Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 7:14

Ελάτε, όχι επειδή έχω ανάγκη τη δόξα σας, αλλά επειδή επιθυμώ τη σωτηρία σας. Διότι εγώ, λέγει, θα σας αναπαύσω. Δεν είπε μόνο, «Θα σώσω»· αλλά και αυτό που ήταν πολύ ανώτερο: «Θα σας παράσχω κάθε ασφάλεια και αμεριμνησία». Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας, και μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά· και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας. Διότι ο ζυγός μου είναι αγαθός, και το φορτίο μου ελαφρύ. Μην φοβηθείτε, λέγει, ακούγοντας τη λέξη ζυγός, διότι είναι αγαθός· μην τρομάξετε, επειδή μίλησα για φορτίο, διότι είναι ελαφρύ. Και πώς προηγουμένως έλεγε: «Στενή είναι η πύλη, και τεθλιμμένη η οδός»; Αυτό συμβαίνει όταν είσαι ράθυμος, όταν είσαι αμελής· διότι, αν κατορθώσεις να κάνεις πράξη αυτά που ειπώθηκαν, το φορτίο θα είναι ελαφρύ· γι' αυτό και τώρα το ονόμασε έτσι. Και πώς κατορθώνεται αυτό; Εάν γίνεις ταπεινός, πράος και επιεικής.

Για να μην πάθουμε λοιπόν και εμείς τα ίδια, ας μην οκνούμε, ούτε να δειλιάζουμε· αλλά όταν ακούσεις και σήμερα πονηρούς κατασκόπους να διαβάλλουν τη στενή και τεθλιμμένη οδό, και να λένε τα ίδια που έλεγαν τότε εκείνοι οι κατάσκοποι, ας μη μιμηθούμε το πολύ πλήθος, αλλά ας ζηλώσουμε τον Ιησού και τον Χάλεβ, τον γιο του Ιεφονή. Και να μην υποχωρήσεις, προτού λάβεις την επαγγελία και ανέλθεις στους ουρανούς. Ούτε να νομίσεις ότι η οδοιπορία είναι δύσκολη. Διότι αν, ενώ ήμασταν εχθροί, συμφιλιωθήκαμε με τον Θεό, πολύ περισσότερο θα σωθούμε τώρα που έχουμε συμφιλιωθεί.

«Αλλά στενή και τεθλιμμένη», λέγει, «είναι αυτή η οδός». Όμως η προηγούμενη, δια της οποίας διήλθες, δεν ήταν μόνον στενή και τεθλιμμένη, αλλά και άβατη και γεμάτη από άγρια θηρία. Και όπως ακριβώς δεν ήταν δυνατόν να διαβεί κανείς την Ερυθρά Θάλασσα, εάν δεν γινόταν εκείνο το θαύμα, έτσι δεν ήταν δυνατόν για όσους παρέμεναν στον προηγούμενο βίο να ανέλθουν στον ουρανό, εάν δεν μεσολαβούσε το βάπτισμα. Εάν λοιπόν το αδύνατο έγινε δυνατό, πολύ περισσότερο το δύσκολο θα γίνει εύκολο.

Έλεγε ο Δεσπότης ότι στενή και τεθλιμμένη είναι η οδός που οδηγεί στη ζωή, και λίγοι είναι εκείνοι που τη βρίσκουν· πλατιά δε και ευρύχωρη είναι η οδός που οδηγεί στην απώλεια, και πολλοί εισέρχονται δι' αυτής. Έκπληξη προκαλεί ο λόγος, άγνοια φανερώνει ο τρόπος, ως προς το γιατί, όπως λέει, είναι πλατιά η οδός της απώλειας. Δεν αναγνωρίζει την οδό αυτή ο Χριστός· διότι δεν δημιουργήθηκε δι' Αυτού· αποτελεί, επομένως, λόγο συμπάθειας, αίνιγμα που σκοπό έχει τη θεραπεία.

Δεν είναι διόλου ασήμαντο πράγμα το να χαλιναγωγήσει κανείς την άτοπη επιθυμία, να παύσει την κενοδοξία, να καταστείλει την αλαζονεία, να απομακρυνθεί από την τρυφηλή ζωή και να ζει με σκληραγωγία· διότι είναι αδύνατον να σωθεί ποτέ εκείνος που δεν πράττει αυτά και τα παρόμοια. Και για το ότι όσοι ζουν μέσα στην τρυφή δεν σώζονται, άκουσε τι λέει ο Παύλος για τη χήρα γυναίκα: Εκείνη που ζει μέσα στις απολαύσεις, ενώ ζει, είναι νεκρή. Εάν δε αυτό ειπώθηκε για γυναίκα, πολύ περισσότερο ισχύει για τον άνδρα. Και το ότι είναι αδύνατον για κάποιον που ζει άνετο βίο να επιτύχει τους ουρανούς, το κατέστησε σαφές και ο ίδιος ο Χριστός, λέγοντας τα εξής: Στενή και τεθλιμμένη είναι η οδός που οδηγεί στη ζωή, και λίγοι είναι εκείνοι που τη βρίσκουν.

Πώς λοιπόν, θα πει κάποιος, λέει: «Ο ζυγός μου είναι χρηστός και το φορτίο μου ελαφρύ»; Διότι, εάν η οδός είναι στενή και τεθλιμμένη, πώς πάλι την αποκαλεί ελαφριά και αβαρή; Το πρώτο οφείλεται στη φύση των πειρασμών, ενώ το δεύτερο στην προαίρεση εκείνων που τη βαδίζουν.

γ΄. Αλλά, για να γίνει σε όλους ο λόγος κατανοητός, ελάτε, αν συμφωνείτε, να παρουσιάσουμε αυτούς που εισήλθαν από την πλατιά πύλη και βάδισαν την ευρύχωρη οδό, και ας δούμε ποιο τέλος τους περίμενε· καθώς και εκείνους που εισήλθαν από τη στενή πύλη και την τεθλιμμένη οδό, και ας διαπιστώσουμε ποια αγαθά έλαβαν. Παρουσιάζοντάς σας, λοιπόν, έναν από αυτούς που εισήλθαν από αυτήν την πλατιά πύλη, και έναν από όσους βάδισαν στη στενή και τεθλιμμένη οδό, ας αποδείξουμε την αλήθεια των λόγων του Κυρίου, χρησιμοποιώντας πάλι την ίδια την παραβολή του Κυρίου. Ποιος είναι, λοιπόν, αυτός που εισήλθε από την πλατιά πύλη και βάδισε την ευρύχωρη οδό;

Αλλά κανείς από όσους ακούν αυτά ας μη διανοηθεί να τον μακαρίσει πριν από το τέλος, αλλά ας αναμείνει την κατάληξη των πραγμάτων, και τότε ας εκφέρει την κρίση του. Εάν λοιπόν εγκρίνετε, ας φέρουμε στο μέσο και εκείνον που εισήλθε διά της στενής πύλης και βάδισε την τεθλιμμένη οδό, και έτσι, αφού αντικρίσουμε το τέλος και των δύο, θα εκφέρουμε την πρέπουσα κρίση για τον καθένα. Και ποιον άλλον έχουμε τώρα να παρουσιάσουμε, παρά τον Λάζαρο, ο οποίος βρισκόταν κατάκοιτος στην πύλη του πλουσίου και πολιορκούνταν από εκείνα τα έλκη, και έβλεπε τις γλώσσες των σκύλων να αγγίζουν τα τραύματά του, και δεν είχε τη δύναμη ούτε καν να τους διώξει;

Είδες πώς αυτός, αφού εισήλθε από τη στενή πύλη, βάδιζε διαρκώς την τεθλιμμένη οδό; Είδες πώς εκείνος πορευόταν μέσα από την πλατιά πύλη και την ευρύχωρη οδό; Αλλά ας δούμε λοιπόν το τέλος του καθενός, και πώς εκείνος μεν κατέληξε σε στενόχωρο τέλος, ενώ αυτός σε ευρύχωρο και γεμάτο από πολλή άνεση· ώστε, αφού τα μάθουμε αυτά με ακρίβεια, να μην επιδιώκουμε με κάθε τρόπο την ευρύχωρη οδό, ούτε να σπεύδουμε να εισέλθουμε από την πλατιά πύλη, αλλά να επιδιώκουμε τη στενή πύλη και να βαδίζουμε την τεθλιμμένη οδό, για να μπορέσουμε να καταλήξουμε σε ένα αγαθό τέλος, γεμάτο άνεση.

Επειδή, λοιπόν, έφθασε το τέλος της ζωής του καθενός, δες τι λέει πρώτα για εκείνον που βάδιζε την τεθλιμμένη οδό. «Συνέβη δε», λέει, «να πεθάνει ο φτωχός και να μεταφερθεί από τους αγγέλους στον κόλπο του Αβραάμ». Πιθανώς οι άγγελοι τον οδηγούσαν προπορευόμενοι και συνοδεύοντάς τον ως τιμητική φρουρά, εγκαθιστώντας τον στον τόπο της αναπαύσεως μετά από εκείνες τις πολλές θλίψεις και τη στενή οδοιπορία. Είδες πόσο μεγάλο φαίνεται στο τέλος το πλάτος της στενής πύλης και της τεθλιμμένης οδού; Δες, λοιπόν, και τα ολέθρια τέλη της ευρύχωρης οδού. «Πέθανε», λέει, «και ο πλούσιος, και τάφηκε». Κανείς δεν προπορευόταν, κανείς δεν τον συνόδευε τιμητικά, κανείς δεν τον οδηγούσε, όπως ακριβώς συνέβη με τον Λάζαρο. Επειδή, δηλαδή, στην ευρύχωρη οδό τα απολάμβανε όλα αυτά, και είχε πολλούς να τον συνοδεύουν και να τον υπηρετούν, εννοώ τους κόλακες και τους παρασίτους, όταν έφτασε στο τέλος, βρέθηκε γυμνός και στερημένος από όλα, έπειτα από εκείνες τις πολλές ανέσεις, ή μάλλον, έπειτα από εκείνη τη σύντομη άνεση και ευημερία. Διότι ολόκληρος ο παρών βίος είναι σύντομος, όταν συγκρίνεται με τον μέλλοντα αιώνα. Μετά τη σύντομη άνεση, λοιπόν, την οποία απόλαυσε βαδίζοντας την ευρύχωρη οδό, τον υποδέχθηκε ο τόπος της στενοχώριας και της θλίψεως.

Όπως, λοιπόν, τον θεωρούσες και είχες εκείνη την εσφαλμένη κρίση, θυμήσου ότι, σύμφωνα με τη δική σου απόφαση, και εσύ απέλαβες εκείνα τα αγαθά, έχοντας πορευθεί την πλατιά και ευρύχωρη οδό, και ο Λάζαρος ομοίως τα κακά, σύμφωνα με τη δική σου λογική, έχοντας βαδίσει τη στενή πύλη και την τεθλιμμένη οδό. Επειδή, λοιπόν, εσύ είδες μόνο τα προοίμια της οδού, ενώ αυτός απέβλεπε και προς το τέλος της, χωρίς να γίνει καθόλου πιο οκνηρός εξαιτίας της αρχής της οδού, γι' αυτό τώρα αυτός εδώ παρηγορείται, ενώ εσύ οδυνάσαι, και το τέλος σας κατέληξε να είναι εκ διαμέτρου αντίθετο.

Είδατε μέσα από τα ίδια τα γεγονότα το τέλος της ευρύχωρης και πλατιάς οδού, μάθατε για τη στενή πύλη και την τεθλιμμένη οδό, πόσο αγαθό τέλος υποδέχθηκε εκείνον που την επέλεξε· ακούστε, λοιπόν, και το πιο φοβερό: «Και εκτός από όλα αυτά», λέει, «ανάμεσα σε εμάς και σε εσάς έχει στηριχθεί μεγάλο χάσμα, έτσι ώστε όσοι θέλουν να διαβούν από εδώ προς τα εκεί να μην μπορούν, ούτε εκείνοι από εκεί να περνούν σε εμάς». Ας μην προσπεράσουμε απλώς, αγαπητοί, αυτό που ειπώθηκε, αλλά ας κατανοήσουμε την ακρίβεια των λεγομένων, και πόση τιμή και πρωτοκαθεδρία απολαμβάνει εκείνος που ήταν παραπεταμένος δίπλα στην πύλη, ο καταφρονεμένος, ο πένης, αυτός που πάλευε αδιάκοπα με την πείνα, που ήταν πολιορκημένος από τις πληγές, που ήταν εκτεθειμένος στα σκυλιά.

Επειδή λοιπόν ο καθένας βρήκε την ανάλογη κατάληξη, και εσένα μεν η πλατιά πύλη και η ευρύχωρη οδός σε έκανε να καταλήξεις σε αυτήν τη στενοχώρια, αυτόν δε η στενή και τεθλιμμένη οδός τον οδήγησε σε αυτήν την ανάπαυση. Και επιπλέον όλων αυτών, μεταξύ ημών και υμών έχει στηριχθεί μέγα χάσμα.

Και τόσο μεγάλο είναι το χάσμα, ώστε ούτε κάποιος που βρίσκεται εδώ να μπορεί να διαβεί προς εσάς, ούτε από εκεί να περάσει προς εμάς. Είδες το μέγεθος του χάσματος; Είδες απόκριση βαρύτερη και από την ίδια τη γέεννα; Άραγε, όταν στην αρχή ακούσατε για την ευημερία του πλουσίου και την πολλή περιποίηση που απολάμβανε περιστοιχιζόμενος από όλους, προσηλωμένος κάθε μέρα στην τρυφή, δεν θεωρήσατε ότι είναι μακαριστός; Και αντίθετα, βλέποντας τον πένητα πεταμένο στην πύλη και παραδομένο σε εκείνες τις φοβερές πληγές, δεν οικτίρατε τη ζωή του; Αλλά ιδού που τώρα, από την κατάληξη των πραγμάτων, βλέπουμε να συμβαίνουν τα αντίθετα, και ο μεν να βρίσκεται στα πύρινα βάσανα μετά από εκείνη την τρυφή και τη μέθη, ο δε να αναπαύεται στους κόλπους του πατριάρχη μετά από εκείνη την έσχατη πενία και την πείνα. Αλλά, για να μην εκτείνουμε τον λόγο σε μεγάλο μάκρος, αρκεί να περιορίσουμε μέχρις εδώ τη διδασκαλία και να παρακαλέσω την αγάπη σας να μην επιδιώκετε την πλατιά πύλη, ούτε τον ευρύχωρο δρόμο, ούτε να αναζητάτε με κάθε τρόπο την άνεση. Αντιθέτως, αναλογιζόμενοι το τέλος της καθεμιάς πορείας, την πρώτη να την αποφεύγετε, φέρνοντας στον νου σας όσα βρήκαν αυτόν τον πλούσιο, και να επιδιώκετε τη στενή πύλη και τον τεθλιμμένο δρόμο, ώστε να μπορέσουμε, μετά τη θλίψη της παρούσας ζωής, να καταλήξουμε στον τόπο της αναπαύσεως. Αποφεύγετε, λοιπόν, σας παρακαλώ, τα σατανικά θεάματα και την επιβλαβή παρακολούθηση των ιπποδρομιών.

Στενή και τεθλιμμένη είναι η οδός που οδηγεί στη ζωή. Πρόσεξε, λοιπόν, πώς διδάσκει θεόπνευστα ο Παύλος και πώς προτυπώνει ο Μωυσής, πώς τα αισθητά και πώς τα πνευματικά. Ας φροντίσουμε, λοιπόν, και εμείς, αγαπητοί, να μιμηθούμε τον Αβραάμ, ώστε να φιλοξενηθούμε στους κόλπους του, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Διότι ο παρών βίος είναι πράγματι παροικία. Και γιατί λέω παροικία, εφόσον είναι πράγμα πιο ευτελές ακόμη και από την παροικία; Γι' αυτό και ο Χριστός την ονόμασε οδό, λέγοντας: «Στενή είναι η πύλη και τεθλιμμένη η οδός που οδηγεί στη ζωή». Διότι αυτή είναι ακριβώς η άριστη και η πρωταρχική διδασκαλία: το να γνωρίζουμε ότι είμαστε πάροικοι κατά τον παρόντα βίο.

ΚΘ΄. Προς τη Χαλκιδία και την Ασυγκριτία. Τίποτα από τα δυσάρεστα που συμβαίνουν ας μην σας ταράζει, ούτε τα αλλεπάλληλα κύματα των γεγονότων ας θορυβούν τη διάνοιά σας. Διότι τέτοια είναι η στενή και τεθλιμμένη οδός, η οποία έχει πολλή δυσκολία, πολλούς ιδρώτες και πόνους. Όμως αυτά παρέρχονται και καταλύονται μαζί με τον παρόντα βίο.

Προς τη Χαλκιδία και την Ασυγκριτία. Γνωρίζω ότι σας αναστάτωσε σφόδρα η συνέχεια των αλλεπάλληλων δοκιμασιών, οι οποίες έπληξαν τον κύριό μου, τον τιμιότατο και ευλαβέστατο πρεσβύτερο. Αλλά αυτό ας μη σας θορυβεί καθόλου. Διότι εκείνος που πάσχει αυτά για τον Θεό, όσο πιο σκληρά δοκιμάζεται, τόσο μεγαλύτερους στεφάνους απολαμβάνει. Έχοντας λοιπόν αυτήν ως επαρκή παρηγοριά, να υπομένετε γενναία και με ευχαριστία τα όσα προσπίπτουν, δοξάζοντας τον Θεό για όλα όσα συμβαίνουν. Διότι έτσι και εσείς θα γίνετε κοινωνοί των ανταμοιβών και των στεφάνων που του επιφυλάσσονται, για τα όσα γενναία και με πραότητα υπομείνατε. Γνωρίζετε άλλωστε ότι ο παρών βίος είναι οδός, και τόσο τα ευχάριστα όσο και τα λυπηρά του παρέρχονται, και ότι μέσα από πολλές θλίψεις πρέπει να εισέλθουμε στη βασιλεία του Θεού· και ότι είναι στενή και τεθλιμμένη η οδός που οδηγεί στη ζωή. Έχοντας λοιπόν βρει παρηγοριά και από αυτά, και από την παρουσία του, διασκορπίστε κάθε νέφος αθυμίας, νιώθοντας χαρά και αγαλλίαση για τα παθήματά του. Διότι από αυτά θα του αποταμιευθεί ανείπωτος και άφθαρτος καρπός.

Σας παρακαλώ, λοιπόν, να βιάσετε τον νου σας σε αυτό το έργο μέχρι θανάτου. Διότι το έργο αυτό έχει ανάγκη από πολλή βία, επειδή στενή είναι η πύλη και τεθλιμμένη η οδός που οδηγεί στη ζωή, και εκείνοι που βιάζουν τον εαυτό τους εισέρχονται από αυτήν· διότι στους βιαστές ανήκει η βασιλεία των ουρανών.

Σας παρακαλώ, λοιπόν, να καταπονήσετε την πλάτη σας μέχρι θανάτου. Πολλή βία χρειάζεται αυτό το έργο, διότι στενή και τεθλιμμένη είναι η οδός που οδηγεί στη θύρα της ζωής, και όσοι βιάζουν τον εαυτό τους εισέρχονται από αυτήν· διότι στους βιαστές ανήκει η βασιλεία των ουρανών, λέγει ο Κύριος.

Αμήν. Σας παρακαλώ, λοιπόν, βιάστε τον εαυτό σας, πάλι λέω, βιάστε τον νου σας μέχρι θανάτου. Διότι το έργο αυτό έχει ανάγκη από πολλή βία, επειδή στενή και τεθλιμμένη είναι η οδός που οδηγεί στη θύρα της ζωής και όσοι ασκούν βία εισέρχονται από αυτήν· διότι σε όσους βιάζουν τον εαυτό τους ανήκει η βασιλεία των ουρανών.

Σε μένα όμως συντρίβεται η καρδιά και τα οστά της ψυχής, και ολόκληρος βυθίζομαι στο βάθος της απόγνωσης, αναλογιζόμενος ότι, ενώ έχω διαπράξει τόσο μεγάλες και τόσο πολλές αμαρτίες, δεν απέδειξα ούτε ένα μικρό έργο μετάνοιας· και ο καιρός της αποκοπής πλησιάζει, και η προθεσμία του θανάτου έχει φτάσει, ενώ ο καιρός της μετάνοιας δεν υπάρχει πουθενά. Γι' αυτό έχει ταραχθεί η ψυχή μου, και είναι βυθισμένη στον πόνο και γεμάτη κατήφεια· διότι, καθώς είμαι ανέτοιμος και απροετοίμαστος, εξετάζοντας και ανακρίνοντας τον εαυτό μου, δεν βρίσκω τίποτα ικανό για απολογία, ούτε κάποιον τρόπο και μέσο με τα οποία θα διασωθώ από το αιώνιο πυρ. Διότι, αν ο δίκαιος μόλις και μετά βίας σώζεται, εγώ ο αμαρτωλός πού θα εμφανιστώ; Και αν μέσα από πολλές θλίψεις η βασιλεία των ουρανών κληρονομείται στους αξίους, και είναι στενή και τεθλιμμένη η οδός της ζωής, πώς εγώ, που διαρκώς ζω με ηδυπάθεια και ακολασία, θα αξιωθώ της σωτηρίας;

Υπήρχε και κάτι τρίτο, όχι μικρότερο από όσα αναφέρθηκαν, το οποίο επέφερε πολύ κόπο στους πιστούς: η ίδια η φύση των πραγμάτων, η οποία ήταν γεμάτη από πολλούς ιδρώτες και κόπους. Διότι η οδός στην οποία τους οδηγούσαν οι απόστολοι δεν ήταν καθόλου εύκολη και άνετη, αλλά τραχιά και δυσκατόρθωτη, και απαιτούσε ψυχή φιλοσοφημένη, άγρυπνη και από κάθε άποψη συγκροτημένη με ακρίβεια. Γι' αυτό άλλωστε και ο Χριστός την ονόμασε στενή και τεθλιμμένη. Διότι δεν επιτρεπόταν να ζουν ασύδοτα, όπως ακριβώς οι εθνικοί, μέσα στην αισχρότητα, τη μέθη, την αδηφαγία, την τρυφή και την πολυτέλεια· αντιθέτως, έπρεπε να χαλιναγωγούν τον θυμό, να συγκρατούν κάθε άτοπη επιθυμία, να περιφρονούν τα χρήματα, να καταπατούν τη δόξα και να στέκονται ανώτεροι από τον φθόνο και τη βασκανία. Και το πόσο μεγάλο κόπο προκαλούν αυτά, το γνωρίζουν καλά όσοι καθημερινά αγωνίζονται εναντίον τους.

Περί της κατά Θεόν πολιτείας, και στο χωρίο «Στενή η πύλη» και τα εξής· και ερμηνεία της προσευχής του «Πάτερ ημών». α'. Η μεν ανάγνωση κάθε θεόπνευστης Γραφής γίνεται, για όσους προσέχουν, επίγνωση της ευσέβειας· η δε σεπτή γραφή των Ευαγγελίων συνιστά υπεροχή υψηλότερων διδαγμάτων, διότι τα λόγια που περιέχονται σε αυτά αποτελούν θεσπίσματα του Υψίστου Βασιλέως. Γι' αυτό και απειλείται φοβερή κόλαση σε όσους δεν τηρούν με ακρίβεια τα όσα έχουν ειπωθεί από Αυτόν. Διότι, εάν όποιος παραβαίνει τους νόμους των επίγειων αρχόντων υφίσταται αναπόφευκτη τιμωρία, πόσο μάλλον θα παραδοθεί σε αφόρητα βάσανα εκείνος που αθετεί τα προστάγματα του επουράνιου Δεσπότη; Επειδή λοιπόν είναι μεγάλος ο κίνδυνος της απροσεξίας, ας προσέξουμε με πολλή ακρίβεια κατά την ακρόαση των ρημάτων του Ευαγγελίου που μόλις μας αναγνώστηκαν. Και ποια είναι αυτά; Στενή, λέγει, είναι η πύλη και τεθλιμμένη η οδός που οδηγεί στη ζωή· και λίγοι είναι εκείνοι που τη βρίσκουν. Και πάλι: Πλατιά είναι η πύλη και ευρύχωρη η οδός που οδηγεί στην απώλεια, και πολλοί είναι εκείνοι που διέρχονται μέσα από αυτήν.

Όχι μόνο αυτές τις εντολές, αλλά και τις επόμενες θα μπορούσε κανείς να δει να ανατρέπονται ολοσχερώς από όλους. Διότι, ενώ ο Χριστός είπε: «Όσα θέλετε να σας κάνουν οι άνθρωποι, έτσι να κάνετε και εσείς σε αυτούς», εμείς κάνουμε όλα όσα δεν θέλουμε να υποστούμε· και, ενώ έχουμε λάβει την εντολή να εισέλθουμε διά της στενής πύλης, αναζητούμε παντού την ευρύχωρη. Και το να την ασπάζονται και να την αγαπούν μερικοί από τους κοσμικούς δεν προκαλεί μεγάλη έκπληξη· το να την αναζητούν όμως, περισσότερο από εκείνους, άνδρες που θεωρείται ότι έχουν σταυρωθεί, αυτό προκαλεί τεράστια κατάπληξη, ή μάλλον το πράγμα μοιάζει με αίνιγμα. Διότι από όλους σχεδόν τους μοναχούς, ως επί το πλείστον, αυτά τα λόγια θα ακούσεις αμέσως πρώτα απ' όλα, αν ποτέ τους παρακαλέσεις να αναλάβουν κάποια διακονία: να ρωτούν δηλαδή αν πρόκειται να βρουν ανάπαυση, και αν μπορεί να τους αναπαύσει αυτός που τους καλεί, και συνεχώς να επαναλαμβάνεται η λέξη «ανάπαυση». Τι λες, άνθρωπε; Ενώ έχεις λάβει εντολή να βαδίζεις την τεθλιμμένη οδό, ρωτάς για ανάπαυση; Και ενώ έχεις προσταχθεί να εισέλθεις από τη στενόχωρη πύλη, επιζητείς την ευρύχωρη; Και τι θα μπορούσε να είναι χειρότερο από αυτή τη διαστροφή; Και για να μη νομίσεις ότι τα λέω αυτά τώρα καταδικάζοντας άλλους, θα σου πω τα δικά μου.

Διότι τότε θα έπρεπε να πονούμε, εάν τον χρόνο που ο Χριστός προείπε ότι θα είναι χρόνος θλίψεως, εμείς τον μετατρέπαμε σε καιρό τρυφής και αναπαύσεως· εάν κατά τον καιρό που προσταχθήκαμε να αγωνιζόμαστε και να κοπιάζουμε, εμείς πέφταμε σε ραθυμία· εάν βαδίζαμε στην ευρύχωρη οδό, ενώ Εκείνος προσέταξε την τεθλιμμένη. Διότι έτσι κατ' ανάγκην θα προέκυπτε ως επακόλουθο για εμάς το να κολαστούμε στους μελλοντικούς εκείνους αιώνες. «Τι θα μπορούσες να πεις λοιπόν», λέει κάποιος, «προς εκείνους που και εδώ βαδίζουν με ευρυχωρία, και εκεί πρόκειται να αναπαυθούν;» Και ποιος είναι αυτός; Διότι εγώ πείθομαι μόνο στον λόγο του Χριστού, ο οποίος λέει ότι: «Στενή και τεθλιμμένη είναι η οδός που οδηγεί στη ζωή»· το ότι δε δεν είναι δυνατόν να βαδίσει ποτέ κανείς μέσα από τη στενή οδό με ευρυχωρία, νομίζω πως είναι φανερό στον καθένα.

Εάν όμως, προβάλλοντάς μου το πλήθος των κατοίκων της πόλης, νομίζεις ότι με αυτόν τον τρόπο θα με φέρεις σε αμηχανία και θα με εκφοβίσεις, πιστεύοντας ότι δεν θα ανεχθώ να καταδικάσω ολόκληρη την οικουμένη, εγώ, λαμβάνοντας την απόφαση του Χριστού, θα σταθώ με αυτήν απέναντι σε αυτήν σου την αντίρρηση. Διότι ούτε κι εσύ θα ανεχθείς μια πράξη που είναι γεμάτη από τόσο μεγάλη θρασύτητα, δηλαδή το να στραφείς ενάντια στην απόφαση Εκείνου που πρόκειται τότε να μας κρίνει. Τι λέει λοιπόν Αυτός; Το εξής: «Στενή είναι η πύλη και τεθλιμμένη η οδός που οδηγεί στη ζωή, και λίγοι είναι εκείνοι που την βρίσκουν». Εάν όμως εκείνοι που την βρίσκουν είναι λίγοι, είναι πολύ λιγότεροι εκείνοι που μπορούν να φτάσουν στο τέλος της. Διότι δεν κατάφεραν όλοι όσοι την ξεκίνησαν να σταθούν όρθιοι μέχρι το τέρμα της, αλλά άλλοι μεν καταποντίστηκαν στο ξεκίνημα, άλλοι στη μέση, και πολλοί μέσα στο ίδιο το λιμάνι. Και πάλι λέει ότι πολλοί μεν είναι οι κλητοί, λίγοι δε οι εκλεκτοί. Όταν λοιπόν ο Χριστός αποφαίνεται ότι οι περισσότεροι οδεύουν προς την απώλεια, και ότι η σωτηρία περιορίζεται στους λίγους, γιατί αντιδικείς μαζί μου; Διότι κάνεις το ίδιο, σαν να απορούσες –την ώρα που συζητούσαμε για τα όσα συνέβησαν την εποχή του Νώε– πώς είναι δυνατόν να καταστράφηκαν όλοι και μόνο δύο ή τρεις άνθρωποι να γλίτωσαν από τόσο μεγάλη τιμωρία, προσδοκώντας με αυτόν τον τρόπο να μας κλείσεις το στόμα, νομίζοντας ότι δεν θα τολμούσαμε να καταδικάσουμε το πλήθος. Αλλά δεν θα υποκύψουμε σε αυτό, ούτε πρόκειται να προτιμήσουμε τους πολλούς αντί για την αλήθεια.

Και από πού ανακηρύχθηκαν οι απόστολοι; Και ποια είναι η οδός που οδηγεί στη ζωή; Δεν είναι η στενή και τεθλιμμένη; Μη λες, λοιπόν: «Γιατί αυτό;» και «Για ποιον σκοπό αυτό;» Αλλά, τόσο για τις οικονομίες όσο και για τα κτίσματα του Θεού, τη σιωπή που τηρεί ο πηλός απέναντι στον κεραμέα, αυτήν να τηρείς κι εσύ απέναντι στον Θεό που σε εποίησε.

Είδαμε πολλούς μέσα στον κόσμο, οι οποίοι εξαιτίας των μεριμνών, των φροντίδων, των συνεχών ασχολιών και των σωματικών αγρυπνιών διέφυγαν τη μανία του ίδιου τους του σώματος. Όταν όμως προσήλθαν στον μοναχικό βίο με πλήρη αμεριμνησία, τέτοιοι άνθρωποι μολύνθηκαν αξιοθρήνητα από τις ορμές του σώματος. Ας προσέξουμε, λοιπόν, τον εαυτό μας, μήπως, ενώ λέμε ότι βαδίζουμε τη στενή και τεθλιμμένη οδό, έχουμε πλανηθεί ακολουθώντας την πλατιά και ευρύχωρη.

Να μη ζυγίζεις την αρετή με μικρά σταθμά. Εκείνος που φροντίζει καλά τον εαυτό του, φροντίζεται από τον Θεό. ΤΙΤΛΟΣ Γʹ. — Περί των πρόσκαιρων και των αιώνιων· και ότι σφάλλουν τα μέγιστα όσοι προτιμούν τα παρόντα έναντι των μελλόντων. «Πιστεύω ότι θα δω τα αγαθά του Κυρίου στη γη των ζώντων.» «Στο κεφάλι τους θα υπάρχει άνεση, αγαλλίαση και ευφροσύνη. Έφυγε πλέον η οδύνη, η λύπη και ο στεναγμός.» «Εισέλθετε από τη στενή πύλη, διότι πλατιά είναι η πύλη και ευρύχωρος ο δρόμος που οδηγεί στην απώλεια, και πολλοί είναι εκείνοι που εισέρχονται από αυτήν· διότι στενή είναι η πύλη και τεθλιμμένος ο δρόμος που οδηγεί στη ζωή, και λίγοι είναι εκείνοι που τον βρίσκουν.» «Ο καιρός είναι περιορισμένος· στο εξής, αδελφοί, και όσοι έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν, και όσοι χαίρονται σαν να μη χαίρονται· και όσοι χρησιμοποιούν αυτόν τον κόσμο σαν να μην τον καταχρώνται. Διότι παρέρχεται το σχήμα τούτου του κόσμου.» «Διότι η προσωρινή και ελαφριά θλίψη μας κατεργάζεται για εμάς, από υπερβολή σε υπερβολή, ένα αιώνιο βάρος δόξας· εφόσον εμείς δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα. Διότι τα ορατά είναι πρόσκαιρα, ενώ τα αόρατα είναι αιώνια.» «Εάν μόνο σε αυτήν τη ζωή έχουμε ελπίσει, είμαστε οι πιο ελεεινοί από όλους τους ανθρώπους.» «Δεν έχουμε εδώ μόνιμη πόλη, αλλά αναζητούμε τη μελλοντική.» «Καινούργιους ουρανούς, και καινούργια γη, και τις υποσχέσεις του προσδοκούμε, όπου κατοικεί η δικαιοσύνη.»

Δύο είναι οι οδοί, αντίθετες μεταξύ τους· η μεν πλατιά και ευρύχωρη, η δε στενή και τεθλιμμένη· και δύο είναι οι οδηγοί, εκ των οποίων ο καθένας επιχειρεί να στρέψει τον άνθρωπο προς τον εαυτό του.

Όταν δε ευδόκησε η χρηστότητα και η αγαθοσύνη του Σωτήρα μας Θεού να με ελευθερώσει από εκείνη τη σκληρή αιχμαλωσία, ενίσχυσε τον νου μου ώστε να υπερισχύσει του νόμου της αμαρτίας, και διάνοιξε τους οφθαλμούς μου για να διακρίνω το φαύλο από το ανώτερο. Τότε λοιπόν, τότε κατανόησα και είδα, και ιδού όλα τα παρόντα είναι ματαιότητα και προαίρεση πνεύματος, όπως κάπου ανέφερε και ο σοφότατος Σολομών στα συγγράμματά του· τότε αφαιρέθηκε από την καρδιά μου το κάλυμμα της αμαρτίας, και διασκορπίστηκε η αμαύρωση που επικαθόταν στην ψυχή μου εξαιτίας της σωματικής παχύτητας, και γνώρισα για ποιο σκοπό δημιουργήθηκα και ότι πρέπει να ανέλθω προς τον Δημιουργό, μέσω της εφαρμογής των εντολών. Γι' αυτό, αφού τα εγκατέλειψα όλα, Τον ακολούθησα και ευχαριστώ τον Θεό δια του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας, διότι με λύτρωσε από τον πηλό και την κατασκευή πλίνθων, και από τον σκληρό και ολέθριο άρχοντα του σκότους τούτου του αιώνα, και μου έδειξε οδό σύντομη και εύκολη, δια της οποίας θα μπορέσω μέσα σε αυτό το οστράκινο σώμα να ασπαστώ την αγγελική πολιτεία· την οποία ζητώντας να φτάσω, επέλεξα να βαδίσω τη στενή και τεθλιμμένη οδό, έχοντας καταδικάσει απόλυτα τη ματαιότητα των παρόντων πραγμάτων και την ασταθή πορεία και μεταβολή τους, και μη πειθόμενος να ονομάσω τίποτε άλλο καλό πριν από το όντως καλό, από το οποίο εσύ, ω βασιλιά, αποκόπηκες και απομακρύνθηκες ελεεινά.

Βγαίνοντας πάλι για κυνήγι, βλέπει δύο μοναχούς να διασχίζουν την έρημο, τους οποίους διέταξε να συλλάβουν και να φέρουν στην άμαξά του. Αφού τους κοίταξε με οργή, πνέοντας πυρ, κατά το κοινώς λεγόμενο, είπε: «Δεν ακούσατε, ω πλάνοι και απατεώνες, τους κήρυκες που διαλαλούσαν ρητά να μη βρεθεί κανείς από τη δική σας θλιβερή τάξη μετά από τρεις ημέρες σε πόλη ή περιοχή της επικράτειάς μου, ειδάλλως οπωσδήποτε θα παραδοθεί στην πυρά;». Οι δε μοναχοί είπαν: «Ιδού, όπως ακριβώς προσέταξες, αναχωρούμε από τις πόλεις και τις περιοχές σου. Επειδή όμως έχουμε μπροστά μας μακρύ δρόμο για να μεταβούμε στους αδελφούς μας, και έχοντας έλλειψη τροφής, προσπαθούσαμε να την εξασφαλίσουμε, προκειμένου να έχουμε τα αναγκαία εφόδια και να μη γίνουμε παρανάλωμα της πείνας». Ο βασιλιάς είπε: «Εκείνος που φοβάται την απειλή του θανάτου δεν ασχολείται με την εξασφάλιση τροφών». Απαντούν οι μοναχοί: «Πολύ σωστά μίλησες, βασιλιά· αυτοί που φοβούνται τον θάνατο έχουν ως φροντίδα τους το πώς να τον αποφύγουν. Και ποιοι είναι αυτοί, παρά εκείνοι που είναι προσκολλημένοι στα ρευστά πράγματα και κυριεύονται από αυτά, οι οποίοι, μην ελπίζοντας να βρουν κανένα αγαθό εκεί, δυσκολεύονται να αποσπαστούν από τα παρόντα, και γι' αυτόν τον λόγο φοβούνται τον θάνατο; Εμείς όμως, που από παλιά έχουμε μισήσει τον κόσμο και τα του κόσμου, και βαδίζουμε τη στενή και τεθλιμμένη οδό χάριν του Χριστού, ούτε τον θάνατο φοβόμαστε, ούτε τα παρόντα ποθούμε, αλλά επιθυμούμε μόνο τα μέλλοντα».

Να μη μεριμνάτε για τη ζωή σας τι θα φάτε και τι θα πιείτε, ούτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε· διότι ο ουράνιος Πατέρας σας γνωρίζει ότι έχετε ανάγκη από όλα αυτά. Αυτός, λοιπόν, που έδωσε την ψυχή και το σώμα, θα δώσει οπωσδήποτε και τροφή και ένδυμα, εκείνος που τρέφει τα πετεινά του ουρανού και στολίζει τα κρίνα του αγρού με τέτοια ωραιότητα. Ζητείτε δε, λέγει, πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν. Μη μεριμνήσετε για την αύριον· διότι η αυριανή ημέρα θα μεριμνήσει για τα δικά της. Όλα όσα θέλετε να κάνουν σε εσάς οι άνθρωποι, έτσι και εσείς να κάνετε σε αυτούς. Εισέλθετε από τη στενή πύλη, διότι πλατιά είναι η πύλη και ευρύχωρη η οδός που οδηγεί στην απώλεια, και πολλοί είναι αυτοί που εισέρχονται από αυτήν· στενή και τεθλιμμένη είναι η οδός που οδηγεί στη ζωή, και λίγοι είναι αυτοί που τη βρίσκουν. Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που πράττει το θέλημα του Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς. Αυτός που αγαπά πατέρα ή μητέρα περισσότερο από εμένα δεν είναι άξιός μου, και αυτός που αγαπά υιό ή θυγατέρα περισσότερο από εμένα δεν είναι άξιός μου· και όποιος δεν λαμβάνει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν είναι άξιός μου.

«Εφόσον λοιπόν», είπε ο Ιωάσαφ, «είναι τόσο παλαιά και τόσο αναγκαία αυτού του είδους η φιλοσοφία, πώς και δεν ακολουθούν με ζήλο πολλοί σήμερα αυτόν τον βίο;» Ο δε γέροντας είπε: «Πολλοί βέβαια τον ακολούθησαν με ζήλο και τον ακολουθούν, οι περισσότεροι όμως διστάζουν και υποχωρούν. Διότι λίγοι, όπως λέει ο Κύριος, είναι οι οδοιπόροι της στενής και τεθλιμμένης οδού, ενώ της άνετης και πλατιάς οι περισσότεροι. Διότι εκείνοι που άπαξ και κυριεύθηκαν από τη φιλαργυρία και από τα κακά της φιληδονίας, και έχουν προσκολληθεί στην κενή και μάταιη δόξα, δύσκολα αποσπώνται από αυτά, σαν να έχουν εκουσίως πουλήσει τον εαυτό τους ως δούλο σε αλλότριο δεσπότη, και στέκονται ενάντια στον Θεό που προστάζει αυτά, και κρατούνται δέσμιοί του. Διότι μια ψυχή που άπαξ και απελπίστηκε για τη δική της σωτηρία, παραδίδοντας τα ηνία της στις άλογες επιθυμίες, περιφέρεται έρμαια παντού. Γι' αυτό, οδυρόμενος ο Προφήτης για την άνοια που περιβάλλει τέτοιες ψυχές, και θρηνώντας για την πυκνότητα του σκότους που τις επικαλύπτει, έλεγε: Υιοί των ανθρώπων, έως πότε θα είστε βαρυκάρδιοι; Γιατί αγαπάτε τη ματαιότητα και αναζητάτε το ψεύδος; Με αυτόν συμφωνεί και ένας από τους δικούς μας σοφούς διδασκάλους, άνδρας βαθύτατα θεολογικός, ο οποίος, προσθέτοντας και κάτι από τον εαυτό του, ανακράζει προς όλους σαν από κάποιο παρατηρητήριο και ύψιστη σκοπιά: Υιοί των ανθρώπων, έως πότε θα είστε βαρυκάρδιοι; Γιατί αγαπάτε τη ματαιότητα και αναζητάτε το ψεύδος;»

Διότι, τι είναι πιο ταπεινό από ένα σπήλαιο; Και ως προς τη φτώχεια, τι είναι ανώτερο από το να μην έχει κανείς πού να γείρει το κεφάλι του; Και το τέλος της επίγειας ζωής του, ποιο ήταν; Υπήρξε υπερβολικά οδυνηρό και γεμάτο ατιμία. Διότι, με την ψευδή κατηγορία της ανταρσίας, ο ουράνιος Βασιλιάς καταδικάστηκε σε θάνατο, και τελικά, έπειτα από εκείνες τις ανυπέρβλητες ύβρεις, την πορφυρή χλαμύδα, τους χλευασμούς, τους ξυλοδαρμούς, τα ραπίσματα, τα μαστιγώματα, αφού καταδικάστηκες για χάρη μου, Σωτήρα μου, κρεμάστηκες γυμνός στον σταυρό, δίκην κακούργου. Και δεν είναι ότι η ανθρώπινη ζωή του Σωτήρα διανύθηκε μεν κατ' αυτόν τον τρόπο, ενώ τα λόγια του έλεγαν άλλα· αντιθέτως, σε όλα όσα ήθελε να διδάξει για το τι πρέπει να πράττουμε, δεν βλέπουμε να διδάσκει τίποτε άλλο παρά το να μην υπολογίζουμε τον εαυτό μας μέσα στις θλίψεις. Πότε λέγοντας «στενή είναι η πύλη και τεθλιμμένη η οδός που οδηγεί στη ζωή», και «μέσα στον κόσμο θα έχετε θλίψη», και «εσείς θα κλάψετε και θα θρηνήσετε, ενώ ο κόσμος θα χαρεί»· και πότε προτρέποντας «με την υπομονή σας να κερδίσετε τις ψυχές σας», και «εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί». Και δεν απευθύνεται αποκαλώντας μακάριους και αξιοζήλευτους αυτούς που βρίθουν από πλούτη, χαίρονται και είναι προσκολλημένοι στην καλοπέραση, αλλά τους πτωχούς τω πνεύματι, εκείνους που κλαίνε, που μισούνται, που υβρίζονται, που διώκονται. Και ως έπαθλο για την καρτερία στα δεινά, τους χαρίζει τη Βασιλεία των Ουρανών.

Και ποιος, ακούγοντας τον Δαβίδ να λέει, δεν φοβάται: «Μία φορά μίλησε ο Θεός, αυτά τα δύο άκουσα, ότι η δύναμη ανήκει στον Θεό, και σε Εσένα, Κύριε, ανήκει το έλεος· διότι εσύ θα ανταποδώσεις στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του». Και πάλι τον Εκκλησιαστή να λέει: «Το τέλος του λόγου, άκουσε το παν: τον Θεό να φοβάσαι και τις εντολές του να τηρείς, διότι αυτό είναι το καθήκον κάθε ανθρώπου· επειδή κάθε έργο ο Θεός θα το φέρει σε κρίση, μαζί με καθετί το κρυφό, είτε είναι αγαθό είτε είναι πονηρό». Και ποιος, ακούγοντας τον Απόστολο να λέει παρόμοια λόγια, δεν τρέμει: «Διότι όλοι μας πρέπει να παραστούμε ενώπιον του βήματος του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε μέσω του σώματός του, είτε αγαθό είτε κακό». Ποιος, λοιπόν, δεν θα θρηνήσει για την απιστία μας και την τύφλωση της ψυχής μας, αφού, παρόλο που τα ακούμε όλα αυτά, δεν μετανοούμε και δεν κλαίμε πικρά για την τόσο μεγάλη μας αμέλεια και ραθυμία; Αυτήν ακριβώς προβλέποντας ο Ιερεμίας έλεγε: «Επικατάρατος είναι εκείνος που κάνει τα έργα του Κυρίου με αμέλεια». Διότι, εάν φροντίζαμε για τη σωτηρία των ψυχών μας, θα τρέμαμε τον λόγο του Κυρίου και θα σπεύδαμε να τηρήσουμε τις εντολές του, μέσω των οποίων και θα σωζόμασταν. Εμείς όμως, ενώ ακούμε τον Κύριο να λέει: «Εισέλθετε από τη στενή πύλη, αυτήν που οδηγεί στη ζωή», προτιμήσαμε την πλατιά και ευρύχωρη, η οποία οδηγεί στην απώλεια.

Π΄. Εάν θέλεις να βρεις την οδό που οδηγεί στη ζωή, μέσα στην Οδό να την αναζητάς, και εκεί θα τη βρεις, σε εκείνη που είπε: «Εγώ είμαι η οδός και η αλήθεια και η ζωή». Όμως, να την αναζητάς με πολύ κόπο, διότι λίγοι είναι εκείνοι που τη βρίσκουν, μήπως τυχόν, μένοντας πίσω από τους λίγους, βρεθείς μαζί με τους πολλούς.

Γι' αυτό και έλεγε: «Εισέλθετε από τη στενή πύλη, διότι πλατιά είναι η πύλη και ευρύχωρη η οδός που οδηγεί στην απώλεια, και πολλοί είναι αυτοί που εισέρχονται από αυτήν». Ίσως η ευρυχωρία της οδού και το πλάτος της πύλης δελεάζει τους οδοιπόρους του βίου να συγκεντρώνουν πολλά φορτία αμαρτημάτων σαν ξύλα και άχυρα, τα οποία προορίζονται να αναλωθούν από τη φωτιά, και γι' αυτό «πολλοί είναι αυτοί που εισέρχονται από αυτήν». Αλλά δες πού καταλήγει η ευρυχωρία της οδού: καταλήγει σε πύλη πλατιά, η οποία δεν εμποδίζει κανένα από τα φορτία που μεταφέρονται, αλλά με απόλυτη άνεση αφήνει να περάσουν στην απώλεια όσοι έρχονται μαζί με τα φορτία τους. «Πόσο στενή είναι η πύλη» (πρώτα είπε: «Εισέλθετε από τη στενή πύλη» και αμέσως, αφού αναφέρθηκε στην πλατιά και ευρύχωρη, πάλι πρόσθεσε): «Πόσο στενή είναι η πύλη», δηλαδή πάρα πολύ στενή, υπερβολικά στενή, «και τεθλιμμένη η οδός που οδηγεί στη ζωή, και λίγοι είναι αυτοί που τη βρίσκουν». Πρόσεξε ότι δεν είπε πως λίγοι είναι αυτοί που εισέρχονται από αυτήν, αλλά «αυτοί που τη βρίσκουν»· τόσο πολύ, λέει, είναι η οδός τεθλιμμένη και η πύλη στενή, ώστε μόλις και μετά βίας, και από ελάχιστους, αυτούς που την αναζητούν με πολύ κόπο, μπορεί να βρεθεί.

Γνωρίζεις την τεθλιμμένη οδό που γίνεται πρόξενος της βασιλείας και της άπειρης ευρυχωρίας; Γνωρίζεις γενναίους οδοιπόρους που βαδίζουν πρόθυμα προς τη στενή πύλη; Γνωρίζεις πώς, κουβαλώντας όχι βάρη και αποσκευές, αλλά πολύτιμους λίθους και μαργαριτάρια, διανύουν την τεθλιμμένη οδό των σωτηρίων εντολών και αγωνίζονται να φτάσουν σε εκείνη την αγία στενή πύλη της ζωής; Διότι δικαιολογημένα έλεγε ο Δεσπότης και Σωτήρας μας: «Πόσο στενή είναι η πύλη και τεθλιμμένη η οδός που οδηγεί στη ζωή, και λίγοι είναι αυτοί που τη βρίσκουν».