Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 8:35

«Διότι ποιος», λέγει, «θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού» (ο οποίος ερμηνεύεται ως χέρι και Λόγος του Πατρός); «Θλίψη ή στενοχώρια ή διωγμός ή λιμός ή γυμνότητα ή κίνδυνος ή μάχαιρα; Καθώς είναι γραμμένο: ένεκά σου θανατωνόμαστε όλη την ημέρα, θεωρηθήκαμε σαν πρόβατα προορισμένα για σφαγή· αλλά σε όλα αυτά υπερνικούμε διά μέσου εκείνου που μας αγάπησε». Πολύ αληθινά· για να εκπληρωθεί, όπως είπα, το «εγώ θα θανατώσω και θα δώσω ζωή, θα χτυπήσω και εγώ θα θεραπεύσω, και δεν υπάρχει κανείς που να αποσπάσει» «εμάς από την αγάπη του Θεού την εν Χριστώ» προς την απώλεια. Γι' αυτό και «θεωρηθήκαμε σαν πρόβατα προορισμένα για σφαγή», ώστε «αφού πεθάνουμε ως προς την αμαρτία, να ζήσουμε για τον Θεό». Και αυτά μεν ας έχουν εξεταστεί μέχρις εδώ· τα δε συνεχόμενα με αυτά πρέπει πάλι να τα παραθέσουμε ως εξής. 39.

Αν όμως αναζητήσει κανείς σε αυτούς τον έμψυχο, γόνιμο και ζωντανό λόγο, από τον οποίο «όποιος πιει θα αποκτήσει πηγή ύδατος που θα αναβλύζει για την αιώνια ζωή», δεν θα τον έβρισκε. Γι' αυτό και προφητεύεται ότι θα είναι «σαν παράδεισος που δεν έχει ύδωρ». «Η ισχύς τους», λέει, «θα είναι σαν το καλάμι», όχι του σιταριού ούτε κάποιου άλλου από τα αναγκαία, αλλά σαν «το καλάμι του λιναριού» (στουπί), διότι έχει αφαιρεθεί από αυτούς «ο ισχυρός και η ισχυρή, η δύναμη του άρτου και η δύναμη του ύδατος, ο γίγαντας και ο δυνατός». Γι' αυτό και δεν μπορούν να πουν, παρόμοια με τους μαθητές του Χριστού: «τα πάντα μπορώ δια του Χριστού που με ενδυναμώνει», και: «ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη ή στενοχώρια;» και τα εξής. Διότι έτσι έχει γίνει η ισχύς τους «σαν το καλάμι του λιναριού», ώστε όχι μόνο να χάσουν την ελευθερία τους, για την οποία πρωτύτερα καυχιούνταν απολαμβάνοντας αυτονομία και δικό τους βασίλειο, αλλά και να υποδουλωθούν στους τυχαίους Ρωμαίους στρατιωτικούς. «Και τα έργα τους έχουν γίνει σαν σπινθήρες», επειδή οι πράξεις τους γίνονται αιτία πυρός, εφόσον «δεν οικοδομούν με χρυσάφι ούτε με ασήμι ούτε με πολύτιμους λίθους, αλλά μόνο με ξύλα, χορτάρι και καλάμια». Γι' αυτό και σε όλα αυτά προστίθεται: «και θα κατακαούν οι άνομοι και οι αμαρτωλοί μαζί, και δεν θα υπάρχει κανείς για να τους σβήσει». Βλέπεις πώς ο λόγος τους απειλεί με πυρπόληση και εμπρησμό.

Πέτρα ονομάζει, κατ’ αντιδιαστολή, το θεμέλιο του στερεού λόγου· επάνω σε αυτόν εκείνος που έχει σταθεί θα πει: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη ή στενοχωρία ή διωγμός ή πείνα;» και τα εξής. Και όχι μόνο έστησε τα πόδια επάνω στην πέτρα, αλλά τον κάνει και να βαδίζει και να τρέχει επάνω της, διά της ευδοκιμήσεως στα καλά έργα. Γι’ αυτό προσθέτει: «Και κατεύθυνε τα διαβήματά μου». Έπειτα, ακολούθως, σαν να έχει μεταβληθεί από τα χειρότερα προς τα καλύτερα, αποθέτει το παλαιό άσμα, με το οποίο θρήνησε όσα ειπώθηκαν στους προηγούμενους ψαλμούς, και αναλαμβάνει νέο άσμα προς Εκείνον που τον έσωσε· Εκείνον που βάζει στο στόμα του νέο άσμα και ύμνο, αφού αυτός απέβαλε τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του και ενδύθηκε τον νέο, που ανακαινίζεται κατά την επίγνωση του Θεού. Ύστερα από όλα αυτά γίνεται υπόδειγμα για πολλούς, ώστε και άλλοι, βλέποντας τη μεταβολή του, να αναλάβουν αγαθές ελπίδες και να πραγματοποιήσουν τη μεταβολή από τα χειρότερα προς τα καλύτερα. Γι’ αυτό λέγει: «Θα δουν πολλοί και θα φοβηθούν, και θα ελπίσουν στον Κύριο».

Προσευχήθηκαν να αγωνιστούν, και έδωσαν αυτήν την υπόσχεση, το να αθλήσουν μέχρι θανάτου υπέρ της ευσέβειας. Έχοντας, λοιπόν, κατορθώσει αυτά που έταξαν, λέγουν: «Θα σου εκπληρώσω τις ευχές μου, τις οποίες πρόφεραν τα χείλη μου και τις οποίες μίλησε το στόμα μου μέσα στη θλίψη μου.» Διότι, κατά τη διάρκεια αυτών ακριβώς των θλίψεων, για τις οποίες έλεγαν προηγουμένως: «Έθεσες θλίψεις στις πλάτες μας», επιδεικνύοντας τέλεια και ολοκληρωμένη την αγάπη προς τον Θεό, έκαναν τάματα και έδιναν υποσχέσεις ότι θα παραμείνουν σταθεροί μέχρι θανάτου, λέγοντας σχεδόν τα ίδια με τον Παύλο: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού; Μήπως η θλίψη, ή η στενοχώρια, ή ο διωγμός, ή η πείνα, ή η γυμνότητα, ή ο κίνδυνος;» και: «Διότι είμαι πεπεισμένος, ότι ούτε θάνατος, ούτε ζωή, ούτε τα παρόντα, ούτε τα μέλλοντα, θα μπορέσουν να μας χωρίσουν από την αγάπη του Θεού, η οποία υπάρχει στον Χριστό Ιησού.» Αυτές λοιπόν τις υποσχέσεις λέγει ότι εκπλήρωσαν στον Θεό, τις οποίες πρόφεραν τα χείλη τους, και τις οποίες μίλησε το στόμα τους μέσα στη θλίψη τους. Και τέτοιου είδους ήταν «τα ολοκαυτώματά» τους, αληθινά «μεμυαλωμένα».

Διότι έπρεπε, όπως ακριβώς δόθηκε σε εκείνους που κήρυτταν το Ευαγγέλιο λόγος με πολλή δύναμη, έτσι να παράσχει και στον λαό του κραταίωση και δύναμη, προκειμένου να μπορεί να σταθεί απέναντι στις μεθοδείες του διαβόλου και να λέγει όμοια με τον Παύλο: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού; Θλίψη ή στενοχώρια, ή διωγμός, ή λιμός;» και τα παρόμοια με αυτά.

Ας εξετάσουμε, λοιπόν, ποιος θα μπορούσε να είναι τέτοιος, ώστε να μπορούν να εφαρμοστούν σε αυτόν τα λόγια αυτά, και εναντίον του οποίου, μολονότι ένα πλήθος εχθρών εκστρατεύει κατά μυριάδες στα δεξιά του και κατά χιλιάδες στην άλλη πλευρά, αυτοί δεν τολμούν να τον αγγίξουν, αλλά καταπίπτουν μπροστά του. Λέω, λοιπόν, ότι αυτά αναφέρονται με έναν τρόπο στον τέλειο εν Χριστώ άνθρωπο· τέτοιος ήταν ο Παύλος όταν έλεγε: «Γνωρίζω έναν άνθρωπο εν Χριστώ»· και στον καθένα που μπορεί να πει παρόμοια με εκείνον: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού; Θλίψη, ή στενοχώρια, ή διωγμός, ή πείνα, ή γυμνότητα, ή κίνδυνος, ή μάχαιρα;» και πάλι: «Διότι είμαι πεπεισμένος ότι ούτε θάνατος ούτε ζωή ούτε παρόντα ούτε μέλλοντα ούτε δυνάμεις ούτε ύψωμα ούτε βάθος ούτε καμία άλλη κτίση θα μπορέσει να μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού, την εν Χριστώ Ιησού». Εκείνος δε που, εκτός από αυτά, είναι σε θέση να λέει: «Αλλά σε όλα αυτά υπερνικούμε», θα ήταν άξιος να ειπωθούν και για αυτόν τα προαναφερθέντα λόγια. Διότι ένας τέτοιος άνθρωπος, καθώς κατοικεί με τη βοήθεια του Υψίστου και αναπαύεται υπό τη σκέπη του Θεού, θα πει στον Κύριο: «Είσαι ο υπερασπιστής μου και το καταφύγιό μου, ο Θεός, και σε Αυτόν θα ελπίζω».

Πολλή ειρήνη υπάρχει σε όσους αγαπούν τον νόμο σου, και δεν υπάρχει σε αυτούς σκάνδαλο. Σε αυτούς που ποθούν το όνομα του Θεού υπάρχει πολλή ειρήνη, όχι τόσο η εξωτερική· διότι αυτή δεν εξαρτάται από εμάς· αλλά εκείνη που βρίσκεται στους λογισμούς, σύμφωνα με την οποία κατορθώνουν να έχουν την αταραξία και την ανενοχλησία που προέρχεται από την απάθεια. Αυτήν την ειρήνη, μαζί με την ανάλογη χάρη, την έχουν λάβει όσοι την έχουν από τον Θεό και Πατέρα και τον Κύριο Ιησού Χριστό. Έχοντάς την λοιπόν αποκτήσει για το όνομα του Θεού, όντας σε υπερβολικό βαθμό τέλειοι, δεν έχουν μέσα τους σκάνδαλο· διότι αυτό είναι χαρακτηριστικό των μικρών και όχι των μεγάλων, όπως λέει ο Σωτήρας: «Προσέχετε να μη σκανδαλίσετε έναν από αυτούς τους μικρούς». Εάν λοιπόν υπάρχει πολλή ειρήνη σε όσους αγαπούν τον νόμο του Θεού, ο άνθρωπος αυτός έχει πολλή ειρήνη και ο πόλεμος δεν αγγίζει την ψυχή του· διότι κανένα από τα αμαρτήματα δεν καταφλέγει την ψυχή του, και εφόσον έχει ειρήνη, έχει γίνει τέτοιος, ώστε να μη σκανδαλίζεται πλέον από τίποτα, λέγοντας: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη ή στενοχώρια;» και τα εξής.

Διότι όποιος αγαπά την αδικία μισεί την ίδια του την ψυχή, και αυτό που θεωρείται από τους ανθρώπους αξιομακάριστο στη ζωή τους είναι πιο ελεεινό από κάθε δυστυχία. Πόσοι δε πάλι, αντίθετα, ενώ εμφορούνται από τα άνω αγαθά και αφιερώνονται στη θεωρία των όντως όντων, θεωρούνται ότι είναι κάπως τυφλοί και ανόητοι ως προς τα υλικά πράγματα, όπως ακριβώς καυχάται ότι είναι και ο Παύλος, αποκαλώντας τον εαυτό του μωρό για τον Χριστό· διότι η φρόνηση και η σοφία του δεν ασχολούνταν με κανένα από τα πράγματα που επιδιώκονται με ζήλο εδώ κάτω. Γι' αυτό λέει: «Εμείς είμαστε μωροί για τον Χριστό», σαν να έλεγε: «Εμείς είμαστε τυφλοί ως προς τον επίγειο βίο, εξαιτίας του ότι βλέπουμε τα άνω και έχουμε τα μάτια μας στην κεφαλή». Για τον λόγο αυτό ήταν άστεγος και χωρίς τροφή, πένης, περιπλανώμενος, γυμνός, καταπονούμενος από την πείνα και τη δίψα. Αλλά σκέψου, αυτός που ήταν έτσι στα κάτω, πώς ήταν στα άνω. Διότι, αφού υψώθηκε έως τον τρίτο ουρανό, όπου βρισκόταν η κεφαλή του, εκεί είχε στραμμένα τα μάτια του, αγαλλιώντας με τα απόρρητα μυστήρια του παραδείσου, βλέποντας τα αθέατα και εντρυφώντας σε εκείνα που ξεπερνούν κάθε αίσθηση και διάνοια. Ποιος δεν θα τον θεωρούσε ελεεινό, βλέποντάς τον δέσμιο να βασανίζεται με χτυπήματα, και έπειτα από ναυάγιο να παρασύρεται στα βάθη του πελάγους από τα κύματα μαζί με τα δεσμά του; Αλλά όμως, αν και η κατάστασή του ανάμεσα στους ανθρώπους ήταν τέτοια, εντούτοις δεν αποτράπηκε από το να έχει διαρκώς τα μάτια του στην κεφαλή, λέγοντας: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού, η οποία είναι εν Χριστώ Ιησού;».

Θλίψη ή στενοχώρια ή διωγμός ή λιμός ή γυμνότητα ή κίνδυνος ή μάχαιρα; Πράγμα που ισοδυναμεί με το να λέει: ποιος θα εξορύξει τους οφθαλμούς μου από την κεφαλή και θα τους μεταφέρει προς το καταπατούμενο και γήινο; Το ίδιο ακριβώς προστάζει και σε εμάς να πράττουμε όταν παραγγέλλει να φρονούμε τα άνω, το οποίο είναι όμοιο με το να λέει να έχουμε τους οφθαλμούς μας στην κεφαλή.

Έτσι ο Παύλος λέει ότι «κάθεται ο Χριστός υπεράνω κάθε ονόματος», όχι μόνο αυτού που «ονομάζεται», δηλαδή είναι γνωστό στον παρόντα αιώνα, αλλά και αυτού που θα γίνει γνωστό στον μέλλοντα, εξυψώνοντας τη μεγαλοσύνη του Θεού και μέσα από τα άγνωστα σε αυτόν πράγματα. Έτσι, κάπου αλλού στις επιστολές του, αφού είπε «ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού;» και αφού απαρίθμησε όλα τα αισθητά και τα νοητά, «τα παρόντα και τα μέλλοντα», πρόσθεσε «ούτε καμία άλλη κτίση θα μπορέσει να μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού», διαβλέποντας μέσα από τα όντα και τα μη όντα και αποφαίνοντας για αυτά σαν να ήταν όντα. Εμείς λοιπόν, που από το ένα κατανοούμε τα μύρια και από το πεπερασμένο την άπειρη δύναμη, πώς δεν θα γνωρίσουμε τα πάντα από τα λιγοστά που τον αφορούν, όπως λένε ότι γνωρίζουν από τα νύχια τον λέοντα και από την άκρη το ύφασμα; Και έτσι θα αναγνωρίσουμε τον Θεό ως αίτιο των πάντων και από όλα αυτά θα τον αφαιρέσουμε, και μέσω της πίστεως θα προσθέσουμε αυτό που υπερβαίνει τη θεογνωσία που προέρχεται από τα όντα, ότι δηλαδή τα πάντα παρήχθησαν εκ του μη όντος μόνο με τον λόγο Του.

Διότι, εάν μεν τους πολιορκεί η θλίψη, βλέποντας τον Χριστό ως χορηγό της χαράς ευφραίνονται· εάν δε τους πιέζει στενοχώρια, αποβλέποντας στον δάσκαλο νιώθουν ευρυχωρία· εάν δε υφίσταται διωγμός, προσδοκώντας τον ουρανό δεν φροντίζουν για τα της γης, αλλά ασφαλίζουν τα πόδια τους ώστε να μην σκοντάψουν· εάν δε επίκειται πείνα, ψηλαφώντας τον άρτο της ζωής χορταίνουν· εάν δε επικρατεί γυμνότητα, ενδύονται το πνεύμα, περιβάλλονται τη χάρη και για τα ενδύματα εύλογα δεν φροντίζουν· εάν δε απειλείται κίνδυνος, γνωρίζουν τον στρατηγό, ξέρουν τον σύμμαχο και δεν ανέχονται, εύλογα, να χαλιναγωγήσουν την παρρησία του λόγου· εάν δε έχει ακονιστεί μάχαιρα, η γλώσσα δεν ανέχεται να σιωπά ακόμη και αν θυσιαστεί· και είναι έτοιμοι για καθετί από αυτά που έρχονται σαν άκακα αρνιά και ακέραια πρόβατα και αμνοί, αποδεχόμενοι με ευχαρίστηση το πρόσταγμα του ποιμένα: «Ιδού, εγώ σας αποστέλλω σαν πρόβατα εν μέσω λύκων», δηλαδή έχετε θάρρος και πορεύεστε, βιαστείτε γρήγορα, συνάξτε τα έθνη, αυξήστε τα κοπάδια, θορυβήστε τους λύκους, επιδείξτε τη δύναμη του ποιμένα.

Έτσι λοιπόν και ο Δανιήλ, όταν εμποδιζόταν να προσεύχεται, δεν υποτάχθηκε στο διάταγμα του βασιλιά, για να μην θέσει τη δόξα του Θεού κάτω από τη δόξα των ανθρώπων. Διότι, εάν κάποιος πεθαίνει για τον Θεό, οφείλει να χαίρεται γι' αυτό, εφόσον βρήκε την αιώνια ζωή. Πρέπει λοιπόν αυτοί που κοπιάζουν καλά, ζώντας με αγνότητα και φόβο σε τούτον τον κόσμο, να μη δίνουν καμία αφορμή σε όσους αναζητούν αφορμή, ώστε με αυτόν τον τρόπο εκείνοι μάλλον να καταισχύνονται. Όπως ακριβώς και «οι αξιωματούχοι ζητούσαν» τότε «να βρουν αφορμή εναντίον του Δανιήλ» και δεν έβρισκαν, «διότι ήταν πιστός». Εάν πάλι κάποιοι μας πιέζουν με τη βία να μη σεβόμαστε τον Θεό ούτε να ζητούμε από Αυτόν, απειλώντας μας με θάνατο, είναι προτιμότερο να πεθάνουμε ευχαρίστως παρά να πράξουμε τα όσα προστάζονται από αυτούς. Διότι, «ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού; Θλίψη ή στενοχώρια ή διωγμός ή λιμός ή κίνδυνος ή μάχαιρα;» Και για τον λόγο αυτό ο μακάριος Δανιήλ, έχοντας φοβηθεί περισσότερο τον Θεό και έχοντας παραδώσει τον εαυτό του στον θάνατο, διασώθηκε από τους λέοντες μέσω του αγγέλου. Εάν, δηλαδή, από φόβο προς το διάταγμα είχε ησυχάσει κατά τις τριάντα ημέρες, η πίστη του προς τον Θεό δεν θα ήταν πλέον αγνή. Διότι «κανείς δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους». Επειδή η τέχνη του διαβόλου υπήρξε πάντοτε τέτοια, στο να διώκει, να θλίβει και να καταπονεί τους αγίους, για να μην υψώνουν προσευχόμενοι «όσια χέρια» προς τον Θεό, γνωρίζοντας ότι η προσευχή των αγίων παρέχει στον μεν κόσμο ειρήνη, στον δε πονηρό κόλαση.

Σε παρακαλώ, λοιπόν, εάν αισθανθείς στην ψυχή σου ότι έχεις φθάσει στη χώρα της αγάπης, να τηρείς τις εντολές της νέας, εξαιτίας του πόθου για Εκείνον που τις εθέσπισε, και όχι από φόβο. Όπως ακριβώς και ο μακάριος Παύλος, όταν φλεγόταν από τη θεία αγάπη, είπε: «Ποιος θα με χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη ή φυλακή ή διωγμός;» και τα εξής. Και πάλι προσθέτει: «Διότι είμαι πεπεισμένος ότι ούτε θάνατος ούτε ζωή ούτε παρόντα ούτε μέλλοντα μπορούν να με χωρίσουν από την αγάπη του Θεού, η οποία είναι στον Χριστό Ιησού, τον Κύριό μας». Και για να μη θεωρηθεί ότι επιθυμεί τη μεγάλη αμοιβή ή την τιμή ή την υπερβάλλουσα δωρεά των πνευματικών αγαθών, όπως επιθυμεί η δική σου αγιοσύνη, είπε: «Θα ευχόμουν να είμαι ανάθεμα, αποχωρισμένος από τον Χριστό, ώστε οι αποξενωμένοι να γίνουν οικείοι Του».

Σε παρακαλώ, λοιπόν, εάν αισθανθείς στην ψυχή σου ότι έφτασες στη χώρα της αγάπης, τήρησε τις νέες εντολές από πόθο για Εκείνον που τις έθεσε, και όχι από φόβο. Όπως ακριβώς και ο μακάριος Παύλος, όταν φλεγόταν μέσα στη θεία αγάπη, είπε: «Ποιος θα με χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψεις, ή φυλακές, ή διωγμοί, και τα εξής;». Και πάλι προσθέτει: «Διότι είμαι πεπεισμένος ότι ούτε θάνατος ούτε ζωή, ούτε τα παρόντα ούτε τα μέλλοντα μπορούν να με χωρίσουν από την αγάπη του Θεού, η οποία είναι εν Χριστώ Ιησού, τον Κύριό μας». Και για να μη νομιστεί ότι επιθυμεί τον μεγάλο μισθό ή την τιμή ή την υπερβάλλουσα δωρεά των πνευματικών χαρισμάτων, όπως τα επιθυμεί η αγιοσύνη σου, είπε: «Διότι θα ευχόμουν να είμαι εγώ ανάθεμα, χωρισμένος από τον Χριστό, και αν ήταν δυνατόν μέσω αυτού, να οικειωθούν οι ξένοι τον Χριστό».

ΤΟΓ΄. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΥΠΟΔΙΑΚΟΝΟ ΠΑΛΛΑΔΙΟ. Περί του να υπομένουμε γενναία κάθε πειρασμό. Αν οι πύλες του άδη, οι οποίες είναι όλα τα πεπυρωμένα βέλη του Πονηρού, δεν κατισχύουν της αμώμου και ορθής πίστεως, και ο κίνδυνος, η γυμνότητα και ο θάνατος δεν μπορούν να μας χωρίσουν από τον Χριστό· για ποιο λόγο, θαυμάσιε, δυσφορείς να υπομένεις τις μικρές προσβολές που υφίστασαι για τον Χριστό; Στάσου, λοιπόν, εδραίος, και οι μεν πειρασμοί που έχουν ήδη έλθει θα σβήσουν, ενώ αυτοί που σχεδιάζονται θα εξαφανιστούν πριν καν εκδηλωθούν.

Διότι η παρθένος είναι ιερατικό σκεύος, πορφύρα, η οποία δεν επιτρέπεται να δοθεί σε κανέναν άλλον παρά μόνο στον Βασιλέα των όλων, νύμφη που διατηρεί πάντοτε παρθενικό τον γάμο της. Ω, μακάριοι γάμοι, των οποίων η νυφική κλίνη είναι η παρθενία. Για χάρη αυτών υπέστη τους κινδύνους η μακαρία μάρτυς· διότι αντίκρισε το κάλλος του Νυμφίου και δεν αποσπούσε το βλέμμα της από τη θέα του. Την πίεζε η μητέρα της παρακινώντας την σε γάμο, εκείνη όμως αναβοούσε προς τον Νυμφίο που βρίσκεται στους ουρανούς: «Προς Εσένα ύψωσα τα μάτια μου, που κατοικείς στον ουρανό»· την επισκεπτόταν ο μνηστήρας δελεάζοντάς την με γαμήλιες υποσχέσεις, αλλά εκείνη τασσόταν εσωτερικά με τον Χριστό, λέγοντας: «Προσκολλήθηκε η ψυχή μου οπίσω Σου»· συνέρρεαν οι συγγενείς με κολακείες, εκείνη όμως έφερνε στον νου της τον Παύλο να διαβεβαιώνει: «Σε αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σε παρουσιάσω ως αγνή παρθένο στον Χριστό»· την ικέτευαν οι υπηρέτες με δάκρυα, αλλά εκείνη έψαλλε γεμάτη ένθεο έρωτα προς τον Νυμφίο: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού;»· την φοβέριζαν οι δικαστές με τιμωρίες, εκείνη όμως τις καταπατούσε όλες με φρόνημα που βροντοφώναζε: «Οι άρχοντες δεν αποτελούν φόβο για τα αγαθά έργα, αλλά για τα κακά».

Αλλά αν πρόκειται για βιωτικό κέρδος, επιλέγουμε να τα υπομένουμε όλα με προθυμία, έστω κι αν συνεπάγεται κόπο, έστω κι αν ενέχει κάποια άλλη ταλαιπωρία, έστω και ντροπή, έστω και τιμωρία, τόσο στο παρόν όσο και στο μέλλον. Για τη δική μας σωτηρία, όμως, και προκειμένου να ελκύσουμε την άνωθεν βοήθεια, παρουσιαζόμαστε νωθροί, καταβεβλημένοι και παραλυμένοι. Και ποια συγγνώμη θα υπάρξει για εμάς, ή ποια απολογία, εφόσον βρισκόμαστε σε τέτοια ραθυμία, και δεν επιθυμούμε να επιδείξουμε για τον Θεό ούτε τόση αγάπη όση ο μακάριος εκείνος επέδειξε από πόθο για μια κόρη, και μάλιστα ενώ έχουμε να απαριθμήσουμε τόσες πολλές ευεργεσίες που μας έχουν γίνει και μας γίνονται καθημερινά; Αλλά ακόμη κι αν εμείς είμαστε τόσο αγνώμονες, δεν ήταν έτσι ο Παύλος, ο οποίος ήταν τόσο ζέων στο πνεύμα και τόσο φλεγόμενος από τον πόθο για τον Θεό, ώστε να εκφράσει εκείνα τα λόγια που ήταν άξια της ψυχής του και να αναφωνήσει λέγοντας: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού;». Δες την έμφαση της λέξης· δες τη μανία του ακατανίκητου πόθου· δες τη φλεγόμενη αγάπη. «Ποιος θα μας χωρίσει;». Τι είναι αυτό, λέει, που μπορεί να μας στερήσει την αγάπη για τον Θεό; Τι από τα ορατά, τι από τα αόρατα;

Γ΄. Έπειτα, θέλοντας να τα απαριθμήσει όλα κατά είδος, και να καταστήσει σε όλους μας ολοφάνερο τον ακάθεκτο πόθο που έτρεφε για τον Δεσπότη, πρόσθεσε λέγοντας: Θλίψη ή στενοχώρια ή λιμός ή διωγμός ή γυμνότητα ή κίνδυνος ή μάχαιρα;

Ω μανία μιας ψυχής που μαίνεται, μανία που είναι μητέρα της σωφροσύνης! Τι, λέγει, από όσα μας επιβάλλονται θα μπορέσει να μας απομακρύνει από την αγάπη προς τον Θεό; Οι καθημερινές θλίψεις; Ουδαμώς. Αλλά οι στενοχώριες; Ούτε και αυτές. Αλλά οι διωγμοί; Διόλου. Αλλά τι; Η πείνα;

Ούτε αυτό. Αλλά μήπως οι κίνδυνοι; Και γιατί να μιλώ για πείνα και γυμνότητα και κινδύνους; Ή μήπως η μάχαιρα; Ακόμη και ο ίδιος ο θάνατος, λέγει, εάν επέλθει, δεν θα έχει τη δύναμη να το κατορθώσει αυτό· διότι είναι ανέφικτο και απολύτως αδύνατον. Κανένας άλλος δεν αξιώθηκε να αγαπήσει τον Δεσπότη με τέτοιον τρόπο, όσο αυτή η μακαρία ψυχή. Διότι, ωσάν να είχε απαλλαγεί από το σώμα και να είχε, τρόπον τινά, αρθεί στα ύψη, θεωρώντας ότι ούτε καν βαδίζει επάνω στη γη, κατ' αυτόν τον τρόπο τα διακηρύσσει όλα.

Με το να γίνουμε φως. Πώς θα αντιμετωπίσουμε τα πνεύματα της πονηρίας; Με το να γίνουμε αγαθοί. Διότι η πονηρία είναι αντίθετη στο αγαθό, και το φως διώχνει το σκοτάδι· αν όμως και εμείς είμαστε σκοτάδι, οπωσδήποτε θα αιχμαλωτιστούμε. Πώς λοιπόν θα τους υπερνικήσουμε; Αν αυτό που είναι εκείνοι εκ φύσεως, αυτό γίνουμε εμείς από ελεύθερη προαίρεση, δηλαδή απαλλαγμένοι από σάρκα και αίμα· έτσι θα τους υποτάξουμε. Διότι, επειδή ήταν φυσικό να καταδιώκονται από πολλούς, μην νομίσετε, λέει, ότι αυτοί οι άνθρωποι μας πολεμούν. Οι δαίμονες που ενεργούν μέσα τους, αυτοί είναι που πολεμούν· προς εκείνους διεξάγεται η μάχη μας. Με αυτό κατορθώνει δύο πράγματα, αφενός κάνοντάς τους πιο πρόθυμους απέναντι σε αυτούς που τους πολεμούν, και αφετέρου διεγείροντας τον θυμό εναντίον εκείνων των δαιμόνων. Και για ποιον λόγο διεξάγεται η μάχη μας εναντίον τους; Επειδή έχουμε και σύμμαχο ακαταμάχητο, τη χάρη του Πνεύματος, διδαχθήκαμε τέτοια τέχνη, ώστε να μην παλεύουμε εναντίον ανθρώπων, αλλά εναντίον δαιμόνων. Αν όμως θέλουμε, ούτε καν θα χρειαστεί να παλέψουμε, διότι η πάλη υφίσταται επειδή εμείς το επιλέγουμε· αφού είναι τόσο μεγάλη η δύναμη Εκείνου που κατοικεί μέσα μας, ώστε να λέει: «Ιδού, σας έδωσα εξουσία να πατάτε πάνω σε φίδια και σκορπιούς, και πάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού». Μας έδωσε κάθε εξουσία, και να παλεύουμε και να μην παλεύουμε· επειδή όμως εμείς είμαστε ράθυμοι, παλεύουμε μαζί τους· διότι, ως απόδειξη ότι ο Παύλος δεν πάλευε, άκουσέ τον να λέει: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού;»

Θλίψη, ή στενοχώρια, ή λιμός, ή διωγμός, ή γυμνότητα, ή κίνδυνος, ή μάχαιρα; Και πάλι άκουσέ τον να λέει: Ο Θεός θα συντρίψει τον σατανά κάτω από τα πόδια σας εν τάχει. Διότι τον είχε υποτάξει· γι' αυτό και έλεγε: Σου παραγγέλλω στο όνομα του Κυρίου Ιησού να εξέλθεις από αυτήν. Αυτό όμως δεν είναι έργο κάποιου που παλεύει. Διότι αυτός που παλεύει δεν έχει νικήσει ακόμα, ενώ αυτός που νίκησε δεν παλεύει πλέον. Τον υπέταξε, τον αιχμαλώτισε. Αλλά και ο Πέτρος δεν πάλευε με τον διάβολο, αλλά έπραττε αυτό που ήταν ανώτερο από την πάλη.

Εννοώ τον Παύλο και τους συν αυτώ, οι οποίοι, ενώ βρίσκονταν στη γη, διέτριβαν στον ουρανό. Και τι λέω στον ουρανό; Ήταν ψηλότεροι και από τον ουρανό, και από τον άλλο ουρανό, και ανήλθαν προς τον ίδιο τον Θεό. Διότι, «ποιος θα μας χωρίσει», λέει, «από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη ή στενοχώρια ή πείνα ή διωγμός ή γυμνότητα ή κίνδυνος ή μάχαιρα;» Και πάλι: «Εφόσον εμείς δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα». Βλέπεις ότι δεν έστρεφε καν την προσοχή του στα επίγεια; Και για να σου αποδείξω ότι ήταν ανώτερος από τους ουρανούς, άκουσέ τον να λέει: «Διότι είμαι πεπεισμένος ότι ούτε θάνατος ούτε ζωή, ούτε τα παρόντα ούτε τα μέλλοντα, ούτε ύψωμα ούτε βάθος, ούτε καμία άλλη κτίση θα μπορέσει να μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού».

Διότι είμαστε πρεσβευτές υπέρ του Χριστού, σαν να παρακαλεί ο Θεός μέσω ημών. Αλλά όμως, μολονότι και ο Θεός παρακαλεί, και άνθρωποι γίνονται πρεσβευτές υπέρ του Χριστού προς τους ανθρώπους, δεν θεωρούμε ότι εξάγεται από αυτά τίποτε το ανάξιο για την αξία Εκείνου, παρά μόνο ένα συμπεραίνουμε από όλα όσα ειπώθηκαν: την ένταση της αγάπης Του. Αυτό ακριβώς ας κάνουμε και εδώ. Εάν, λοιπόν, και το Πνεύμα μεσιτεύει με στεναγμούς αλάλητους, και ο Χριστός πέθανε και μεσιτεύει υπέρ ημών, και ο Πατέρας δεν λυπήθηκε τον ίδιο Του τον Υιό για χάρη σου, και σε εξέλεξε και σε δικαίωσε, τι λοιπόν φοβάσαι; Γιατί τρέμεις, ενώ απολαμβάνεις τόση αγάπη και τόση φροντίδα; Γι' αυτό ακριβώς, αφού κατέδειξε την άφθονη άνωθεν πρόνοια, με παρρησία πλέον προσθέτει τα εξής, και δεν λέει ότι «Οφείλετε και εσείς να Τον αγαπάτε έτσι», αλλά, σαν να κυριεύθηκε από θείο ενθουσιασμό από αυτήν την άφατη πρόνοια, λέει: Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Και δεν είπε: Του Θεού· τόσο αδιάφορο είναι γι' αυτόν το να τον ονομάζει Χριστό ή Θεό. Μήπως η θλίψη, ή η στενοχώρια, ή ο διωγμός, ή η πείνα, ή η γυμνότητα, ή ο κίνδυνος, ή η μάχαιρα; Δες τη σύνεση του μακαρίου Παύλου.

Διότι τόσο πολύ μερικοί δεν είναι άξιοι ούτε το όνομα του Παύλου να ακούσουν, και βρίσκονται τόσο μακριά από τη δική του σφοδρότητα, ώστε να νομίζουν ότι εκείνος τα λέει αυτά αναφερόμενος στον πρόσκαιρο θάνατο. Για τους οποίους θα μπορούσα να πω ότι αγνοούν τον Παύλο τόσο, όσο οι τυφλοί τις ακτίνες του ήλιου· ή μάλλον και πολύ περισσότερο. Διότι εκείνος που καθημερινά αντίκριζε τον θάνατο, που αντιμετώπισε σωρεία κινδύνων και είπε: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη, ή στενοχώρια, ή πείνα, ή διωγμός;»· και που δεν αρκέστηκε σε όσα ελέχθησαν, αλλά αφού ξεπέρασε τον ουρανό και τον ουρανό του ουρανού, διέτρεξε τους αγγέλους και τους αρχαγγέλους και όλα τα επουράνια, και συμπεριέλαβε ταυτόχρονα τα παρόντα, τα μέλλοντα, τα ορώμενα, τα νοούμενα, τα λυπηρά, τα ευχάριστα, και όσα εμπεριέχονται στα μεν και στα δε, χωρίς να παραλείψει απολύτως τίποτα, και μη έχοντας ικανοποιηθεί ούτε με αυτά, αλλά υποθέτοντας την ύπαρξη και άλλης τόσης κτίσης που δεν υφίσταται, πώς θα ήταν δυνατόν, σαν να αναφέρει κάτι σπουδαίο έπειτα από όλα εκείνα, να κάνει μνεία για τον πρόσκαιρο θάνατο;

Διότι η τωρινή ελαφρά θλίψη μας κατεργάζεται με υπερβολικό και ασύγκριτο τρόπο ένα αιώνιο βάρος δόξας, εφόσον δεν προσηλώνουμε την προσοχή μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα. Ας στρέψουμε λοιπόν τους οφθαλμούς μας προς τον ουρανό, και ας τα αναλογιζόμαστε και ας τα βλέπουμε αυτά διαπαντός. Διότι, εάν διατρίβουμε πάντοτε σε εκείνα, ούτε θα υποκύψουμε στα παρόντα ευχάριστα, ούτε θα υπομείνουμε με βαρύτητα τα λυπηρά· αλλά και αυτά και τα παρόμοιά τους θα τα περιγελάσουμε, και τίποτα δεν θα δυνηθεί ούτε να μας υποδουλώσει, ούτε να μας οδηγήσει σε έπαρση, αρκεί μόνο να στρέψουμε τον πόθο μας εκεί, αρκεί να αποβλέπουμε προς την αγάπη εκείνη. Και γιατί λέω πως δεν θα πονέσουμε από τα παρόντα δεινά; Διότι δεν θα νομίζουμε καν πλέον ότι τα βλέπουμε. Τέτοιας λογής είναι ο έρωτας. Άλλωστε, αυτούς που δεν είναι παρόντες μαζί μας, αλλά απουσιάζουν, και τους οποίους ποθούμε, τους φέρνουμε στον νου μας κάθε μέρα. Διότι μεγάλη είναι η δεσποτεία της αγάπης· απομακρύνει από όλα τα άλλα, και προσδένει την ψυχή στο ποθούμενο. Εάν αγαπήσουμε κατ' αυτόν τον τρόπο τον Χριστό, όλα τα επίγεια θα φανούν ως σκιά, όλα θα φανούν ως εικόνα και όνειρο. Θα πούμε τότε και εμείς: Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη ή στενοχώρια;

Γ΄. Τι λοιπόν φοβάσαι; λέγει. Μήπως μειωθείς, επειδή είσαι ταπεινός; Κοίταξε εμένα, και όλα τα δικά μου· από εμένα να μαθαίνεις, και τότε θα γνωρίσεις ξεκάθαρα, πόσο μεγάλο είναι αυτό το αγαθό. Βλέπεις πώς με κάθε τρόπο τους οδηγεί στην ταπεινοφροσύνη; Από όσα ο ίδιος έπραξε: «Μάθετε από εμένα, διότι είμαι πράος»· από όσα οι ίδιοι πρόκειται να κερδίσουν: «Διότι θα βρείτε», λέγει, «ανάπαυση για τις ψυχές σας»· από όσα τους χαρίζει: «Διότι και εγώ θα σας αναπαύσω», λέγει· από το γεγονός ότι το κατέστησε ελαφρύ: «Διότι ο ζυγός μου είναι καλός, και το φορτίο μου είναι ελαφρύ». Το ίδιο κάνει και ο Παύλος λέγοντας: «Διότι η παρούσα ελαφριά θλίψη μας απεργάζεται για εμάς ένα υπερβολικά μεγάλο και αιώνιο βάρος δόξας». Και πώς είναι ελαφρύ, λέγει, το φορτίο, όταν λέει: «Εάν κάποιος δεν μισήσει πατέρα και μητέρα»· και, «Όποιος δεν σηκώνει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν είναι άξιός μου»· και, «Όποιος δεν αποτάσσεται όλα τα υπάρχοντά του, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου»· όταν προστάζει να παραδίδουν και αυτήν ακόμη τη ζωή τους; Ας σε διδάξει ο Παύλος λέγοντας: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Η θλίψη; ή η στενοχώρια; ή ο διωγμός; ή η πείνα; ή η γυμνότητα; ή ο κίνδυνος; ή το μαχαίρι;» και ότι «Δεν είναι άξια τα παθήματα του παρόντος καιρού να συγκριθούν με τη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς».

Τι είναι λοιπόν αυτό που προσφέρει λαβή; Φάνηκε κάποτε, λέει, να φοβάται τα χτυπήματα· και πράγματι φάνηκε, όταν τον προέτειναν στους ιμάντες για μαστίγωση. Και όχι μόνο τότε, αλλά και κάποια άλλη φορά στο σπίτι της πορφυροπώλιδος, όταν μάλιστα προκάλεσε δυσκολίες σε αυτούς που ήθελαν να τον βγάλουν έξω. Διότι το έπραττε αυτό μην επιδιώκοντας τίποτε άλλο παρά μόνο την ασφάλειά του και το να μην περιπέσει γρήγορα στα ίδια μαρτύρια. Τι θα μπορούσαμε λοιπόν να πούμε; Ότι τίποτα δεν τον αναδεικνύει τόσο μεγάλο και θαυμαστό, όσο αυτά τα οποία ειπώθηκαν· το ότι, δηλαδή, αν και είχε τέτοια ψυχή, ούτε παράτολμη ούτε ριψοκίνδυνη, και σώμα που υποχωρούσε τόσο στις πληγές και έτρεμε τα μαστίγια, εντούτοις, διόλου λιγότερο από τις ασώματες δυνάμεις, περιφρόνησε όλα όσα θεωρούνταν φοβερά, όταν η περίσταση το απαιτούσε. Όταν λοιπόν τον δεις να διστάζει και να φοβάται, θυμήσου εκείνα τα λόγια με τα οποία ξεπέρασε τους ουρανούς και συναγωνιζόταν τους αγγέλους, λέγοντας: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού; Θλίψη, ή στενοχώρια, ή διωγμός, ή πείνα, ή γυμνότητα, ή κίνδυνος, ή μάχαιρα;» Θυμήσου εκείνα τα λόγια με τα οποία λέει ότι όλα αυτά δεν είναι τίποτα, δηλώνοντας: «Διότι η παροδική και ελαφριά θλίψη μας κατεργάζεται για εμάς σε υπερβολικό βαθμό αιώνιο βάρος δόξας, εφόσον εμείς δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα».

Η δικαιοσύνη λοιπόν του Θεού και ο νόμος είναι αλήθεια εις τον αιώνα. Γι' αυτό και προς τους Ιουδαίους έλεγε ο μακάριος Παύλος: Επιδιώκοντας να εγκαθιδρύσουν τη δική τους δικαιοσύνη, δεν υποτάχθηκαν στη δικαιοσύνη του Θεού. Θλίψεις και ανάγκες με βρήκαν. Διότι αυτά είναι συνυφασμένα με τους εργάτες της αρετής. Αυτό δε είναι παρόμοιο με εκείνο που ελέχθη από τον Παύλο: Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; θλίψη, ή στενοχώρια, ή διωγμός, ή λιμός, ή γυμνότητα; Διότι για χάρη σου θανατωνόμαστε όλη την ημέρα, θεωρηθήκαμε ως πρόβατα σφαγής.

Εκείνος δε που επέλεξε την κόλαση της γέεννας προκειμένου να μπορέσει να προσελκύσει όλους τους Ιουδαίους, είναι ολοφάνερο ότι, εφόσον δεν το πέτυχε, βίωνε κατάσταση βαρύτερη από εκείνους που τιμωρούνται στη γέεννα. Ω, του διαπύρου έρωτος της αγάπης! Ο Παύλος, που αψηφά το πυρ, ο αδαμάντινος, ο στερεός, ο ακλινής, ο άκαμπτος, αυτός που λέει: «Ποιος θα μας χωρίσει από τον Χριστό; Θλίψη ή στενοχώρια ή διωγμός ή λιμός ή γυμνότητα ή κίνδυνος ή μάχαιρα;» Εκείνος που αψηφά την ξηρά και τη θάλασσα, που περιγελά τις αδαμάντινες πύλες του θανάτου· αυτός, επειδή είδε τα δάκρυα κάποιων αγαπητών του, τόσο πολύ λύγισε και συνετρίβη, ώστε ούτε τον πόνο του δεν μπόρεσε να κρύψει, αλλά είπε αμέσως: «Τι κάνετε, κλαίγοντας και συνθλίβοντάς μου την καρδιά;»

Όλα αυτά να τα πράττεις διατηρώντας τη μνήμη του Κυρίου, και να παρακαλείς Κύριον τον Θεό να γίνει ο ίδιος οδηγός σου σε ό,τι και αν κάνεις· διότι όπου προσκαλείται ο Χριστός και όπου κατοικήσει ο Χριστός, εκεί τα πάντα είναι άγια, τα πάντα ευλογημένα. Εκεί ο Χριστός ευφραίνεται, και μακάριοι είναι όσοι πεινούν και όσοι διψούν για αυτόν, όσοι τον τρώνε και όσοι τον πίνουν, και όσοι τον αγαπούν. Διότι ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη ή στενοχώρια ή διωγμός ή κίνδυνος ή μάχαιρα ή θάνατος; Επειδή η γλυκύτητα του Χριστού και η θεϊκή του αγάπη υπερισχύουν όλων μαζί, μέσω της μνήμης του Χριστού. Όπως ακριβώς και οι άγιοι μάρτυρες περιφρόνησαν τον θάνατο χάριν της αγάπης και της γλυκύτητας του Χριστού, ώστε να κερδίσουν μόνον αυτόν, καθώς και ο άγιος Παύλος κηρύττει: εάν κάποιος δεν αγαπά τον Κύριο Ιησού, ας είναι ανάθεμα, μαραναθά· και το μαραναθά στα εβραϊκά σημαίνει: είδα τον Κύριο. Και αμέσως του εμφανίστηκε ο Κύριος και του λέει: επειδή με αγαπάς, Παύλε, δες πού βρίσκομαι. Από χαρά, λοιπόν, λέει ο Παύλος το μαραναθά: είδα τον Κύριο, δες, ήλθε ο Κύριος, δες πού είναι.

Ανάγνωσε τον Ησαΐα, και σε αυτόν θα βρεις πώς ομιλεί το βέλος: «Και με έθεσε ως βέλος εκλεκτό», λέγει ο Θεός Λόγος, «και μέσα στη φαρέτρα του με έκρυψε». Πληγωμένος από αυτό το βέλος ο Ιερεμίας έλεγε προς αυτόν: «Εγώ όμως δεν κοπίασα να σε ακολουθώ, και ημέρα ανθρώπου δεν επιθύμησα». Πληγωμένος στη διάνοια από αυτό το βέλος ο Δαβίδ έλεγε προς αυτόν: «Προσκολλήθηκε η ψυχή μου οπίσω σου, και εμένα με στήριξε η δεξιά σου». Πληγωμένος από αυτό το βέλος ο Πέτρος έλεγε στον Χριστό: «Κύριε, εσύ γνωρίζεις ότι σε αγαπώ». Πληγωμένος από αυτό το βέλος ο Παύλος, και συνδεδεμένος με τον Χριστό, έλεγε: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού;». Πληγωμένη από αυτό το βέλος η πάνσεμνη Εκκλησία έλεγε: «Ωιμέ, είμαι πληγωμένη από αγάπη». Ω στεναγμός, που μέσα από τα βάθη της καρδιάς αναβλύζει φιλόχριστα νάματα· ω στεναγμός, με τον οποίο ελκύει προς τον εαυτό της τον ουράνιο νυμφίο Χριστό.

δ΄. Τέτοιος ήταν ο μακάριος Παύλος· γι' αυτό έλεγε: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη ή στενοχώρια ή διωγμός ή πείνα ή γυμνότητα ή κίνδυνος ή μάχαιρα;», καθώς είναι γραμμένο: «Για χάρη σου θανατωνόμαστε όλη την ημέρα, λογαριαστήκαμε ως πρόβατα προορισμένα για σφαγή· αλλά σε όλα αυτά υπερνικούμε διά μέσου εκείνου που μας αγάπησε». Αυτό ακριβώς υπονοώντας και εδώ, έλεγε: «Ακόμη και αν ο εξωτερικός μας άνθρωπος φθείρεται, ο εσωτερικός όμως ανακαινίζεται ημέρα με την ημέρα»· ασθενέστερο γίνεται το σώμα, λέει, αλλά πιο δυνατή και ισχυρότερη η ψυχή, και μάλλον αποκτά φτερά. Και όπως ακριβώς ένας στρατιώτης που φέρει βαριά όπλα, ακόμη και αν είναι εξαιρετικά γενναίος και πολεμικός, δεν θα μπορούσε να γίνει φοβερός στους εχθρούς, επειδή το βάρος των όπλων ζημιώνει την ταχύτητα των ποδιών και την πολεμική του εμπειρία· εάν όμως λάβει ελαφρά και εύχρηστα όπλα, επιτίθεται στους αντιπάλους σαν οποιοδήποτε πτηνό· έτσι και εκείνος που δεν παχαίνει τη σάρκα του με μέθη, ούτε με ανέσεις και τρυφηλή ζωή, αλλά την καθιστά πιο ελαφριά και πιο λεπτή με τις νηστείες, τις προσευχές και τη μεγάλη υπομονή στις θλίψεις, σαν κάποιος φτερωτός που κατεβαίνει από ψηλά, έτσι με μεγάλη ορμή εισβάλλει στις φάλαγγες των δαιμόνων, καταβάλλει εύκολα τις αντίπαλες δυνάμεις και τις καθιστά υποχείριά του.

Και γιατί πρέπει να μιλάμε για τα μικρά, αποσιωπώντας τα μεγάλα; Από αγάπη κατήλθε προς εμάς ο αγαπητός Υιός του Θεού, και έγινε ομόσκηνος και ομοδίαιτος με τους ανθρώπους, ώστε, αφού καταλύσει την πολυθεϊκή πλάνη και κηρύξει την αληθινή θεογνωσία, να διδάξει στους ανθρώπους την μεταξύ τους αγάπη, καθώς μαρτυρεί ο Ιωάννης λέγοντας: «Τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή, για να μη χαθεί καθένας που πιστεύει σε αυτόν, αλλά να έχει ζωή αιώνια». Φλεγόμενος από αυτήν, ο Παύλος ύψωσε την ουράνια εκείνη φωνή: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού;» λέγοντας: «Μήπως θλίψη, ή στενοχώρια, ή διωγμός, ή πείνα, ή γυμνότητα, ή κίνδυνος, ή μάχαιρα;». Αφού δε τα περιφρόνησε αυτά ως ευτελή, παρέθεσε και άλλα πολύ μεγαλύτερα από αυτά· διότι λέει: «Ούτε θάνατος, ούτε ζωή, ούτε παρόντα, ούτε μέλλοντα, ούτε ύψωμα, ούτε βάθος, ούτε καμία άλλη κτίση θα μπορέσει να μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού που υπάρχει στον Χριστό Ιησού τον Κύριό μας». Επομένως, τίποτα δεν μπορούσε να χωρίσει εκείνον τον μακάριο, ο οποίος πυρπολούνταν από την αγάπη· ούτε ουρανός, ούτε γη, ούτε θάλασσα, ούτε τα βασίλεια των ουρανών, ούτε τα κολαστήρια του άδη· διότι τα παραθεωρούσε όλα για χάρη του Χριστού. Εάν δε εξετάσουμε και τους άλλους αγίους, θα διαπιστώσουμε ότι όλοι ευαρέστησαν στον Θεό δια της αγάπης.

Αυτό ανέδειξε τον Πέτρο κορυφαίο· αυτό έκανε τον Παύλο τόσο μεγάλο. Γι' αυτό και έλεγε: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Η θλίψη, ή η στενοχώρια, ή ο κίνδυνος, ή η μάχαιρα;» Αυτό κατέστησε γενναίους και όσους νηστεύουν, όχι μόνο απέναντι στις τροφές, αλλά και απέναντι στα πάθη. Ας περιτειχίσουμε τον εαυτό μας, αγαπητοί, με τη δύναμη του σταυρού, και καθοπλισμένοι στο εξής, ας προσέλθουμε με μεγαλύτερη προθυμία στη νηστεία και ας περιφρονήσουμε όλες τις απολαύσεις του βίου.

Άκουσε. Αφού μίλησε για τα δεινά αυτού του κόσμου και είπε: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη ή στενοχώρια ή διωγμός ή πείνα ή γυμνότητα ή κίνδυνος ή μάχαιρα;» και αφού διήλθε όλα τα επίγεια, ανέρχεται στον ουρανό, και θέλοντας να δείξει ότι δεν είναι σπουδαίο πράγμα το να περιφρονεί κανείς τις επίγειες τιμωρίες για τον Χριστό, πρόσθεσε ότι: «Ούτε άγγελοι, ούτε αρχές, ούτε δυνάμεις, ούτε παρόντα, ούτε μέλλοντα, ούτε ύψωμα, ούτε βάθος, ούτε καμία άλλη κτίση θα μπορέσει να μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού, η οποία είναι εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών». Αυτό που λέει, έχει την εξής έννοια: Όχι μόνο άνθρωποι δεν θα μπορέσουν να με αποσπάσουν από αυτήν τη φιλία, αλλά ούτε άγγελοι· και ακόμη κι αν συγκεντρώνονταν όλες μαζί οι ουράνιες δυνάμεις, δεν θα κατάφερναν κάτι τέτοιο. Τι λέω; Ακόμη κι αν χρειαστεί να εκπέσω από τη βασιλεία, ακόμη κι αν χρειαστεί να πέσω στη γέεννα για τον Χριστό, ούτε αυτό είναι φοβερό για μένα. Διότι το ύψωμα και το βάθος, καθώς και η ζωή και ο θάνατος, δεν φανερώνουν τίποτε άλλο παρά αυτό. Και τα έλεγε αυτά, όχι επειδή οι άγγελοι θα επιχειρούσαν να τον χωρίσουν από τον Χριστό, αλλά υποθέτει στον λόγο του ακόμη και πράγματα που δεν πρόκειται απολύτως ποτέ να συμβούν, προκειμένου να μπορέσει να παραστήσει και να κάνει ολοφάνερο σε όλους τον μεγάλο πόθο που είχε.

«Ο οποίος και μεσιτεύει υπέρ ημών. Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού; θλίψη; ή στενοχώρια; ή διωγμός; ή λιμός; ή γυμνότητα; ή κίνδυνος; ή μάχαιρα; καθώς είναι γεγραμμένο». Ομιλεί με τρόπο πιο ανθρώπινο και πιο συγκαταβατικό, για να αποδείξει την αγάπη. Και για να μάθεις ότι έτσι είναι, αφού πρώτα είπε «Στα δεξιά», έπειτα πρόσθεσε το «Ο οποίος μεσιτεύει υπέρ ημών». Διότι με τον τρόπο αυτόν υπέδειξε και την οικειότητα και την ισότητα. «Διότι ένεκα σου θανατωνόμαστε όλη την ημέρα». Για να μη φανεί ότι αυτά που ειπώθηκαν συνιστούν εγκατάλειψη, παραθέτει και τον Προφήτη, ο οποίος προαναγγέλλει τα ίδια από πολύ παλιά. «Λογισθήκαμε ως πρόβατα σφαγής». Διότι όπως, λέει, εκείνα δεν αντιστέκονται όταν σφάζονται, έτσι δεν αντιστεκόμαστε ούτε κι εμείς. «Αλλά σε όλα αυτά υπερνικούμε διά μέσου εκείνου που μας αγάπησε». Διότι αυτό ακριβώς είναι το θαυμαστό, όχι μόνο ότι νικούμε, αλλά ότι νικούμε μέσα από τα ίδια τα μέσα με τα οποία δεχόμαστε την επιβουλή· και δεν νικούμε απλώς, αλλά και υπερνικούμε. «Διότι έχω πεισθεί ότι ούτε θάνατος ούτε ζωή ούτε άγγελοι ούτε Αρχές ούτε παρόντα ούτε μέλλοντα ούτε δυνάμεις ούτε ύψωμα ούτε βάθος ούτε κάποια άλλη κτίση θα μπορέσει να μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού που υπάρχει εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών». Τι χρειάζεται, λέει, να αναφέρω τα παρόντα και τα δεινά που είναι συνυφασμένα με τούτο τον βίο;

Εσύ, μολονότι βρίσκεσαι εν σαρκί, νύμφη του Χριστού, έχεις δεχθεί τον αρραβώνα της βασιλείας των ουρανών ως φανέρωση ολόκληρης της προίκας σου. Για τον λόγο αυτόν, τη δοκιμασία των οδυνών την έχεις θεωρήσει και την έχεις υπολογίσει σαν βέλη νηπίων ή δαγκώματα ψύλλων· έχοντας δε θελχθεί από τον έρωτα Εκείνου που φανερώθηκε, και έχοντας στερεώσει την ψυχή σου, έλεγες: «Ποιος θα με χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη; Ή στενοχώρια; Ή λιμός; Ή διωγμός; Ή μάστιγες; Ή κίνδυνοι; Διότι είμαι πεπεισμένη ότι ούτε ζωή, ούτε θάνατος, ούτε άγγελος, ούτε τα παρόντα, ούτε τα μέλλοντα, ούτε καμία άλλη κτίση θα μπορέσει να με χωρίσει από την αγάπη του Χριστού».

Η αγάπη είναι ρίζα και πηγή και μητέρα όλων των αγαθών· διότι σαν ρίζα βγάζει αμέτρητους κλάδους της αρετής, και σαν πηγή γεννά πολλά νάματα, και σαν μητέρα σφίγγει μέσα στους κόλπους της αυτούς που καταφεύγουν σε αυτήν. Αυτό ακριβώς κατανοώντας και ο μακάριος Παύλος την ονόμασε καρπό του Πνεύματος, λέγοντας τα εξής: «ο καρπός του Πνεύματος είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία» κλπ. Και πρόσεξε σε παρακαλώ την ακρίβεια της λέξης και την ακολουθία της διδασκαλίας: έβαλε πρώτη την αγάπη, και έπειτα μνημόνευσε τα επόμενα. Έθεσε τη ρίζα, και τότε έδειξε τον καρπό· έβαλε το θεμέλιο, και τότε πρόσθεσε την οικοδομή· άρχισε από την πηγή, και τότε προχώρησε στους ποταμούς. Διότι ούτε η χαρά μπορεί να εισέλθει πρωτύτερα, εάν δεν φανεί η ρίζα της αγάπης· ούτε μπορούμε να αγκαλιάσουμε σωστά την ειρήνη, εάν δεν θεωρήσουμε πρώτα δικά μας όλα τα πράγματα του πλησίον. Λοιπόν, τον άκουσες να λέει: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη; Ή στενοχώρια; Ή κίνδυνος; Ή μάχαιρα;» και όσα παραθέτει στη συνέχεια; Αφού δανειστείς κι εσύ αυτή τη φωνή, με ευλάβεια και φλεγόμενη καρδιά, πες: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του αδελφού; Θλίψη; Ή στενοχώρια; Ή κίνδυνος; Ή μάχαιρα;». Διότι στο ίδιο και ένα κατάλυμα φέρνουν και οι δύο αυτές οδοί.

Αυτό αναζητώντας αρχικά ο άγιος Παύλος έλεγε: «Τρέχω μήπως και καταλάβω αυτό για το οποίο και καταλήφθηκα (δηλαδή, για να αγαπήσω, όπως αγαπήθηκα) από τον Χριστό». Μετά δε την κατάληψη αυτής της αγάπης, δεν ανεχόταν πλέον να στρέφει τον νου του σε τίποτε άλλο, ούτε στις θλίψεις αυτού του σώματος, ούτε στα θαύματα της κτίσεως, αλλά απέκλειε σχεδόν κάθε άλλη σκέψη, μην ανεχόμενος να στερηθεί ούτε για μια ώρα την ενέργεια του Πνεύματος. Φανέρωσε δε όσα απέρριπτε χάριν της πνευματικής αγάπης, λέγοντας: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη, ή στενοχώρια, ή διωγμός, ή πείνα, ή γυμνότητα, ή κίνδυνος, ή μάχαιρα;» Και πάλι: «Είμαι πεπεισμένος, λέει, ότι ούτε θάνατος ούτε ζωή ούτε άγγελοι ούτε αρχές ούτε εξουσίες ούτε δυνάμεις ούτε παρόντα ούτε μέλλοντα ούτε ύψωμα ούτε βάθος ούτε κάποια άλλη κτίση θα μπορέσει να μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού, η οποία υπάρχει στον Χριστό Ιησού τον Κύριό μας», καθότι δεν ανεχόταν να σκέφτεται τίποτε από αυτά παρά μόνο να παραμένει εκεί.