Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 5:16

Έτσι και οι άνθρωποι, όχι μόνο όταν ομιλούν, αλλά και όταν σιωπούν, μέσω των άλλων δοξάζουν τον Θεό· γι' αυτό και ο Χριστός έλεγε: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, ώστε να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς». Όπως λοιπόν, όταν κάποιος βλέπει έναν λαμπρό βίο, ακόμη και αν αυτός που τον ζει σιωπά, αναπέμπει δόξα στον Θεό, έτσι ακριβώς και όταν βλέπει το κάλλος του ουρανού, δοξάζει τον Δημιουργό. Γι' αυτό έλεγε: «Οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού», μέσω εκείνων που τους θεώνται· «η ημέρα στην ημέρα αναβλύζει λόγο, και η νύχτα στη νύχτα αναγγέλλει γνώση». Γνώση· ποια; Αυτήν περί του Δημιουργού.

«Μεγάλος είναι αυτός ο άνδρας», λέγει, «ξεπερνά την ανθρώπινη φύση. Είδα το θαύμα του, θαύμασα τη φιλανθρωπία του. Αφού υπέφερε από εμένα αμέτρητα δεινά, βρισκόμενος στην πιο δεινή θέση, παίρνοντας στα χέρια του εμένα που τον είχα δέσει, ενώ είχε τη δυνατότητα να με θανατώσει, όχι μόνο δεν έκανε τίποτα, αλλά με εμπόδισε ακόμη και όταν ήμουν έτοιμος να σφάξω τον εαυτό μου και να καρφώσω το ξίφος στον λαιμό μου». Δικαιολογημένα λέγει: «Κύριοι, τι πρέπει να κάνω για να σωθώ;». Διότι στην περίπτωση των αποστόλων δεν προσείλκυσαν τους πιστούς μόνο τα θαύματα, αλλά, πριν από τα θαύματα, τους προσείλκυσε ο βίος τους. Γι' αυτό λέγει: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς». Είδες τη θέρμη του δεσμοφύλακα;

Οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού, απλώς και μόνο με το να φαίνονται· ας διηγηθούμε, λοιπόν, και εμείς τη δόξα του Θεού, όχι μόνο όταν μιλάμε, αλλά και όταν σιωπούμε, εκπλήσσοντας τους πάντες με τη λαμπρότητα της ζωής μας. Διότι λέει: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς». Επειδή, όταν ο άπιστος δει εσένα τον πιστό να είσαι ήρεμος, να σωφρονείς και να είσαι κόσμιος, θα εκπλαγεί και θα πει: «Αληθινά μέγας είναι ο Θεός των Χριστιανών! Τι ανθρώπους ανέδειξε, από τι είδους ανθρώπους πώς τους μεταμόρφωσε, αγγέλους τους έκανε από ανθρώπους. Αν τους βρίσει κανείς, δεν ανταποδίδουν τις ύβρεις· αν τους χτυπήσει κανείς, δεν αγανακτούν· αν τους αδικήσει κανείς, προσεύχονται υπέρ εκείνου που τους λύπησε· δεν έχουν εχθρούς, δεν γνωρίζουν να μνησικακούν, δεν ξέρουν να φλυαρούν, δεν έμαθαν να ψεύδονται, δεν ανέχονται να επιορκούν, ή μάλλον ούτε καν να ορκίζονται· αντίθετα, θα προτιμούσαν να τους κοπεί η γλώσσα, παρά να βγει κάποιος όρκος από το στόμα τους». Ας τους δώσουμε, λοιπόν, την αφορμή να λένε αυτά για εμάς, και ας αποβάλουμε την πονηρή συνήθεια των όρκων, αποδίδοντας στον Θεό τόση τιμή, όση στα πιο πολυτελή μας ενδύματα. Διότι πώς να μην είναι άτοπο, όταν έχουμε ένα ένδυμα καλύτερο από τα υπόλοιπα, να μην ανεχόμαστε να το φθείρουμε με τη συνεχή χρήση, ενώ το όνομα του Θεού να το περιφέρουμε παντού επιπόλαια και όπως τύχει;

Αφού, λοιπόν, απέρριψε όλα αυτά και έδειξε ότι είναι ανάξιά Του, και αφού ανέμειξε στην κατηγορία του πολλή ειρωνεία, δεν σταμάτησε τον λόγο του μέχρις αυτού του σημείου, αλλά υποδεικνύει τον τρόπο μιας άλλης θυσίας, πράγμα που αποτελεί είδος άριστης θεραπείας: το να απομακρύνει δηλαδή όσα δεν ωφελούν καθόλου και να επιθέτει στα τραύματα όσα μπορούν να τα θεραπεύσουν. Διότι, μετά την ολοκλήρωση αυτών των λόγων, λέγει: «Θυσίασε στον Θεό». Και πώς να θυσιάσω, λέγει; Χωρίς αίμα. Διότι αυτή κυρίως είναι η θυσία που ταιριάζει στον Θεό. Γι' αυτό, αφού είπε «Θυσίασε στον Θεό», πρόσθεσε, «θυσία αινέσεως»· δηλαδή, θυσία ευχαριστίας, ιερών ύμνων, δοξολογίας μέσω των έργων. Και αυτό που λέγει, έχει την εξής έννοια: Να ζεις έτσι, ώστε να δοξάζεται ο Δεσπότης σου. Το οποίο ακριβώς δίδαξε και ο Χριστός λέγοντας: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς». Διότι αίνος δεν είναι τίποτε άλλο παρά έπαινος, δόξα και ευφημία. Ας είναι λοιπόν ο βίος σου τέτοιος, ώστε να ευφημείται ο Δεσπότης σου, και τότε θα έχεις προσφέρει μια ολοκληρωμένη θυσία.

Αν εξετάσεις το ζήτημα με ακρίβεια, θα δεις και τον κόπο που απαιτείται για αυτό, αλλά και το κέρδος που προέρχεται από αυτό. Διότι, πρώτον, ένας τέτοιος ύμνος επιζητείται από τους δικαίους, και πρέπει πρώτα να διορθώσει κανείς τον βίο του, και έπειτα με αυτόν τον τρόπο να αναπέμπει ύμνους στον Θεό. Επειδή ο αίνος δεν είναι ωραίος στο στόμα του αμαρτωλού. Δεύτερον, η υμνολογία δεν επιτελείται μόνο με τα λόγια, αλλά και με τις πράξεις, και μάλιστα αυτόν τον αίνο, αυτήν τη δόξα επιζητεί κυρίως ο Θεός. Διότι λέγει: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που βρίσκεται στους ουρανούς». Έτσι υμνούν τα Χερουβίμ. Γι' αυτό και ο προφήτης, όταν άκουσε εκείνη τη μυστική μελωδία, θρηνεί για τον εαυτό του, λέγοντας: «Αλίμονό μου, διότι, αν και είμαι άνθρωπος και έχω ακάθαρτα χείλη, κατοικώ ανάμεσα σε λαό που έχει ακάθαρτα χείλη». Γι' αυτό, όταν προτρέπει να αναπέμπονται ύμνοι, αρχίζει από τις άνω δυνάμεις, λέγοντας τα εξής: «Αινείτε τον Κύριο από τους ουρανούς, αινείτε τον όλοι οι άγγελοί του». Επομένως, πρέπει να γίνει κανείς άγγελος, και με αυτόν τον τρόπο να υμνεί.

Εκπαιδεύοντάς μας να μην την καταναλώνουμε ολόκληρη στον ύπνο, και δείχνοντας ότι οι προσευχές είναι πιο καθαρές τότε που και ο νους είναι ελαφρύτερος και η άνεση χρόνου μεγαλύτερη. Αν λοιπόν πρέπει μέσα στη νύχτα να προσερχόμαστε στα άγια, αναλογίσου ποιας συγγνώμης θα τύχει εκείνος που ούτε καν στο σπίτι του δεν τελεί προσευχές εκείνη την ώρα. Διότι ο μεν Προφήτης σε σηκώνει από το κρεβάτι και σε οδηγεί στον ναό, προστάζοντάς σε να διανυκτερεύσεις εκεί· εσύ όμως ούτε καν παραμένοντας στο σπίτι σου δεν το πράττεις αυτό. Και πολύ ορθά είπε, «Άγια», δηλώνοντας ότι πρέπει να προσευχόμαστε χωρίς πονηρούς διαλογισμούς, χωρίς μνησικακία, χωρίς πλεονεξία, χωρίς καμία άλλη τέτοιου είδους αμαρτία που φθείρει τη διάνοια. «Και ευλογείτε τον Κύριο». Διότι αυτή κυρίως είναι η τέλεια ευλογία, όταν μαζί με τα λόγια εναρμονίζεται πλήρως και ο βίος, και μέσω των έργων σου δοξάσεις τον Θεό που σε δημιούργησε, σύμφωνα με το Ευαγγέλιο που λέει: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα, και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που βρίσκεται στους ουρανούς».

ΣΤΟΝ ΡΜΕ΄ ΨΑΛΜΟ. Αίνει, η ψυχή μου, τον Κύριο. Θα αινώ τον Κύριο στη ζωή μου. Θα ψάλλω στον Θεό μου όσο υπάρχω. Εκεί όπου τελείωσε, από εκεί αρχίζει πάλι, από τον αίνο και την ευφημία. Διότι κάτι τέτοιο καθαρίζει την ψυχή σε μεγάλο βαθμό. Όταν μιλάει για αίνο, εννοεί αυτό που συνεχώς λέω, τον αίνο διά των έργων· όπως ακριβώς λέει και ο Χριστός: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς». Και πάλι ο Παύλος λέει: «Δοξάστε, λοιπόν, τον Θεό στο σώμα σας και στο πνεύμα σας». Και όπως στον προηγούμενο ψαλμό έλεγε: «Κάθε ημέρα θα σε ευλογώ», έτσι και εδώ λέει: «Θα ψάλλω στον Θεό μου όσο υπάρχω».

Και πώς τον υμνούν αυτά, ίσως θα μπορούσε να πει κανείς, αφού δεν έχουν ούτε φωνή, ούτε γλώσσα, ούτε ψυχή, ούτε λογική, ούτε νου, ούτε φωνητικό όργανο, ούτε διάνοια; Διότι υπάρχουν δύο τρόποι δοξολογίας: ο ένας μέσω των λόγων, ο άλλος μέσω της όψεως, και ένας τρίτος μαζί με αυτούς, μέσω του βίου και των έργων. Επειδή δόξα αναπέμπεται στον Θεό όχι μόνο από τους ανθρώπους που ομιλούν, αλλά και από εκείνους που σιωπούν· όπως ακριβώς λέει και ο Χριστός: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς». Και πάλι: «Εκείνους που με δοξάζουν, θα τους δοξάσω». Υπάρχει και η δοξολογία μέσω της γλώσσας, όπως δόξασε και ο Μωυσής μαζί με τη Μαρία λέγοντας: «Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι δοξάστηκε ένδοξα». Υπάρχει και αυτή που γίνεται μέσω της ίδιας της κτίσεως, όπως λέει και ο ίδιος: «Οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού, και το στερέωμα αναγγέλλει το έργο των χεριών του». Έτσι και εδώ, η κτίση τον υμνεί με το κάλλος, με τη θέση, με το μέγεθος, με τη φύση, με τη χρησιμότητα, με τη διακονία, με τη διάρκειά της και με την ωφέλεια που προκύπτει από αυτά.

Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε και ο Χριστός έλεγε: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς». Είδες πώς προτρέπει να λάμπει το φως που υπάρχει μέσα μας όχι μέσω των ενδυμάτων, αλλά μέσω των έργων; Διότι, αφού είπε: «Ας λάμψει το φως σας», πρόσθεσε: «για να δουν τα καλά σας έργα». Αυτό το φως δεν περιορίζεται στις σωματικές αισθήσεις, αλλά καταυγάζει και τις ψυχές και τη διάνοια αυτών που το βλέπουν, και, διασκορπίζοντας το σκοτάδι της κακίας, ελκύει προς την έλλαμψη του δικού του φωτός και προς τη μίμηση της αρετής όσους έρχονται σε επαφή μαζί του. «Ας λάμψει», λέει, «το φως σας μπροστά στους ανθρώπους». Και πολύ ορθά είπε «μπροστά στους ανθρώπους».

Τόσο πολύ, λέγει, ας είναι το φως σας, ώστε όχι μόνο να καταλάμπει εσάς, αλλά και να φέγγει μπροστά στους ανθρώπους που έχουν ανάγκη από τη χορηγία του. Όπως λοιπόν αυτό το αισθητό φως φυγαδεύει το σκοτάδι και κάνει να βαδίζουν σωστά εκείνους που πορεύονται αυτόν τον αισθητό δρόμο, έτσι και το νοητό φως, το οποίο προέρχεται από την άριστη πολιτεία, καταυγάζει εκείνους που έχουν το μάτι της διανοίας θολωμένο από το σκοτάδι της πλάνης και δεν μπορούν να δουν με ακρίβεια την οδό της αρετής, καθαρίζει τον ρύπο από τα μάτια της διανοίας, τους οδηγεί προς την ευθεία και τους κάνει πλέον να βαδίζουν στον δρόμο της αρετής. «Για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς». Η δική σας αρετή, λέγει, και η ακρίβεια ως προς την πολιτεία σας, καθώς και η επιτέλεση των καλών έργων, ας παρακινεί αυτούς που τα βλέπουν σε δοξολογία του κοινού Δεσπότη όλων. Καθένας από εσάς, λοιπόν, σας παρακαλώ, ας αγωνίζεται να ζει με τόση ακρίβεια, ώστε από όλους όσους σας βλέπουν, ο έπαινος να ανάγεται στον Δεσπότη.

Είτε, λοιπόν, επιδιώκουμε την αρετή, ας έχουμε ως σκοπό προπαντός αυτό, το να αποκομίζουμε τον έπαινο από τον μόνο Θεό, και ας μη δίνουμε καμία απολύτως σημασία στον έπαινο των ανθρώπων· είτε πάλι δείχνουμε ραθυμία, ας μας φοβίζει και ας συστέλλει τους λογισμούς μας εκείνο το γεγονός, εννοώ το αδέκαστο κριτήριο, και η έλευση εκείνης της φοβερής ημέρας, καθώς και το ότι οι πράξεις μας τείνουν προς τη βλασφημία του Θεού. Όπως ακριβώς, λοιπόν, για εκείνους που επιδιώκουν την αρετή λέει: «Όσους με δοξάζουν, θα τους δοξάσω», έτσι άκουσε πάλι τον προφήτη να λέει: «Αλίμονό σας, διότι εξαιτίας σας το όνομά μου βλασφημείται μεταξύ των εθνών». Βλέπεις πόση αγανάκτηση κρύβει αυτός ο λόγος; Πώς όμως μπορούμε να δοξάσουμε τον Θεό; Με το να ζούμε προς δόξαν του Θεού και να λάμπει έτσι ο βίος μας, όπως ακριβώς έλεγε και αλλού: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, ώστε να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που βρίσκεται στους ουρανούς». Διότι τίποτα δεν κάνει να δοξάζεται τόσο ο Δεσπότης μας, όσο η άριστη πολιτεία. Επειδή, όπως ακριβώς το ηλιακό φως με τις δικές του ακτίνες καταυγάζει τα μάτια εκείνων που το βλέπουν, έτσι και η αρετή, προσελκύοντας όλους όσοι τη βλέπουν προς τη θέασή της, παρακινεί σε δοξολογία του Δεσπότη όσους σκέφτονται ορθά.

ιαʹ. Αλλά αξίζει να ακούσουμε και τα ίδια τα λόγια της προσευχής, και να δούμε πόσο παιδαριώδους διάνοιας είναι τα λόγια αυτά, πόσο νηπιώδους ψυχής. Ντρέπομαι, βέβαια, που πρόκειται να τα πω, όμως είναι απολύτως ανάγκη να τα αναφέρω και να μιμηθώ εκείνη την ακαλλιέργητη γλώσσα. Ποια είναι, λοιπόν, τα λόγια; «Εκδικήσου για λογαριασμό μου τους εχθρούς μου· δείξε τους ότι έχω και εγώ Θεό». Δεν μαθαίνουν, άνθρωπε, ότι έχουμε Θεό τότε που αγανακτούμε, και οργιζόμαστε, και δυσανασχετούμε, αλλά όταν είμαστε επιεικείς, και πράοι, και ήμεροι, και ασκούμε κάθε πνευματική φιλοσοφία. Έτσι είπε και ο Θεός: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς». Δεν κατανοείς ότι αποτελεί ύβρη προς τον Θεό το να Του ζητάς να στραφεί εναντίον των εχθρών σου; «Και πώς είναι ύβρις;», λέει. Διότι ο Ίδιος είπε: «Να προσεύχεστε υπέρ των εχθρών σας», και εισήγαγε αυτόν τον θείο νόμο. Όταν, λοιπόν, αξιώνεις από τον νομοθέτη να καταλύσει τους δικούς του νόμους, και τον παρακαλείς να νομοθετήσει αντίθετα προς τον Εαυτό του, και ικετεύεις Αυτόν που σε εμπόδισε να καταριέσαι τους εχθρούς σου, να σε εισακούσει όταν τους καταριέσαι, πράττοντας αυτό δεν προσεύχεσαι ούτε παρακαλείς, αλλά υβρίζεις τον νομοθέτη και συμπεριφέρεσαι ασεβώς προς Εκείνον που πρόκειται να σου δώσει τα αγαθά της προσευχής. Και πώς είναι δυνατόν να εισακουστεί η προσευχή σου, πες μου, όταν παροργίζεις Αυτόν που πρόκειται να την ακούσει;

δʹ. Έπειτα πρόσθεσε μία δεύτερη φράση, λέγοντας: «Αγιασθήτω το όνομά σου». Και ας μην υποθέσει κανείς ανόητα ότι, λέγοντας «Αγιασθήτω το όνομά σου», προσφέρει στον Θεό κάποια προσθήκη αγιότητας· διότι Εκείνος είναι άγιος, και πανάγιος, και ο αγιώτατος των αγίων. Και αυτήν την υμνωδία του προσφέρουν τα Σεραφείμ, βοώντας με ασιγήτους φωνές: «Άγιος, άγιος, άγιος Κύριος Σαβαώθ, πλήρης ο ουρανός και η γη της δόξης αυτού». Αλλά όπως ακριβώς εκείνοι που προσφέρουν εγκώμια στους βασιλείς, και τους ονομάζουν βασιλείς και αυτοκράτορες, δεν τους χαρίζουν κάτι που δεν έχουν, αλλά εξυμνούν αυτό που ήδη έχουν· έτσι και εμείς, λέγοντας «Αγιασθήτω το όνομά σου», δεν προσφέρουμε στον Θεό μία αγιότητα που δεν έχει, αλλά δοξάζουμε την υπάρχουσα αγιότητά του· διότι το «αγιασθήτω» έχει λεχθεί αντί του «δοξασθήτω». Διδασκόμαστε, λοιπόν, μέσω αυτής της φωνής να επιδιώκουμε τον ενάρετο βίο, ώστε, βλέποντάς τον οι άνθρωποι, να δοξάζουν τον επουράνιο Πατέρα μας· πράγμα που και αλλού αναφέρει: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς».

Διότι υποβάλλει (η κενοδοξία): «Έτσι», λέει, «ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα». Πολλές φορές ο Κύριος οδήγησε τους κενοδόξους στην ακενοδοξία μέσω κάποιας ατίμωσης που τους συνέβη. Αρχή της ακενοδοξίας είναι η φύλαξη του στόματος και η αγάπη προς την ατίμωση· μεσαίο στάδιο είναι η αποκοπή όλων των νοητών επιτηδευμάτων της κενοδοξίας· και τέλος (αν βέβαια υπάρχει τέλος στην άβυσσο) είναι το να πράττει κανείς ανεπαίσθητα μπροστά στο πλήθος αυτά που προκαλούν ατίμωση. Μην κρύβεις την ντροπή σου με τη δικαιολογία ότι τάχα δεν θέλεις να δώσεις πρόσκομμα· εξάλλου, ανάλογα με το είδος του σφάλματος, ίσως δεν πρέπει να χρησιμοποιείται το ίδιο έμπλαστρο. Όταν εμείς οι ίδιοι επιδιώκουμε τη δόξα, και όταν αυτή έρχεται σε εμάς απρόσκλητη, προσφερόμενη από άλλους.

Δεν είπε να ικανοποιείτε τις ανάγκες τους, δείχνοντας ότι (αυτοί που ελεούν) λαμβάνουν περισσότερα από όσα δίνουν· και ότι το ζήτημα είναι εμπορική συναλλαγή. Διότι το όφελος είναι κοινό. Εσύ προσφέρεις χρήματα, εκείνοι σου προσφέρουν τη δόξα ενώπιον του Θεού. Δεν είπε «πράττοντες», αλλά «επιδιώκοντες», εκπαιδεύοντάς μας να μην περιμένουμε τους έχοντες ανάγκη πότε θα έρθουν σε εμάς, αλλά εμείς να προστρέχουμε και να τους αναζητούμε. «Διότι χρειάζεται εξαιρετικά γενναία ψυχή, ώστε όχι μόνο να μη φθονεί αυτόν που προκόπτει, αλλά και να χαίρεται μαζί του. Μη γίνεστε συνετοί κατά τη δική σας κρίση, μη ανταποδίδοντας σε κανέναν κακό αντί κακού.» Δηλαδή, μη νομίζετε ότι αρκείτε στον εαυτό σας· διότι τίποτα δεν προκαλεί τόση έπαρση και δεν αποκόπτει τον άνθρωπο από τους υπολοίπους, όσο το να νομίζει κάποιος ότι αρκεί στον εαυτό του. «Να προνοείτε για το καλό ενώπιον όλων των ανθρώπων.» Είναι όμοιο με το: «Ας λάμψει το φως σας». Και το λέει αυτό, όχι για να ζήσουμε με κενοδοξία, αλλά για να μη δώσουμε στους ανθρώπους λαβή εναντίον μας. «Εάν είναι δυνατόν, σε ό,τι εξαρτάται από εσάς, να ειρηνεύετε με όλους τους ανθρώπους, μη εκδικούμενοι οι ίδιοι, αγαπητοί.» Πολύ ορθά (πρόσθεσε) το «εάν είναι δυνατόν»· διότι υπάρχουν περιπτώσεις όπου δεν είναι δυνατόν, όπως, για παράδειγμα, όταν ο λόγος αφορά την ευσέβεια, ή όταν ο αγώνας γίνεται υπέρ των αδικουμένων. «Αλλά δώστε τόπο στην οργή· διότι είναι γεγραμμένο: Σε εμένα ανήκει η εκδίκηση· εγώ θα ανταποδώσω, λέγει ο Κύριος.» Σε ποια οργή (αναφέρεται), αν όχι στην οργή του Θεού, λέγει; Επειδή ακριβώς αυτό επιθυμεί περισσότερο να δει ο αδικημένος, (δηλαδή) την εκδίκηση.

«Μαζί τους στείλαμε και τον αδελφό μας, τον οποίο πολλές φορές και σε πολλά πράγματα δοκιμάσαμε και διαπιστώσαμε ότι είναι πρόθυμος, τώρα δε είναι πολύ πιο πρόθυμος, λόγω της μεγάλης του εμπιστοσύνης σε εσάς· είτε όσον αφορά τον Τίτο, αυτός είναι σύντροφος δικός μου και συνεργάτης για εσάς, είτε πρόκειται για τους αδελφούς μας, αυτοί είναι απόστολοι των Εκκλησιών, δόξα του Χριστού». Γι' αυτό σας στείλαμε τέτοιους ανθρώπους, λέει, για να μην υποπτευθεί κανείς τη διακονία μας, θεωρώντας ότι δήθεν υπεξαιρούμε εμείς ένα μέρος από τα χρήματα. «Την απόδειξη λοιπόν της αγάπης σας και της δικής μας καυχήσεως για εσάς, δείξτε την σε αυτούς ενώπιον των Εκκλησιών». Διότι αυτός είναι, λέει, ο βίος τους, ώστε μέσω αυτών να δοξάζεται ο Χριστός. Είναι παρόμοιο με το: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς». Συγχρόνως όμως θέλει να δηλώσει και κάτι άλλο: Δεχθείτε τους, λέει, ως αδελφούς, ως αποστόλους των Εκκλησιών, ως δόξα του Χριστού, εφόσον και εσείς ενεργείτε προς δόξαν του Χριστού. Γι' αυτό και προσθέτει: «Την απόδειξη λοιπόν της αγάπης σας».

«Ώστε να δοξαστεί το όνομα του Κυρίου μας Ιησού σε εσάς, και εσείς σε αυτόν, σύμφωνα με τη χάρη του Θεού μας και του Κυρίου Ιησού Χριστού». Αυτό είναι παρόμοιο με εκείνο που ειπώθηκε από τον Κύριο: Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς. Και αυτό δείχνει ότι από τη χάρη του Θεού αντλούν τη δύναμη να αναδειχθούν τόσο σπουδαίοι μέσα από λαμπρά έργα. Διότι, όπως λέει, ακόμη και αν κάποιος είναι τέλειος ανάμεσα στους υιούς των ανθρώπων, εάν στερείται τη δική Σου σοφία, δεν θα υπολογιστεί ως τίποτα.

«Εάν κάποιος δεν γνωρίζει να προΐσταται του ιδίου του οίκου, πώς θα φροντίσει την Εκκλησία του Θεού;» Διότι πρέπει αυτός από το ίδιο του το σπίτι να παρέχει τα παραδείγματα, για το πώς θα μπορέσει να διοικήσει καλά τα κατά Θεόν τέκνα. «Να μην είναι νεόφυτος, για να μην κυριευθεί από υπεροψία», εννοεί αυτόν που έχει κατηχηθεί πρόσφατα, όχι τον νεότερο στην ηλικία, «και πέσει στην καταδίκη του διαβόλου». Δηλαδή στην καταδίκη, την οποία εκείνος υπέστη εξαιτίας της αλαζονείας του. «Πρέπει δε αυτός να έχει και καλή μαρτυρία από τους έξω, για να μην πέσει σε ονειδισμό και σε παγίδα του διαβόλου. Οι διάκονοι ομοίως πρέπει να είναι σεμνοί, όχι δίλογοι, να μην παραδίδονται σε πολύ κρασί, να μην είναι αισχροκερδείς· να κρατούν το μυστήριο της πίστεως». Έτσι οφείλει, λέει, να είναι αξιοθαύμαστος και δίκαιος, ώστε και οι εχθροί του να δίνουν καλή μαρτυρία γι' αυτόν. Κάτι παρόμοιο με το: Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους. «Με καθαρή συνείδηση. Και αυτοί επίσης ας δοκιμάζονται πρώτα, και έπειτα ας διακονούν, εφόσον είναι ανέγκλητοι. Οι γυναίκες ομοίως να είναι σεμνές, όχι συκοφάντριες, νηφάλιες, πιστές σε όλα. Οι διάκονοι ας είναι άνδρες μίας γυναίκας, να προΐστανται καλά των τέκνων και των ιδίων τους οίκων. Διότι αυτοί που διακόνησαν καλά, αποκτούν για τον εαυτό τους καλό βαθμό, και πολλή παρρησία στην πίστη εν Χριστώ Ιησού. Αυτά σου τα γράφω, ελπίζοντας να έρθω σε σένα το συντομότερο. Εάν όμως καθυστερήσω, για να γνωρίζεις πώς πρέπει να συμπεριφέρεται κανείς στον οίκο του Θεού, που είναι η Εκκλησία του ζώντος Θεού, στύλος και εδραίωμα της αλήθειας».

Να δίνεις σε όποιον σου ζητά, και να μην αποστραφείς εκείνον που θέλει να δανειστεί από εσένα. Ακούσατε ότι ειπώθηκε: «Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου και θα μισήσεις τον εχθρό σου». Εγώ όμως σας λέω: Να αγαπάτε τους εχθρούς σας, να ευλογείτε αυτούς που σας καταριούνται, να ευεργετείτε αυτούς που σας μισούν, ώστε να γίνετε υιοί του Πατέρα σας που βρίσκεται στους ουρανούς, διότι ανατέλλει τον ήλιο του πάνω σε πονηρούς και αγαθούς, και βρέχει σε δικαίους και αδίκους. «Εσείς είστε το φως του κόσμου. Δεν μπορεί να κρυφτεί μια πόλη που είναι χτισμένη πάνω σε βουνό, ούτε ανάβουν λύχνο και τον τοποθετούν κάτω από το μόδιο, αλλά πάνω στον λυχνοστάτη, και φέγγει σε όλους όσους βρίσκονται στο σπίτι. Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς.» «Φροντίζοντας να πράττετε το καλό ενώπιον του Θεού και των ανθρώπων.» «Ας πορευθούμε με ευπρέπεια όπως ταιριάζει στην ημέρα· όχι με γλέντια και μεθύσια, όχι με ακολασίες και ασέλγειες, όχι με φιλονικία και φθόνο· αλλά ενδυθείτε τον Κύριο Ιησού Χριστό, και μην φροντίζετε για την ικανοποίηση των επιθυμιών της σάρκας.» «Είτε τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού. Να μην γίνεστε αιτία προσκόμματος ούτε στους Ιουδαίους, ούτε στους Έλληνες, ούτε στην Εκκλησία του Θεού.» «Προσέχετε, λοιπόν, με ακρίβεια πώς πορεύεστε, όχι ως άσοφοι, αλλά ως σοφοί· αξιοποιώντας τον χρόνο σας, επειδή οι ημέρες είναι πονηρές.»

Ο τρόπος της ζωής χαρακτηρίζει τον ελεύθερο και τον δούλο. Το κεφάλαιο όλων των αγαθών είναι να δοξάζεται το όνομα του Θεού μέσα από τον δικό μου βίο. Ας αγιαστεί σε μένα, λέγει, το επικληθέν όνομα της δεσποτείας Σου, ώστε να δουν οι άνθρωποι τα καλά έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα που βρίσκεται στους ουρανούς.

Παρήγγειλε δε να είμαστε πτωχοί τω πνεύματι, τους οποίους μακαρίζει και αποκαλεί άξιους της βασιλείας των ουρανών. Έπειτα, προτρέπει να πενθούμε στον παρόντα βίο, ώστε να αξιωθούμε της μελλοντικής παρηγορίας, να είμαστε πράοι και πάντοτε να πεινάμε και να διψάμε τη δικαιοσύνη, ελεήμονες και μεταδοτικοί, οικτίρμονες και συμπονετικοί, καθαροί στην καρδιά, απέχοντας από κάθε μολυσμό σάρκας και πνεύματος, ειρηνοποιοί τόσο προς τους πλησίον όσο και προς την ίδια μας την ψυχή, υποτάσσοντας δηλαδή το κατώτερο στο ανώτερο και ειρηνεύοντας με ορθή κρίση τον μεταξύ τους αδιάκοπο πόλεμο, και να υπομένουμε κάθε διωγμό και κάθε θλίψη και ονειδισμό, που υφιστάμεθα ένεκα της δικαιοσύνης υπέρ του ονόματός Του, ώστε να αξιωθούμε της αιώνιας χαράς κατά τη λαμπρή διανομή των δωρεών. Αλλά παραγγέλλει και μέσα στον κόσμο να λάμπει το φως μας εμπρός στους ανθρώπους με τέτοιον τρόπο, ώστε να δουν, λέγει, τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς.

«Δεν διαφέρετε εσείς από τα πετεινά και τα θηρία, και όμως ο Θεός τα τρέφει. Μην μεριμνήσετε λοιπόν τι θα φάτε ή τι θα ντυθείτε, διότι ο ουράνιος Πατέρας σας γνωρίζει ότι έχετε ανάγκη από αυτά. Ζητάτε δε τη βασιλεία των ουρανών, και όλα αυτά θα σας προστεθούν, διότι όπου είναι ο θησαυρός, εκεί είναι και ο νους του ανθρώπου.» Και: «Μην κάνετε αυτά για να σας δουν οι άνθρωποι· ειδάλλως, δεν έχετε μισθό από τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς.» Σχετικά δε με το να είμαστε ανεξίκακοι και εξυπηρετικοί προς όλους και απαλλαγμένοι από την οργή, αυτά είναι που είπε: «Σε εκείνον που σε χτυπά στο μάγουλο, στρέψε του και το άλλο, και σε εκείνον που σου παίρνει τον χιτώνα ή το ιμάτιο, μην τον εμποδίσεις. Όποιος δε οργιστεί, είναι ένοχος για τη φωτιά. Και στον καθένα που σε αγγαρεύει για ένα μίλι, ακολούθησέ τον για δύο. Ας λάμψουν δε τα καλά σας έργα μπροστά στους ανθρώπους, ώστε βλέποντάς τα να θαυμάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς.» Διότι δεν πρέπει να ανταποδίδουμε το κακό, ούτε θέλησε να γίνουμε μιμητές των φαύλων, αλλά προέτρεψε, μέσω της υπομονής και της πραότητας, να απομακρύνουμε τους πάντες από την αισχύνη και την επιθυμία των κακών. Αυτό ακριβώς μπορούμε να το αποδείξουμε σε πολλές περιπτώσεις που έχουν συμβεί ανάμεσά μας: πολλοί άλλαξαν τον χαρακτήρα τους από βίαιοι και τύραννοι, έχοντας νικηθεί, είτε παρακολουθώντας την εγκαρτέρηση του βίου των γειτόνων τους, είτε κατανοώντας την παράδοξη υπομονή των συνοδοιπόρων τους που αδικούνταν, είτε δοκιμάζοντας τον χαρακτήρα εκείνων με τους οποίους συναλλάσσονταν.

Και νυν Θεοτοκίον. Συναξάριο. Στις 28 Νοεμβρίου. Του οσίου και θεοφόρου πατρός ημών Συμεών του Λογοθέτου του Μεταφραστού. Αυτός που, ενώ ζούσε, περιέγραψε τους βίους των αγίων, τώρα συνυπάρχει με τους αγίους έχοντας εγκαταλείψει αυτόν τον βίο. Στις είκοσι οκτώ ο Συμεών αναχώρησε από τη ζωή. Αυτός ο περιφανής φωστήρας του κόσμου και νοητός ήλιος της Εκκλησίας γεννήθηκε σε αυτήν τη θεοφύλακτη βασιλεύουσα πόλη κατά τους χρόνους του σοφότατου και ευσεβούς βασιλιά Λέοντα. Προερχόμενος από επιφανείς και ένδοξους γονείς, ανατράφηκε ελεύθερα και έτυχε της άριστης αγωγής, αφενός ασκούμενος με φιλοπονία στην εγκύκλια παιδεία και μελετώντας τα υψηλά θεωρήματα της φιλοσοφίας, και αφετέρου στα ανάκτορα εκπαιδευόμενος στα τακτικά και, όπως λέει ο ίδιος, παρατρέχοντας και ακολουθώντας τους άριστους από τους στρατηγούς. Πάνω σε όλα αυτά άνθιζε ο φόβος του Θεού και η οικείωση με την αρετή, τα οποία, σαν να λέμε από την πρώτη του ηλικία, φύτρωσαν, αυξήθηκαν και έφτασαν στην ακμή τους μαζί με αυτόν. Διότι, έχοντας πάντοτε κατά νου εκείνο το ευαγγελικό λόγιο, «ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς», τέτοιον εαυτό παρουσίαζε σε όλα, ώστε ολόκληρος ο βίος του να είναι προς δόξαν Θεού και προς ωφέλεια εκείνων που τον έβλεπαν και τον άκουγαν.

Το δε περιβόλαιο, επειδή είναι τετράγωνο, και εφόσον από τέσσερα στοιχεία αποτελείται και ο κόσμος, σημαίνει ότι πρέπει να περιβαλλόμαστε τη φυσική θεωρία, ώστε να μην αντικρίζουμε τα ορώμενα με βάση τις αισθήσεις και τα πάθη, αλλά μέσω του λόγου που ενυπάρχει σε αυτά να αναγόμαστε προς τον Δημιουργό τους. Το να αφήνεται δε ακάλυπτο το αριστερό χέρι σημαίνει ότι πρέπει να γίνονται φανερές από εμάς οι αγαθές πράξεις, σύμφωνα με τον λόγο του Σωτήρος, ώστε να δουν οι άνθρωποι τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς.

Διότι λέγει: κανείς δεν ανάβει λύχνο και τον τοποθετεί κάτω από τον μόδιο, αλλά πάνω στη λυχνία, και λάμπει σε όλους όσους βρίσκονται στην οικία, ονομάζοντας ίσως «λύχνο» τον κατά την πράξη λόγο εν πνεύματι γνώσεως, δηλαδή τον νόμο του πνεύματος, και «μόδιο» το χοϊκό φρόνημα της σαρκός, δηλαδή τον εμπαθή νόμο του σώματος, κάτω από τον οποίο δεν πρέπει να τίθεται ο νόμος της χάριτος, αλλά πάνω στην ψυχή, την όντως χρυσή λυχνία, ώστε, λάμποντας με τις αστραπές των έργων της δικαιοσύνης και των σοφών νοημάτων σε όλους όσους βρίσκονται στην οικία, δηλαδή στην Εκκλησία ή σε τούτον τον κόσμο, να καθιστά αυτούς που βλέπουν μιμητές του καλού, δοξάζοντας και αυτοί μέσω των έργων της αρετής, και όχι με την απλή προφορά λόγων, τον εν ουρανοίς Πατέρα, δηλαδή τον Θεό, ο οποίος στα ύψη των μυστικών θεωρημάτων της γνώσεως γεννά στους αξίους τη μεγαλοπρέπεια των έργων της δικαιοσύνης που φαίνονται σύμφωνα με την αρετή, «έτσι ώστε να δουν τα καλά σας έργα», λέγει, «και να δοξάσουν τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς».

Διότι με αυτόν τον τρόπο θα υπάρξει ομόνοια και αγάπη, τόσο μεταξύ των Επισκόπων και των Μητροπολιτών, όσο και μεταξύ των Κληρικών και των Λαϊκών. Από την ομόνοια δε και την αγάπη αυτή θα δοξαστεί ο Θεός και Πατέρας, μέσω του Υιού του, του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο οποίος φανέρωσε στους ανθρώπους το όνομα του Πατέρα του και νομοθέτησε την αγάπη, λέγοντας: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας.» Και θα δοξαστεί στο Άγιο Πνεύμα του, το οποίο με τη χάρη του μας ένωσε σε μία πνευματική συνάφεια. Με άλλα λόγια, από αυτήν την ομόνοια θα δοξαστεί η Αγία Τριάδα, ο Πατέρας, ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα, σύμφωνα με την ευαγγελική φωνή που λέει: «Έτσι ας λάμψει το φως μας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα μας που είναι στους ουρανούς.»

Ερμηνεία Όποιος πιστέψει στον Χριστό και ονομαστεί χριστιανός, πρέπει να πολιτεύεται και σύμφωνα με τις εντολές του Χριστού, στον οποίο πιστεύει, ώστε μέσω αυτού να δοξάζεται ο Θεός, κατά το, «Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους» και τα εξής. Εάν όμως κάποιος ονομάζεται μεν χριστιανός, αλλά παραβαίνει τις εντολές του Χριστού, αυτός υβρίζει με την παράβαση αυτή τον ίδιο τον Χριστό, και κανένα όφελος δεν πρόκειται να λάβει μόνο από το να ονομάζεται χριστιανός, σύμφωνα με τον Αδελφόθεο Ιάκωβο, ο οποίος λέει: «Ποιο είναι το όφελος, αδελφοί μου, εάν κάποιος έχει πίστη, έργα όμως δεν έχει; Μήπως μπορεί η πίστη να τον σώσει;» Και ο Θεοφόρος Ιγνάτιος έτσι λέει στην προς Εφεσίους επιστολή: «Εκείνοι που ισχυρίζονται ότι ανήκουν στον Χριστό, δεν γνωρίζονται μόνο από όσα λένε, αλλά και από όσα πράττουν· διότι από τον καρπό γνωρίζεται το δέντρο. Είναι καλύτερο να σιωπά κανείς και να είναι, παρά να μιλάει και να μην είναι.»

Όταν, λοιπόν, η μόνη σου δύναμη έγκειται στην πειθώ, αλλά δεν πρόκειται να πεις τίποτα το πειστικό, ούτε άξιο προσοχής, ούτε ωφέλιμο σε όσους θεωρούν ότι είσαι φαύλος, γιατί δεν αποφεύγεις με κάθε προσπάθεια εκείνα τα έργα που σε κάνουν να φαίνεσαι φαύλος; Διότι όχι μάταια ο Παύλος, σε όλα όσα αξίωσε να κοσμούν τον ιερέα, πρόσθεσε και την καλή φήμη, και ο Σωτήρας πριν από τον Παύλο λέει: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους»· αντίθετα, γνώριζαν σαφώς ότι, αν κάποιος αφαιρέσει αυτό το στοιχείο από τους διδασκάλους, τα έχει αναιρέσει όλα. Γι' αυτό και οι απόστολοι και οι ποιμένες των ανθρώπων μετά από αυτούς, οι οποίοι μερίμνησαν για τη δόξα του Θεού και για το να μην χαθεί κανείς από το ποίμνιο, έδειξαν μεγάλη φροντίδα για αυτά. Ο δε Ιωάννης, ο οποίος ξεπέρασε όλους τους άλλους στην ποιμαντική τέχνη, δεν θεώρησε ότι αυτή η επιμέλεια αφορά μόνο τους διδασκάλους και τους ιερείς, αλλά λέει ότι ακόμη και οι απλοί πιστοί καθίστανται υπεύθυνοι για αμέτρητα κακά, αν αποκτήσουν κακή φήμη. Καίτοι πώς θα μπορούσε να προκληθεί τόση βλάβη στο πλήθος από έναν άνθρωπο που κοιτάζει τις δικές του υποθέσεις, όση προκαλείται από εκείνους που κατέχουν αξιώματα και διαχειρίζονται τα κοινά; Και όμως, λέει ότι και αυτοί αμαρτάνουν βαριά, δίνοντάς μας να καταλάβουμε πόσο μεγάλη τιμωρία επιφυλάσσεται στους άρχοντες για την ίδια αμέλεια· διότι η τιμωρία που θα υποστούν εκείνοι θα είναι τόσο μεγαλύτερη, όσο πιο πολύ είναι υποχρεωμένοι να ωφελούν το κοινό, και όσο περισσότερο το βλάπτουν, σε βαθμό απερίγραπτο.

Εφεσίους 1,3-13 «Αυτός που μας ευλόγησε». Μας ευλόγησε μέσω του Υιού, μας εξέλεξε μέσω του Υιού, μας υιοθέτησε μέσω του Υιού, μας χαρίτωσε μέσω του Υιού. Και πώς μέσω του Υιού; Ω του θαύματος· «μέσω του αίματός Του», λέει. Είδες «τον πλούτο της χάριτος»; Ή μάλλον την περίσσεια και το ανέκφραστο έλεος; Και όχι μόνο αυτά, αλλά και «μας γνώρισε το μυστήριο του θελήματός Του». Μέσω ποιου έγινε αυτό; Και αυτό μέσω του Υιού· τα πάντα έγιναν μέσω του Υιού, με την ευδοκία του Πατέρα να συμπαρίσταται σε όλα· διότι σε τίποτα δεν έχει χωριστεί το πατρικό θέλημα από τον αγαπημένο Υιό. Επειδή δε πραγματεύτηκε το πώς μας γνωστοποιήθηκε το μυστήριο, υπενθυμίζει και πάλι την υιοθεσία, λέγοντας, «μέσω του Οποίου πήραμε και την κληρονομιά»· διότι όσοι υιοθετήθηκαν αξιώνονται της υιοθεσίας για να γίνουν κληρονόμοι, η οποία πραγματοποιήθηκε μέσω του Υιού και προορίστηκε με την παρουσία της ευδοκίας και του πατρικού θελήματος. Έγινε δε αυτό για να πολιτευτούμε και εμείς κατά τέτοιον τρόπο, ώστε να γίνουμε «προς έπαινο της δόξας Του», δηλαδή ώστε να δοξάζεται επαινούμενος και ο βίος και η πολιτεία μας να φαίνονται ευάρεστα σε όλους· «για να δουν», λέει ο Κύριος στα Ευαγγέλια, «τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που βρίσκεται στους ουρανούς». Διότι μας ευλόγησε όχι μόνο «με κάθε πνευματική ευλογία», αλλά και με πνευματικά και «επουράνια» πράγματα. Μέσω ποιου; Μέσω του Ιησού Χριστού.

Στον Παύλο, μητροπολίτη Λαοδικείας. Στη μακροσκελή και περίτεχνη απορία σου παρέχουμε μια απλή και σύντομη λύση. Το χωρίο «έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς», αποτελεί προφανώς προτροπή προς την τελειότατη αρετή. Ενώ το χωρίο «να μην κάνετε την ελεημοσύνη σας μπροστά στους ανθρώπους» αποτελεί αναίρεση της κενοδοξίας, η οποία είναι κακία. Πώς είναι δυνατόν, λοιπόν, η αναίρεση της κακίας να έρχεται σε σύγκρουση με την προτροπή προς την αρετή; Απεναντίας, η αποτροπή της μίας μάλλον επιβεβαιώνει την ύπαρξη της άλλης. Διότι εκείνος που περιφρονεί την ανθρώπινη δόξα χάριν των θείων νόμων, αυτός είναι ο θερμός εραστής της αρετής. Και ο μεν ενάρετος έχει το Θείο να φανερώνει και να κάνει τα έργα του να λάμπουν σαν το φως, ενώ εκείνος που επιτελεί την ελεημοσύνη για την ανθρώπινη δόξα, αυτός είναι που προφανώς αποκομίζει και τα κίνητρα της επίδειξης. Όσο λοιπόν διαφέρει η θεία κρίση από την ανθρώπινη επιδίωξη, τόσο διαφέρει ο άνθρωπος που πράττει την αρετή και είναι αρεστός στον Θεό, από τον άνθρωπο που προβάλλει την πράξη του για να κυνηγήσει τους ανθρώπινους επαίνους. Τη μίμηση του τελευταίου προτρέπει ο σωτήριος λόγος να αποφεύγουν όλοι όσοι φροντίζουν να έχουν τον Θεό μάρτυρα και κήρυκα των έργων τους, και να μην προτάσσουν τα δικά τους τεχνάσματα έναντι της άνωθεν μαρτυρίας.

Και γιατί επέδειξες τη δριμύτητα των συλλογισμών σου και το βάθος και την ένταση της ευθύβολης φύσης σου μόνο σε αυτή τη διδασκαλία; Διότι θα μπορούσες να ματαιολογείς με τον ίδιο τρόπο και για πολλά άλλα: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς». Αλλά αν όλοι λάμψουν, ποιοι θα είναι εκείνοι που θα δουν και θα λατρέψουν τον Θεό, δοξάζοντάς τον για όσα είδαν; «Δίνετε και θα σας δοθεί»· αν όλοι επιλέξουν να δίνουν, ποιος θα είναι αυτός που θα λαμβάνει; «Συγχωρείτε, και θα σας συγχωρεθεί»· αν όλοι συγχωρήσουν, σε ποιους θα προσφέρουν συγχώρεση; «Αγαπάτε τους εχθρούς σας»· αν όλοι αγαπούν, πού θα είναι εκείνοι που εχθρεύονται; Αν όλοι, σε αυτούς που τους ραπίζουν τη δεξιά σιαγόνα, προσφέρουν και την άλλη για ισότιμη προσβολή, πού θα είναι αυτοί που θα τους χτυπήσουν; Και χίλια δυο άλλα. Ή μάλλον, για να το πω έτσι, δεν υπάρχει καμία θεία προτροπή, η οποία να κατορθώνεται με την πράξη του ενός προς τον άλλον, ενάντια στην οποία να μην μπορεί να δει κανείς να στρέφεται αυτή η παράλογη και μωρή κακοήθεια.

Το «μην κάνετε την ελεημοσύνη σας μπροστά στους ανθρώπους» και το «αυτό που κάνει το δεξί σου χέρι ας μην το γνωρίζει το αριστερό σου» και το «όταν νηστεύεις μην σαλπίσεις μπροστά σου όπως οι υποκριτές», σε σχέση με το «έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς», τόσο απέχουν από το να έρχονται σε αντίθεση, ώστε, κατά την κρίση μου, αποδεικνύουν την απόλυτη συμφωνία μεταξύ τους. Διότι η επίδειξη και το κυνήγι της δόξας είναι κακία, που προκαλεί δικαιολογημένη αγανάκτηση και άγραφη κατάκριση από τους ενάρετους. Αντίθετα, η αποφυγή της κενοδοξίας είναι αρετή και δείγμα σεμνού ήθους, και μπορεί να γεννά στους συνετούς ανθρώπους ευχαριστία προς τον Θεό, επειδή βλέπουν τη ματαιοδοξία να περιφρονείται, ενώ την αρετή να τιμάται. Πώς λοιπόν αυτοί που επιδεικνύονται θηρεύουν τη δόξα από τους ανθρώπους, από μια συμπεριφορά που μάλλον τους επιφέρει ψόγο; Και πώς λαμβάνουν τον μισθό τους; Βεβαίως όχι από τους θεοφιλείς και ενάρετους, αλλά εξαπατώντας τους πολλούς και τον όχλο, οι οποίοι δεν είναι σε θέση να εξετάσουν τίποτα περισσότερο από τα φαινόμενα. Εάν λοιπόν η κενοδοξία κάνει τους ανθρώπους φαύλους και προκαλεί την ανθρώπινη αγανάκτηση, ενώ η αποφυγή της επιφέρει τα αντίθετα αποτελέσματα και οδηγεί τους πιο συνετούς στη δοξολογία του Θεού, πώς το «έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους» δεν αποδεικνύεται τελικά ως επιβεβαίωση του να μην επιδεικνύεται κανείς και να μην κενοδοξεί;

Λέγω λοιπόν ότι, επειδή ο Χριστός είναι φως - διότι «εγώ ήλθα ως φως στον κόσμο» - είναι χρέος όσων τάχθηκαν κήρυκές του και καθοδηγητές της ευσέβειας, να προΐστανται του διδακτικού λόγου με καθαρότητα και ζήλο, ώστε να λάμπουν και να φωτίζουν τους μαθητές, και μέσω του έργου και της λαμπρότητας του κηρύγματος να τους στρέφουν προς τη δοξολογία και τη λατρεία του Θεού. Και ίσως το μεν «έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους» αναφέρεται σε αυτούς που κάνουν έργο τους το θείο κήρυγμα, την αύξηση του πληρώματος της Εκκλησίας και τη σπορά της ευσεβούς διδασκαλίας στις ψυχές των ανθρώπων (διότι πώς δεν θα έλαμπε και δεν θα φώτιζε τις ψυχές των ακροατών ο λόγος της ευσέβειας, όταν δεν θολώνεται από κανένα πάθος ούτε επισκιάζεται από καμία αιρετική δοξασία;), ενώ το να μην κάνουμε την ελεημοσύνη μπροστά στους ανθρώπους και όσα είναι παρόμοια με αυτό, έχει λεχθεί για εκείνα με τα οποία καλούμαστε να θεμελιώσουμε τον εαυτό μας στις αρετές και να δείξουμε σπουδή ώστε να γίνουμε καλοί και αγαθοί.

Προέτρεψε να αποθούμε και να μην αποδεχόμαστε καθόλου στον νου μας τη δόξα, την τιμή ή τους επαίνους που προέρχονται από τους ανθρώπους, αλλά να προσδοκούμε την αληθινή δόξα και τον έπαινο μόνο από τον Θεό, όπως έχει προαναφερθεί. Διότι ο Κύριος δεν δίδαξε ότι είναι δυνατόν να μη γίνει απολύτως γνωστό στους ανθρώπους κάποιο αγαθό από εμάς. Πώς, άλλωστε, θα ήταν δυνατόν κάτι τέτοιο, από τη στιγμή που ο ίδιος προέτρεψε να λάμψουν ως φως τα αγαθά μας έργα μπροστά στους ανθρώπους, τα οποία γίνονται προς δόξαν Θεού; «Για να δουν», λέγει, «τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς». Αλλά και οι απόστολοι, νομοθετώντας μέσω του Πνεύματος να μην επιβαρύνουν καθόλου εκείνους που προέρχονταν από τα έθνη, παρά μόνο με το να απέχουν από τα απαραίτητα, δηλαδή από την πορνεία, τα ειδωλόθυτα, το πνικτό κρέας και το αίμα, αποσιώπησαν προσωρινά το μεγάλο πλήθος των εντολών. Με πολλή και άμετρη αγαθότητα και συμπάθεια ελάφρυναν τη νηπιότητα της νοητής τους ηλικίας, επιθυμώντας μόνο να εισέλθουν πρώτα στην πίστη εγκαταλείποντας την ειδωλολατρία, ώστε με αυτόν τον τρόπο, υπακούοντας σταδιακά στον λόγο της αλήθειας, να αξιωθούν να φτάσουν και στα ανώτερα παραγγέλματα των εντολών και στην πνευματική αύξηση.

Έτσι, λοιπόν, θα αξιωθούν και τα σώματα κατά την ανάσταση, εφόσον η ψυχή έχει ήδη δοξαστεί από τώρα κατ' αυτόν τον τρόπο και έχει αναμειχθεί με το Πνεύμα. Και ότι οι ψυχές των αγίων γίνονται ουράνιο φως, ο ίδιος ο Κύριος το έλεγε στους αποστόλους: «Εσείς είστε το φως του κόσμου». Διότι ο ίδιος, αφού τους κατέστησε φως, πρόσταξε μέσω αυτών να φωτιστεί ο κόσμος και λέει: «δεν ανάβουν λυχνάρι και το τοποθετούν κάτω από το μόδιο, αλλά πάνω στον λυχνοστάτη, και φέγγει σε όλους όσους βρίσκονται στο σπίτι. Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους», αντί να πει: «Μην κρύψετε το χάρισμα που λάβατε από εμένα, αλλά να το μεταδώσετε σε όλους όσοι το επιθυμούν». Και πάλι: «Το λυχνάρι του σώματος είναι το μάτι. Εάν, λοιπόν, το μάτι σου είναι φωτεινό, όλο το σώμα σου θα είναι φωτισμένο· εάν όμως το μάτι σου είναι πονηρό, όλο το σώμα σου θα είναι σκοτεινό. Εάν, λοιπόν, το φως που είναι μέσα σου είναι σκοτάδι, το σκοτάδι πόσο θα είναι;» Διότι, όπως ακριβώς τα μάτια είναι το φως του σώματος και όταν τα μάτια είναι υγιή, όλο το σώμα είναι φωτισμένο, όταν όμως τους συμβεί κάτι και σκοτιστούν, όλο το σώμα είναι σκοτεινό — έτσι και οι απόστολοι τέθηκαν ως μάτια και φως όλου του κόσμου. Έλεγε, λοιπόν, δίνοντάς τους παραγγελία ο Κύριος: «Εάν εσείς σταθείτε σταθεροί και δεν παρεκκλίνετε, ως φως του σώματος που είστε, ιδού όλο το σώμα του κόσμου έχει φωτιστεί».

Έτσι θα αξιωθούν τη λαμπρότητα και τα σώματα κατά την ανάσταση, καθώς η ψυχή ήδη από τώρα προδοξάζεται με αυτόν τον τρόπο και αναμειγνύεται με το Πνεύμα. Το ότι δε οι ψυχές των αγίων γίνονται ουράνιο φως, ο ίδιος ο Κύριος το έλεγε στους αποστόλους: «εσείς είστε το φως του κόσμου». Διότι, αφού τους έκανε φως, προσέταξε να φωτίζουν τον κόσμο μέσω αυτών. Και λέει: «δεν ανάβουν λυχνάρι για να το βάλουν κάτω από τον μόδιο, αλλά πάνω στον λυχνοστάτη, και λάμπει σε όλους όσους βρίσκονται στο σπίτι. Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους», αντί του: «μην κρύψετε το δώρο που λάβατε από εμένα, αλλά δώστε το σε όλους όσους το βούλονται και το ποθούν». Και πάλι λέει: «το λυχνάρι του σώματος είναι ο οφθαλμός. Αν λοιπόν ο οφθαλμός σου είναι φωτεινός, όλο το σώμα σου είναι φωτεινό». «Αν λοιπόν το φως που είναι μέσα σου είναι σκοτάδι, το σκοτάδι πόσο μεγάλο θα είναι;» Διότι, όπως ακριβώς οι οφθαλμοί του σώματος είναι φως, και όταν οι οφθαλμοί του σώματος είναι υγιείς, όλο το σώμα φωτίζεται. όταν όμως κάτι παρεμβληθεί και σκοτεινιάσουν, «όλο το σώμα σου είναι σκοτεινό», — έτσι και οι απόστολοι τέθηκαν ως οφθαλμοί και φως όλου του σώματος, δηλαδή του κόσμου. Τους έλεγε λοιπόν ο Κύριος δίνοντας παραγγελία: «Εάν εσείς σταθείτε σταθεροί και δεν παρεκκλίνετε, όντας φως του σώματος, ιδού, όλο το σώμα του κόσμου φωτίζεται».

Με την πραγματοποίηση αυτού, αφενός θα αποφύγεις τη μομφή της αίρεσης που έγινε αντιληπτή μόλις ειπώθηκε και θα εξαλείψεις την υποψία της αισχύνης, αφετέρου δε θα έχεις ατελεύτητο τον έπαινο της σωτηρίας. Αυτά μεν λοιπόν συμβούλευαν οι άγιοι. [15] Ο δε Ιουλιανός, έχοντας δεχθεί τη συμβουλή ως προερχόμενη από αγίους και θεωρώντας την σύμφωνη με τον δικό του σκοπό, συμφώνησε να εκτελέσει μέχρι τέλους τις εντολές. Αυτό όμως δεν έγινε όπως το νόμιζε, ούτε όπως το ποθούσε και το επιθυμούσε διακαώς, έστω κι αν πίστευε ότι η παραίνεση είχε αυτό το νόημα, αλλά όπως θεωρούσαν σωστό και είχαν θεσπίσει οι άγιοι, και όπως διακήρυξε ο λόγος του Σωτήρος: Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς. [16] Διότι αυτό που οι μάρτυρες ήθελαν να κηρύξουν πάνω στις στέγες, εκείνος ήθελε να το κρύψει στην αφάνεια.

Αυτή ας εκλάμπει μέσα από όλη σου τη ζωή, φωτίζοντας περισσότερο από τις ακτίνες του ήλιου όλους όσους βρίσκονται στην παγκόσμια οικία, ως καθαρό φως του λόγου αρτυμένο με το αλάτι του Πνεύματος, σύμφωνα με την εντολή που προστάζει: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς». Αντί για πολλούς λύχνους, ας έχεις τις φωτεινές έννοιες, μέσω των οποίων εξυφαίνεται ολόκληρος ο κόσμος των αρετών και υποδεικνύεται λαμπρά σε όσους βλέπουν ορθά η ποικιλία του πνευματικού ναού και της ομορφιάς του.

Δεν μας άνοιξε και εδώ θύρα αναπαύσεως, όπου υπάρχει περικαλλής ναός και ευπρεπή οικήματα, και αυτός που μας υποδέχθηκε είναι ομόψυχος αδελφός; Πόσο μεγάλη είναι η πρόνοια του αγαθού Θεού μας! Διότι τι έπρεπε να κάνει και δεν το έκανε; Κατά τη διάρκεια αυτής της φυγής μάς παρείχε άφθονα άρτους, κρασιά, ψάρια και όσα άλλα είχαμε ανάγκη, αλλά και περισσότερα από την ανάγκη μας, ώστε να εκπλήσσονται όσοι τα βλέπουν. Έναντι αυτών, εμείς οι ταπεινοί έχουμε χρέος όχι απλώς να τον ευχαριστούμε, αλλά και να παραδώσουμε την ψυχή μας μέχρις αίματος. Γι' αυτό, παρακαλώ, ας ανάψουμε γι' αυτόν πιο δυνατή αγάπη, ας προσκολληθούμε σε αυτόν εξ ολοκλήρου, ας του προσφέρουμε την πιο προσφιλή ανταπόδοση. Και ποια είναι η ανταπόδοση; Το να ζήσουμε και εδώ προς δόξαν του προσκυνητού ονόματός του, ώστε να εκπληρωθεί αυτό που ειπώθηκε από αυτόν: «Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς.» Λέει άλλωστε και ο Απόστολος κάπου: «Χάρη οφείλεται στον Θεό που πάντοτε μας οδηγεί σε θρίαμβο εν Χριστώ και φανερώνει μέσω ημών την οσμή της γνώσεώς του σε κάθε τόπο, διότι είμαστε η ευωδία του Χριστού προς τον Θεό, ανάμεσα σε αυτούς που σώζονται και σε αυτούς που χάνονται.» Βλέπεις ότι ο ενάρετος είναι ευωδία Θεού, όπου κι αν αναστρέφεται; Διότι η αρετή δεν έχει από τη φύση της το να κρύβεται, αλλά εκείνος που την εφαρμόζει γίνεται φανερός σε όλους, επειδή είναι γραμμένο: «Δεν μπορεί να κρυφτεί πόλη που είναι χτισμένη πάνω σε όρος.»

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΜΕʹ ΕΠΙΤΙΜΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΔΕΛΦΟΥΣ ΠΟΥ ΑΤΑΚΤΗΣΑΝ ΚΑΙ ΠΑΡΑΙΝΕΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΠΕΡΙ ΕΥΤΑΞΙΑΣ Αδελφοί και πατέρες, για λίγο διάστημα λείψαμε από κοντά σας και όταν επιστρέψαμε, βρήκαμε ανάμεσά σας αταξία (διότι πρέπει να τη φανερώσουμε και δημόσια), και μάλιστα τόσο μεγάλη αταξία, ώστε μερικοί να απλώσουν τα χέρια τους και να πιαστούν στα χέρια μανιωδώς, και μάλιστα με θυμό και κραυγές. Και όσον αφορά τον έναν, δεν είναι και τόσο παράξενο, διότι είναι λαϊκός και δεν έχει ακόμη ενταχθεί στην αδελφότητα. Όσον αφορά όμως τον άλλον, είναι πάρα πολύ παράξενο το ότι ο μοναχός, ο εσταυρωμένος για τον κόσμο, εκείνος που έχει καρφωμένες τις σάρκες του, έπραξε αυτό. Πότε λοιπόν, σε ρωτώ αδελφέ, κατέβηκες από τον σταυρό; Πότε ελευθερώθηκες από τα καρφιά και άπλωσες τα χέρια σου σαν τους Ιουδαίους πάνω στον Ιησού; «Διότι όποιος το έκανε», λέει, «σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου, σε εμένα το έκανε». Δεν φοβήθηκες από το πρόσωπο Εκείνου που λέει αυτά; Δεν ντράπηκες τον άγγελο που είναι φύλακας της ζωής σου; Δεν κοκκίνισες από ντροπή μπροστά στους αδελφούς και τους φιλοξενουμένους που έβλεπαν; «Έτσι ας λάμψει το φως σας», λέει, «μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς». Στη δική σου περίπτωση, αντίθετα, το κακό έργο προκάλεσε τόσο σκοτάδι, ώστε να βλασφημηθεί το όνομα του Θεού εξαιτίας σου. Αλίμονο σε εμένα τον αμαρτωλό! Σε τι ύψος πνευματικής πολιτείας έχουμε κληθεί και πού έχουμε ξεπέσει, ασχημονούντες όμοια με κακότροπους λαϊκούς!