Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 23:7

Εάν λοιπόν τότε η ενσαρκωμένη μορφή του έλαβε τόσο μεγάλη δύναμη, αφού μεταβλήθηκε από τη θεότητα που κατοικούσε μέσα της, τι πρέπει να πούμε όταν, αποβάλλοντας τη θνητότητα και απομακρύνοντας τη φθορά, μετέτρεψε το είδος της μορφής του δούλου στη δόξα του Δεσπότη και Θεού, μετά τη νίκη κατά του θανάτου, και μετά την άνοδο στους ουρανούς, και μετά την εγκαθίδρυσή του στον βασιλικό θρόνο στα δεξιά του Πατέρα, μετά την ανάπαυση στους ακατονόμαστους και άρρητους κόλπους του Πατέρα, προς την οποία καθώς εκείνος ανέβαινε και εγκαθίστατο, οι ουράνιες δυνάμεις τον επευφημούσαν, λέγοντας: Σηκώστε τις πύλες σας, άρχοντες, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο βασιλιάς της δόξης. [Επομένως, και η μορφή του δούλου, ευρισκόμενη σε μια τέτοια κατάσταση, μεταβλήθηκε εξ ολοκλήρου στο άρρητο και ανεκδιήγητο φως του, ένα φως που αρμόζει στον ίδιο τον Θεό Λόγο, το οποίο μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκε. Πώς λοιπόν θα μπορούσε κανείς να κατορθώσει τα αδύνατα; Και πώς θα μπορούσε κάποιος να ζωγραφίσει την εικόνα μιας τόσο θαυμαστής και ακατάληπτης μορφής, εάν βέβαια πρέπει ακόμη να ονομάζουμε μορφή την ένθεη και νοερή ουσία;]

Διάταξε να υψωθούν οι πύλες, να γίνουν υψηλότερες, ώστε να υποδεχθούν Εκείνον που εξυψώθηκε μέσα από το Πάθος. Απάντησε σε όσους απορούν εξαιτίας του σώματος και των συμβόλων του Πάθους, με τα οποία ανέρχεται χωρίς να έχει κατέλθει με αυτά, και για τον λόγο αυτόν ρωτούν: «Ποιος είναι αυτός ο βασιλεύς της δόξης;», ότι είναι ο Κύριος, ο κραταιός και δυνατός σε όλα όσα ανέκαθεν έχει πράξει και πράττει, καθώς και στον τωρινό πόλεμο και στο τρόπαιο υπέρ της ανθρωπότητας· και δώσε στη διπλή ερώτηση διπλή την απάντηση. Και αν εκπλήσσονται, λέγοντας, σύμφωνα με τη δραματική αφήγηση του Ησαΐα: «Ποιος είναι αυτός που καταφθάνει από την Εδώμ και από τα γήινα;» ή «Πώς είναι ερυθρά τα ενδύματα του αναίμακτου και ασώματου, σαν εκείνου που βαδίζει σε ληνό, έχοντας πατήσει γεμάτο ληνό;», πρόβαλε την ωραιότητα της στολής του σώματος που έπαθε, το οποίο καλλωπίστηκε από το Πάθος και λαμπρύνθηκε από τη Θεότητα, από την οποία τίποτα δεν είναι πιο εράσμιο ούτε πιο ωραίο.

Το επόμενο όμως μέρος της ψαλμωδίας είναι ίσως υψηλότερο και από την ίδια την ευαγγελική διδασκαλία. Διότι το μεν ευαγγέλιο διηγήθηκε την επίγεια διαβίωση και συναναστροφή του Κυρίου, ο δε υψηλός αυτός προφήτης, έχοντας βγει από τον ίδιο του τον εαυτό, για να μην βαρύνεται από το ρυμουλκούμενο βάρος του σώματος, και έχοντας ενωθεί με τις υπερκόσμιες δυνάμεις, μας εξιστορεί τις δικές τους φωνές, όταν αυτές, συνοδεύοντας τον Δεσπότη κατά την κάθοδό Του, προτρέπουν τους επίγειους αγγέλους, οι οποίοι είναι επιφορτισμένοι με την ανθρώπινη ζωή, να υψώσουν τις εισόδους, λέγοντας: «Άρατε τις πύλες οι άρχοντές σας και υψωθείτε πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο βασιλεύς της δόξης». Και επειδή Εκείνος που περιέχει τα πάντα μέσα Του, σε όποια φύση κι αν βρεθεί, κάνει τον εαυτό Του σύμμετρο με εκείνον που Τον δέχεται (διότι δεν γίνεται μόνο άνθρωπος ανάμεσα στους ανθρώπους, αλλά κατά λογική ακολουθία, βρισκόμενος βεβαίως και ανάμεσα στους αγγέλους, συγκαταβαίνει στη δική τους φύση), γι' αυτόν τον λόγο οι φύλακες των πυλών έχουν ανάγκη από κάποιον να τους Τον υποδείξει, ρωτώντας: «Ποιος είναι αυτός ο βασιλεύς της δόξης;». Γι' αυτό τους υποδεικνύουν τον κραταιό και δυνατό στον πόλεμο, Εκείνον που πρόκειται να συμπλακεί με αυτόν που αιχμαλώτισε την ανθρώπινη φύση και να συντρίψει εκείνον που κατέχει το κράτος του θανάτου, ώστε, αφού αφανιστεί ο έσχατος εχθρός, να ανακληθεί το ανθρώπινο γένος στην ελευθερία και την ειρήνη.

Πάλι επαναλαμβάνει τα ίδια λόγια (διότι έχει ήδη εκπληρωθεί το μυστήριο του θανάτου και έχει επιτευχθεί η νίκη κατά των εχθρών και έχει ανεγερθεί ως τρόπαιο εναντίον τους ο σταυρός, και πάλι ανέβηκε στα ύψη αυτός που αιχμαλώτισε την αιχμαλωσία, ο οποίος έδωσε στους ανθρώπους αυτά τα αγαθά δώρα, τη ζωή και τη βασιλεία) και πρέπει πάλι να ανοιχτούν για αυτόν οι υπερκείμενες πύλες. Αναλαμβάνουν με τη σειρά τους τη συνοδεία οι δικοί μας φύλακες και προστάζουν να ανοιχτούν για αυτόν οι υπερκείμενες πύλες, ώστε πάλι μέσα σε αυτές να δοξαστεί· αλλά δεν αναγνωρίζεται αυτός που έχει περιβληθεί τη ρυπαρή στολή της δικής μας ζωής, του οποίου το ερυθρό χρώμα των ενδυμάτων προέρχεται από το πατητήρι των ανθρώπινων κακών. Γι' αυτόν τον λόγο, απευθύνεται από εκείνους αυτή η ερωτηματική φωνή προς αυτούς που τον συνοδεύουν: Ποιος είναι αυτός ο βασιλιάς της δόξης; Έπειτα, η απάντηση αυτών δεν είναι πλέον: Ο κραταιός και δυνατός στον πόλεμο, αλλά: Ο Κύριος των δυνάμεων, ο οποίος κατέχει την εξουσία του σύμπαντος, ο οποίος ανακεφαλαίωσε τα πάντα στον εαυτό του, ο οποίος πρωτεύει στα πάντα, ο οποίος αποκατέστησε τα πάντα στην αρχική τους κτίση· Αυτός είναι ο βασιλιάς της δόξης. Βλέπετε πώς ο Δαβίδ κατέστησε για εμάς πιο γλυκιά την εορτή, αναμειγνύοντας τη δική του χάρη με τη λαμπρότητα της Εκκλησίας.

Ο λόγος φθάνει στη θύρα. Και ως θύρα εννοούμε τη διάνοια που στοχάζεται τα άρρητα, μέσω της οποίας εγκαθίσταται μέσα μας το ζητούμενο. Στεκόμενη, λοιπόν, η αλήθεια έξω από τη φύση μας, μέσω της «εκ μέρους» γνώσεως, όπως λέει ο απόστολος, με κάποιες υπόνοιες και αινίγματα κρούει τη θύρα της διανοίας λέγοντας «Άνοιξε», και μαζί με την προτροπή υποδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να ανοιχθεί η θύρα, προσφέροντας σαν κλειδιά αυτά τα ωραία ονόματα, διά των οποίων ανοίγεται ό,τι είναι κλεισμένο· διότι κλειδιά είναι ακριβώς οι σημασίες αυτών των ονομάτων που διανοίγουν τα κρυπτά: αδελφή και πλησίον και περιστερά και τελεία. Διότι εάν θέλεις, λέει, να ανοιχθεί η θύρα για σένα και να υψωθούν οι πύλες της ψυχής σου, ίνα εισέλθει ο Βασιλεύς της δόξης, πρέπει να γίνεις αδελφή μου με το να αποδεχθεί η ψυχή σου τα θελήματά μου, όπως στο Ευαγγέλιο λέει ότι αδελφός και αδελφή του γίνεται όποιος ζει σύμφωνα με τα θελήματά του· πρέπει δε και να προσεγγίσεις την αλήθεια και να γίνεις ακριβώς πλησίον της, ώστε να μη διαχωρίζεσαι από κανένα ενδιάμεσο τείχος, και στη φύση της περιστεράς να αποκτήσεις την τελειότητα, το οποίο σημαίνει το να είσαι ανελλιπής και πλήρης από κάθε ακακία και καθαρότητα. Αφού λάβεις, ω ψυχή, αυτά τα ονόματα σαν κλειδιά, άνοιξε δι' αυτών την είσοδο στην αλήθεια, γινόμενη αδελφή και πλησίον και περιστερά και τελεία.

Και πάλι μετά από αυτό, η ψυχή επιχειρεί την ανώτερη ανάβαση, χωρίς πλέον η φωνή να χτυπά τη θύρα της καρδιάς, αλλά με το ίδιο το θείο χέρι να εισδύει στο εσωτερικό μέσα από την οπή. «Διότι ο αγαπημένος μου», λέει, «έστειλε το χέρι του μέσα από την οπή, και τα σπλάχνα μου συγκλονίστηκαν για αυτόν». Είναι βεβαίως απολύτως φανερό σε αυτόν που κατανοεί με σύνεση, πόσο υπερέχουν σε ύψος τα όσα λέγονται τώρα σε σύγκριση με τα προηγούμενα: «Άνοιξε», λέει στη νύμφη ο Λόγος· της δίνει μέσω των θείων ονομάτων τη δύναμη να ανοίξει· υπακούει στον Λόγο η νύμφη (διότι γίνεται αυτό ακριβώς που άκουσε: αδελφή και πλησίον και περιστερά και τέλεια)· απεκδύεται εκείνον τον δερμάτινο χιτώνα και απονίπτει τον ρύπο των ποδιών, και ούτε εκείνο το ειδεχθές και κουρελιασμένο ιμάτιο φοράει ξανά, ούτε στο εξής στηρίζει τα βήματά της στη γη. Άκουσε, λοιπόν, τη φωνή του και πείθεται στο πρόσταγμα· ανοίγει τη θύρα, αφαιρώντας το κάλυμμα της καρδιάς· παραμέρισε από τη θύρα το παραπέτασμα της σάρκας· άνοιξε διάπλατα η πύλη της ψυχής, για να εισέλθει ο βασιλεύς της δόξης. Αλλά η ευρυχωρία της πύλης αποδείχθηκε πως ήταν μία μικρή, στενή και βραχεία οπή, μέσα από την οποία δεν χώρεσε ο ίδιος ο νυμφίος αλλά μετά βίας το χέρι του, ώστε μέσα από αυτήν να βρεθεί στο εσωτερικό και να αγγίξει εκείνη που επιθυμούσε να δει τον νυμφίο, η οποία κέρδισε μόνο τόσο, ώστε να γνωρίσει ότι το χέρι εκείνο ανήκει στον ποθούμενο.

Έτσι, όχι μόνο στους αγγέλους, αλλά και σε εμάς, οι θεοπτίες δεν τελούνται μόνο έμμεσα και μέσω άλλων, αλλά είναι και άμεσες και αυτοφανείς, χωρίς να μεταβιβάζονται διαμεσολαβητικά από τους πρώτους στους δεύτερους. Διότι ο Κύριος των κυρίων δεν υπόκειται στους νόμους της κτίσεως. Γι' αυτό και, σύμφωνα με τις ιερές μας παραδόσεις, πρώτος και μόνος ο Γαβριήλ μυείται στο μυστήριο της άρρητης κενώσεως του Λόγου, μολονότι δεν ανήκει στην αγγελική τάξη που έχει εγκαθιδρυθεί πρώτιστα και άμεσα γύρω από τον Θεό. Έπρεπε λοιπόν να είναι καινή η αρχή της καινής κτίσεως. Διότι Εκείνος που κένωσε τον εαυτό Του κατερχόμενος μέχρι εμάς για χάρη μας, τα έκανε όλα καινά. Γι' αυτό, αναλαμβανόμενος στον ουρανό, καθιστά τους αγγέλους που βρίσκονται σε κατώτερη τάξη και είναι μάλλον περικόσμιοι, όπως λέει ο άγιος Κύριλλος, ικανούς να φωτίζουν και να τελειοποιούν την ανώτερη ταξιαρχία, προστάζοντας «τους άρχοντές τους να άρουν τις αιώνιες πύλες» και μυώντας τους, καθώς θα εισέλθει και θα ανέλθει και θα καθίσει πάνω από κάθε αρχή και εξουσία Εκείνος που περιβλήθηκε τη σάρκα από άφατη φιλανθρωπία. Διότι είναι «Κύριος των δυνάμεων» και «βασιλεύς της δόξης», που τα πάντα δύναται, και μπορεί να κάνει τους έσχατους ανώτερους από τους πρώτους όποτε το θελήσει.

Αυτός θα λάβει: Ο Χριστός. Διότι αυτός μόνος μεγαλύνθηκε με τη δόξα (από τη δόξα) του Πατέρα, και χάρισε στο γένος των ανθρώπων την ελεημοσύνη του (δώρισε σε όλο τον κόσμο). Αυτή είναι η γενεά: Του Χριστού· όσοι ονομάζονται Χριστιανοί, αυτοί δεν παύουν [πάντοτε] να αναζητούν τον δικό τους [Δεσπότη]. Που αναζητούν: Τον Χριστό· διότι «ο Ιακώβ είναι ο δούλος μου, [τον οποίο εξέλεξα,]» λέει ο Ησαΐας. Άρατε πύλας: Όταν κατήλθε στον Άδη ο Θεός Λόγος με δικό του θέλημα, οι δυνάμεις του Άδη, βλέποντας την άρρητη δύναμη, έκραξαν η μία στην άλλη: Άρατε πύλας, δηλαδή όχι μόνο ανοίξτε, αλλά και βγάλτε από τη μέση τις ίδιες τις πύλες, μήπως κινήσετε (κινήσουμε) σε οργή αυτόν που έρχεται. Και θα εισέλθει: [Δηλαδή, αυτός είναι ο βασιλιάς της δόξης]. Ποιος είναι: Αποκρίνονται πάλι οι μέσα (πάνω) δυνάμεις: Ποιος είναι ο βασιλιάς της δόξης; Εμείς κυριεύουμε όλο το γένος, δικά μας είναι τα βασίλεια, και ποιος είναι αυτός; Κύριος κραταιός: Αποκρίνονται πάλι [οι δυνάμεις] και λένε: Είναι ο Θεός που έφτασε, δυνατός και κραταιός· αυτός είναι ο βασιλιάς της δόξης. Όταν λοιπόν σύντριψε τον Άδη και ελευθέρωσε τις ψυχές που κρατούνταν για πολύ χρόνο, αναλαμβάνοντας τον άνθρωπο και ανεβάζοντάς τον στον ουρανό, πάλι οι θεϊκές δυνάμεις, ξαφνιασμένες από το καινούριο θέαμα, φώναζαν: Άρατε πύλας.

Υψώστε τις πύλες [Δηλαδή ανοίξτε διάπλατα, ουρανοί, τους καταρράκτες στο πρωτοφανές θέαμα]. Και θα εισέλθει. Αποκρίνονται οι δυνάμεις των ουρανών και λέγουν: Και ποιος είναι ο βασιλεύς της δόξης; Λέγουν πάλι οι άλλες δυνάμεις: Ο Θεός Λόγος, που αναβαίνει με σάρκα, αυτός είναι ο βασιλεύς της δόξης. Ποιος είναι αυτός; Λέγουν οι δυνάμεις: Ο Κύριος των δυνάμεων, ο καθήμενος επί θρόνου δόξης, ο Υιός του Πατρός, ο οποίος υπάρχει προ των αιώνων μαζί με τον Πατέρα, αυτός, αφού κατήλθε, προσέλαβε τον άνθρωπο και τον ανεβάζει στον ουρανό· αυτός είναι ο βασιλεύς της δόξης. Και τον προσκύνησαν.

Εσύ τον Βασιλέα, με κλειστές τις θύρες, τον εισήγαγες, αλλά και πάλι τον εξήγαγες· διότι ούτε κατά τη σύλληψη, ούτε γενικά κατά τη γέννησή του, ο Βασιλεύς της δόξης άνοιξε τις θύρες της μήτρας σου, ούτε χαλάρωσε τους δεσμούς της παρθενίας. «Κήπο κλεισμένο» σε ονόμασε και «Πηγή σφραγισμένη» ο Νυμφίος που προήλθε από εσένα, προλέγοντας στο Άσμα Ασμάτων «Κήπο κλεισμένο», επειδή δρεπάνι φθοράς ή τρύγος δεν σε άγγιξε, και το άνθος από τη ράβδο του Ιεσσαί καθαρά προσφέρει στο γένος των ανθρώπων, έχοντας καλλιεργηθεί μέσα σου μόνο από το καθαρό και αμόλυντο Πνεύμα· «Πηγή σφραγισμένη», διότι ποταμός ζωής που προήλθε από εσένα γέμισε την οικουμένη, αλλά γαμήλιος κλάδος δεν άντλησε από τη δική σου πηγή.

Νικητήρια είναι η παρούσα πανήγυρη, αδελφοί, νικητήρια του παμβασιλέα Υιού του Θεού. Διότι σήμερα ο διάβολος ηττήθηκε εξαιτίας του Σταυρωθέντος, ενώ το δικό μας γένος ευφραίνεται εξαιτίας του Αναστάντος. Διότι κραυγάζει η σημερινή ημέρα για την έγερση και λέει: «Στην πορεία μου είδα ένα καινοφανές θέαμα, μνήμα να ανοίγει και άνθρωπο να εγείρεται και οστά να αγάλλονται και ψυχές να χαίρονται και ανθρώπους να αναπλάθονται και ουρανούς να σχίζονται και δυνάμεις να κραυγάζουν: “Άρατε πύλας οι άρχοντες υμών” και τα εξής. Σήμερα είδα τον επουράνιο βασιλιά να αναβαίνει, περιζωσμένο με φως, υπέρτερο από την αστραπή και τις ακτίνες, υπέρτερο από τον ήλιο και τις πηγές των υδάτων, υπέρτερο από τα νέφη, και πνεύμα δυνάμεως και ζωή αιώνια.» Διότι Αυτός κρύφτηκε πρώτα σε σαρκική κοιλία, και έπειτα στην κοιλία της γης, από τη μία αγιάζοντας όσους γεννιούνται μέσω της κυήσεως, και από την άλλη ζωογονώντας τους νεκρούς μέσω της αναστάσεως· «διότι έφυγε μακριά η οδύνη και η λύπη και ο στεναγμός.» «Διότι ποιος γνώρισε τον νου του Θεού, ή ποιος έγινε σύμβουλός Του», παρά μόνο ο Λόγος που σαρκώθηκε, προσηλώθηκε στο ξύλο, αναστήθηκε εκ νεκρών και υψώθηκε στους ουρανούς;

Σχετικά με την άνοδό του —δηλαδή την αναγέννηση—, προκειμένου να γίνει πνευματικός και όχι σαρκικός, αναφέρει ότι η Γραφή λέει: «Άρατε πύλας, οι άρχοντές σας, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο βασιλιάς της δόξης» —που σημαίνει θαύμα θαυμάτων· —«ποιος», λέει, «είναι αυτός ο βασιλιάς της δόξης;» «Σκουλήκι και όχι άνθρωπος, όνειδος των ανθρώπων και εξουθένωμα του λαού». «Αυτός» <λοιπόν, λέει,> «είναι ο βασιλιάς της δόξης», «ο δυνατός στον πόλεμο». Και ως πόλεμο εννοεί αυτόν που <διεξάγεται> στο σώμα, επειδή από μαχόμενα στοιχεία έχει πλαστεί το πλάσμα, όπως είναι γεγραμμένο, λέει: «να θυμάσαι τον πόλεμο που γίνεται στο σώμα». Αυτή <δε>, λέει, την είσοδο και αυτή την πύλη είδε ο Ιακώβ καθώς πορευόταν προς τη Μεσοποταμία —πράγμα που σημαίνει ότι από παιδί γινόταν ήδη έφηβος και άνδρας— <*> δηλαδή, αποκαλύφθηκε σε αυτόν που πορευόταν στη Μεσοποταμία. Και Μεσοποταμία, λέει, είναι η ροή του μεγάλου Ωκεανού, η οποία ρέει από τα μέσα του τέλειου ανθρώπου. Και θαύμασε, <λέει,> την ουράνια πύλη λέγοντας: «Πόσο φοβερός είναι αυτός ο τόπος· δεν είναι άλλο αυτό παρά οίκος Θεού, και αυτή είναι η πύλη του ουρανού». Γι' αυτό, λέει, ο Ιησούς λέει: «Εγώ είμαι η πύλη» η αληθινή. Εκείνος δε που τα λέει αυτά είναι, λέει, ο τέλειος άνθρωπος που έχει λάβει τον χαρακτήρα του άνωθεν από το αχαρακτήριστο. Δεν μπορεί λοιπόν, λέει, να σωθεί ο τέλειος άνθρωπος, αν δεν αναγεννηθεί περνώντας μέσα από αυτή την πύλη.

Αλλά οι αναίσθητοι Ιουδαίοι, ενώ συνέβαιναν αυτά, και ενώ θα έπρεπε να εκπλαγούν και να τρέμουν και να προσκυνήσουν Εκείνον που χορηγούσε τη δωρεά, επιδεικνύουν και πάλι τη γνώριμη ανοησία τους, κατηγορώντας για μέθη τους αποστόλους που ήταν πλήρεις του Πνεύματος: «Διότι», λέει, «αυτοί είναι γεμάτοι από γλεύκος». Αναλογίσου την αγνωμοσύνη των ανθρώπων και παρατήρησε την ευγνωμοσύνη των αγγέλων. Διότι οι μεν άγγελοι, όταν είδαν τη δική μας απαρχή να ανέρχεται, χαίρονταν και έλεγαν: «Σηκώστε, άρχοντες, τις πύλες σας, και ανυψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο βασιλιάς της δόξης»· οι άνθρωποι όμως, βλέποντας τη χάρη του Πνεύματος να κατέρχεται σε εμάς, λένε ότι αυτοί που δέχθηκαν τη χάρη είναι μεθυσμένοι, και ούτε η εποχή του έτους δεν τους έκανε να ντραπούν· διότι γλεύκος την εποχή της άνοιξης δεν θα μπορούσε ποτέ να βρεθεί, και τότε ήταν άνοιξη. Αλλά ας αφήσουμε αυτούς· εμείς ας εξετάσουμε την ανταπόδοση του φιλάνθρωπου Θεού. Έλαβε την απαρχή της δικής μας φύσης ο Χριστός και μας έδωσε ως αντάλλαγμα τη χάρη του Πνεύματος. Και όπως ακριβώς συμβαίνει σε έναν μακρόχρονο πόλεμο, όταν λήξει η μάχη και επέλθει ειρήνη, εκείνοι που εχθρεύονται ο ένας τον άλλον ανταλλάσσουν μεταξύ τους ενέχυρα και ομήρους· έτσι συνέβη και μεταξύ του Θεού και της ανθρώπινης φύσης. Του έστειλε ως ενέχυρα και ομήρους την απαρχή την οποία ανέβασε ο Χριστός· και Αυτός μας έστειλε ως αντάλλαγμα, ως ενέχυρα και ομήρους, το Άγιο Πνεύμα.

Κραύγαζαν οι πυλωροί του θανάτου αντικρίζοντας την πρωτόγνωρη κάθοδο εκείνου που παραδόξως τους επισκέφθηκε: «Ποιος είναι αυτός ο βασιλιάς της δόξης;». Την ίδια φωνή άφησαν και οι υπερουράνιες δυνάμεις, καταπλαγείσες από το παράδοξο θέαμα εκείνου που ανελήφθη με το σώμα. Διότι, λέει: «Σηκώστε, άρχοντες, τις πύλες σας και υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο βασιλιάς της δόξης».

Λόγος του εν αγίοις πατρός ημών Ιωάννου του Χρυσοστόμου εις την Ανάληψιν του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Ευλόγησον πάτερ. Ιδιαιτέρως ευχάριστο μου είναι το θέατρο της Εκκλησίας, το οποίο δεν προκαλεί μάταιο γέλιο στους ανθρώπους, αλλά πολύν και μέγα θρήνο στον διάβολο. Διότι βλέπει ψηλά την αναστάσιμη ρίζα των νεκρών που βρίσκονται κάτω· βλέπει αυτόν που προδόθηκε κάτω στον σταυρό, να ανέρχεται στον ουρανό· βλέπει τη γη γεμάτη αγγέλους· βλέπει τον αέρα να διαβαίνεται παραδόξως· βλέπει τις ουράνιες δυνάμεις να προϋπαντούν και τους μεν να λέγουν: «Άρατε πύλας, οι άρχοντες υμών, και επάρθητε, πύλαι αιώνιοι, και εισελεύσεται ο βασιλεύς της δόξης», τις δε άλλες δυνάμεις, τις αγγελικές εννοώ, να προϋπαντούν και να ανακράζουν: «Κύριος κραταιός και δυνατός, Κύριος δυνατός εν πολέμω». Αυτόν τον πόλεμο ανέλαβε υπέρ ημών εναντίον του κοινού εχθρού, εννοώ τον διάβολο, τον οποίο ουδείς εκ των ανθρώπων, ούτε από τους προφήτες ούτε από τους δικαίους, μπόρεσε να καταπαλαίσει· διότι όλοι τυραννούνταν από αυτόν που βασίλευσε μέχρι θανάτου, έως ότου ήλθε ο βασιλεύς των αιώνων και, αφού έδεσε τον τύραννο, πήρε πίσω τα σκεύη του. Διότι, όταν σταυρωνόταν ο Χριστός, οι μεν δυνάμεις εξεπλάγησαν, η δε κτίση όλη συγκλονίστηκε, βλέποντας το καινοφανές εκείνο μυστήριο και το φοβερό θέαμα να συντελείται επάνω στη γη.

Σαφώς εδώ ο προφήτης επισήμανε τη δυάδα των φύσεων της εν Χριστώ οικονομίας· με τον ίδιο δε τρόπο και ο Θωμάς, μετά την ανάσταση του Κυρίου, αφού ψηλάφησε την πλευρά Του, αναφωνούσε λέγοντας: Ο Κύριός μου και ο Θεός μου. Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας. Με αλαλαγμό μεν, διότι με ακατάπαυστη φωνή αναπέμπουν στον Θεό τον τρισάγιο ύμνο· και το πώς αναλήφθηκε πάνω σε χερουβικό θρόνο, το προαποδείξαμε· με φωνή δε σάλπιγγας, δηλαδή αρχαγγελικής, η οποία προμήνυε την άνοδό Του στους ουρανούς. Αλλά και το Άγιο Πνεύμα διακήρυσσε προς τις άνω δυνάμεις με προστακτική φωνή: Ανοίξτε τις πύλες σας, άρχοντες, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο βασιλεύς της δόξης. Οι δε δυνάμεις έλεγαν: Ποιος είναι αυτός ο βασιλεύς της δόξης; Έπειτα το Πνεύμα: Ο Κύριος ο κραταιός και δυνατός, ο Κύριος ο δυνατός στον πόλεμο. Διότι νίκησε τον Πολέμιο, οπλίστηκε κατά της τυραννίας του διαβόλου μέσα στο ανθρώπινο σώμα, έσβησε τα πεπυρωμένα βέλη του· και, αφού προσηλώθηκε στον σταυρό και γεύτηκε θάνατο, όντας αθάνατος, σκύλευσε τον Άδη, και αφού αναδείχθηκε νικητής αναστήθηκε εκ νεκρών· και αφού επανέφερε το πλανημένο πρόβατο, ιδού, ανέρχεται φέροντάς το στους ώμους προς τα ενενήντα εννέα τα απλανή, τα οποία βόσκουν στα όρη, δηλαδή στους ουρανούς. Ο Κύριος ο κραταιός και δυνατός, ο Κύριος ο δυνατός στον πόλεμο.

Εις την Ανάληψιν, Λόγος Ε΄. Έφτασε η ημέρα της Δεσποτικής αναλήψεως· και καθώς πολλοί προηγήθηκαν στον λόγο, ο πατέρας προέτρεψε να λάβει τον λόγο και η δική μας μετριότητα. Και μας φαινόταν δίκαιο να προβάλουμε τη σιωπή ως κάλυμμα της αδυναμίας του λόγου μας και να αποκρύψουμε το μέγεθος της απαιδευσίας μας. Επειδή όμως, μαζί με τον πατέρα και τις άνω δυνάμεις, το πλήθος προτρέπει στον λόγο, και προστάζετε να αναφωνήσουμε μαζί τους αυτά ακριβώς που παλαιά και ο Δαβίδ αναφώνησε για τη Δεσποτική ανάληψη: «Άρατε πύλας, οι άρχοντες, υμών, και επάρθητε, πύλαι αιώνιοι, και εισελεύσεται ο Βασιλεύς της δόξης»· ελάτε, ας υμνήσουμε και εμείς σήμερα όσα αρμόζουν στην ημέρα. Διότι σήμερα ο Δεσπότης μας Χριστός ανέρχεται στον πατρικό θρόνο· σήμερα ο σαρκωθείς κάθεται μαζί με τον Πατέρα, χωρίς ούτε προηγουμένως να έχει χωριστεί από Αυτόν, ούτε τώρα να κάθεται μαζί Του για πρώτη φορά· διότι πάντοτε αναπαύεται στους κόλπους του Πατρός· μόνος Αυτός χωρώντας τον Πατέρα, και μόνο από τον Πατέρα χωρούμενος. Διότι λέει: «Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα, και ο Πατέρας είναι μέσα σε εμένα»· και ο Λόγος βρίσκεται μέσα στον Πατέρα, και ο Λόγος βρίσκεται στη γη. Ούτε όμως, όταν κατήλθε, άδειασε καθόλου τον πατρικό κόλπο· ούτε, όταν ανήλθε στους ουρανούς, εγκατέλειψε τη γη έρημη από την παρουσία Του· αλλά και όταν συναναστρεφόταν με τους ανθρώπους, καθόταν μαζί με τον Πατέρα, και ενώ κάθεται μαζί με τον Πατέρα, παραμένει αχώριστος από τους ανθρώπους.

Εις την Ανάληψιν του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Λόγος τρίτος. Λαμπρό μου φαίνεται το θέαμα της Εκκλησίας, το οποίο δεν προκαλεί μάταιο γέλιο στους ανθρώπους, αλλά σφοδρό θρήνο στον διάβολο. Διότι βλέπει ψηλά την αναστάσιμη ρίζα των νεκρών που βρίσκονται κάτω· βλέπει Εκείνον που, κάτω στη γη, παραδόθηκε από αυτόν στον σταυρό, να τον παρατηρεί από τον ουρανό· βλέπει τη γη γεμάτη από αγγέλους· βλέπει παράδοξα τον αέρα να διαβαίνεται· βλέπει τις ουράνιες δυνάμεις να προϋπαντούν, και άλλους μεν να λένε: «Ανοίξτε τις πύλες σας, άρχοντες, και θα εισέλθει ο Βασιλεύς της δόξης», άλλους δε πάλι να αποκρίνονται και να δορυφορούν: «Κύριος κραταιός και δυνατός στον πόλεμο». Σε ποιον πόλεμο; Σε αυτόν που ανέλαβε για χάρη μας εναντίον του κοινού εχθρού, τον οποίο κανείς από τους ανθρώπους, κανείς από τους προφήτες, κανείς από τους δικαίους δεν μπόρεσε να νικήσει.

Και πρώτα βέβαια δες τον Κύριό του. 〈«Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: κάθισε στα δεξιά μου»〉. Βλέπεις τον Κύριό του, τον Κύριο που προέρχεται από τον Κύριο, δες και τον Υιό του: 〈«Αυτός θα με επικαλεστεί Πατέρα, κι εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο»〉, και: 〈«Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα· ζήτησε από εμένα και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου»〉. Βλέπεις τον Υιό του, και πρωτότοκο και μονογενή, δες και τον Θεό: 〈«Άνδρες υψηλοί θα προσέλθουν σε σένα και σε σένα θα προσευχηθούν και σε σένα θα προσκυνήσουν και θα σε ακολουθήσουν δεμένοι με χειροπέδες, διότι εσύ είσαι ο Θεός, επειδή μέσα σου είναι ο Θεός»〉. Είδες τον Θεό του, δες και τον αιώνιο βασιλιά του: 〈«Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος· σκήπτρο ευθύτητας είναι το σκήπτρο της βασιλείας σου· αγάπησες τη δικαιοσύνη και μίσησες την ανομία. Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου»〉. Είδες τον βασιλιά του, δες μαζί με τον βασιλιά και τον Κύριο των δυνάμεων: 〈«Άρχοντες, σηκώστε τις πύλες σας και υψωθείτε πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο βασιλιάς της δόξης. Ποιος είναι αυτός ο βασιλιάς της δόξης;»〉

Καθώς, λοιπόν, φέροντας μέσα του ολόκληρη την εικόνα την ενδύθηκε, και αφού απεκδύθηκε τον παλαιό άνθρωπο τον μετέβαλε στον επουράνιο άνθρωπο, τότε ανέβαινε μαζί του στους ουρανούς και η εικόνα άρρηκτα ενωμένη με αυτόν. Βλέποντας δε οι αγγελικές δυνάμεις το μέγα μυστήριο, να αναβαίνει δηλαδή ήδη ο άνθρωπος ενωμένος με τον Θεό, έδιναν παράγγελμα και φώναζαν με χαρά προς τις άνω στρατιές: «Άρχοντες, σηκώστε τις πύλες σας, και υψωθείτε πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο βασιλιάς της δόξας». Εκείνες, βλέποντας το καινοφανές θαύμα, τον άνθρωπο ενωμένο με τον Θεό, αντιφωνούν και λένε: «Ποιος είναι αυτός ο βασιλιάς της δόξας;» Και οι πρώτες, απαντώντας στην ερώτηση, αποκρίθηκαν: «Ο Κύριος των δυνάμεων, αυτός είναι ο βασιλιάς της δόξας, ισχυρός και κραταιός και δυνατός στον πόλεμο».

Ενώ οι πονηροί κραύγαζαν αυτά και τα παρόμοια, ιδού καταφθάνει ο Κύριος με πυρφόρες στρατιές. «Ανοίξτε μου τις πύλες, άρχοντες των δαιμόνων· διότι θα εισέλθει ο βασιλεύς της δόξης». Εκείνοι δε που βρίσκονταν στο εσωτερικό αποτόλμησαν να αποκριθούν: «Ποιος είναι αυτός ο βασιλεύς της δόξης; Κύριος κραταιός και δυνατός στον πόλεμο». Ο δε στρατηγός των δαιμόνων τούς έλεγε από μέσα: «Δεν σας είπα ότι είναι κραταιός και δυνατός στον πόλεμο, και ισχυρός στη δύναμη;». Οι δε άγγελοι πίεζαν με σπουδή: «Σηκώστε τις πύλες, πριν τις συντρίψουμε και θραύσουμε τους μοχλούς· ανοίξτε με ειρήνη, πριν εισέλθουμε με οργή».

Ανοίξτε τις πύλες, οι άρχοντες του άδη, και θα εισέλθει ο βασιλιάς της δόξας. Αυτοί δε, κυριευμένοι από φόβο, καθώς εξέφραζαν αμφιβολία με τα λόγια: «Ποιος είναι αυτός ο βασιλιάς της δόξας;», εκείνοι αποκρίθηκαν: «Είναι ο Κύριος των δυνάμεων, ο Δεσπότης των άνω και των κάτω». Και καθώς στασίαζαν, αρνούμενοι να ανοίξουν επειδή κατέχονταν από τρόμο, με ένα νεύμα της θεότητας, αμέσως οι πύλες συντρίφτηκαν και οι μοχλοί έσπασαν, και εκπληρώθηκε το κήρυγμα της προφητείας, που διασαλπιζόταν πριν από τόσες γενιές, ότι «Συνέτριψε πύλες χάλκινες και μοχλούς σιδερένιους κομμάτιασε». Έπειτα, ευρισκόμενοι σε αμηχανία, οι εργάτες της χλεύης, οι άνομοι, είπαν: «Έχοντας τα βέλη και τις ρομφαίες, ας του επιτεθούμε». Αυτός όμως, αφού έσπασε τις πύλες, συνέτριψε και εκείνους, και εκπλήρωσε τις δύο προφητείες που κήρυτταν: «Ο Κύριος συντρίβει πολέμους, Κύριος είναι το όνομά Του. Εκεί συνέτριψε τη δύναμη των τόξων, τα όπλα, τη ρομφαία και τον πόλεμο».

κβʹ. Εκείνος που εμφύσησε στον Αδάμ πνοή ζωής και τον έκανε ζωντανή ψυχή, τοποθετείται στο μνήμα νεκρός και άπνους. Αυτός που καταδίκασε τον άνθρωπο να επιστρέψει στη γη, συγκαταλέχθηκε ανάμεσα σε αυτούς που έχουν λησμονηθεί μέσα στη γη. Χάλκινες πύλες συντρίβονται και σιδερένιοι μοχλοί συνθλίβονται· αιώνιες πύλες υψώθηκαν, έφριξε ο πυλωρός του Άδη και αποκαλύφθηκαν τα θεμέλια της οικουμένης. Διότι αυτός που είναι ελεύθερος από αμαρτία λογίστηκε ανάμεσα στους νεκρούς· και τυλίγεται με νεκρικούς επιδέσμους αυτός που έλυσε τα σπάργανα του Λαζάρου, για να λύσει από τα δεσμά του τον άνθρωπο που είχε νεκρωθεί από την αμαρτία και είχε σφιχτοδεθεί με τις αλυσίδες της, και να τον αφήσει ελεύθερο. Τώρα ο βασιλιάς της δόξης κατέβηκε προς τον τύραννο, ο δυνατός στον πόλεμο, του οποίου οι έξοδοι προς εμάς ξεκινούν από την άκρη του ουρανού, αυτός που έτρεξε σαν γίγαντας την οδό του βίου. Διότι έρχεται σε συμπλοκή μαζί του μέσω της ασθένειας της ανθρωπότητας, και δένει τον ισχυρό σαν στρουθίο, αφού οι δορυφόροι του εκμηδενίστηκαν από την παντοδύναμη θεότητα, και διαρπάζει τα σκεύη του, ανεβάζοντας καλώς αυτά που εκείνος κακώς είχε κατεβάσει.

Ε΄. Ως προς τα ανθρώπινα γνωρίσματα μετά την ανάσταση υπάρχουν διάφοροι τρόποι. Διότι άλλα μεν συμβαίνουν αληθινά, αλλά όχι κατά φύση, παρά κατ' οικονομίαν, προκειμένου να πιστοποιηθεί ότι αναστήθηκε το ίδιο το σώμα που υπέφερε, όπως οι μώλωπες, η βρώση και η πόση μετά την ανάσταση· άλλα συμβαίνουν αληθινά και κατά φύση, όπως το να μεταβαίνει από τόπο σε τόπο χωρίς κόπο και το να εισέρχεται με κλειστές τις θύρες· άλλα γίνονται κατά προσποίηση, όπως το «προσποιήθηκε ότι πορεύεται μακρύτερα»· άλλα αναφέρονται στο συναμφότερο, όπως το «αναβαίνω προς τον Πατέρα μου και Πατέρα σας, και Θεό μου και Θεό σας», και το «θα εισέλθει ο Βασιλιάς της δόξης», και το «κάθισε στα δεξιά της μεγαλωσύνης στα ύψη»· και άλλα λέγονται επειδή τοποθετεί τον εαυτό του μαζί με εμάς, με τον τρόπο του διαχωρισμού κατ' απλήν επίνοιαν, όπως το «Θεό μου και Θεό σας».

Για να μας φανερώσει το προφητικό πνεύμα ότι αυτός που τα πάσχει αυτά έχει ανεκδιήγητη καταγωγή και βασιλεύει επί των εχθρών του, είπε τα εξής: «Ποιος θα διηγηθεί τη γενεά του; Διότι η ζωή του αφαιρείται από τη γη, εξαιτίας των ανομιών τους οδηγήθηκε στον θάνατο. Και θα παραδώσω τους πονηρούς αντί για την ταφή του και τους πλουσίους αντί για τον θάνατό του, διότι δεν έπραξε ανομία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του· και ο Κύριος θέλει να τον καθαρίσει από την πληγή. Εάν προσφέρετε θυσία για την αμαρτία, η ψυχή σας θα δει μακρόβιους απογόνους. Και ο Κύριος θέλει να απαλλάξει την ψυχή του από τον πόνο, να του δείξει φως και να του δώσει σύνεση, να δικαιώσει τον δίκαιο που υπηρετεί καλά πολλούς, και αυτός θα σηκώσει τις αμαρτίες μας. Γι' αυτό, αυτός θα λάβει ως κληρονομιά πολλούς και θα μοιράσει τα λάφυρα των ισχυρών, επειδή η ψυχή του παραδόθηκε στον θάνατο, και συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων, και αυτός βάσταξε τις αμαρτίες πολλών, και εξαιτίας των ανομιών τους παραδόθηκε». Και για το ότι επρόκειτο να αναληφθεί στον ουρανό, όπως προφητεύθηκε, ακούστε. Ειπώθηκε, λοιπόν, το εξής: «Σηκώστε τις πύλες των ουρανών· ανοιχτείτε», «για να εισέλθει ο βασιλιάς της δόξας. Ποιος είναι αυτός ο βασιλιάς της δόξας; Ο Κύριος ο κραταιός και ο Κύριος ο δυνατός». Και για το ότι πρόκειται να έλθει πάλι από τους ουρανούς με δόξα, ακούστε και τα όσα έχουν ειπωθεί σχετικά με αυτό μέσω του προφήτη Ιερεμία.

Διότι και την προφητεία που λέει: «Άρατε πύλας, οι άρχοντές σας, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες, για να εισέλθει ο βασιλιάς της δόξης», μερικοί από εσάς τολμούν ομοίως να εξηγούν ότι έχει ειπωθεί για τον Εζεκία, και άλλοι για τον Σολομώντα. Αλλά ούτε για αυτόν ούτε για εκείνον ούτε για κανέναν άλλον απλώς λεγόμενο δικό σας βασιλιά είναι δυνατόν να αποδειχθεί ότι έχει ειπωθεί, παρά μόνο για αυτόν τον δικό μας Χριστό, ο οποίος φάνηκε χωρίς ωραιότητα και άτιμος, όπως είπε ο Ησαΐας και ο Δαβίδ και όλες οι Γραφές. Αυτός είναι ο Κύριος των δυνάμεων, κατά το θέλημα του Πατέρα που του έδωσε την εξουσία, ο οποίος και αναστήθηκε από τους νεκρούς και ανέβηκε στον ουρανό, όπως και ο ψαλμός και οι άλλες Γραφές φανέρωναν και τον ανακήρυσσαν Κύριο των δυνάμεων. Όπως και τώρα, από αυτά που γίνονται μπροστά στα μάτια σας, είναι πιο εύκολο να πειστείτε, αν το θέλετε. Διότι στο όνομα αυτού ακριβώς του Υιού του Θεού και πρωτότοκου όλης της κτίσης, που γεννήθηκε από Παρθένο και έγινε παθητός άνθρωπος, και σταυρώθηκε επί Ποντίου Πιλάτου από τον λαό σας και πέθανε, και αναστήθηκε από τους νεκρούς και ανέβηκε στον ουρανό, κάθε δαιμόνιο που εξορκίζεται νικιέται και υποτάσσεται.

Ούτε, λοιπόν, ο Αβραάμ ούτε ο Ισαάκ ούτε ο Ιακώβ ούτε κανένας άλλος από τους ανθρώπους είδε τον Πατέρα και άρρητο Κύριο απολύτως των πάντων, ακόμη και του ίδιου του Χριστού, αλλά είδαν εκείνον που, κατά το θέλημά Του, είναι και Θεός, ο Υιός Του, και άγγελος, επειδή υπηρετεί τη βουλή Του· τον οποίο και θέλησε να γεννηθεί ως άνθρωπος μέσω της Παρθένου, ο οποίος κάποτε έγινε και πυρ κατά τη συνομιλία με τον Μωυσή μέσα από τη βάτο. Επειδή, αν δεν κατανοήσουμε έτσι τις Γραφές, θα συμβεί ώστε ο Πατέρας και Κύριος των όλων να μη βρισκόταν τότε στους ουρανούς, όταν μέσω του Μωυσή ειπώθηκε: «Και ο Κύριος έβρεξε πάνω στα Σόδομα πυρ και θειάφι από τον Κύριο εκ του ουρανού»· και πάλι, όταν μέσω του Δαβίδ έχει ειπωθεί έτσι: «Άρατε πύλας οι άρχοντες υμών, και υψωθείτε πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο Βασιλεύς της δόξης»· και πάλι, όταν λέει: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου».

Αυτός που «θεμελίωσε τη γη πάνω στις θάλασσες και την ετοίμασε πάνω στους ποταμούς», ανακλίθηκε με τη θέλησή του ύπτιος σε έναν πάρα πολύ μικρό τάφο. «Ποιος θα ανεβεί στο» ουράνιο «όρος του Κυρίου, ή ποιος θα σταθεί στον άγιο τόπο του» στα δεξιά του Πατέρα, ως «αθώος στα χέρια και καθαρός στην καρδιά»; Κανείς άλλος, παρά πάλι αυτός που είναι κοινωνός της ουσίας και άξιος της συνεδρίας με τον Πατέρα, ως Υιός αγαπητός. «Εκείνος που δεν έδωσε την ψυχή του στη ματαιότητα και δεν ορκίστηκε με δόλο στον πλησίον του, θα λάβει», λέει, «ευλογία από τον Κύριο και ελεημοσύνη από τον Θεό τον σωτήρα του». «Αυτή είναι η γενεά εκείνων που αναζητούν τον Κύριο και ζητούν το πρόσωπο αυτού του Θεού του Ιακώβ», δηλαδή, οι συνοδοί αυτού που ανέρχεται στον άγιο τόπο του ψάλλουν προς τις ανώτερες δυνάμεις: «Άρχοντες, ανοίξτε τις πύλες σας, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο Βασιλιάς της δόξας». Και εκείνες ρωτούν: «Ποιος είναι», λέει, «αυτός», που αποκαλείτε «Βασιλιά της δόξας;» Και εκείνες που ανεβάζουν τον Βασιλιά επιβεβαιώνουν το μυστήριο: «Ο Κύριος», λέει, «που είναι κραταιός και δυνατός, ο Κύριος που είναι δυνατός στον πόλεμο», ο νικητής του θανάτου, ο εξολοθρευτής του διαβόλου και ο λαφυραγωγός των ταμείων του. «Άρχοντες, ανοίξτε τις πύλες σας», αναντίρρητα και αναμφίβολα, «υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο Βασιλιάς της δόξας», ως απόλυτος «Κύριος των δυνάμεων» όλων μας ανεξαιρέτως.

Και αυτόν μεν έτσι. Τον δε Σωτήρα του κόσμου, «τον βασιλέα της δόξης», τον Υιό του Θεού και Λόγο και Θεό, τον «χριστό του Κυρίου», τον ισχυρό Θεό και εξουσιαστή, τον άγγελο της μεγάλης βουλής, τον θαυμαστό σύμβουλο, τον άρχοντα της ειρήνης, τον κριτή και πατέρα του μέλλοντος αιώνος, «τη σοφία του Θεού», τον σαρκοφόρο Θεό, «τον αμνό του Θεού τον αίροντα την αμαρτία του κόσμου», τον ιατρό των ψυχών και των σωμάτων μας, τον καθαιρέτη του άδη και του θανάτου και του διαβόλου και της συμμορίας του, αυτόν που έθρεψε πέντε χιλιάδες και έπειτα τέσσερις χιλιάδες, χωρίς τις γυναίκες και τα παιδιά, με πέντε και επτά άρτους, και από τα περισσεύματά τους οι μαθητές σήκωσαν γεμάτα δώδεκα κοφίνια και επτά σπυρίδες, «αυτόν που δίνει τροφή σε κάθε σάρκα», «αυτόν που δίνει τροφή σε αυτούς που πεινούν», αυτόν που ανοίγει το χέρι του και χορταίνει κάθε ζωντανό πλάσμα με την ευδοκία του, ω Ιουδαίοι, τον αποκαλείτε φαγά και οινοπότη.

Ανέστη ο Χριστός και η ζωή κυριαρχεί. Ανέστη ο Χριστός και κανένας νεκρός δεν παραμένει στο μνήμα. Ο Χριστός, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, έγινε «η απαρχή όσων έχουν κοιμηθεί» και κατέστη η απαρχή της δικής μας σωτηρίας και της ανοδικής πορείας, ενώ από την καθοδική πορεία λύτρωσε τους πιστούς, εκδίωξε αυτούς που έφραζαν τον δρόμο για την άνω ευρυχωρία, απομάκρυνε τους δικαίους από την κάτω ευρυχωρία και, αφού συνέτριψε τις κάτω πύλες, άνοιξε τις άνω πύλες. Και οι δραπέτες του κάτω κόσμου θρηνούν και λένε: Ποιος είναι αυτός ο αήττητος άνθρωπος, ο οποίος περισσότερο από όλους τους ανθρώπους υπερίσχυσε εναντίον μας και με ξύλινο όπλο μας τραυμάτισε και μας λεηλάτησε; Οι δε πολίτες του άνω κόσμου ανυμνούν και λένε: «Ανοίξτε τις πύλες, οι άρχοντές μας, και θα εισέλθει ο βασιλιάς της δόξης», ο «κραταιός» και ισχυρός, ο «δυνατός στον πόλεμο» και μόνος κυρίαρχος. Και ο τύραννος του κάτω κόσμου καυχιόταν και έλεγε: Ιδού, βασιλεύω πάνω στο βασιλικό πλάσμα· ο δε άνω βασιλιάς μέσω του Σοφονία απαντούσε πάλι: «Περίμενέ με έως την ημέρα της αναστάσεώς μου για μαρτυρία».

Αυτή λοιπόν ήταν η περιχαρής κραυγή αυτών των πνευμάτων και των πυρφόρων αγίων λειτουργών προς τις ανώτερες δυνάμεις: «Σηκώστε τις πύλες, άρχοντές μας, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο βασιλιάς της δόξας». Και «ποιος είναι», ρωτούσαν σε απάντηση οι άνω δυνάμεις, «αυτός ο βασιλιάς της δόξας;».

Διότι Εκείνον, τον οποίο εμείς γνωρίζουμε ως βασιλέα της δόξης, πύλες και αμπάρες δεν μπορούν να τον αποκλείσουν. Και «ποιος είναι», λοιπόν, «αυτός ο βασιλεύς της δόξης;». Εκείνες δε οι δυνάμεις που μετέφεραν με τη νεφέλη τον Κύριο απαντούσαν πάλι: Δεν είναι άλλος εκείνος και άλλος τούτος, αλλά αυτός είναι εκείνος, «ο Κύριος των δυνάμεων» και «ο βασιλεύς της δόξης», και μπορεί μεν να εισέλθει και «των θυρών κεκλεισμένων», αλλά δεν το θέλει· τουναντίον, για να πιστέψουν όλοι ότι δεν απέβαλε το σώμα που προσέλαβε, αλλά ότι αναλήφθηκε ενσώματος, «σηκώστε τις πύλες και θα εισέλθει»· διότι έχει ανέλθει με το σώμα, με το οποίο έστησε και το τρόπαιο, με το οποίο θανάτωσε τον θάνατο, με το οποίο συνέτριψε τις πύλες και τις αμπάρες του άδη, έδεσε τον τύραννο, διαρπάξε τα σκεύη του, καταγκρέμισε τη στρωμνή του, και αυτούς που κατείχε από παλιά ως δεσμίους τούς έλυσε και τούς έβγαλε έξω «και έγινε γι' αυτούς σωτηρία από κάθε θλίψη τους· ούτε πρέσβης ούτε άγγελος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος τούς έσωσε και τούς λύτρωσε, τούς ανέλαβε και τούς ύψωσε όλες τις ημέρες του αιώνος». Και ως βασιλεύς τροπαιούχος, μετά τη νίκη κατά του τυράννου και τη λύτρωση των αιχμαλώτων, αφού κάθισε σε όχημα νεφέλης και επιβιβάστηκε σε αγγελικό άρμα, ανήλθε ήδη, όπως βλέπετε, ως «βασιλεύς της δόξης» και «κύριος των δυνάμεων», δικός μας και απολύτως όλων. «

«Ερυθρότητα», όπως βλέπετε, «των ιματίων του από τη Βοσόρ»· αυτός, «ωραίος με τη στολή» του, βοά «με πολλή ισχύ»: «Εγώ εξαγγέλλω δικαιοσύνη και κρίση σωτηρίας». Και «γιατί», λέει, «είναι ερυθρά τα ιμάτιά σου και τα ενδύματά σου σαν εκείνου που πατάει σε γεμάτο πατητήρι που έχει καταπατηθεί;». «Πατητήρι», λέει, «πάτησα» ολομόναχος «και από τα έθνη δεν υπάρχει κανένας άνδρας μαζί μου». Στο πάτημα του πατητηριού, λέει, του σταυρού και του πάθους, στο πατητήρι του Κρανίου διά της λόγχης που τρύγησε την πλευρά μου «πάτησα» ολομόναχος και κανένας άνθρωπος δεν με συνέδραμε σε αυτό το έργο· «Σηκώστε τις πύλες σας, οι άρχοντές μας, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες», αιώνιες, διότι δεν υπάρχει τίποτα το πρόσκαιρο και φθαρτό εκεί. Εάν δε οι πύλες της βασιλείας είναι αιώνιες, πόσο μάλλον η ίδια η βασιλεία είναι αιώνια και στους αιώνες και για πάντα; Και ακόμη. Εάν δε η βασιλεία είναι τέτοια, τι θα μπορούσε να πει κανείς για τον αιώνιο Θεό, κατά τον Παύλο, και βασιλέα της, παρά μόνο ότι η φύση της τρισαγίου Μονάδος είναι άναρχη και απέραντη;

Ερμηνεία. Αυτό το σφραγισμένο βιβλίο σημαίνει την ανέκφραστη και πολλή μακροθυμία του Θεού, ότι δηλαδή, ενώ ο κόσμος είναι άξιος πολλών βασάνων και τιμωριών για την ασέβεια και τις πονηρές πράξεις, η οργή συγκαλύπτεται με τη μορφή ενός σφραγισμένου βιβλίου. Όταν δε φτάσει ο καιρός της συντέλειας, τότε το αρνίο, «ο αμνός του Θεού», επειδή έχει την εξουσία «να κρίνει τη γη», θα φανερώσει τα κρυμμένα και άξια καταδίκης έργα, όπως ακριβώς είπε και ο θείος Δανιήλ: «Το δικαστήριο», λέει, «κάθισε και τα βιβλία ανοίχτηκαν». Ονομάστηκε δε αρνίο εξαιτίας του άκακου και άμωμου χαρακτήρα του και επειδή θυσιάστηκε υπέρ άλλων, για την αμαρτία του κόσμου. Γι' αυτόν προφήτευσε και ο προφήτης Ησαΐας ότι οδηγήθηκε σαν πρόβατο και σαν αμνός στη σφαγή, ενώ ο Ιωάννης λέει: «Ιδού ο αμνός του Θεού, ο οποίος σηκώνει την αμαρτία του κόσμου». Οι δε επτά οφθαλμοί του αρνίου υποδηλώνουν το εξής: ότι επιβλέπει τα πάντα και δεν του μένει κρυφό τίποτα από όσα γίνονται, είτε φαύλα είτε χρηστά. Και τα επτά κέρατά του υποδηλώνουν την απόλυτη βασιλική του ιδιότητα, ότι δηλαδή θα χτυπήσει και θα καταβάλει όλες τις βασιλείες του κόσμου και την εξουσία του διαβόλου, και αυτός μόνος, ως «βασιλεύς της δόξης», παραμένει αιώνιος βασιλιάς σε μία βασιλεία, μαζί με τον Πατέρα του και το Πνεύμα.

Μια τέτοια παράταξη έχει φανεί στον θεατή σύμφωνα με τον νόμο του πολέμου. Και οι ουράνιες στρατιές των αγγέλων καταδέχονται να πολεμούν μαζί με τους ανθρώπους. Διότι ένας άγγελος, αφού εξήλθε, εξολόθρευσε σε μια στιγμή εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες Ασσυρίους, ενώ τα τωρινά στρατόπεδα των ανόητων βασιλέων, αφού συγκρότησαν πόλεμο με τον «βασιλέα της δόξης», πολέμησαν όπως το στουπί με τη φωτιά, όπως το πήλινο αγγείο με το σίδερο, όπως η «χύτρα με τον λέβητα», όπως ο όνος με το λιοντάρι και όπως ο άνθρωπος με τον άγγελο.

Αλλά καθώς έχει ήδη ειπωθεί ανωτέρω, ότι η πνοή και η ορμή του ανέμου, διασκορπίζοντας το κάλυμμα της ομίχλης και της νεφέλης, φανερώνει ολόλαμπρα τις ηλιακές ακτίνες, έτσι και εδώ, τον «ήλιο της δικαιοσύνης» Θεό και Δεσπότη, ο οποίος καλύπτεται με σπάργανα και κρύβεται σε σπήλαιο και φάτνη άλογων ζώων, λόγω της πολλής συγκατάβασης και της «υπερβολής της αγαθότητάς» Του, το Πανάγιο Πνεύμα που συνέργησε στην έκβαση του μυστηρίου και η ευδοκία του Πατρός φανερώνει ολόλαμπρα τον κρυμμένο στη φάτνη Ήλιο Θεό, και κινεί όλη την κτίση, ορατή και αόρατη, να προστρέξει και να κηρύξει τον «βασιλέα της δόξης» και δημιουργό των συμπάντων, που κρύβεται στο σπήλαιο και είναι τυλιγμένος στη φάτνη και στα σπάργανα. Γι' αυτό και μάγοι από την Ανατολή καταφθάνουν με πολυτελή δώρα, έχοντας ως οδηγό τον αστέρα, για να προσφέρουν τα δώρα τους χωρίς δισταγμό και να προσκυνήσουν με πίστη.

Ας ακούσουμε όμως πάλι και τον Ησαΐα τι φθέγγεται ως από το πρόσωπο του Θεού και Πατέρα: «Ρωτήστε με», λέει, «για τους γιους μου και τις θυγατέρες μου»· γιους και θυγατέρες ονομάζει τον ιουδαϊκό λαό, για τους οποίους είπε και αλλού ότι «γιους γέννησα και ύψωσα, αλλά αυτοί με αθέτησαν», «και για τα έργα των χεριών μου δώστε μου εντολές»· επειδή όμως κανείς δεν ήταν ικανός να ρωτά για τέτοια πράγματα, ο ίδιος από μόνος του με φιλανθρωπία δίνει τις απαντήσεις. «Εγώ», λέει, «δημιούργησα τη γη και τον άνθρωπο πάνω σε αυτήν», δηλαδή τον Αδάμ, τον οποίο έπλασε από τη γη. «Εγώ με το χέρι μου στερέωσα τον ουρανό»· διότι, ενώ ήταν εκτεταμένος «σαν δέρμα» και δεν στηριζόταν «σε τίποτα», τον στερέωσε Εκείνος που τον δημιούργησε και τον άπλωσε, για να μην πέσει ή συγκλονιστεί. «Εγώ έδωσα εντολή σε όλα τα άστρα», δηλαδή να δημιουργηθούν και να επιτελούν τη δική τους λειτουργία και την πορεία και τη φωτεινότητά τους, «εγώ τον ανέδειξα», δηλαδή τον βασιλιά «των γιων μου και των θυγατέρων μου», «βασιλιά με δικαιοσύνη, και όλοι οι δρόμοι του είναι ευθείς», δηλαδή τον «βασιλιά της δόξης», τον Χριστό τον Θεό. «Αυτός θα οικοδομήσει την πόλη μου και θα επιστρέψει την αιχμαλωσία του λαού μου όχι με λύτρα ούτε με δώρα, είπε ο Κύριος».

Διότι ο βασιλιάς που διαθέτει μετριοφροσύνη μαζί με τις υπόλοιπες βασιλικές αρετές —προς τι τα πολλά λόγια;— απεικονίζει τον Ίδιο που έκλινε τους ουρανούς και κατήλθε μέχρι να λάβει μορφή δούλου, τον Βασιλέα της δόξης, του Οποίου η ανάληψη συντελέστηκε με το σώμα Του υπεράνω κάθε υπερκόσμιας αρχής, αφού προηγουμένως άνοιξαν οι αιώνιες πύλες. Αλλά ο θεοειδέστατος βασιλιάς, ο οποίος φέρει τη δική Του μορφή, εντρυφά σε εκείνα που αναδεικνύουν το βασιλικό κάλλος, και χαίρεται με εκείνα που απορρίπτουν την αλλότρια ασχήμια· το γνωρίζω καλά αυτό, έχοντας διδαχθεί από την ίδια την προφάνεια των πραγμάτων. Διότι, επειδή αναδείχθηκε κανόνας αρετής και ωραιότατος, ξεπερνώντας τον ξακουστό Κανόνα του Πολυκλείτου, αγάλλεται πραγματικά και για τα δύο: τόσο για την πρόσληψη και την ανακήρυξη των οικείων γνωρισμάτων, όσο και για την αποβολή και την αποδοκιμασία των ξένων· διότι, όπως ακριβώς το προσφιλές και το αρμόζον προξενεί αγαλλίαση όταν εγκωμιάζεται, έτσι συμβαίνει και όταν στηλιτεύεται το εχθρικό και το ασύμβατο, εφόσον από τα αντίθετα μέσω των αντιθέτων συγκροτείται μία ενιαία οικειότητα.

Αν, λοιπόν, τότε η ενσαρκωμένη μορφή του έλαβε τόση δύναμη, έχοντας μεταβληθεί από τη θεότητα που κατοικούσε μέσα της, τι πρέπει να πούμε, όταν αφού απέβαλε τη θνητότητα και απονίφτηκε τη φθορά, μετέτρεψε το είδος της μορφής του δούλου στη δόξα του Δεσπότη και Θεού, μετά τη νίκη κατά του θανάτου, και μετά την άνοδο στους ουρανούς, και μετά την εγκαθίδρυσή του στον βασιλικό θρόνο στα δεξιά του Πατρός, μετά την ανάπαυσή του στους ακατονόμαστους και άρρητους κόλπους του Πατρός, όπου καθώς ανέβαινε και αποκαθίστατο, οι ουράνιες δυνάμεις τον επευφημούσαν λέγοντας: «Άρατε πύλας οι άρχοντες υμών, και επάρθητε πύλαι αιώνιοι, και εισελεύσεται ο βασιλεύς της δόξης»; Αλλά έχει πλέον μεταμορφωθεί και καταστεί αθάνατη και άφθαρτη. Επομένως και η μορφή του δούλου, φτάνοντας σε τέτοια κατάσταση, έχει εξ ολοκλήρου μεταβληθεί στο άρρητο και ανεκδιήγητο φως του, φως που αρμόζει στον ίδιο τον Θεό Λόγο, το οποίο μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκε; Πώς, λοιπόν, θα μπορούσε κανείς να καταπιαστεί με τα αδύνατα; Και πώς θα μπορούσε κάποιος να ζωγραφίσει την εικόνα μιας τόσο θαυμαστής και ακατάληπτης μορφής, αν βέβαια πρέπει να ονομάζουμε ακόμη μορφή την ένθεη και νοερή ουσία;

Επειδή, όταν υποχωρούν οι κατώτεροι, δεν είναι ακόμη φανερό ότι ο τιμώμενος είναι υψηλότερος από ολόκληρο το τάγμα· όταν όμως το πράττουν αυτό οι άρχοντες, στους οποίους ανήκει όλη η δόξα της χορείας, καθίσταται σαφές ότι αυτός που προσκυνείται είναι ανώτερος από ολόκληρο τον κύκλο. Και οι πύλες οι αιώνιες, καθώς είναι στερεωμένες από την αιωνιότητα και μέχρι τούτη την ημέρα δεν έχουν επιτρέψει σε κανέναν απολύτως τη δίοδο, «τώρα όμως υψωθείτε», λέει, καθώς διέρχεται Εκείνος, «στον οποίον θα κάμψει κάθε γόνυ των επουρανίων». Διότι σε κανέναν δεν δόθηκε η δυνατότητα να διαβεί αυτόν τον δρόμο, κανείς δεν ανέβηκε από τη γη στον ουρανό, κανείς, παρά πρώτος και μόνος ο Σωτήρας διάνοιξε αυτήν την οδό. «Διότι κανείς δεν έχει αναβεί στον ουρανό», λέει, «ειμή μόνον εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό».