Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 12:1

Γʹ. Ο Ελεάζαρ εδώ, η απαρχή εκείνων που μαρτύρησαν πριν από τον Χριστό, όπως ακριβώς ο Στέφανος για εκείνους μετά τον Χριστό, άνδρας ιερέας και πρεσβύτης, σεβάσμιος στα λευκά μαλλιά του, σεβάσμιος και στη φρόνησή του· ο οποίος, ενώ πρωτύτερα πρόσφερε θυσίες για λογαριασμό του λαού και προσευχόταν, τώρα προσφέρει τον ίδιο του τον εαυτό στον Θεό ως το πιο τέλειο θύμα, ως μέσο καθαρμού ολόκληρου του λαού, αίσιο προοίμιο του μαρτυρικού αγώνα, και παραίνεση που εκφράζεται τόσο με τον λόγο όσο και με τη σιωπή. Προσφέρει δε και τα επτά παιδιά του, τα αποτελέσματα της δικής του ανατροφής, ως θυσία ζωντανή, άγια, ευάρεστη στον Θεό, πιο λαμπρή και πιο καθαρή από κάθε ιερουργία του Νόμου. Διότι το να καταλογίζονται τα έργα των παιδιών στον πατέρα αποτελεί ένα από τα πιο σωστά και δίκαια πράγματα. Παιδιά γενναία και μεγαλόψυχα, ευγενή βλαστάρια ευγενούς μητέρας, φιλότιμοι αγωνιστές της αλήθειας, ανώτεροι από τους καιρούς του Αντιόχου, γνήσιοι μαθητές του Μωσαϊκού νόμου, ακριβείς φύλακες των πατρώων εθίμων· όντας στον αριθμό που επαινείται στους Εβραίους και τιμάται με το μυστήριο της ανάπαυσης της εβδόμης ημέρας, έχοντας μία κοινή πνοή, αποβλέποντας σε έναν σκοπό, αναγνωρίζοντας μία μόνο οδό ζωής, τον θάνατο υπέρ του Θεού, όντας αδελφοί στις ψυχές όχι λιγότερο από ό,τι στα σώματα, ανταγωνίζονταν ο ένας τον άλλον για το ποιος θα μαρτυρήσει πρώτος (ω του θαύματος!).

ΣΤΗΝ ΙΔΙΑ Λυπάσαι, όπως είναι φυσικό, για την αναχώρησή μας· εμείς όμως λυπούμαστε περισσότερο για τον αποχωρισμό από την ευλάβειά σου. Εντούτοις, ευχαριστούμε τον Θεό που φτάσαμε μέχρι εσένα, και δεν μεμφθήκαμε τον κόπο μας. Διότι είδαμε τη στερεότητα της πίστης σου στον Χριστό, την αξιέπαινη ερημική σου ζωή και τη φιλόσοφη απομόνωσή σου, καθότι, αφού αποχωρίστηκες από όλες τις τέρψεις του κόσμου, αφιέρωσες και περιόρισες τον εαυτό σου αποκλειστικά στον Θεό και στους αγίους μάρτυρες, κοντά στους οποίους κατοικείς, και πρόσφερες και εξακολουθείς να προσφέρεις στον Θεό, μαζί με τα αγαπημένα σου τέκνα, 〈θυσία ζωντανή, ευάρεστη〉.

Δ΄. Γνωρίζοντας, λοιπόν, εγώ αυτά, και ότι κανείς δεν είναι άξιος του μεγάλου Θεού, και του θύματος, και του αρχιερέα, εάν δεν έχει προηγουμένως προσφέρει τον εαυτό του στον Θεό ως θυσία ζωντανή, ή μάλλον, εάν δεν έχει γίνει άγιος και ζωντανός ναός του ζωντανού Θεού· πώς θα μπορούσα είτε εγώ ο ίδιος να καταπιαστώ πρόχειρα με τους λόγους περί Θεού, είτε να αποδεχθώ εκείνον που το επιχειρεί με θράσος; Ο πόθος αυτός δεν είναι αξιέπαινος· το εγχείρημα είναι φοβερό.

Δʹ. Τι αποφασίζετε λοιπόν, και τι είναι προτιμότερο; Να λογοδοτήσουμε τώρα ενώπιόν σας, αυτό προστάζετε, και δεν θεωρείτε ακατάλληλο τον χρόνο; (Μολονότι τούτο εδώ είναι πανήγυρη, και όχι δικαστήριο). Ή μήπως να το αναβάλουμε αυτό για άλλο χρόνο και για άλλη σύναξη; Διότι ο λόγος είναι εκτενέστερος από όσο επιτρέπει ο παρών χρόνος. Εμείς όμως, τι αντάξιο της πανηγύρεως να σας πούμε, για να μην σας αφήσουμε να φύγετε νηστικοί, και μάλιστα ενώ εμείς είμαστε οι οικοδεσπότες; Ας αγνίσουμε τους εαυτούς μας, αδελφοί, για τους μάρτυρες· μάλλον δε, για Εκείνον από τον οποίο και εκείνοι αγνίστηκαν διά του αίματος και της αλήθειας. Ας ελευθερωθούμε από κάθε μολυσμό σαρκός και πνεύματος· ας νιφτούμε, ας γίνουμε καθαροί· ας παραστήσουμε και εμείς τα σώματά μας και τις ψυχές μας ως θυσία ζωντανή, άγια, ευάρεστη στον Θεό, που είναι η λογική αυτή λατρεία και προσευχή μας. Διότι τίποτε δεν είναι τόσο πολύτιμο στον Καθαρό, όσο η καθαρότητα ή η κάθαρση. Ας αγωνιστούμε για τους αθλητές· ας νικήσουμε για τους νικητές· ας δώσουμε μαρτυρία υπέρ της αλήθειας για χάρη των μαρτύρων. Αυτό ας προσφέρουμε ως δώρο στους άθλους τους: το να γίνουμε και εμείς στεφανηφόροι και κληρονόμοι της ίδιας δόξας, τόσο αυτής που τους αποδίδεται από εμάς όσο και αυτής που τους έχει αποταμιευθεί στους ουρανούς, της οποίας τα ορατά δεν είναι παρά μικρές υπενθυμίσεις και απεικονίσεις.

Διότι εκείνος που οδηγείται κατ' αυτόν τον τρόπο από τον Κύριο προς αυτήν την ιερωσύνη, αφού νεκρώσει το φρόνημα της σάρκας με τη μάχαιρα του πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού, έτσι εξιλεώνει τον Θεό, καθώς εισέρχεται στα άδυτα, προσφέροντας τον εαυτό του ιερουργικά μέσω μιας τέτοιας θυσίας και παριστώντας το σώμα του ως θυσία ζωντανή, άγια, ευάρεστη στον Θεό. Αλλά ίσως πει κάποιος ότι το νόημα της προσευχής που προτιθέμεθα να εξηγήσουμε δεν τα υποδηλώνει αυτά με την πρώτη ματιά, και ότι εμείς επινοούμε τέτοιους λόγους προσαρμόζοντάς τους χωρίς να πηγάζουν από το ίδιο το κείμενο. Λοιπόν, ας του υπενθυμιστούν πάλι τα πρώτα λόγια της προσευχής. Διότι εκείνος που έχει προετοιμάσει έτσι τον εαυτό του, ώστε να τολμήσει με παρρησία να ονομάσει τον Θεό πατέρα του, αυτός ακριβώς έχει περιβληθεί εκείνη τη στολή που περιέγραψε ο λόγος, και ηχεί με τους κώδωνες, και ανθοφορεί με τα ρόδια, και λάμπει γύρω από το στήθος με τις ακτίνες των εντολών, και φέρει στους ώμους του τους πατριάρχες και τους προφήτες, έχοντας μετατρέψει σε δικό του στολισμό, αντί για τα ονόματα, τις αρετές εκείνων, και κοσμεί το κεφάλι του με το στεφάνι της δικαιοσύνης, και έχει την κόμη του διαποτισμένη με το ουράνιο μύρο, και εισέρχεται στα επουράνια άδυτα, τα οποία για κάθε βέβηλο λογισμό είναι πραγματικά άδυτα και απροσπέλαστα.

Διότι, ομοίως, είχε θεσπιστεί σε αυτούς να δίνονται λύτρα αντί των ανθρώπων για εκείνα που ήταν απορριπτέα ως θυσία στον Θεό· επειδή η πιο άλογη κατάσταση που επικρατούσε στους Ιουδαίους ήταν ανάξια να προσφέρει τη λογική λατρεία και να προσαχθεί στο μυστικώτατο θυσιαστήριο της Καινής Διαθήκης προς πνευματική ολοκάρπωση.

Διότι το νόημα συντείνει προς την κατ' αρετήν θεωρία, ότι δηλαδή επιβάλλεται σε εκείνον που πρόκειται να ιερουργεί στον Θεό και να προσφέρει το ίδιο του το σώμα στην ιερουργία και να γίνεται σφάγιο που δεν νεκρώνεται, μέσα στη ζωντανή θυσία και τη λογική λατρεία, να μη βλάπτει την ψυχή με κάποιο παχύ και πολύσαρκο περιτύλιγμα του βίου, αλλά, με την καθαρότητα της ζωής, να κάνει λεπτές, σαν κάποιο νήμα αράχνης, όλες τις βιοτικές του ασχολίες, και να βρίσκεται κοντά σε ό,τι είναι ανοδικό, ελαφρύ και αέρινο, έχοντας μεταπλάσει αυτήν τη σωματώδη φύση. Έτσι, όταν ακούσουμε την έσχατη σάλπιγγα, εφόσον βρεθούμε αβαείς και ελαφροί στο άκουσμα της φωνής Εκείνου που προστάζει, να ανυψωθούμε στον αέρα μαζί με τον Κύριο, χωρίς να ελκόμαστε προς τα κάτω στη γη από κανένα απολύτως βάρος. Διότι εκείνος που, σύμφωνα με τη νουθεσία του ψαλμωδού, εξέτηξε σαν ιστό αράχνης την ψυχή του, ενδύθηκε εκείνον τον αέρινο χιτώνα που εκτείνεται από το κεφάλι μέχρι τα άκρα των ποδιών.

Πώς υπακούεις στον Παύλο που σε προτρέπει «να παραστήσεις το σώμα σου θυσία ζωντανή, άγια, ευάρεστη στον Θεό», εσύ που «συσχηματίζεσαι με τον αιώνα τούτο και δεν μεταμορφώνεσαι με την ανακαίνιση του νου σου» ούτε «περπατάς στην καινότητα αυτής της ζωής», αλλά συνεχίζεις να ακολουθείς την πορεία της ζωής του παλαιού ανθρώπου;

Πώς, λοιπόν, θα προσφέρεις αυτά στον Θεό, εσύ που δεν υπακούς στον νόμο ο οποίος εμποδίζει τον ακάθαρτο να ιερουργεί; Αν πάλι επιθυμείς να σου εμφανιστεί ο Θεός, γιατί δεν ακούς τον Μωυσή, ο οποίος παραγγέλλει στον λαό να καθαρθεί από τον γάμο, ώστε να μπορέσουν να δεχθούν την εμφάνιση του Θεού; Αν όμως σου φαίνονται μικρά αυτά, δηλαδή το «να συσταυρωθείς με τον Χριστό», το «να παραστήσεις τον εαυτό σου ως θυσία στον Θεό», το «να γίνεις ιερέας του Θεού του Υψίστου» και το να αξιωθείς τη μεγάλη εμφάνιση του Θεού, τι ανώτερο από αυτά να επινοήσουμε για εσένα, εάν τυχόν σου φανούν μικρά και όσα προκύπτουν από αυτά; Διότι από το να συσταυρωθείς, προκύπτει και το να συζήσεις, να συνδοξαστείς και να συμβασιλεύσεις. Και από το να παραστήσεις τον εαυτό σου στον Θεό, προκύπτει η μετάταξή σου από την ανθρώπινη φύση και αξία στην αγγελική· διότι έτσι λέει ο Δανιήλ, ότι «Χίλιες χιλιάδες παραστέκονταν ενώπιόν Του». Εκείνος δε που έλαβε την αληθινή ιεροσύνη και συνέταξε τον εαυτό του με τον μέγα Αρχιερέα, «παραμένει εξάπαντος και αυτός ιερέας εις τον αιώνα, χωρίς πλέον να εμποδίζεται από τον θάνατο να παραμένει στο διηνεκές».

Διότι, λέγει, προσέφερε τον εαυτό του ως προσφορά και θυσία υπέρ ημών. Επομένως, μέσα από αυτά μαθαίνουμε τούτο: ότι εκείνος που αποβλέπει προς αυτόν ο οποίος προσέφερε τον εαυτό του ως προσφορά και θυσία και έγινε πάσχα, θα παραστήσει και ο ίδιος τον εαυτό του στον Θεό ως θυσία ζωντανή, άγια και ευάρεστη, γινόμενος λογική λατρεία. Ο δε τρόπος αυτής της ιερουργίας είναι το να μη συσχηματίζεται με τον αιώνα τούτο, αλλά να μεταμορφώνεται με την ανακαίνιση του νου, ώστε να δοκιμάζει ποιο είναι το θέλημα του Θεού, το αγαθό και ευάρεστο και τέλειο. Διότι δεν είναι δυνατόν, όσο ζει η σάρκα και δεν έχει ιερουργηθεί σύμφωνα με τον πνευματικό νόμο, να φανερωθεί μέσα της το αγαθό θέλημα του Θεού. Διότι το φρόνημα της σάρκας είναι έχθρα προς τον Θεό και δεν υποτάσσεται στον νόμο του Θεού. Ούτε άλλωστε είναι δυνατόν, όσο ζει η σάρκα, της οποίας, όταν ιερουργηθεί διά της ζωοποιού θυσίας με τη νέκρωση των επί της γης μελών, μέσω των οποίων ενεργούνται τα πάθη, θα κατορθωθεί ανεμπόδιστα το ευάρεστο και τέλειο θέλημα του Θεού στη ζωή εκείνων που έχουν πιστέψει. Έτσι και ο Χριστός, όταν νοείται ως ιλαστήριο με το ίδιο του το αίμα, διδάσκει σε εκείνον που τα έχει κατανοήσει αυτά, να γίνει ο καθένας ιλαστήριο για τον εαυτό του, εξαγνίζοντας την ψυχή του διά της νεκρώσεως των μελών. Όταν δε ο Χριστός ονομάζεται απαύγασμα της δόξας και χαρακτήρας της υποστάσεως, μέσω αυτών των λέξεων προσλαμβάνουμε τις έννοιες της προσκυνητής του μεγαλωσύνης.

Διότι, εάν ο τύπος αυτού του σώματος δικαίωσε τον Αβραάμ, εάν ο τύπος αυτού του αίματος κράτησε ζωντανά τα πρωτότοκα του Ισραήλ στην Αίγυπτο, εάν ο τύπος αυτού καθιέρωσε εκείνη την παλαιά σκηνή του Θεού, ή εάν ο τύπος αυτού του αίματος και αυτά ακόμη τα άγια των αγίων καθάρισε και αγίασε και τα ανέδειξε ως σκήνωμα του θείου ονόματος επί της γης και ανέδειξε ιερείς, αρχιερείς και χριστούς του Κυρίου· εάν αυτά τα έκανε ο τύπος, τι δεν θα κατορθώσει η αλήθεια; Χωρίς τον τύπο δεν εισερχόταν στα άδυτα ο Ααρών, και ούτε σε εμάς θα είναι προσβάσιμα τα επουράνια εάν δεν συμμετάσχουμε σε αυτήν την αλήθεια, ούτε θα έχουμε κατοικία στους ουρανούς, ούτε θα γίνουμε κατοικία του Θεού των ουρανών, ούτε θυσία ζωντανή, άγια και ευάρεστη στον Θεό· διότι μόνο μέσω αυτού αποκτήσαμε την προσαγωγή. «Διότι ποια ωφέλεια υπάρχει στο αίμα μου, όταν κατέβω στη φθορά;» λέει ο βασιλιάς και προφήτης Δαβίδ.

Αυτή δε η βία, όταν εδραιωθεί με τη συνήθεια, δημιουργεί ευχάριστη σχέση με τις εντολές του Θεού και μετατρέπει τη διάθεση σε μόνιμη έξη. Αυτή πάλι χαρίζει το πιο σταθερό μίσος προς τις πονηρές έξεις και σχέσεις, ενώ ένα τέτοιο μίσος προς τα πονηρά καρποφορεί την απάθεια, από την οποία γεννιέται η αγάπη προς τον μόνο Αγαθό. Πρέπει, λοιπόν, να παραστήσουμε το παθητικό μέρος της ψυχής ζωντανό και ενεργό στον Θεό, ώστε να αποτελεί θυσία ζωντανή, όπως ακριβώς είπε ο Απόστολος και για το σώμα μας: «Σας παρακαλώ», λέει, «δια των οικτιρμών του Θεού, να παραστήσετε τα σώματά σας θυσία ζωντανή, άγια, ευάρεστη στον Θεό». Πώς λοιπόν το δικό μας σώμα θα μπορούσε να παρασταθεί ζωντανό ως ευάρεστη θυσία στον Θεό; Όταν τα μάτια μας βλέπουν τα ορθά, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Εκείνος που βλέπει τα ορθά θα ελεηθεί», και έτσι προσελκύουν και μας εξασφαλίζουν το άνωθεν έλεος· όταν τα αυτιά υποτάσσονται στα θεία διδάγματα, όχι απλώς για να τα ακούν, αλλά ώστε, σύμφωνα με τον Δαβίδ, «να θυμούνται τις εντολές του Θεού για να τις εφαρμόζουν», μη γινόμενος κανείς «ακροατής που τα ξεχνά», σύμφωνα με όσα λέει ο αδελφόθεος απόστολος, «αλλά εκείνος που εγκύπτει στον τέλειο νόμο της ελευθερίας και παραμένει σε αυτόν, όντας μακάριος στην εφαρμογή του»· και όταν η γλώσσα, τα χέρια και τα πόδια υπηρετούν τα θεία θελήματα. Τι είναι λοιπόν αυτές οι ενέργειες των εντολών του Θεού; Δεν είναι κοινές ενέργειες ψυχής και σώματος;

«Ας δοξολογήσουν». Ας επαινέσουν, λέει, τα ελέη του Θεού, δοξολογώντας και σωζόμενοι. «Και τα θαυμάσια». Διότι θαυμαστή έγινε η γνώση του Θεού στους ανθρώπους μέσω των αγίων (μέσω των αγγέλων). «Και ας προσφέρουν θυσία». Ο λαός που προέρχεται από τα έθνη, ο οποίος επέστρεψε από την πλάνη των ειδώλων. Αλλά να εννοείς και τους αγίους, οι οποίοι προσέφεραν τους εαυτούς τους ως θυσία ζωντανή, σύμφωνα με τον απόστολο, ευάρεστη στον Θεό (ευαρεστούντες). «Και ας εξαγγείλουν». Διότι οι πιστοί (άγιοι) αναγγέλλουν μεταξύ τους τα έργα του Κυρίου, προτρέποντας ο ένας τον άλλον. «Αυτοί που κατεβαίνουν». Εννοεί τους αποστόλους, και ως πλοία τις εκκλησίες και ως θάλασσα τον βίο (τον κόσμο). Διότι αυτοί κατέβηκαν (κατήλθαν), σαν μέσα σε πλοία, στο ασταθές και πολυτάραχο πέλαγος του βίου. «Κάνοντας». Οι απόστολοι έκαναν και αυτό: διότι επιτέλεσαν πολλή εργασία στα ύδατα του βαπτίσματος επειδή αυτά είναι πολλά και παντού. «Αυτοί είδαν». Και εκείνοι που πλέουν στην αισθητή θάλασσα βλέπουν τα θαυμάσια του Θεού είναι όμως μεγαλύτερα τα θαυμάσια του βαπτίσματος, τα οποία αξιώνονται να δουν όσοι βαπτίζονται. «Είπε». Για να ταράξει τα ύδατα του βαπτίσματος και να εξολοθρεύσει τους δαίμονες που κρύβονται μέσα στα ύδατα. «Και υψώθηκαν». Τα κύματα της νοητής θάλασσας, δηλαδή του βαπτίσματος, υψώθηκαν, για να κατακλύσουν τον διάβολο και να καλύψουν τους δαίμονες, παρόλο που και αυτοί ήταν σαν όρη.

Όσοι έχουν ακολουθήσει τις δεύτερες διατάξεις των αποστόλων γνωρίζουν, ότι ο Κύριος καθιέρωσε νέα προσφορά στην Καινή Διαθήκη, σύμφωνα με τα λόγια του προφήτη Μαλαχία: Διότι από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση, το όνομά μου έχει δοξαστεί ανάμεσα στα έθνη, και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά μου και θυσία καθαρή. Όπως λέει και ο Ιωάννης στην Αποκάλυψη: Τα θυμιάματα είναι οι προσευχές των αγίων. Και ο Παύλος μας παρακαλεί να παραστήσουμε τα σώματά μας ως θυσία ζωντανή, άγια, ευάρεστη στον Θεό, που είναι η λογική μας λατρεία. Και πάλι: ας αναφέρουμε θυσία αινέσεως, δηλαδή καρπό χειλέων. Αυτές οι προσφορές δεν γίνονται σύμφωνα με τον νόμο, του οποίου το χειρόγραφο ο Κύριος εξάλειψε και αφαίρεσε από τη μέση, αλλά κατά πνεύμα, διότι με πνεύμα και αλήθεια πρέπει να προσκυνούμε τον Θεό. Διότι και η προσφορά της ευχαριστίας δεν είναι σαρκική, αλλά πνευματική και γι' αυτό καθαρή. Διότι προσφέρουμε στον Θεό τον άρτο και το ποτήριο της ευλογίας, ευχαριστώντας τον που διέταξε τη γη να βλαστήσει αυτούς τους καρπούς για την τροφή μας, και αφού τελέσουμε εδώ την προσφορά, επικαλούμαστε το Άγιο Πνεύμα, για να αναδείξει αυτή τη θυσία και τον άρτο σε σώμα του Χριστού, και το ποτήριο σε αίμα του Χριστού, ώστε αυτοί που μεταλαμβάνουν από αυτά τα αντίτυπα, να επιτύχουν την άφεση των αμαρτιών και την αιώνια ζωή.

ΟΕʹ. ΣΤΟΝ ΙΔΙΟ. Στο χωρίο: «Να παραστήσετε τα σώματά σας ως θυσία ζωντανή, ευάρεστη στον Θεό.» Εκείνους, ω θαυμάσιε, ορίζει ως ιερείς ο θεσπέσιος Παύλος, οι οποίοι εκπληρώνουν την ευσέβεια όχι με υλικές θυσίες, αλλά με την ίδια τους τη φύση, και οι οποίοι μόνοι προσφέρουν σπονδές με αγνότητα από τα ίδια τους τα σώματα. Διότι η πιο καλή θυσία είναι το να έχει κανείς καθαρό το φρόνημα και αγνή τη σάρκα. Γι' αυτό και είπε αυτό που θέλησες να μάθεις: «Να παραστήσετε τα σώματά σας ως θυσία ζωντανή, ευάρεστη στον Θεό, που είναι η λογική σας λατρεία.» Διότι δεν έγραψε αυτά απευθυνόμενος μόνο στους ιερείς, όπως νομίζεις, αλλά σε ολόκληρη την Εκκλησία. Επειδή πρόσταξε να είναι ο καθένας ιερέας του εαυτού του ως προς αυτό το ζήτημα.

Αυτός είναι ο καλός πανδοχέας της Εκκλησίας, δέχεται τους πάντες και φροντίζει τους πάντες· δεν απωθεί τον πόρνο, τον μέθυσο, τον υβριστή, δεν αποστρέφεται τον άρπαγα, δεν βδελύσσεται τον ειδωλολάτρη, δεν διώχνει κανέναν άλλον ασεβή και ακάθαρτο, αλλά δέχεται τους πάντες. Σαν ιατρός ξεπλένει τα τραύματα, και δια του λουτρού της αναγεννήσεως τα αποκαθαίρει και τα εξαγνίζει, και προσφέρει τα στυπτικά λόγια, σαν κρασί, ώστε να μην παρασύρονται από τις αμαρτίες ή τις κακίες που διαπράχθηκαν από άγνοια. Και πάλι θεραπεύει δια της παρακλήσεως, αλείφοντας τις ψυχές μας σαν με λάδι· διότι αυτός λέγει: Σας παρακαλούμε δε, αδελφοί, δια των οικτιρμών του Θεού, να παραστήσετε τα σώματά σας ως θυσία ζωντανή, αγία, ευάρεστη, που είναι η λογική σας λατρεία. Όσοι, λοιπόν, είστε μαθητές των λόγων του Παύλου, ας φυλάξουμε τις εντολές του Χριστού· ώστε να μην εκπέσουμε από την επουράνια Ιερουσαλήμ και από την πόλη του ζώντος Θεού. Είθε δε, αφού θεραπευτούμε από τα τραύματα και της ψυχής και του σώματος, με υγεία και τελειότητα πίστεως να παρασταθούμε ενώπιον του Χριστού σώοι και ακατάβλητοι, χωρίς να υστερούμε σε κανένα αγαθό έργο, και να απολαύσουμε την αγαθή υπόσχεση στους ουρανούς, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο ανήκει δόξα στον Πατέρα, συν τω Παναγίω Πνεύματι, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

γ΄. Οφείλουν, λοιπόν, και εκείνοι των οποίων είναι ιερέας να είναι κατά πολύ ανώτεροι· και όση μεγάλη διαφορά υπάρχει μεταξύ του Ααρών και του Χριστού, τόση είναι και η δική μας διαφορά από τους Ιουδαίους. Διότι, πρόσεξε, άνω έχουμε το ιερείο, άνω τον ιερέα, άνω τη θυσία. Επομένως, ας προσφέρουμε τέτοιες θυσίες, οι οποίες μπορούν να προσφερθούν σε εκείνο το θυσιαστήριο· όχι πλέον πρόβατα και βόδια, όχι πλέον αίμα και κνίσα. Όλα αυτά έχουν καταργηθεί, και στη θέση τους έχει εισαχθεί η λογική λατρεία. Τι είναι όμως η λογική λατρεία;

ΟΜΙΛΙΑ Κ΄. Σας παρακαλώ, λοιπόν, αδελφοί, διά των οικτιρμών του Θεού, να παραστήσετε τα σώματά σας ως θυσία ζωντανή, άγια, ευάρεστη στον Θεό, η οποία είναι η λογική σας λατρεία. α΄. Αφού μίλησε εκτενώς για τη φιλανθρωπία του Θεού και αφού απέδειξε την άφατη πρόνοιά Του και την απόρρητη και ανεξερεύνητη αγαθότητά Του, αυτήν ακριβώς προβάλλει τώρα, προκειμένου να πείσει τους ευεργετηθέντες να επιδείξουν πολιτεία αντάξια της δωρεάς. Και ενώ είναι τόσο μέγας και σπουδαίος, δεν παραιτείται από το να παρακαλεί· και αυτά τα κάνει όχι για πράγματα από τα οποία ο ίδιος θα απολάμβανε κάποιο όφελος, αλλά για εκείνα από τα οποία εκείνοι επρόκειτο να βγουν κερδισμένοι. Και γιατί απορείς που ο ίδιος δεν διστάζει να παρακαλεί, από τη στιγμή που προβάλλει και τους οικτιρμούς του Θεού; Επειδή, λέγει, τα αμέτρητα αγαθά προέρχονται σε εμάς από τους οικτιρμούς του Θεού, αυτούς να σεβαστείτε, απέναντι σε αυτούς να νιώσετε δέος. Διότι οι ίδιοι οι οικτιρμοί σάς απευθύνουν ικεσία, ώστε να μην επιδείξετε τίποτε το ανάξιό τους.

Μέσω αυτών ακριβώς, λοιπόν, λέει, σας παρακαλώ, διά των οποίων σωθήκατε· όπως ακριβώς αν κάποιος, θέλοντας να φέρει σε συναίσθηση εκείνον που ευεργετήθηκε τα μέγιστα, θα έφερνε ενώπιόν του ως ικέτη τον ίδιο τον ευεργέτη. Και για ποιο πράγμα παρακαλείς, πες μου; Να παραστήσετε τα σώματά σας ως θυσία ζωντανή, άγια, ευάρεστη στον Θεό, που είναι η λογική σας λατρεία. Επειδή, δηλαδή, χρησιμοποίησε τη λέξη «θυσία», για να μη νομίσει κανείς ότι προστάζει να κατασφαχτούν τα σώματα, πρόσθεσε αμέσως το «ζωντανή». Έπειτα, διαχωρίζοντάς την από την ιουδαϊκή, λέει: «Άγια, ευάρεστη στον Θεό, τη λογική σας λατρεία»· διότι εκείνη ήταν σωματική και όχι ιδιαίτερα ευάρεστη. «Διότι ποιος τα ζήτησε αυτά από τα χέρια σας;» λέει.

Και σε πολλά άλλα σημεία φαίνεται να τις απορρίπτει. Αλλά όχι αυτήν, διότι και όταν προσφερόταν εκείνη, αυτήν αναζητούσε. Γι' αυτό και έλεγε: «Θυσία αινέσεως θα με δοξάσει»· και πάλι: «Θα αινέσω το όνομα του Θεού μου με ωδή, και αυτό θα αρέσει στον Θεό περισσότερο από νεαρό μοσχάρι, που βγάζει κέρατα και οπλές»· και αλλού, απορρίπτοντάς την και λέγοντας: «Μήπως θα φάω κρέατα ταύρων ή θα πιω αίμα τράγων;», πρόσθεσε: «Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως, και απόδωσε στον Ύψιστο τις ευχές σου». Έτσι και ο Παύλος εδώ παραγγέλλει: «Να παραστήσετε τα σώματά σας ως θυσία ζωντανή».

Αλλά όχι η δική μας. Εκείνη καθιστούσε το θύμα νεκρό· αυτή όμως καθιστά το θύμα ζωντανό. Διότι, όταν νεκρώσουμε τα μέλη μας, τότε θα μπορέσουμε να ζήσουμε· επειδή καινούργιος είναι αυτός ο νόμος της θυσίας, γι' αυτό και είναι παράδοξος ο τρόπος του πυρός. Διότι δεν έχει ανάγκη από ξύλα και υποκείμενη ύλη, αλλά το δικό μας πυρ ζει από μόνο του, και ούτε κατακαίει το ιερείο, αλλά μάλλον το ζωοποιεί. Αυτήν τη θυσία ζητούσε ανέκαθεν ο Θεός· γι' αυτό και έλεγε ο προφήτης: «Θυσία στον Θεό είναι το συντετριμμένο πνεύμα». Και οι τρεις παίδες αυτήν πρόσφεραν λέγοντας: «Δεν υπάρχει άρχοντας ούτε προφήτης ούτε τόπος για να προσφέρουμε ολοκαύτωμα και να βρούμε έλεος, αλλά ας γίνουμε δεκτοί με ψυχή συντετριμμένη και πνεύμα ταπεινώσεως». Παρατήρησε δε πώς χρησιμοποιεί την κάθε λέξη με πολλή ακρίβεια. Διότι δεν είπε: «Κάντε τα σώματά σας θυσία», αλλά «Παρουσιάστε»· σαν να έλεγε: «Μην έχετε πλέον τίποτα το κοινό με αυτά· σε άλλον τα έχετε παραδώσει».

Ομιλεί δε για την Εκκλησία, ότι αυτή είναι η αληθινή προσκύνηση και η πρέπουσα στον Θεό. Διότι και ο Πατέρας τέτοιους ζητεί να είναι εκείνοι που τον προσκυνούν. Επομένως, εάν τέτοιους ζητούσε από παλιά, δεν παραχώρησε σε εκείνους αυτόν τον τρόπο επειδή το ήθελε, αλλά από συγκατάβαση, και για τον λόγο αυτό, ώστε να εισαγάγει και τούτους. Ποιοι είναι λοιπόν οι αληθινοί προσκυνητές; Εκείνοι που ούτε περιορίζουν τη λατρεία σε κάποιον τόπο, και λατρεύουν τον Θεό εν πνεύματι· καθώς λέει και ο Παύλος: «Τον οποίο λατρεύω με το πνεύμα μου, στο Ευαγγέλιο του Υιού του»· και πάλι: «Σας παρακαλώ να προσφέρετε τα σώματά σας ως θυσία ζωντανή, ευάρεστη στον Θεό, που είναι η λογική σας λατρεία». Όταν δε λέει, «Ο Θεός είναι Πνεύμα», δεν δηλώνει τίποτε άλλο, παρά το ασώματο.

Επειδή, πράγματι, τόσο εκείνοι όσο και οι Ιουδαίοι παραμελούσαν μεν την ψυχή, επιδείκνυαν δε μεγάλη σπουδή για το σώμα, καθαρίζοντάς το με κάθε τρόπο· γι' αυτό λέγει ότι ο Ασώματος δεν λατρεύεται με την καθαρότητα του σώματος, αλλά με το ασώματο στοιχείο που βρίσκεται μέσα μας, δηλαδή με τον νου. Μην θυσιάζετε, λοιπόν, πρόβατα και μοσχάρια, αλλά αφιέρωσε ολόκληρο τον εαυτό σου στον Θεό και πρόσφερέ τον ως ολοκαύτωμα· διότι αυτό σημαίνει να παραστήσεις θυσία ζωντανή. Διότι εν αληθεία πρέπει να προσκυνούμε· εφόσον τα προηγούμενα αποτελούσαν τύπο, όπως η περιτομή, τα ολοκαυτώματα, τα θύματα, τα θυμιάματα· τώρα όμως τίποτα από αυτά δεν ισχύει, αλλά τα πάντα είναι αλήθεια. Διότι δεν πρέπει να αποκόπτουμε σάρκα, αλλά τους πονηρούς λογισμούς, και να σταυρώνουμε τον εαυτό μας, και να θανατώνουμε και να κατασφάζουμε τις άλογες επιθυμίες.

Ακούστε με, εσείς που σκύψατε τον αυχένα και δεχθήκατε τον χρηστό και ελαφρύ και μακάριο ζυγό, μοναχοί και παρθένες· ακούστε με, όσες αφιερώσατε τον εαυτό σας και προσφέρατε τα σώματά σας στον Κύριο· ακούστε με, εσείς που είστε τα στεφάνια του ουράνιου νυμφίου, ακούστε με, εσείς που είστε λαμπρότερες από τον ήλιο, ακούστε με, οι είσοδοι της βασιλείας, ακούστε με, οι φίλες του Θεού, ακούστε με, οι χορεύτριες του Δαβίδ, ακούστε με, τα εγγόνια της Ελισάβετ, ακούστε με, οι σύντροφοι του Ιωάννη, ακούστε με, οι κληρονόμοι του Θεού, ακούστε με, εσείς που περιφέρετε το στάδιο του αγώνα και τη νίκη και τον αγωνοθέτη μέσα στο στάδιο, ακούστε με, οι αδελφές της Μαρίας, ακούστε με, οι μητέρες και νύμφες και δούλες του Χριστού· μάλλον μην ακούσετε εμένα, σας παρακαλώ, αλλά τον Απόστολο που λέει: «Σας παρακαλώ, λοιπόν, να παραστήσετε τα σώματά σας ως θυσία ζωντανή, αγία, ευάρεστη στον Θεό». Αξιόπιστος είναι αυτός που παρακαλεί, γι' αυτό μην αρνηθείτε την προσφορά. Δες ποιος είναι αυτός που σε παρακαλεί, και νιώσε δέος για το αίτημα· αυτός που ανέβηκε έως τον τρίτο ουρανό, αυτός που αξιώθηκε να ακούσει τη φωνή του Θεού, αυτός που άκουσε άρρητα ρήματα, αυτός παρακαλεί: «Παραστήστε τα σώματά σας αγνά στον Θεό». Τι παρακαλείς, Παύλε; Τι σε νοιάζει για τις παρθένες; Δεν είπες εσύ ότι: «Για τις παρθένες δεν έχω εντολή Κυρίου»; Δεν είπες εσύ: «Τίμιος είναι ο γάμος»; Δεν είπες εσύ: «Μην αποστερείτε ο ένας τον άλλον από τη συζυγική ένωση»; Τότε γιατί τώρα κηρύττεις την αγνεία;

Πρόσεξε με πόση ακρίβεια μίλησε ο Απόστολος, για να μη νομίσεις ότι ο γάμος είναι σαρκικός. Ω της τυφλότητας! Ω της ανοησίας! Ποιος δεν θα ποθούσε τον άφθαρτο και ακαταπόνητο γάμο; την αγνή κοίτη, τον άσπιλο νυμφώνα; την αμόλυντη λοχεία; την αθάνατη ένωση; την απαθή τεκνογονία; την απένθητη συζυγική αφοσίωση; την αζήμια προίκα; την αιώνια απόλαυση; την αμέριμνη ζωή; τη συνοίκηση με τον Χριστό; τη συμβίωση με τους αγγέλους; την τερπνότητα των θεοπρεπών ασμάτων; την πανάρετη ευωδία; την πάμφωτη λυχνία; την παγκόσμια ελευθερία; την πορεία προς τον Θεό; τη χορεία με τους αγγέλους; την ευρωστία του σώματος; την καθαρότητα της ψυχής; Διότι εκείνη που ενώθηκε με γάμο με έναν άνδρα μεριμνά πώς θα αρέσει σε μια φθειρόμενη σάρκα· πριν ακόμη γεννήσει, οδύρεται με πένθος· πολλές φορές υπάρχει θρήνος για τον άνδρα, θρήνος για τη στειρότητα και την ατεκνία, θρήνος για την πολυτεκνία όταν τα παιδιά πεθαίνουν· θρήνος όταν τα παιδιά ακολουθούν άτακτο βίο. Η παρθένος όμως του Κυρίου μεριμνά πώς θα αρέσει στον Κύριο. Ακούστε με προσοχή τον Απόστολο που αναφωνεί: «Σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σας παρουσιάσω ως αγνή παρθένο στον Χριστό». Και δεν είπε «Εσένα», αλλά «Εσάς», για να μη νομίσεις ότι μιλάει για σαρκικό γάμο. «Σας παρακαλώ, λοιπόν», λέγει, «να παραστήσετε τα σώματά σας ως θυσία ζωντανή, αγία, ευάρεστη στον Θεό».

Αυτήν τη θυσία επιζητεί και ο Παύλος, λέγοντας: Προσφέρετε τα μέλη σας ως θυσία ζωντανή, άγια, ευάρεστη στον Θεό. Και αλλού πάλι ο ίδιος προφήτης λέει: Θα υμνήσω το όνομα του Θεού μου με ωδή, θα τον μεγαλύνω με αίνεση· και αυτό θα αρέσει στον Θεό περισσότερο από νεαρό μοσχάρι που βγάζει κέρατα και οπλές.

Όπως λοιπόν παραγγέλλεται στους Ιουδαίους να υμνούν τον Θεό με όλα τα μουσικά όργανα, έτσι παραγγέλλεται και σε εμάς να Τον ανυμνούμε με όλα τα μέλη μας: μέσω του οφθαλμού, μέσω της γλώσσας, μέσω της ακοής και μέσω του χεριού. Αυτό ακριβώς φανερώνει και ο απόστολος Παύλος λέγοντας: «Να παραστήσετε τα σώματά σας ως θυσία ζωντανή, άγια, ευάρεστη στον Θεό, η οποία είναι η λογική σας λατρεία». Διότι δοξολογεί και ο οφθαλμός, όταν δεν βλέπει ακόλαστα· και η γλώσσα, όταν ψάλλει· και η ακοή, όταν δεν δέχεται πονηρά άσματα ούτε κατηγορίες εναντίον του πλησίον· και η διάνοια, όταν δεν κατασκευάζει δόλους, αλλά αναβλύζει αγάπη· και τα πόδια, όταν δεν τρέχουν προς την πονηρία, αλλά προς την εκτέλεση αγαθών έργων· και τα χέρια, όταν δεν εκτείνονται για αρπαγή, πλεονεξία και χτυπήματα, αλλά για ελεημοσύνη και για την προστασία των αδικουμένων. Τότε ο άνθρωπος γίνεται εύηχη κιθάρα, προσφέροντας στον Θεό μία παναρμόνια και πνευματική μελωδία. Και εκείνα τα μουσικά όργανα για αυτόν τον λόγο είχαν επιτραπεί τότε: αφενός εξαιτίας της πνευματικής τους αδυναμίας, και αφετέρου για να τους συνενώνει σε αγάπη και ομόνοια, να διεγείρει τη διάνοιά τους ώστε να πράττουν με ευχαρίστηση όσα παρέχουν ωφέλεια, και για να τους οδηγεί οικειοθελώς σε μεγάλο ζήλο μέσω μιας τέτοιας ψυχαγωγίας. Διότι ο Θεός, διαχειριζόμενος σοφά τον σκληρό, ράθυμο και πνευματικά χαλαρό χαρακτήρα τους, μεθοδεύτηκε με αυτήν τη σοφία να τους αφυπνίσει, αναμειγνύοντας στον κόπο της προσκαρτέρησης τη γλυκύτητα της μελωδίας.

Γ΄. Όταν, λοιπόν, σφραγίζεσαι με το σημείο του σταυρού, να αναλογίζεσαι όλη τη σημασία του σταυρού, και έτσι θα σβήσεις τον θυμό και όλα τα υπόλοιπα πάθη. Όταν σφραγίζεσαι, γέμισε με πολλή παρρησία το μέτωπο, το στήθος, τα μάτια, και κάθε σου μέλος παράστησέ το ως θυσία ευάρεστη στον Θεό. Διότι αυτή είναι η λογική λατρεία. Αυτό το σημείο και στην εποχή των προγόνων μας άνοιξε κλειστές θύρες, αυτό εξουδετέρωσε δηλητήρια, αυτό εξάλειψε τη δύναμη του κωνείου, αυτό θεράπευσε δαγκώματα από ιοβόλα θηρία. Διότι, αν άνοιξε τις πύλες του άδη και άνοιξε διάπλατα τις αψίδες των ουρανών, αν ανακαίνισε την είσοδο του παραδείσου και κατέκοψε τα νεύρα του διαβόλου, τι το θαυμαστό υπάρχει αν υπερισχύει των δηλητηρίων; Αυτό, λοιπόν, χάραξέ το βαθιά στη διάνοιά σου, και αγκάλιασε τη σωτηρία των ψυχών μας. Διότι αυτός ο σταυρός έσωσε την οικουμένη, εκδίωξε την πλάνη, επανέφερε την αλήθεια, μετέτρεψε τη γη σε ουρανό, έκανε τους ανθρώπους αγγέλους. Εξαιτίας αυτού οι δαίμονες δεν είναι πλέον φοβεροί, αλλά ευκαταφρόνητοι, ούτε ο θάνατος είναι θάνατος, αλλά ύπνος και εγρήγορση. Εξαιτίας αυτού τα πάθη της σάρκας, τα οποία πολεμούν αυτούς που νηστεύουν, μαραίνονται. Αν, λοιπόν, σε ρωτήσει κάποιος από τους Ιουδαίους: «Τον εσταυρωμένο προσκυνάς;»

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΒʹ. «Σας παρακαλώ, λοιπόν, αδελφοί, διά των οικτιρμών του Θεού». Αφού μίλησε πολύ για τη φιλανθρωπία του Θεού και έδειξε την άφατη πρόνοιά Του, μεταβαίνοντας τώρα στην προτροπή, προβάλλει τους οικτιρμούς του Θεού, μέσω των οποίων σώθηκαν· όπως ακριβώς αν κάποιος, θέλοντας να παρακινήσει σε σεβασμό εκείνον που έχει ευεργετηθεί τα μέγιστα, θα παρουσίαζε ως ικέτη τον ίδιο τον ευεργέτη του. «Να παραστήσετε τα σώματά σας ως θυσία ζωντανή, άγια, ευάρεστη στον Θεό». Για να μην νομίσει κανείς ότι εννοεί να κατασφάξουν τα σώματά τους, πρόσθεσε αμέσως το «ζωντανή». Και πώς θα μπορούσε να γίνει ζωντανή θυσία; Εάν το σώμα δεν πράττει τίποτα το άτοπο, εάν ο οφθαλμός δεν βλέπει το πονηρό, εάν η γλώσσα δεν ομιλεί τίποτα το αισχρό, και εάν το χέρι δεν αγγίζει την παρανομία. Έτσι γίνεται ολοκαύτωμα.

«Ζωντανή», λέγει, σε αντιδιαστολή προς την ιουδαϊκή, η οποία γινόταν με σφαζόμενα· και πάλι «λογική», σε αντιδιαστολή προς την άλογη, η οποία γινόταν με τα ζώα. Πρώτα από όλα, όμως, ανέφερε τη σωφροσύνη, ως κάποια βάση και θεμέλιο των υπολοίπων αρετών. «Τη λογική σας λατρεία». Λογική λατρεία, λέγει, είναι η πνευματική διακονία και η κατά Θεόν πολιτεία, η οποία δεν έχει τίποτα το σωματικό. «Και να μη συμμορφώνεσθε με τούτον τον αιώνα, αλλά να μεταμορφώνεσθε με την ανακαίνιση του νου σας, ώστε να διακρίνετε ποιο είναι το θέλημα του Θεού, το αγαθό και ευάρεστο και τέλειο». Μη διαμορφώνεις τον εαυτό σου, λέγει, σύμφωνα με το σχήμα της παρούσας ζωής. Διότι τίποτα από όσα υπάρχουν σε αυτήν δεν είναι μόνιμο και σταθερό. «Λέγω, λοιπόν, διά της χάριτος του Θεού που μου δόθηκε, στον καθένα που είναι ανάμεσά σας, να μην υψηλοφρονεί παραπάνω από όσο πρέπει να φρονεί». Ενώ πιο πάνω είπε, Διά των οικτιρμῶν του Θεού σας παρακαλώ, εδώ πάλι λέγει, διά της χάριτος.

Για όλα αυτά, λοιπόν, τα καλά που σου έχουν γίνει από τον Θεό, τι άξιο έχεις να ανταποδώσεις σε Εκείνον που κάλεσε την ψυχή σου στη ζωή; Διότι, σύμφωνα με το δίκαιο, δεν οφείλεις πλέον να ζεις για τον εαυτό σου, αλλά για Εκείνον που πέθανε και αναστήθηκε για σένα, προοδεύοντας σε κάθε αρετή δικαιοσύνης, σε κάθε εκπλήρωση των εντολών, αναζητώντας πάντοτε ποιο είναι το θέλημα του Θεού, το αγαθό και τέλειο και ευάρεστο, και φροντίζοντας με όλη σου τη δύναμη να το επιδιώκεις. Όμως, ω τέκνο, τη νεότητά σου υπόταξέ την στον λόγο του Θεού έτσι όπως ο ίδιος ο λόγος απαιτεί, να παραστήσεις το σώμα σου ως θυσία ζωντανή, άγια, ευάρεστη στον Θεό, που αποτελεί τη λογική λατρεία, και κάθε ικμάδα σαρκικής επιθυμίας με την ολιγοφαγία και την ολιγοποσία και με τις ολονύχτιες αγρυπνίες ψύξε και ξήρανε, για να πεις και εσύ από καρδιάς: «Έγινα σαν ασκός μέσα στην πάχνη, αλλά δεν λησμόνησα τα προστάγματά σου», και έχοντας επίγνωση ότι ανήκεις στον Χριστό, «σταύρωσε τη σάρκα σου, σύμφωνα με την αποστολική ρήση, μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες», και «νέκρωσε τα επίγεια μέλη σου», όχι μόνο την έμπρακτη πορνεία, αλλά και την ακαθαρσία που ενεργείται από τα πονηρά πνεύματα μέσα στη σάρκα.

Στάλθηκαν σαν αρνιά, και αφού θήρευσαν πολλούς λύκους, τους έφεραν ως πρόβατα και τους προσέφεραν στον μεγάλο ποιμένα. Στάλθηκαν σαν στρουθία ανάμεσα στους κυνηγούς, και αφού συνέτριψαν τις παγίδες, θήρευσαν με τη σειρά τους τους κυνηγούς και τους προσέφεραν ως «θυσία ζωντανή και ευάρεστη στον Θεό», μεταξύ των οποίων τυγχάνει να είναι και ο μέγας Διονύσιος και πάρα πολλοί άλλοι μαζί του.

Αυτόν, λοιπόν, τον μέγα, τον φοβερό, τον απερίγραπτο και ανεξιχνίαστο και απειροδύναμο και ακατανόητο και ακατάληπτο και πανταίτιο Θεό και Δεσπότη μας ας φοβηθούμε και ας αγαπήσουμε, και με έργα και με λόγια και με πίστη ας δοξάσουμε. Διότι, τηρώντας τους θείους και σωτήριους νόμους του και αγωνιζόμενοι για τη δική μας σωτηρία, τον δοξάζουμε έμπρακτα· ενώ, αμαρτάνοντας και ασελγώντας και αθετώντας τις άγιες νομοθεσίες του, έμπρακτα τον ατιμάζουμε· «με την παράβαση του νόμου ατιμάζεις τον Θεό», λέει. Με έργα, λοιπόν, ας τον δοξάσουμε, προσφέροντας τον εαυτό μας ως «θυσία ζωντανή, άγια, ευάρεστη στον Θεό», όπως θεάρεστα προτρέπει ο θείος Παύλος.

Πνευματική, λοιπόν, είναι η λατρεία μας, σύμφωνα με την οποία και ο θείος Παύλος λάτρευε με το πνεύμα του, στο ευαγγέλιο του Υιού του Θεού, παρακαλώντας και άλλους να παραστήσουν τα σώματά τους ως θυσία ευάρεστη, που είναι η λογική λατρεία. Επειδή δε ο ένας της υπεράρχου και υπέρθεης Τριάδας, ο Υιός του Θεού και Πατρός, ο Κύριος και Θεός μας, με άρρητη φιλανθρωπία και ευδοκία του Πατρός και με τη συνεργία του Παναγίου και ζωαρχικού Πνεύματος, ντύθηκε τη δική μας πτωχεία και έγινε άνθρωπος κατά πάντα τέλειος σαν εμάς, εκτός από την αμαρτία, και κυρίως και αληθινά, όχι κατά δόκηση και φαντασία όπως νομίζουν οι άφρονες, εμφανίστηκε πάνω στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους - γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και περιγράφεται και εικονίζεται σωματικά ως προς την ανθρώπινη φύση του, ενώ παραμένει απερίγραπτος ως προς τη θεότητα, χωρίς να επινοείται κανενός είδους σύγχυση ή διαίρεση των φύσεων που συνενώθηκαν στη μία υπόσταση, όπως φαντάζονται οι ανόητοι· διότι ούτε όταν σαρκώθηκε ούτε όταν έπασχε για εμάς σωματικά υπέστη κάτι τέτοιο· και έτσι έχουμε πιστέψει ορθά και αυτή την ομολογία περιβάλλουμε με σεβασμό ως αιτία της σωτηρίας μας -, γι' αυτόν τον λόγο αποδίδουμε και στα σεπτά και ιερά σύμβολα της θείας οικονομίας την πρέπουσα τιμή και τον σεβασμό, όπως ακριβώς και στα υπόλοιπα ιερά της Εκκλησίας, σύμφωνα με την παράδοση που έχει επικρατήσει από την αρχή.

Έτσι, ως προς την καρτερία, το παράδειγμά του εμφανίστηκε στη ζωή ως κάτι το εντελώς πρωτοφανές. Έπειτα ήρθε άλλη μια πληγή, και το μεν σώμα καταπίπτει, υποκύπτοντας στις φυσικές ανάγκες, αν και στο σύνολό του φάνηκε ανώτερο από τα φυσικά όρια, έχοντας σε όλα ξεπεράσει ολοκληρωτικά τη φύση. Κατόπιν παραδίδεται και στο πυρ, και προσφέρεται στον Θεό ως θυσία ζωντανή, άγια, ευάρεστη, ιερότερη από κάθε ιεροπραξία του Νόμου. Την ψυχή του, όμως, τη δέχθηκαν τα φιλικά χέρια του Ιησού, αυτήν που είχε κοπιάσει πολύ για Εκείνον και για τη δόξα και την αγάπη Του. Και τώρα, αφού βρίσκεται μαζί Του και απολαμβάνει άμεσα τις χάρες Του και έχει γίνει ολόκληρη φωτεινή από τις ακτίνες που εκπέμπονται από εκεί, αναπαύθηκε από τους πόνους και την επιθυμία, επιβλέποντας από ψηλά τα δικά μας ζητήματα και συμπροσευχόμενη για τα καλύτερα.

Απομένει, λοιπόν, σύμφωνα με τον νόμο της εορτής, να προσφέρουμε στον Θεό, τον χορηγό όλων των αγαθών, και ιδίως σε Αυτόν που μας χάρισε και βράβευσε αυτήν τη νίκη υπέρ της ευσέβειας, τις ευχαριστίες, θυσία, για να μιλήσουμε προφητικά, αινέσεως και αλαλαγμού· θυσία αναίμακτη, λογική, ζωντανή, άγια, ευάρεστη, την οποία, σαν τη δροσιά του Αερμών που κατεβαίνει στα όρη της Σιών, έδωσε ως εντολή ο Κύριος, ευλογία και ζωή αιώνια, την οποία πρώτος ο Θεός που είναι μαζί μας ετοίμασε για τον εαυτό Του στο υπερώο, και την παρέδωσε στους ιερούς μύστες Του για να την τελούν στο διηνεκές σε ανάμνησή Του, και για την οποία αγωνίστηκε, όσο ήταν δυνατό, ο παρών λόγος. Να στεφανώσουμε δε με επευφημίες εκείνους που αγωνίστηκαν προηγουμένως συνοδικά και οι οποίοι ήδη γιόρτασαν τις συνοδικές πράξεις, τους ιερούς προστάτες της Εκκλησίας, τους δούλους του Κυρίου που στέκονται στον οίκο Του και ευλογούν τον Κύριο, εκείνους που στηρίζουν τα πόδια τους σε ασφαλή πίστη και δεν υποχωρούν εύκολα ώστε να κλονιστούν, τους ποιμένες που αγρυπνούν στο ύπαιθρο με γνώση και μελωδούν αρμονικά το μυστήριο της πίστεως και ασφαλώς, όπως ειπώθηκε, φυλάνε τη νύχτα και γενναία αποσοβούν και εκδιώκουν τον λύκο, τον κλέφτη, τον επιδρομέα, ο οποίος αόρατα επιβουλεύεται διαρκώς την Εκκλησία και τη νύχτα σπέρνει τα δικά του ζιζάνια πάνω στον θείο σπόρο, μαζί με τους φανερούς ακολούθους και υπασπιστές του. Και πάνω από όλους, τον άγρυπνο φύλακα που δόθηκε από τον Θεό σε όλους μας, τον θεόστεπτο και κράτιστο Αυτοκράτορα, ο οποίος, επειδή κυριαρχεί πρώτα στον εαυτό του και κραταιώνει κατά το δυνατόν την ορθή πίστη, έτσι κυβερνά με ευσέβεια και την κοσμική αυτοκρατορία, προστατεύοντας και υπερασπιζόμενος την ευσέβεια όχι λιγότερο από τη βασιλεία. Αυτός, στην ένταση της εγρήγορσής του δεν υστερεί καθόλου από τα ακοίμητα άστρα, αλλά φιλονικεί να συναγωνιστεί και τους ασώματους νόες, περνώντας ολόκληρες νύχτες άγρυπνος σαν να ήταν ημέρες, φροντίζοντας για το κοινό συμφέρον. Αυτός, ο οποίος, διατηρώντας πάντοτε τέτοια εγρήγορση, όταν αντιλήφθηκε την ήδη φανερωμένη επιβουλή κατά της Εκκλησίας, αν και κατακλυζόταν από αμέτρητες τρικυμίες κοσμικών υποθέσεων, όλες τους άγριες, που άφριζαν μανιωδώς και απειλούσαν κάθε δεινό, οι οποίες ξεσηκώνονταν από παντού, από τη θάλασσα, από τη στεριά, από κοντά, από μακριά, από οικείους, από ξένους, από τα άκρα της γης, την ανατολή, τη δύση και τα περίχωρα —δικά σου είναι αυτά τα πανουργήματα, διάβολε, δημιουργέ κάθε κακίας, πονηρέ όφι, σκολιέ, διεστραμμένε προς κάθε τι το ευθύ, ώστε, εάν λυγίσει ο ακλόνητος στύλος της ευσέβειας από αυτά, να εγκαταλείψει την Εκκλησία αστήρικτη, ενώ έτσι κλονίζεται από εσένα— αυτός όμως, στέκοντας αλύγιστος, σταθερός, όρθιος, απέκρουσε όλες εκείνες τις κυματώδεις επιθέσεις σου με επιδεξιότητα, όσο ήταν δυνατόν, σαν εμπειρότατος πηδαλιούχος, και διέσωσε το κοσμικό σκάφος μέχρι τώρα χωρίς κλυδωνισμούς· ενώ προσφέρει τον εαυτό του και αναλαμβάνει την προστασία της Εκκλησίας, θεωρώντας πρωταρχικής σημασίας να μετατρέψει την τρικυμία της σε γαλήνη.

Ρωμ. 12,1 Προτρέπει σε δύο πράγματα, στη φροντίδα του βίου και στον ζήλο της πίστεως. Διότι με το να λέει «να παραστήσετε τα σώματά σας» και τα εξής, τους προτρέπει να διάγουν άριστη πολιτεία, ενώ με το να λέει «τη λογική σας λατρεία», απαιτεί από αυτούς να επιδιώκουν την ορθότητα της πίστεως. Θέτει δε πρώτα τα της πολιτείας, επειδή τον καθαρό βίο συνηθίζει να ακολουθεί και ο λόγος της ευσέβειας. Πρόσεξε δε πώς τα είπε και τα δύο με ευφυΐα και δυναμισμό· διότι «να παραστήσετε», λέει, «τα σώματά σας θυσία ζωντανή, άγια, ευάρεστη στον Θεό». Έπειτα, μη αρκούμενος σε αυτά, προσθέτει και κάτι άλλο. Ποιο; Σύμφωνα με «τη λογική σας λατρεία», λέει, δηλαδή σύμφωνα με τους νόμους της, σε συμφωνία με αυτήν, σύμφωνα με αυτήν, χωρίς να διαφωνείτε σε τίποτα μαζί της. Διότι αυτό σημαίνει να παραστήσουμε τα σώματά μας θυσία άγια και ζωντανή και ευάρεστη στον Θεό: το να μην πολιτευόμαστε καθόλου έξω από όσα μας έχουν νομοθετηθεί σύμφωνα με τη λατρεία. Διότι πρέπει και τα δύο, η πίστη να συμφωνεί με τον βίο και ο βίος να συμφωνεί με την πίστη. Όπως δηλαδή εκείνος που διακηρύσσει ορθή πίστη, αλλά έχει φαύλο τρόπο ζωής, μέσα από τις πράξεις του διαψεύδει την ομολογία της πίστεως, έτσι και εκείνος που επιδεικνύει αγαθές πράξεις, αλλά πρεσβεύει ασεβή πίστη, με την ασέβειά του ευτελίζει και τις πράξεις του και φανερώνει περίτρανα ότι δεν υπάρχει σε αυτές κανένας πνευματικός καρπός. Πρέπει, επομένως, να πολιτευόμαστε σύμφωνα με τη λογική μας λατρεία.

Ας είναι λοιπόν πρωτίστως, για όλους όσους έχουν αφιερώσει τους εαυτούς τους στον Θεό και αγωνίζονται πάντοτε να παριστούν τα σώματά τους ως θυσία ζωντανή, αγία, ευάρεστη στον Θεό, που είναι η λογική λατρεία, προκείμενος σκοπός της ευσέβειας ο φωτισμός και η πίστη σύμφωνα με τις ιερές υποσχέσεις των Ευαγγελίων και των λοιπών Γραφών, επιδίδοντας τους εαυτούς τους σε κάθε αγαθό έργο και σε κάθε άσκηση της αρετής. Και να έχουν τη βέβαιη πεποίθηση ότι, διά της χάριτος του Χριστού και της θείας δυνάμεως, είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί μέσα μας ολοκληρωτικά η ίαση και η κάθαρση από τα πάθη της ατιμίας που ενεργούνται στην ψυχή και στο σώμα, διότι τα αδύνατα για εμάς είναι δυνατά για τον Θεό που έδωσε την υπόσχεση. Διότι τα πάθη της αμαρτίας προστέθηκαν εκ των υστέρων στην ψυχή και στο σώμα εξαιτίας της παραβάσεως του πρωτοπλάστου Αδάμ. Και να αξιωθούν, τέλεια και ολοκληρωτικά, το πνεύμα της υιοθεσίας για τον αγιασμό της ψυχής και του σώματος με απόλυτη βεβαιότητα, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «Το ευαγγέλιό μας δεν ήρθε σε εσάς μόνο με λόγια, αλλά και με δύναμη και με Πνεύμα Άγιο και με πολλή πληροφορία, καθώς γνωρίζετε». Και πάλι: «Ολόκληρο το πνεύμα σας και η ψυχή και το σώμα είθε να διατηρηθεί άμεμπτο κατά την ημέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού». Τον αρραβώνα αυτής της ανέκφραστης ευεργεσίας δεχθήκαμε εμείς που πιστέψαμε κατά το άγιο βάπτισμα της μακαρίας Τριάδος, έχοντας λάβει ως παρακαταθήκη αυτό το μέγα και άχραντο μυστήριο για την αύξηση και προκοπή της τέλειας κληρονομίας και για τον πολλαπλασιασμό του ταλάντου.

Αλλά όπως παλαιότερα, σύμφωνα με τον Νόμο, το πρόβατο εξεταζόταν για τυχόν ψεγάδια και τότε προχωρούσε προς θυσία, και μέσω του πάχους του ζώου και της κνίσας που διαχεόταν από τη φωτιά προσφερόταν ολοκαύτωμα στον Θεό «εις οσμήν ευωδίας», έτσι και εδώ τώρα εξετάζεται για ψεγάδια από τον επουράνιο Αρχιερέα Χριστό η ψυχή που επιθυμεί να προσφέρει τον εαυτό της και το σώμα της ως «θυσία ζωντανή, άγια, ευάρεστη στον Θεό». Και εάν διαθέτει την πνευματική ευτραφία, την οποία απέκτησε μέσω των καλών νόμων των διδασκαλιών της χάριτος και των αρετών, προσφέρεται όντως ως ολοκάρπωμα και ζωντανή θυσία μέσα στο πνευματικό πυρ, μέσω του αληθινού Αρχιερέως Χριστού, στον επουράνιο Πατέρα, στη ζωντανή βασιλεία των ουρανών, έχοντας καταξιωθεί να γίνει κληρονόμος των αιώνιων αγαθών. Πρέπει, λοιπόν, ο καθένας πάντοτε και στα πάντα να ανακρίνει και να δοκιμάζει τον εαυτό του, εάν πολιτεύεται σύμφωνα με τον λόγο της αλήθειας και ακολουθεί «τα ίχνη» του Κυρίου (δηλαδή δοκιμάζεται ανακρινόμενος από πνευματικούς άνδρες), και πάντοτε να αναζητεί εκείνους που κηρύσσουν τον λόγο της αλήθειας και βιώνουν τον Χριστιανισμό «με έργα και με αλήθεια».

Εάν δε βρεθεί κάποιο κακό στα χέρια σου, απόδωσέ το στη δική σου αδυναμία, λέγοντας: «Εγώ είμαι ο αμαρτωλός που παρόργισε τον Κύριο». «Σας παρακαλώ, λοιπόν, αδελφοί, διά των οικτιρμών» του Χριστού, αποκτήστε και «εγκολπωθείτε την ταπεινοφροσύνη», στην οποία αναπαύεται ο Κύριος, και κάθε ημέρα, σαν να αρχίζετε σήμερα τον χριστιανικό βίο, να στέκεστε ενώπιον του Κυρίου όντας πιο ταπεινοί και πιο ενδεείς από όλους τους ανθρώπους, και να θεωρείτε τους εαυτούς σας πιο αμαρτωλούς από όλους τους κατοίκους της γης. Αμήν.