Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 7:13

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, αφού από πριν είχε σπείρει τα σπέρματα αυτών των διδασκαλιών με τρόπο ανύποπτο, τότε που επρόκειτο πιο ξεκάθαρα να θεωρηθεί ύποπτος για εναντίωση εξαιτίας της αντιπαραβολής των παλαιών και των νέων νόμων, χρησιμοποίησε την εκ των προτέρων διόρθωση. Διότι αυτά τα είχε ήδη θέσει ως βάση με αινιγματικό τρόπο μέσω όσων είχαν ειπωθεί. Επειδή το «Μακάριοι οι πτωχοί» ταυτίζεται με το να μην οργίζεται κανείς· και το «Μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά» με το να μην κοιτάζει κάποιος γυναίκα με επιθυμία· και το να μη θησαυρίζει κανείς θησαυρούς επί της γης συμφωνεί με το «Μακάριοι οι ελεήμονες»· και το να πενθεί, και το να διώκεται και να ονειδίζεται, είναι ίσο με το να εισέρχεται από τη στενή πύλη· και το να πεινά και να διψά κανείς τη δικαιοσύνη δεν είναι τίποτα άλλο, παρά εκείνο που λέει μετά από αυτά, ότι «Όσα θέλετε να σας κάνουν οι άνθρωποι, κάντε τα και εσείς σε αυτούς». Και μακαρίζοντας τον ειρηνοποιό, πάλι σχεδόν το ίδιο είπε, όταν έδωσε εντολή να αφήσει κανείς το δώρο και να σπεύσει στη συμφιλίωση με εκείνον που έχει λυπηθεί, καθώς και να διάκειται ευμενώς προς τον αντίδικο.

Αλλά εκεί μεν έχει θέσει τα έπαθλα για όσους κατορθώνουν την αρετή, ενώ εδώ τις τιμωρίες για όσους δεν την πράττουν. Γι' αυτό εκεί μεν έλεγε ότι οι πράοι θα κληρονομήσουν τη γη· εδώ όμως λέει ότι όποιος αποκαλέσει τον αδελφό του μωρό, θα είναι ένοχος για τη γέεννα του πυρός. Και εκεί μεν, ότι οι καθαροί στην καρδιά θα δουν τον Θεό· εδώ όμως, ότι είναι ολοκληρωμένος μοιχός εκείνος που κοιτάζει ακόλαστα· και αφού εκεί ονόμασε τους ειρηνοποιούς υιούς Θεού, εδώ από την άλλη πλευρά τούς φοβίζει λέγοντας: «Μήπως τυχόν σε παραδώσει ο αντίδικος στον κριτή». Έτσι, ενώ μακαρίζει όσους πενθούν και όσους διώκονται στα προηγούμενα, στα επόμενα οικοδομώντας το ίδιο ακριβώς, απειλεί με απώλεια όσους δεν πορεύονται σε αυτή την οδό· διότι όσοι βαδίζουν στην πλατιά οδό, λέει, καταλήγουν εκεί. Και το «Δεν μπορείτε να δουλεύετε στον Θεό και στον μαμωνά», μου φαίνεται ότι είναι ισοδύναμο με το «Μακάριοι οι ελεήμονες» και με το «Εκείνοι που πεινούν για τη δικαιοσύνη».

Εισέλθετε από τη στενή πύλη, διότι πλατιά είναι η πύλη και ευρύχωρη η οδός που οδηγεί στην απώλεια, και πολλοί είναι εκείνοι που εισέρχονται από αυτήν. Και στενή είναι η πύλη και τεθλιμμένη η οδός που οδηγεί στη ζωή, και λίγοι είναι αυτοί που την βρίσκουν. Και όμως, μετά από αυτά έλεγε: Ο ζυγός μου είναι χρηστός, και το φορτίο μου είναι ελαφρύ· αλλά και σε όσα ελέχθησαν προσφάτως, το ίδιο υπονόησε. Πώς λοιπόν εδώ λέει ότι αυτή είναι στενή και τεθλιμμένη;

Μάλιστα, εάν προσέξεις, και εδώ αποδεικνύει ότι αυτή είναι πολύ ελαφριά, βατή και εύκολη. Και πώς, θα ρωτήσει κάποιος, η στενή και τεθλιμμένη οδός είναι εύκολη; Διότι είναι οδός και πύλη· όπως ακριβώς και η άλλη, έστω και αν είναι πλατιά, έστω και αν είναι ευρύχωρη, και αυτή οδός και πύλη είναι. Τίποτε όμως από αυτά δεν είναι μόνιμο, αλλά τα πάντα παρέρχονται, και τα λυπηρά και τα ευχάριστα του βίου. Και όχι μόνο για αυτόν τον λόγο είναι εύκολα όσα αφορούν την αρετή, αλλά και λόγω του τέλους τους γίνονται πάλι ευκολότερα.

Διότι και εκεί άλλοι μεν σώζονται, άλλοι δε χάνονται· αλλά εκεί εξαιτίας της αποδοχής πονηρών δογμάτων· ενώ οι προηγούμενοι από αυτούς, επειδή δεν έδωσαν προσοχή σε όσα ελέχθησαν· αυτοί εδώ όμως, εξαιτίας της πονηρίας του βίου τους· οι οποίοι είναι και οι πιο άθλιοι από όλους, διότι, παρόλο που έφτασαν στη γνώση και αλιεύθηκαν, δεν μπόρεσαν ούτε έτσι να σωθούν. Αν και αλλού λέει ότι ο ίδιος ο ποιμένας κάνει τον διαχωρισμό, εδώ λέει ότι οι άγγελοι το κάνουν αυτό, όπως και στην περίπτωση των ζιζανίων. Τι συμβαίνει λοιπόν; Άλλοτε μεν τους μιλάει με τρόπο πιο απλό και συγκαταβατικό, άλλοτε δε με πιο υψηλό. Και αυτήν την παραβολή την ερμηνεύει χωρίς καν να ερωτηθεί, αλλά αυτοβούλως την έκανε εν μέρει γνωστή, και έτσι αύξησε τον φόβο. Διότι, για να μη νομίσεις, ακούγοντας ότι «τα σάπια τα πέταξαν έξω», ότι αυτή η απώλεια είναι κάτι το ανώδυνο, μέσω της ερμηνείας έδειξε την κόλαση, λέγοντας ότι «θα τους ρίξουν στο καμίνι»· και έτσι φανέρωσε τον τριγμό των δοντιών και την ανείπωτη οδύνη. Είδες πόσες είναι οι οδοί της απώλειας; Αυτή μέσω της πέτρας, μέσω των αγκαθιών, μέσω του δρόμου, μέσω των ζιζανίων, μέσω της σαγήνης. Δεν έλεγε, επομένως, άσκοπα ότι «πλατιά είναι η οδός που οδηγεί στην απώλεια, και πολλοί είναι εκείνοι που πορεύονται μέσω αυτής». Αφού λοιπόν τα είπε αυτά, και έκλεισε τον λόγο του καταλήγοντας στο φοβερό αυτό γεγονός, και αφού έδειξε ότι αυτά είναι τα περισσότερα (διότι σε αυτά ενδιέτριψε περισσότερο), λέει: «Τα κατανοήσατε όλα αυτά;» Του λέγουν: «Ναι, Κύριε».

δʹ. Ας δούμε όμως και αυτούς, πόσα πράττουν. Περπατούν γυμνοί μέσα στην πόλη· διότι δεν έχουν το ένδυμα της αρετής. Και αν αυτό δεν τους φαίνεται αισχρό, αποτελεί και τούτο δείγμα της υπερβολικής παραφροσύνης τους, το ότι δηλαδή δεν αισθάνονται καν την ασχημοσύνη τους· αλλά, ενώ αν γυμνωθεί το σώμα τους ντρέπονται, όταν περιφέρουν γυμνή την ψυχή τους, καμαρώνουν. Εάν θέλετε, θα σας πω και την αιτία αυτής της αναισθησίας. Ποια είναι λοιπόν η αιτία; Γυμνώνονται ανάμεσα σε πολλούς άλλους που είναι εξίσου γυμνοί, και γι' αυτό δεν ντρέπονται, όπως ακριβώς δεν ντρεπόμαστε ούτε εμείς στα λουτρά. Ενώ, εάν ήταν πολλοί εκείνοι που είναι ενδεδυμένοι την αρετή, τότε θα φαινόταν εντονότερα το αίσχος τους. Τώρα όμως αυτό ακριβώς είναι το πλέον άξιο πολλών δακρύων: ότι, επειδή είναι πολλοί οι κακοί, δεν προκαλούν καν αισχύνη τα κακά. Διότι, μαζί με τα άλλα, ο διάβολος κατόρθωσε και τούτο, να μην τους αφήνει να έχουν καμία συναίσθηση των κακών τους, αλλά, μέσω του πλήθους εκείνων που μετέρχονται την πονηρία, να συγκαλύπτει την αισχύνη της· επειδή, αν τύχαινε να βρεθεί ένας τέτοιος άνθρωπος ανάμεσα σε πλήθος πολλών ανθρώπων που ζουν ενάρετα, τότε θα έβλεπε καθαρότερα τη γύμνια του. Ότι λοιπόν αυτοί είναι πιο γυμνοί και από τους δαιμονιζομένους, είναι φανερό από τούτα· το ότι επίσης περιφέρονται σε έρημους τόπους, ούτε αυτό θα μπορούσε να το αμφισβητήσει κανείς. Διότι η πλατιά και ευρύχωρη οδός είναι πιο έρημη από κάθε έρημο. Επειδή, αν και έχει πολλούς που τη διαβαίνουν, ωστόσο δεν έχει κανέναν άνθρωπο, αλλά έχει φίδια, σκορπιούς, λύκους, έχιδνες, ασπίδες.

Έλεγε ο Δεσπότης ότι στενή και τεθλιμμένη είναι η οδός που οδηγεί στη ζωή, και λίγοι είναι εκείνοι που τη βρίσκουν· πλατιά δε και ευρύχωρη είναι η οδός που οδηγεί στην απώλεια, και πολλοί εισέρχονται δι' αυτής. Έκπληξη προκαλεί ο λόγος, άγνοια φανερώνει ο τρόπος, ως προς το γιατί, όπως λέει, είναι πλατιά η οδός της απώλειας. Δεν αναγνωρίζει την οδό αυτή ο Χριστός· διότι δεν δημιουργήθηκε δι' Αυτού· αποτελεί, επομένως, λόγο συμπάθειας, αίνιγμα που σκοπό έχει τη θεραπεία.

Διότι αυτή είναι που καθιστά τον άνθρωπο υπερήφανο και άφοβο· αυτή κατασύρει τον νου στον βυθό των ηδονών· αυτή κάνει τον άνθρωπο να μη γνωρίζει τον Θεό, ούτε να αναγνωρίζει τη δική του αδυναμία, ούτε να αναλογίζεται την ημέρα του θανάτου και της κρίσεως· διότι αυτή είναι η οδός όλων των κακών. Εκείνος που αγαπά να βαδίζει αυτήν την οδό της ευρυχωρίας και της ανέσεως, καταλήγει να φθάνει στα ταμεία του θανάτου· αυτή είναι η οδός για την οποία ο Κύριος είπε: Πλατιά και ευρύχωρη είναι η οδός που οδηγεί στην απώλεια.

Προς εκείνους που πήγαν στις ιπποδρομίες, και στο ρητό του Ευαγγελίου: «Εισέλθετε διά της στενής πύλης, διότι πλατιά είναι η πύλη και ευρύχωρη η οδός που οδηγεί στην απώλεια, και πολλοί είναι αυτοί που εισέρχονται δι' αυτής»· και προς το τέλος, για τον Πλούσιο και τον Λάζαρο. α'. Επιθυμώ να καταπιαστώ πάλι με τη συνήθη διδασκαλία και να παραθέσω σε εσάς την πνευματική τράπεζα. Όμως διστάζω και υποχωρώ, βλέποντας ότι δεν αποκομίζετε κανέναν καρπό από τη συνεχή διδασκαλία. Διότι και ο γεωργός, όταν εναποθέσει με απλόχερο τρόπο τους σπόρους στα σπλάχνα της γης και δεν δει τη βλάστηση να είναι αντάξια των κόπων του, δεν καταπιάνεται με την ίδια προθυμία με τη γεωργική εργασία· καθώς η ελπίδα της συγκομιδής των καρπών πάντοτε ελαφρύνει το βάρος των κόπων.

Αν το πράξουμε αυτό, μας υπόσχεται γρήγορη τη συγχώρεση· διότι αυτός είναι που λέει: «Μήπως αυτός που πέφτει δεν σηκώνεται, ή αυτός που απομακρύνεται δεν επιστρέφει;» Γνωρίζοντας, λοιπόν, αυτά, ας μην καταφρονούμε τον τόσο φιλάνθρωπο Δεσπότη, αλλά ας υπερνικήσουμε την επιβλαβή συνήθεια· και ας μη βαδίζουμε την πλατιά πύλη και την ευρύχωρη οδό, όπως ακριβώς ακούσατε σήμερα τον κοινό Δεσπότη όλων να προτρέπει στο Ευαγγέλιο και να λέει: «Εισέλθετε διά της στενής πύλης, διότι πλατιά είναι η πύλη και ευρύχωρη η οδός που οδηγεί στην απώλεια, και πολλοί είναι αυτοί που εισέρχονται δι' αυτής». Ακούγοντας για πλατιά πύλη και ευρύχωρη οδό, μην εξαπατηθείς από τα προοίμια, ούτε να δώσεις σημασία στο ότι πολλοί εισέρχονται δι' αυτής, αλλά να αναλογιστείς ότι καταλήγει σε στενόχωρο τέλος. Και εκείνο να σκεφτείς με σύνεση, ότι ο λόγος δεν γίνεται για αισθητή πύλη, ούτε απλώς για κάποια οδό, αλλά για ολόκληρη τη ζωή μας, και η προτροπή αφορά την αρετή και την κακία.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, όταν άρχισε, ξεκίνησε λέγοντας: «Εισέλθετε διά της στενής πύλης», ονομάζοντας έτσι την πύλη της αρετής. Έπειτα, αφού είπε «Εισέλθετε διά της στενής πύλης», μας διδάσκει στη συνέχεια την αιτία για την οποία δίνει αυτήν την προτροπή. Διότι, λέγει, ακόμη και αν αυτή είναι στενή και έχει πολύ κόπο κατά την είσοδο, όμως αν κοπιάσετε για λίγο, θα βγείτε σε μεγάλο πλάτος και σε πολλή ευρυχωρία, η οποία μπορεί να σας προσφέρει άνεση. Μην κοιτάτε, λοιπόν, λέγει, το ότι είναι στενή, ούτε να σας θορυβούν τα προοίμια, ούτε η στενότητα της εισόδου να σας κάνει οκνηρούς· διότι αυτή η πλατιά πύλη και η ευρύχωρη οδός καταλήγει στην απώλεια. Γι' αυτό και πολλοί, επειδή εξαπατώνται από την αρχή και τα προοίμια και δεν προβλέπουν καθόλου τα μελλοντικά, παραδίδουν τον εαυτό τους στην απώλεια. Για τον λόγο αυτόν λέγει ότι: «Πλατιά είναι η πύλη και ευρύχωρη η οδός που οδηγεί στην απώλεια, και πολλοί είναι αυτοί που εισέρχονται δι' αυτής». Και πολύ ορθά ονόμασε πλατιά πύλη και ευρύχωρη οδό αυτήν που οδηγεί προς την απώλεια.

Διότι, ό,τι ακριβώς είναι ένα όνειρο μιας νύχτας, το ίδιο είναι όλος ο παρών βίος συγκρινόμενος με την κόλαση και την τιμωρία που πρόκειται να επακολουθήσει. Μήπως τάχα γράφτηκαν αυτά, απλώς για να τα διαβάζουμε; Γι' αυτόν τον λόγο η χάρη του Πνεύματος φρόντισε να παραδοθούν γραπτώς τα λόγια του Κυρίου, ώστε, λαμβάνοντας από εκεί προφυλακτικά φάρμακα για τα πάθη μας, να μπορέσουμε να διαφύγουμε την επικείμενη κόλαση. Γι' αυτό και τότε, επιθέτοντας τα κατάλληλα φάρμακα στα τραύματά τους, ο Δεσπότης μας Χριστός προέτρεπε λέγοντας: Εισέλθετε διά της στενής πύλης. Την ονόμασε δε στενή, όχι επειδή εκ φύσεως είναι στενή, αλλά επειδή η δική μας διάθεση, ρέποντας περισσότερο προς τη ραθυμία, νομίζει ότι είναι στενή. Διότι δεν την ονόμασε στενή για να μας αποτρέψει, αλλά ώστε, αποφεύγοντας το πλάτος της άλλης και κατανοώντας την καθεμία από την κατάληξή της, να επιλέξουμε μάλλον τούτη.

γ΄. Αλλά, για να γίνει σε όλους ο λόγος κατανοητός, ελάτε, αν συμφωνείτε, να παρουσιάσουμε αυτούς που εισήλθαν από την πλατιά πύλη και βάδισαν την ευρύχωρη οδό, και ας δούμε ποιο τέλος τους περίμενε· καθώς και εκείνους που εισήλθαν από τη στενή πύλη και την τεθλιμμένη οδό, και ας διαπιστώσουμε ποια αγαθά έλαβαν. Παρουσιάζοντάς σας, λοιπόν, έναν από αυτούς που εισήλθαν από αυτήν την πλατιά πύλη, και έναν από όσους βάδισαν στη στενή και τεθλιμμένη οδό, ας αποδείξουμε την αλήθεια των λόγων του Κυρίου, χρησιμοποιώντας πάλι την ίδια την παραβολή του Κυρίου. Ποιος είναι, λοιπόν, αυτός που εισήλθε από την πλατιά πύλη και βάδισε την ευρύχωρη οδό;

Και εκείνος μεν που εισήλθε από την πλατιά πύλη, βάδιζε στην ευρύχωρη οδό, την οδό της τρυφής, της ακολασίας, του γέλιου, της ανέσεως, της γαστριμαργίας, της μέθης, της αφθονίας των χρημάτων, της μαλθακότητας στην ένδυση.

Και επί πολύ, καθ' όλον τον χρόνο της παρούσας ζωής, βάδισε την ευρύχωρη οδό, χωρίς να λάβει πείρα κανενός λυπηρού πράγματος, αλλά φερόμενος πάντοτε με ούριο άνεμο· και, επειδή ακριβώς βάδιζε πάντοτε σε ευρύχωρη οδό, τη διέτρεχε με πολλή αμεριμνησία. Πουθενά σκόπελοι, πουθενά κρημνοί, πουθενά ύφαλοι, πουθενά ναυάγιο, πουθενά ανώμαλη μεταβολή, αλλά οδεύοντας συνεχώς σε σταθερό και ισόπεδο έδαφος, διέτρεξε με αυτόν τον τρόπο τον παρόντα βίο, ενώ καταποντιζόταν καθημερινά από τα κύματα της κακίας χωρίς να το αντιλαμβάνεται· καθημερινά κατασπαρασσόταν από τις άτοπες επιθυμίες, και όμως εκείνος αντλούσε ηδονή· βρισκόταν σε διαρκή πολιορκία από την ασέλγεια, τη γαστριμαργία, τη μανία για τα χρήματα, χωρίς να έχει καμία αίσθηση των δεινών αυτών, ούτε να μπορεί να προβλέψει το τέλος της οδού. Αντιθέτως, δρέποντας μόνο την παρούσα ηδονή, δεν διατηρούσε καμία έννοια για την αιώνια οδύνη, αλλά βρισκόμενος σε πλάνη, θα έλεγε κανείς, βάδιζε την ευρύχωρη οδό και έσπευδε προς τον ίδιο τον κρημνό, μη μπορώντας να το αντιληφθεί εξαιτίας της μεγάλης του μέθης. Διότι η ευημερία σε όλα τα βιοτικά ζητήματα, έχοντας καταποντίσει τον λογισμό του, τύφλωσε το όμμα της διανοίας του, και σαν να είχε πλέον στερηθεί την όρασή του, έτσι βάδιζε, χωρίς να γνωρίζει πού πορεύεται· ίσως μάλιστα ούτε καν την ανθρώπινη φύση δεν αναλογιζόταν, βλέποντας τον εαυτό του να μην υπομένει καμία απολύτως δυσκολία.

Διότι δεν ζούσε μόνο μέσα στην τρυφή, αλλά ήταν και πλούσιος· ούτε ήταν μόνο πλούσιος, αλλά απολάμβανε και σωματική υγεία· ούτε απολάμβανε μόνο σωματική υγεία, αλλά δεχόταν και περιποίηση· και όχι μόνο δεχόταν πολλή περιποίηση, αλλά, βλέποντας τα πάντα να ρέουν προς αυτόν άφθονα σαν από πηγές, περνούσε τη ζωή του μέσα σε αδιάκοπη απόλαυση. Είδατε, αγαπητοί, αυτόν που εισήλθε από την πλατιά πύλη και βάδισε εξ ολοκλήρου την ευρύχωρη οδό, πόση άνεση απολάμβανε;

Αλλά κανείς από όσους ακούν αυτά ας μη διανοηθεί να τον μακαρίσει πριν από το τέλος, αλλά ας αναμείνει την κατάληξη των πραγμάτων, και τότε ας εκφέρει την κρίση του. Εάν λοιπόν εγκρίνετε, ας φέρουμε στο μέσο και εκείνον που εισήλθε διά της στενής πύλης και βάδισε την τεθλιμμένη οδό, και έτσι, αφού αντικρίσουμε το τέλος και των δύο, θα εκφέρουμε την πρέπουσα κρίση για τον καθένα. Και ποιον άλλον έχουμε τώρα να παρουσιάσουμε, παρά τον Λάζαρο, ο οποίος βρισκόταν κατάκοιτος στην πύλη του πλουσίου και πολιορκούνταν από εκείνα τα έλκη, και έβλεπε τις γλώσσες των σκύλων να αγγίζουν τα τραύματά του, και δεν είχε τη δύναμη ούτε καν να τους διώξει;

Είδες πώς αυτός, αφού εισήλθε από τη στενή πύλη, βάδιζε διαρκώς την τεθλιμμένη οδό; Είδες πώς εκείνος πορευόταν μέσα από την πλατιά πύλη και την ευρύχωρη οδό; Αλλά ας δούμε λοιπόν το τέλος του καθενός, και πώς εκείνος μεν κατέληξε σε στενόχωρο τέλος, ενώ αυτός σε ευρύχωρο και γεμάτο από πολλή άνεση· ώστε, αφού τα μάθουμε αυτά με ακρίβεια, να μην επιδιώκουμε με κάθε τρόπο την ευρύχωρη οδό, ούτε να σπεύδουμε να εισέλθουμε από την πλατιά πύλη, αλλά να επιδιώκουμε τη στενή πύλη και να βαδίζουμε την τεθλιμμένη οδό, για να μπορέσουμε να καταλήξουμε σε ένα αγαθό τέλος, γεμάτο άνεση.

Επειδή, λοιπόν, έφθασε το τέλος της ζωής του καθενός, δες τι λέει πρώτα για εκείνον που βάδιζε την τεθλιμμένη οδό. «Συνέβη δε», λέει, «να πεθάνει ο φτωχός και να μεταφερθεί από τους αγγέλους στον κόλπο του Αβραάμ». Πιθανώς οι άγγελοι τον οδηγούσαν προπορευόμενοι και συνοδεύοντάς τον ως τιμητική φρουρά, εγκαθιστώντας τον στον τόπο της αναπαύσεως μετά από εκείνες τις πολλές θλίψεις και τη στενή οδοιπορία. Είδες πόσο μεγάλο φαίνεται στο τέλος το πλάτος της στενής πύλης και της τεθλιμμένης οδού; Δες, λοιπόν, και τα ολέθρια τέλη της ευρύχωρης οδού. «Πέθανε», λέει, «και ο πλούσιος, και τάφηκε». Κανείς δεν προπορευόταν, κανείς δεν τον συνόδευε τιμητικά, κανείς δεν τον οδηγούσε, όπως ακριβώς συνέβη με τον Λάζαρο. Επειδή, δηλαδή, στην ευρύχωρη οδό τα απολάμβανε όλα αυτά, και είχε πολλούς να τον συνοδεύουν και να τον υπηρετούν, εννοώ τους κόλακες και τους παρασίτους, όταν έφτασε στο τέλος, βρέθηκε γυμνός και στερημένος από όλα, έπειτα από εκείνες τις πολλές ανέσεις, ή μάλλον, έπειτα από εκείνη τη σύντομη άνεση και ευημερία. Διότι ολόκληρος ο παρών βίος είναι σύντομος, όταν συγκρίνεται με τον μέλλοντα αιώνα. Μετά τη σύντομη άνεση, λοιπόν, την οποία απόλαυσε βαδίζοντας την ευρύχωρη οδό, τον υποδέχθηκε ο τόπος της στενοχώριας και της θλίψεως.

Βλέποντας, λοιπόν, τα πράγματα να έχουν μεταστραφεί στο αντίθετο, και ότι ο ίδιος, τρόπον τινά, σαν σε όνειρο και σκιά έζησε μέσα στην τρυφή, ενώ τώρα υπομένει την αφόρητη κόλαση, και μετά την ευρύχωρη οδό και την πλατιά πύλη κατέληξε σε ένα τόσο στενόχωρο τέλος· ενώ για εκείνον συνέβησαν τα αντίθετα, και εξαιτίας της υπομονής του σε αυτή τη ζωή απολαμβάνει τώρα εκείνα τα ανείπωτα αγαθά· και έχοντας περιέλθει σε αδιέξοδο, μαθαίνοντας από την ίδια του την πείρα την απάτη που υπέστη επειδή επέλεξε καθ' ολοκληρίαν την ευρύχωρη οδό, απευθύνει ικεσία προς τον πατριάρχη και αρθρώνει λόγια αξιοθρήνητα και γεμάτα δάκρυα.

Όπως, λοιπόν, τον θεωρούσες και είχες εκείνη την εσφαλμένη κρίση, θυμήσου ότι, σύμφωνα με τη δική σου απόφαση, και εσύ απέλαβες εκείνα τα αγαθά, έχοντας πορευθεί την πλατιά και ευρύχωρη οδό, και ο Λάζαρος ομοίως τα κακά, σύμφωνα με τη δική σου λογική, έχοντας βαδίσει τη στενή πύλη και την τεθλιμμένη οδό. Επειδή, λοιπόν, εσύ είδες μόνο τα προοίμια της οδού, ενώ αυτός απέβλεπε και προς το τέλος της, χωρίς να γίνει καθόλου πιο οκνηρός εξαιτίας της αρχής της οδού, γι' αυτό τώρα αυτός εδώ παρηγορείται, ενώ εσύ οδυνάσαι, και το τέλος σας κατέληξε να είναι εκ διαμέτρου αντίθετο.

Είδατε μέσα από τα ίδια τα γεγονότα το τέλος της ευρύχωρης και πλατιάς οδού, μάθατε για τη στενή πύλη και την τεθλιμμένη οδό, πόσο αγαθό τέλος υποδέχθηκε εκείνον που την επέλεξε· ακούστε, λοιπόν, και το πιο φοβερό: «Και εκτός από όλα αυτά», λέει, «ανάμεσα σε εμάς και σε εσάς έχει στηριχθεί μεγάλο χάσμα, έτσι ώστε όσοι θέλουν να διαβούν από εδώ προς τα εκεί να μην μπορούν, ούτε εκείνοι από εκεί να περνούν σε εμάς». Ας μην προσπεράσουμε απλώς, αγαπητοί, αυτό που ειπώθηκε, αλλά ας κατανοήσουμε την ακρίβεια των λεγομένων, και πόση τιμή και πρωτοκαθεδρία απολαμβάνει εκείνος που ήταν παραπεταμένος δίπλα στην πύλη, ο καταφρονεμένος, ο πένης, αυτός που πάλευε αδιάκοπα με την πείνα, που ήταν πολιορκημένος από τις πληγές, που ήταν εκτεθειμένος στα σκυλιά.

Επειδή λοιπόν ο καθένας βρήκε την ανάλογη κατάληξη, και εσένα μεν η πλατιά πύλη και η ευρύχωρη οδός σε έκανε να καταλήξεις σε αυτήν τη στενοχώρια, αυτόν δε η στενή και τεθλιμμένη οδός τον οδήγησε σε αυτήν την ανάπαυση. Και επιπλέον όλων αυτών, μεταξύ ημών και υμών έχει στηριχθεί μέγα χάσμα.

Και τόσο μεγάλο είναι το χάσμα, ώστε ούτε κάποιος που βρίσκεται εδώ να μπορεί να διαβεί προς εσάς, ούτε από εκεί να περάσει προς εμάς. Είδες το μέγεθος του χάσματος; Είδες απόκριση βαρύτερη και από την ίδια τη γέεννα; Άραγε, όταν στην αρχή ακούσατε για την ευημερία του πλουσίου και την πολλή περιποίηση που απολάμβανε περιστοιχιζόμενος από όλους, προσηλωμένος κάθε μέρα στην τρυφή, δεν θεωρήσατε ότι είναι μακαριστός; Και αντίθετα, βλέποντας τον πένητα πεταμένο στην πύλη και παραδομένο σε εκείνες τις φοβερές πληγές, δεν οικτίρατε τη ζωή του; Αλλά ιδού που τώρα, από την κατάληξη των πραγμάτων, βλέπουμε να συμβαίνουν τα αντίθετα, και ο μεν να βρίσκεται στα πύρινα βάσανα μετά από εκείνη την τρυφή και τη μέθη, ο δε να αναπαύεται στους κόλπους του πατριάρχη μετά από εκείνη την έσχατη πενία και την πείνα. Αλλά, για να μην εκτείνουμε τον λόγο σε μεγάλο μάκρος, αρκεί να περιορίσουμε μέχρις εδώ τη διδασκαλία και να παρακαλέσω την αγάπη σας να μην επιδιώκετε την πλατιά πύλη, ούτε τον ευρύχωρο δρόμο, ούτε να αναζητάτε με κάθε τρόπο την άνεση. Αντιθέτως, αναλογιζόμενοι το τέλος της καθεμιάς πορείας, την πρώτη να την αποφεύγετε, φέρνοντας στον νου σας όσα βρήκαν αυτόν τον πλούσιο, και να επιδιώκετε τη στενή πύλη και τον τεθλιμμένο δρόμο, ώστε να μπορέσουμε, μετά τη θλίψη της παρούσας ζωής, να καταλήξουμε στον τόπο της αναπαύσεως. Αποφεύγετε, λοιπόν, σας παρακαλώ, τα σατανικά θεάματα και την επιβλαβή παρακολούθηση των ιπποδρομιών.

Περί της κατά Θεόν πολιτείας, και στο χωρίο «Στενή η πύλη» και τα εξής· και ερμηνεία της προσευχής του «Πάτερ ημών». α'. Η μεν ανάγνωση κάθε θεόπνευστης Γραφής γίνεται, για όσους προσέχουν, επίγνωση της ευσέβειας· η δε σεπτή γραφή των Ευαγγελίων συνιστά υπεροχή υψηλότερων διδαγμάτων, διότι τα λόγια που περιέχονται σε αυτά αποτελούν θεσπίσματα του Υψίστου Βασιλέως. Γι' αυτό και απειλείται φοβερή κόλαση σε όσους δεν τηρούν με ακρίβεια τα όσα έχουν ειπωθεί από Αυτόν. Διότι, εάν όποιος παραβαίνει τους νόμους των επίγειων αρχόντων υφίσταται αναπόφευκτη τιμωρία, πόσο μάλλον θα παραδοθεί σε αφόρητα βάσανα εκείνος που αθετεί τα προστάγματα του επουράνιου Δεσπότη; Επειδή λοιπόν είναι μεγάλος ο κίνδυνος της απροσεξίας, ας προσέξουμε με πολλή ακρίβεια κατά την ακρόαση των ρημάτων του Ευαγγελίου που μόλις μας αναγνώστηκαν. Και ποια είναι αυτά; Στενή, λέγει, είναι η πύλη και τεθλιμμένη η οδός που οδηγεί στη ζωή· και λίγοι είναι εκείνοι που τη βρίσκουν. Και πάλι: Πλατιά είναι η πύλη και ευρύχωρη η οδός που οδηγεί στην απώλεια, και πολλοί είναι εκείνοι που διέρχονται μέσα από αυτήν.

Όχι μόνο αυτές τις εντολές, αλλά και τις επόμενες θα μπορούσε κανείς να δει να ανατρέπονται ολοσχερώς από όλους. Διότι, ενώ ο Χριστός είπε: «Όσα θέλετε να σας κάνουν οι άνθρωποι, έτσι να κάνετε και εσείς σε αυτούς», εμείς κάνουμε όλα όσα δεν θέλουμε να υποστούμε· και, ενώ έχουμε λάβει την εντολή να εισέλθουμε διά της στενής πύλης, αναζητούμε παντού την ευρύχωρη. Και το να την ασπάζονται και να την αγαπούν μερικοί από τους κοσμικούς δεν προκαλεί μεγάλη έκπληξη· το να την αναζητούν όμως, περισσότερο από εκείνους, άνδρες που θεωρείται ότι έχουν σταυρωθεί, αυτό προκαλεί τεράστια κατάπληξη, ή μάλλον το πράγμα μοιάζει με αίνιγμα. Διότι από όλους σχεδόν τους μοναχούς, ως επί το πλείστον, αυτά τα λόγια θα ακούσεις αμέσως πρώτα απ' όλα, αν ποτέ τους παρακαλέσεις να αναλάβουν κάποια διακονία: να ρωτούν δηλαδή αν πρόκειται να βρουν ανάπαυση, και αν μπορεί να τους αναπαύσει αυτός που τους καλεί, και συνεχώς να επαναλαμβάνεται η λέξη «ανάπαυση». Τι λες, άνθρωπε; Ενώ έχεις λάβει εντολή να βαδίζεις την τεθλιμμένη οδό, ρωτάς για ανάπαυση; Και ενώ έχεις προσταχθεί να εισέλθεις από τη στενόχωρη πύλη, επιζητείς την ευρύχωρη; Και τι θα μπορούσε να είναι χειρότερο από αυτή τη διαστροφή; Και για να μη νομίσεις ότι τα λέω αυτά τώρα καταδικάζοντας άλλους, θα σου πω τα δικά μου.

Είδαμε πολλούς μέσα στον κόσμο, οι οποίοι εξαιτίας των μεριμνών, των φροντίδων, των συνεχών ασχολιών και των σωματικών αγρυπνιών διέφυγαν τη μανία του ίδιου τους του σώματος. Όταν όμως προσήλθαν στον μοναχικό βίο με πλήρη αμεριμνησία, τέτοιοι άνθρωποι μολύνθηκαν αξιοθρήνητα από τις ορμές του σώματος. Ας προσέξουμε, λοιπόν, τον εαυτό μας, μήπως, ενώ λέμε ότι βαδίζουμε τη στενή και τεθλιμμένη οδό, έχουμε πλανηθεί ακολουθώντας την πλατιά και ευρύχωρη.

Να μη ζυγίζεις την αρετή με μικρά σταθμά. Εκείνος που φροντίζει καλά τον εαυτό του, φροντίζεται από τον Θεό. ΤΙΤΛΟΣ Γʹ. — Περί των πρόσκαιρων και των αιώνιων· και ότι σφάλλουν τα μέγιστα όσοι προτιμούν τα παρόντα έναντι των μελλόντων. «Πιστεύω ότι θα δω τα αγαθά του Κυρίου στη γη των ζώντων.» «Στο κεφάλι τους θα υπάρχει άνεση, αγαλλίαση και ευφροσύνη. Έφυγε πλέον η οδύνη, η λύπη και ο στεναγμός.» «Εισέλθετε από τη στενή πύλη, διότι πλατιά είναι η πύλη και ευρύχωρος ο δρόμος που οδηγεί στην απώλεια, και πολλοί είναι εκείνοι που εισέρχονται από αυτήν· διότι στενή είναι η πύλη και τεθλιμμένος ο δρόμος που οδηγεί στη ζωή, και λίγοι είναι εκείνοι που τον βρίσκουν.» «Ο καιρός είναι περιορισμένος· στο εξής, αδελφοί, και όσοι έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν, και όσοι χαίρονται σαν να μη χαίρονται· και όσοι χρησιμοποιούν αυτόν τον κόσμο σαν να μην τον καταχρώνται. Διότι παρέρχεται το σχήμα τούτου του κόσμου.» «Διότι η προσωρινή και ελαφριά θλίψη μας κατεργάζεται για εμάς, από υπερβολή σε υπερβολή, ένα αιώνιο βάρος δόξας· εφόσον εμείς δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα. Διότι τα ορατά είναι πρόσκαιρα, ενώ τα αόρατα είναι αιώνια.» «Εάν μόνο σε αυτήν τη ζωή έχουμε ελπίσει, είμαστε οι πιο ελεεινοί από όλους τους ανθρώπους.» «Δεν έχουμε εδώ μόνιμη πόλη, αλλά αναζητούμε τη μελλοντική.» «Καινούργιους ουρανούς, και καινούργια γη, και τις υποσχέσεις του προσδοκούμε, όπου κατοικεί η δικαιοσύνη.»

Δύο είναι οι οδοί, αντίθετες μεταξύ τους· η μεν πλατιά και ευρύχωρη, η δε στενή και τεθλιμμένη· και δύο είναι οι οδηγοί, εκ των οποίων ο καθένας επιχειρεί να στρέψει τον άνθρωπο προς τον εαυτό του.

Να μη μεριμνάτε για τη ζωή σας τι θα φάτε και τι θα πιείτε, ούτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε· διότι ο ουράνιος Πατέρας σας γνωρίζει ότι έχετε ανάγκη από όλα αυτά. Αυτός, λοιπόν, που έδωσε την ψυχή και το σώμα, θα δώσει οπωσδήποτε και τροφή και ένδυμα, εκείνος που τρέφει τα πετεινά του ουρανού και στολίζει τα κρίνα του αγρού με τέτοια ωραιότητα. Ζητείτε δε, λέγει, πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν. Μη μεριμνήσετε για την αύριον· διότι η αυριανή ημέρα θα μεριμνήσει για τα δικά της. Όλα όσα θέλετε να κάνουν σε εσάς οι άνθρωποι, έτσι και εσείς να κάνετε σε αυτούς. Εισέλθετε από τη στενή πύλη, διότι πλατιά είναι η πύλη και ευρύχωρη η οδός που οδηγεί στην απώλεια, και πολλοί είναι αυτοί που εισέρχονται από αυτήν· στενή και τεθλιμμένη είναι η οδός που οδηγεί στη ζωή, και λίγοι είναι αυτοί που τη βρίσκουν. Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που πράττει το θέλημα του Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς. Αυτός που αγαπά πατέρα ή μητέρα περισσότερο από εμένα δεν είναι άξιός μου, και αυτός που αγαπά υιό ή θυγατέρα περισσότερο από εμένα δεν είναι άξιός μου· και όποιος δεν λαμβάνει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν είναι άξιός μου.

«Εφόσον λοιπόν», είπε ο Ιωάσαφ, «είναι τόσο παλαιά και τόσο αναγκαία αυτού του είδους η φιλοσοφία, πώς και δεν ακολουθούν με ζήλο πολλοί σήμερα αυτόν τον βίο;» Ο δε γέροντας είπε: «Πολλοί βέβαια τον ακολούθησαν με ζήλο και τον ακολουθούν, οι περισσότεροι όμως διστάζουν και υποχωρούν. Διότι λίγοι, όπως λέει ο Κύριος, είναι οι οδοιπόροι της στενής και τεθλιμμένης οδού, ενώ της άνετης και πλατιάς οι περισσότεροι. Διότι εκείνοι που άπαξ και κυριεύθηκαν από τη φιλαργυρία και από τα κακά της φιληδονίας, και έχουν προσκολληθεί στην κενή και μάταιη δόξα, δύσκολα αποσπώνται από αυτά, σαν να έχουν εκουσίως πουλήσει τον εαυτό τους ως δούλο σε αλλότριο δεσπότη, και στέκονται ενάντια στον Θεό που προστάζει αυτά, και κρατούνται δέσμιοί του. Διότι μια ψυχή που άπαξ και απελπίστηκε για τη δική της σωτηρία, παραδίδοντας τα ηνία της στις άλογες επιθυμίες, περιφέρεται έρμαια παντού. Γι' αυτό, οδυρόμενος ο Προφήτης για την άνοια που περιβάλλει τέτοιες ψυχές, και θρηνώντας για την πυκνότητα του σκότους που τις επικαλύπτει, έλεγε: Υιοί των ανθρώπων, έως πότε θα είστε βαρυκάρδιοι; Γιατί αγαπάτε τη ματαιότητα και αναζητάτε το ψεύδος; Με αυτόν συμφωνεί και ένας από τους δικούς μας σοφούς διδασκάλους, άνδρας βαθύτατα θεολογικός, ο οποίος, προσθέτοντας και κάτι από τον εαυτό του, ανακράζει προς όλους σαν από κάποιο παρατηρητήριο και ύψιστη σκοπιά: Υιοί των ανθρώπων, έως πότε θα είστε βαρυκάρδιοι; Γιατί αγαπάτε τη ματαιότητα και αναζητάτε το ψεύδος;»

Και ποιος, ακούγοντας τον Δαβίδ να λέει, δεν φοβάται: «Μία φορά μίλησε ο Θεός, αυτά τα δύο άκουσα, ότι η δύναμη ανήκει στον Θεό, και σε Εσένα, Κύριε, ανήκει το έλεος· διότι εσύ θα ανταποδώσεις στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του». Και πάλι τον Εκκλησιαστή να λέει: «Το τέλος του λόγου, άκουσε το παν: τον Θεό να φοβάσαι και τις εντολές του να τηρείς, διότι αυτό είναι το καθήκον κάθε ανθρώπου· επειδή κάθε έργο ο Θεός θα το φέρει σε κρίση, μαζί με καθετί το κρυφό, είτε είναι αγαθό είτε είναι πονηρό». Και ποιος, ακούγοντας τον Απόστολο να λέει παρόμοια λόγια, δεν τρέμει: «Διότι όλοι μας πρέπει να παραστούμε ενώπιον του βήματος του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε μέσω του σώματός του, είτε αγαθό είτε κακό». Ποιος, λοιπόν, δεν θα θρηνήσει για την απιστία μας και την τύφλωση της ψυχής μας, αφού, παρόλο που τα ακούμε όλα αυτά, δεν μετανοούμε και δεν κλαίμε πικρά για την τόσο μεγάλη μας αμέλεια και ραθυμία; Αυτήν ακριβώς προβλέποντας ο Ιερεμίας έλεγε: «Επικατάρατος είναι εκείνος που κάνει τα έργα του Κυρίου με αμέλεια». Διότι, εάν φροντίζαμε για τη σωτηρία των ψυχών μας, θα τρέμαμε τον λόγο του Κυρίου και θα σπεύδαμε να τηρήσουμε τις εντολές του, μέσω των οποίων και θα σωζόμασταν. Εμείς όμως, ενώ ακούμε τον Κύριο να λέει: «Εισέλθετε από τη στενή πύλη, αυτήν που οδηγεί στη ζωή», προτιμήσαμε την πλατιά και ευρύχωρη, η οποία οδηγεί στην απώλεια.

Ερμηνεία: Ευανθάς, Τειτάν, Λατείνος, Βενέδικτος· καθένα από αυτά τα ονόματα συγκεντρώνει τον αριθμό εξακόσια εξήντα έξι. Το δε θηρίο που ανέβηκε από τη γη και μιλούσε σαν δράκοντας, δηλαδή σαν τον δόλιο όφι, αυτός είναι ο Μωάμεθ, ο απόστολος και προφήτης του διαβόλου και του αντιχρίστου, ο οποίος δίδαξε στους γιους της Άγαρ όλα όσα μισεί ο Θεός και αγαπά ο Σατανάς. Διότι τους δίδαξε την πλατιά και ευρύχωρη οδό της απώλειας, και τους υποσχέθηκε ότι, μετά από τόση ακαθαρσία, θα τους εισαγάγει στον παράδεισο, για να συνευφραίνονται και εκεί με γυναίκες. Αυτοί δε, έχοντας αποδεχθεί την ευκολία της διδασκαλίας, την εκπληρώνουν επαυξημένη, και, ως εθελόκακοι και εθελότυφλοι, δεν θέλησαν να αναβλέψουν και να γνωρίσουν την τόσο πρόδηλη και ολέθρια απάτη της διδασκαλίας του, αλλά σε αυτόν στηρίζουν τις ελπίδες τους, ότι θα τους εισαγάγει στον παράδεισο.

Έπειτα λέει: «Εισέλθετε διά της στενής πύλης», δηλαδή μέσα από τη θλίψη και την αποβολή των βαριών φορτίων και της σαρκικής τρυφής. Διότι γι' αυτόν τον λόγο ο Δεσπότης μάς μιλάει με εικόνες που μας είναι γνώριμες, κάνοντας λόγο για τεθλιμμένη οδό και στενή πύλη, ώστε από την οδό και την πύλη να κατανοήσουμε τη δύναμη των λεγομένων του, ότι, όπως ακριβώς όσοι πορεύονται σε τεθλιμμένη οδό, η οποία έχει πολλές παγίδες και ληστές και γκρεμούς και θηρία, καθώς περπατούν δεν συλλογίζονται τίποτε άλλο (ούτε πλούτο, ούτε δόξα, ούτε καλοπέραση, ούτε οτιδήποτε άλλο φιλήδονο ή φιλόσαρκο) παρά μόνον πώς θα μπορέσουν να ξεφύγουν από τους προκείμενους κινδύνους και να μην πιαστούν καθόλου στις διάφορες παγίδες εκείνων των ληστών που παραμονεύουν, και πώς θα κατορθώσουν να σώσουν τη ζωή τους. Επειδή, λοιπόν, και ο παρών βίος παρομοιάζεται με οδό και εμείς με οδοιπόρους, εύστοχα ο Δεσπότης ονόμασε τον ανθρώπινο βίο οδό, ή μάλλον δύο οδούς, από τις οποίες η μία είναι στενή και τεθλιμμένη, ενώ η άλλη ευρύχωρη.

Γι' αυτό και έλεγε: «Εισέλθετε από τη στενή πύλη, διότι πλατιά είναι η πύλη και ευρύχωρη η οδός που οδηγεί στην απώλεια, και πολλοί είναι αυτοί που εισέρχονται από αυτήν». Ίσως η ευρυχωρία της οδού και το πλάτος της πύλης δελεάζει τους οδοιπόρους του βίου να συγκεντρώνουν πολλά φορτία αμαρτημάτων σαν ξύλα και άχυρα, τα οποία προορίζονται να αναλωθούν από τη φωτιά, και γι' αυτό «πολλοί είναι αυτοί που εισέρχονται από αυτήν». Αλλά δες πού καταλήγει η ευρυχωρία της οδού: καταλήγει σε πύλη πλατιά, η οποία δεν εμποδίζει κανένα από τα φορτία που μεταφέρονται, αλλά με απόλυτη άνεση αφήνει να περάσουν στην απώλεια όσοι έρχονται μαζί με τα φορτία τους. «Πόσο στενή είναι η πύλη» (πρώτα είπε: «Εισέλθετε από τη στενή πύλη» και αμέσως, αφού αναφέρθηκε στην πλατιά και ευρύχωρη, πάλι πρόσθεσε): «Πόσο στενή είναι η πύλη», δηλαδή πάρα πολύ στενή, υπερβολικά στενή, «και τεθλιμμένη η οδός που οδηγεί στη ζωή, και λίγοι είναι αυτοί που τη βρίσκουν». Πρόσεξε ότι δεν είπε πως λίγοι είναι αυτοί που εισέρχονται από αυτήν, αλλά «αυτοί που τη βρίσκουν»· τόσο πολύ, λέει, είναι η οδός τεθλιμμένη και η πύλη στενή, ώστε μόλις και μετά βίας, και από ελάχιστους, αυτούς που την αναζητούν με πολύ κόπο, μπορεί να βρεθεί.

Έπειτα λέει: «Προσέχετε από τους ψευδοπροφήτες, οι οποίοι έρχονται προς εσάς με ενδύματα προβάτων, αλλά από μέσα είναι λύκοι άρπαγες· από τους καρπούς τους θα τους αναγνωρίσετε». Εγώ, λέει, είπα ότι μέσω στενής και τεθλιμμένης οδού θα εισέλθουν στη ζωή όσοι το επιθυμούν, εκείνοι όμως απατηλά αναγγέλλουν ότι αυτό γίνεται μέσω πλατιάς και ευρύχωρης οδού· εσείς όμως προσέχετε να μην κοιτάζετε μόνο το εξωτερικό σχήμα, δηλαδή την προβιά του προβάτου, και σας διαφύγει ο κρυμμένος λύκος, αλλά «από τους καρπούς τους», δηλαδή από τα έργα τους, «θα τους αναγνωρίσετε». «Μήπως μαζεύουν από τα αγκάθια σταφύλια ή από τα τριβόλια σύκα;». Διότι από το αμπέλι βγαίνει το σταφύλι, από το οποίο προέρχεται και το κρασί που ευφραίνει τις καρδιές, και από τον αγαθό θησαυρό της καρδιάς του αγαθού ανθρώπου βγαίνει αγαθή διδασκαλία, ενώ από τα τριβόλια βγαίνουν αγκάθια, από τα οποία φυσιολογικά προκύπτει ταλαιπωρία («στράφηκα σε ταλαιπωρία», λέει, «όταν μπήχτηκε μέσα μου το αγκάθι της αμαρτίας»), και από τον πονηρό άνθρωπο με την πονηρή καρδιά βγαίνει πονηρή διδασκαλία. «Κάθε αγαθό δέντρο κάνει καλούς καρπούς, ενώ το σάπιο δέντρο κάνει πονηρούς καρπούς». «Κάθε δέντρο που δεν κάνει καλό καρπό κόβεται και ρίχνεται στη φωτιά».

Αυτούς λοιπόν, παρακαλώ αδελφοί, ας τους μιμηθούμε και εμείς όσο είναι δυνατόν. Ας ζηλώσουμε κατά δύναμη και ας ποθήσουμε τον δικό τους τρόπο ζωής. Ας μην προβάλουμε παντελή αδυναμία εξαιτίας του ύψους τους και ας μην κατακρημνίσουμε τους εαυτούς μας στο χάος των παθών, ώστε το ύψος της αρετής τους να καταστεί για εμάς χάος απόγνωσης, αλλά ας παρακινήσουμε τους εαυτούς μας και ας ακολουθήσουμε σιγά σιγά το δικό τους μονοπάτι, το όντως ευθύ, για να τους προφτάσουμε και να τους αντικρίσουμε, για να συναγωνιστούμε μαζί τους και χαίροντας να οδοιπορήσουμε μαζί τους, για να απομακρυνθούμε από την πλατιά και ευρύχωρη οδό και να μην ξεπέσουμε από τη στενή και τεθλιμμένη οδό τους, για να συγκληρονομήσουμε μαζί τους τα αγαθά που έχουν ετοιμαστεί για αυτούς, διότι έχουμε περιβληθεί τάχα το δικό τους αγγελικότατο σχήμα, διότι βλέπουμε στα συγγράμματα τα θεοδώρητα κατορθώματά τους, διότι ακούμε καθημερινά τα μελισταγή αποφθέγματά τους, εάν βεβαίως πράγματι τα ακούμε.

Γι' αυτό λοιπόν, ω μερίδα και κλήρε μου, ω λαέ του Θεού περιούσιε και κλήρε αγαπημένε, ας εισέλθουμε μέσα από τις πύλες της νηστείας, οι οποίες ήδη ανοίγουν διάπλατα και σαν να μας προσκαλούν να περάσουμε στο εσωτερικό. Και κανείς, βλέποντας τη στενότητά τους και την έλλειψη πλάτους και το δυσπρόσιτο, ας μην αναβάλλει την είσοδο ούτε ας οπισθοχωρεί, αλλά, γνωρίζοντας ότι στενή μεν είναι η οδός που οδηγεί στη ζωή και λίγοι την βρίσκουν, ενώ πλατιά είναι εκείνη που οδηγεί στην απώλεια και διόλου δύσβατη, ας μην διστάζει καθόλου, αλλά ας προχωρεί χαίροντας, αναλογιζόμενος την ευρυχωρία μετά τη διάβαση και την αναψυχή που πηγάζει από αυτήν, και το ότι θα προχωρήσει στη μέθεξη της ζωής, την οποία αναδίδει το ξύλο του σταυρού.

Mt 7, 13—14 Ούτε 〈στενή〉 ούτε 〈τεθλιμμένη〉 είναι η παρούσα 〈πύλη〉, αλλά από τη φύση της μεν είναι 〈πλατιά και ευρύχωρη〉, με τον δικό μας όμως νόμο και την προαίρεση είναι και 〈στενή〉 και 〈τεθλιμμένη〉, όπως λέει ο Κύριος. Mt 7, 13—14 〈Στενή〉 είναι η 〈πύλη όχι〉 από τη φύση της ούτε καθ' εαυτήν, αλλά σε αντιδιαστολή προς την οδό που οδηγεί 〈στην απώλεια〉· γι' αυτό και ο Κύριος στο 〈εισέλθετε διά της στενής πύλης〉 πρόσθεσε: 〈επειδή πλατιά〉 είναι η οδός που οδηγεί στην απώλεια〉, σαν να έλεγε ότι την ονόμασα στενή σε αντιδιαστολή προς την οδό που οδηγεί στην απώλεια· διότι αυτή είναι 〈πλατιά και ευρύχωρη〉, επειδή πολλές είναι οι οδοί της απώλειας, ενώ μία της σωτηρίας. Και όχι μόνο σε αντιδιαστολή προς αυτήν είναι εκείνη στενή, λέει, αλλά και εξαιτίας της προαίρεσης εκείνων που τις διαβαίνουν, η μία θεωρείται στενή και η άλλη πλατιά· διότι την οδό της απώλειας πολλοί τη βαδίζουν και 〈πολλοί〉 μάλιστα, λέει, είναι 〈εκείνοι που διέρχονται μέσα από αυτήν〉· ενώ την πύλη της βασιλείας λίγοι τη διαβαίνουν· 〈λίγοι〉 μάλιστα είναι, λέει, αυτοί που με τα έργα τους την ανακαλύπτουν· διότι όσοι τη βρήκαν με τα έργα τους δεν θα έχουν την εμπειρία μιας στενής και τεθλιμμένης οδού, αλλά μίας που προσφέρει την απόλαυση ανείπωτων αγαθών και κάθε χαράς.

Δικό της γνώρισμα είναι το να μην πράττει τίποτα χωρίς λογική, δικό μου όμως το να παραδίδομαι σε όλα στον θυμό και στην επιθυμία. Δικό της είναι το να οδηγεί αυτούς που την υπακούουν μέσα από τη στενή πύλη, δικό μου όμως το να παρασύρω τους εραστές μου μέσα από την πλατιά και ευρύχωρη. Δικό της είναι το να απέχει από τα παρόντα και να στρέφεται προς τα μελλοντικά, δικό μου το να μην παραβλέπω κανένα από τα τερπνά της ζωής, και να μη στερούμαι την απόλαυση των ορατών χάριν της ελπίδας των μελλοντικών.