεβαιότητα ότι Εκείνος έχει τη δύναμη να πράξει αυτό που έχει υποσχεθεί. Άρα, το να μην περιεργαζόμαστε σημαίνει να δοξάζουμε τον Θεό, όπως ακριβώς το να περιεργαζόμαστε συνιστά αμάρτημα. Εάν όμως περιεργαζόμενοι και ερευνώντας τα επίγεια δεν Τον δοξάζουμε, πολύ περισσότερο, πολυπραγμονώντας για τη γέννηση του Δεσπότη, θα υποστούμε τα έσχατα ως υβριστές. Διότι, εάν δεν πρέπει να ερευνούμε τον τύπο της αναστάσεως, πολύ περισσότερο εκείνα τα απόρρητα και φρικτά μυστήρια. Και δεν είπε απλώς «επειδή πίστεψε», αλλά «επειδή απέκτησε την απόλυτη βεβαιότητα». Τέτοιο πράγμα είναι άλλωστε η πίστη, είναι σαφέστερη από την απόδειξη των λογισμών και πείθει περισσότερο· διότι δεν είναι δυνατόν να υπεισέλθει πλέον κανένας άλλος λογισμός και να την κλονίσει. Διότι εκείνος μεν που πείθεται από τα λόγια και τα επιχειρήματα, μπορεί και να μεταπειστεί· εκείνος όμως που στερεώνεται από την πίστη, έχει πλέον οχυρώσει την ακοή του απέναντι στους λόγους που τη φθείρουν. Λέγοντας, λοιπόν, ότι δικαιώθηκε μέσω της πίστεως, δείχνει ότι εδόξασε τον Θεό από την πίστη· πράγμα που αποτελεί κατεξοχήν γνώρισμα του ορθού βίου. Διότι, «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, ώστε να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς». Ιδού, αποδείχθηκε ότι αυτό είναι γνώρισμα της πίστεως.

Να προνοείτε για το καλό ενώπιον όλων των ανθρώπων, αν είναι δυνατόν, σε ό,τι εξαρτάται από εσάς, ειρηνεύοντας με όλους τους ανθρώπους. Αυτό σημαίνει το: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους»· όχι για να ζούμε με κενοδοξία, αλλά για να μην δίνουμε λαβή εναντίον μας σε όσους το επιθυμούν. Γι' αυτό και αλλού λέει: «Να μην γίνεστε πρόσκομμα ούτε στους Ιουδαίους ούτε στους Έλληνες ούτε στην Εκκλησία του Θεού». Πολύ ορθά μάλιστα το διευκρίνισε στη συνέχεια, λέγοντας: «Αν είναι δυνατόν, σε ό,τι εξαρτάται από εσάς».

Διότι ούτε ο Χριστός έδωσε τέτοια εντολή· αλλά πώς; Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, όχι μπροστά στα βουνά, ούτε στην έρημο και στα αδιάβατα μέρη. Και αυτά τα λέω, όχι για να κατακρίνω εκείνους που έχουν καταφύγει στα βουνά, αλλά επειδή θρηνώ για εκείνους που κατοικούν στις πόλεις, διότι από εκεί εξόρισαν την αρετή. Γι' αυτό, παρακαλώ, την πνευματική φιλοσοφία εκείνων των τόπων ας την εισαγάγουμε και εδώ, ώστε οι πόλεις να γίνουν πραγματικές πόλεις· αυτά μπορούν να ανορθώσουν τον ειδωλολάτρη, αυτά μπορούν να απαλλάξουν από αναρίθμητα σκάνδαλα. Ώστε, αν θέλεις και εκείνον να τον ελευθερώσεις από το σκάνδαλο και εσύ ο ίδιος να απολαύσεις αναρίθμητες ανταμοιβές, διόρθωνε τον δικό σου βίο και κάνε τον να λάμπει από παντού, ώστε να δουν οι άνθρωποι τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα τον εν τοις ουρανοίς. Διότι έτσι και εμείς θα απολαύσουμε εκείνη την ανέκφραστη και μεγάλη δόξα, την οποία είθε να επιτύχουμε όλοι μας, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο ανήκει στον Πατέρα, ταυτόχρονα με το Άγιο Πνεύμα, η δόξα, η δύναμη και η τιμή, τώρα και πάντοτε, και στους αιώνες των αιώνων.

Έτσι λοιπόν ας ζούμε και εμείς, και κανείς δεν θα μας κακολογήσει, έστω κι αν είναι εχθρός, έστω κι αν είναι άπιστος. Διότι αυτός που έχει λαμπρό βίο είναι σεβαστός και σε εκείνους· καθώς η αλήθεια αποστομώνει ακόμη και τους εχθρούς. Σε παγίδα όμως πώς πέφτει κανείς; Όταν υποπίπτει συχνά στα ίδια αμαρτήματα στα οποία υποπίπτουν και εκείνοι. Διότι, αν είναι τέτοιος, γρήγορα ο διάβολος του στήνει και άλλη παγίδα, και γρήγορα εκείνοι τον εξοντώνουν. Εάν όμως πρέπει να έχει κανείς την καλή μαρτυρία από τους εχθρούς, πολύ περισσότερο πρέπει να την έχει και από τους φίλους. Διότι για το ότι δεν είναι δυνατόν να κακολογηθεί εκείνος που διάγει ανεπίληπτο βίο, άκουσε τον Χριστό που λέει: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς».

Αλλά είθε να μην υπάρχουν τέτοιοι ανάμεσά μας, αλλά να λάμψουν έτσι τα έργα μας, ώστε να δοξαστεί ο Πατέρας μας που βρίσκεται στους ουρανούς, και να απολαύσουμε τη δόξα που προέρχεται από Αυτόν. Την οποία είθε όλοι μας να επιτύχουμε, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, διά του οποίου και μαζί με τον οποίο ανήκει στον Πατέρα η δόξα, μαζί με το Άγιο Πνεύμα, στους αιώνες των αιώνων.

Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς. Διότι εγώ μεν άναψα το φως, λέει· το να παραμείνει όμως αναμμένο, ας αποτελέσει έργο της δικής σας προθυμίας· και τούτο όχι μόνο για εσάς τους ίδιους, αλλά και για εκείνους που πρόκειται να απολαύσουν αυτή τη λάμψη και να οδηγηθούν προς την αλήθεια. Διότι δεν θα μπορέσουν βέβαια οι κακολογίες να επισκιάσουν τη δική σας λάμψη, εάν εσείς ζείτε με ακρίβεια, και με τέτοιον τρόπο σαν να πρόκειται να επιστρέψετε ολόκληρη την οικουμένη. Επιδείξτε, λοιπόν, βίο άξιο της χάριτος, ώστε, όπως ακριβώς εκείνη κηρύττεται παντού, έτσι και αυτός να συμβαδίζει με εκείνη.

Σε καμία περίπτωση, δεν εννοώ αυτό. Διότι ούτε είπα: Φροντίστε εσείς να προβάλλετε τα κατορθώματά σας· ούτε είπα: Δείξτε τα· αλλά: Ας λάμψει το φως σας· δηλαδή, ας είναι μεγάλη η αρετή, και άφθονο το πυρ, και το φως απερίγραπτο. Διότι, όταν η αρετή είναι τόσο μεγάλη, είναι αδύνατον να μείνει κρυφή, ακόμη κι αν μύριες φορές αυτός που την ασκεί προσπαθήσει να την συσκιάσει. Να παρουσιάζετε απέναντί τους βίο ανεπίληπτο, και ας μην έχουν καμία αληθινή αφορμή για κατηγορία· έτσι, ακόμη κι αν οι κατήγοροι είναι αμέτρητοι, κανείς δεν θα μπορέσει να σας επισκιάσει. Και ορθώς είπε: «Το φως». Διότι τίποτα δεν καθιστά τον άνθρωπο τόσο περιφανή, ακόμη κι αν μύριες φορές επιθυμεί να μείνει στην αφάνεια, όσο η φανέρωση της αρετής. Διότι, σαν να έχει ενδυθεί την ίδια την ακτίνα του φωτός, λάμπει πιο φωτεινός από αυτήν, μην εκπέμποντας τις αναλαμπές του στη γη, αλλά υπερβαίνοντας και αυτόν ακόμη τον ουρανό. Με αυτόν τον τρόπο, λοιπόν, τους παρηγορεί σε ακόμη μεγαλύτερο βαθμό. Διότι, λέγει, έστω κι αν θλίβεστε όταν σας υβρίζουν, θα έχετε πολλούς που εξαιτίας σας θα θαυμάσουν τον Θεό. Και από τις δύο πλευρές συγκεντρώνεται για εσάς ο μισθός: και επειδή δοξάζεται ο Θεός εξαιτίας σας, και επειδή εσείς υβρίζεστε για χάρη του Θεού.

Διότι το «Αγιασθήτω» σημαίνει τούτο: «Δοξασθήτω». Επειδή βέβαια ο Θεός κατέχει τη δική Του δόξα πλήρη, η οποία παραμένει πάντοτε αναλλοίωτη· παραγγέλλει όμως σε αυτόν που προσεύχεται να ζητά, να δοξάζεται Εκείνος και μέσα από τη δική μας ζωή. Αυτό ακριβώς έλεγε και προηγουμένως: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς». Διότι και τα Σεραφείμ, όταν Τον δοξάζουν, τούτο λένε: «Άγιος, άγιος, άγιος». Επομένως, το «Αγιασθήτω» σημαίνει τούτο: «Δοξασθήτω».

Σε καμία περίπτωση· αλλά τι λέει; Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς. Και στον Πέτρο δεν είπε, «αν με αγαπάς, κάνε θαύματα»· αλλά, «ποίμαινε τα πρόβατά μου». Και ενώ παντού τον προτιμούσε από τους άλλους, μαζί με τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη, για ποιο λόγο, πες μου, τον προτιμούσε; Εξαιτίας των θαυμάτων; Και όμως, όλοι εξίσου καθάριζαν τους λεπρούς και ανέστηναν τους νεκρούς· και σε όλους εξίσου έδωσε την εξουσία. Από πού λοιπόν είχαν την υπεροχή αυτοί; Από την κατά ψυχήν αρετή. Βλέπεις ότι παντού υπάρχει ανάγκη για ενάρετο βίο και για έμπρακτη απόδειξη μέσω των έργων; Διότι, όπως λέει, «από τους καρπούς τους θα τους αναγνωρίσετε».

Και για να μην χλευάσει ο αιρετικός, λέγοντας ότι οι βασιλείς υποκρίνονται την τιμή προς τον Χριστό μόνο για λίγο καιρό, άκουσε τον προφήτη που λέει (διότι πριν από πολλές γενιές περιγράφει την εικόνα που βλέπουμε να συμβαίνει τώρα): Βασιλείς θα σε δουν, και θα εγερθούν άρχοντες, και θα σηκωθούν, και θα τον προσκυνήσουν όλοι οι βασιλείς της γης. Μάθε λοιπόν και πίστεψε, ω αιρετικέ, ότι στους απέραντους αιώνες παραμένει η βασιλεία του Χριστού του Θεού μας, καθώς και η χάρη Του, η οποία στεφανώνει όλους τους Χριστιανούς και τους καθοδηγεί στη βασιλεία των ουρανών. Έτσι, όλοι οι Χριστιανοί πράττουν τα πάντα αποβλέποντας σε Εκείνον, και έχουμε πειστεί από τον λόγο Του που λέει: Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, ώστε να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που βρίσκεται στους ουρανούς.